Bài thuyết trình về làng mây tre đan Phú Vinh

LỊCH TRÌNH TOUR

8h00: Đón khách tại trường
9h00: Đến làng và thăm miếu thôn Phú Vinh
10h00: Thăm cơ sở sản xuất và trung tâm đào tạo nghề của nghệ nhân
Nguyễn Văn Trung
11h00: Thăm nhà và cơ sở sản xuất của nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh
12h00: Ăn trưa và nghỉ ngơi tại nhà hàng
13h30: Tiếp tục chuyến tham quan

1

Lê Thị Thanh – DL15C


Bài thuyết trình về làng mây tre đan Phú Vinh

Xin kính chào quý khách!
Cho phép tôi xin tự giới thiệu, tôi là Nguyễn Minh Tiến, hướng dẫn viên của
công ty du lịch Viet Travel. Rất hân hạnh được đồng hành cùng quý khách.
Hôm nay, chúng ta sẽ đi thăm làng nghề mây tre đan Phú Vinh- một trong
những làng nghề truyền thống của xã Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ, tỉnh
Hà Tây. Chúc quý khách có một chuyến đi vui vẻ và đầy bổ ích.
Kính thưa quý khách! Chúng ta đang đứng tại địa phận thôn Phú Vinh.
Chắc quý khách cũng đã thấy rất nhiều nan tre và mây đang được phơi sấy
phải không ạ?
Kính thưa quý khách! Làng nghề mây tre đan Phú Vinh đã có lịch sử phát
triển trên 300 năm ( khoảng vào cuối thế kỉ 16, đầu thế kỉ 17). Đây được coi
là cái nôi của nghề mây giang đan.Đầu tiên làng có tên là Phú Hoa

không chỉ xuất khẩu sang Trung Quốc mà còn đưqợc bán tại nội địa, trên
khắp thị trường cả nước ( chợ Đồng Xuân – Hà Nội, Nam Định, Hải
Phòng…). Nhưng cuộc sống ngày càng phát triển, nhu cầu của người dân
ngày một cao nên sản phẩm mỹ nghệ từ mây tre đan như các đồ vật trang
trí, chao đèn, rèm cửa, tranh chân dung, phong cảnh, hoành phi, câu đối
cũng theo đó ra đời.
Năm 1955, đất nước mới giải phóng nên hàng hóa chủ yếu được bán trong
nội địa, tuy nhiên lượng khách mua cũng chưa nhiều. Đến năm 1961, Nhà
Nước bắt đầu bao cấp các làng nghề, Phú Vinh đã trở thành một trong những
đơn vị đứng đầu về sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ để xuất khẩu. Các mặt
hàng được xuất khẩu sang các nước Đông Âu.
Từ năm 1976, hòa bình lập lại, việc sản xuất trong làng tiếp tục phát triển
với tốc độ nhanh chóng. Các mặt hàng ngày càng được hoàn thiện hơn về
kiểu dáng, mẫu mã cũng như chất lượng; đáp ứng ngày càng cao nhu cầu
của khách tiêu dùng.
3

Lê Thị Thanh – DL15C


Bài thuyết trình về làng mây tre đan Phú Vinh
Và vào năm 2002, làng Phú Vinh chính thức được công nhận là làng
nghề truyền thống, việc phát triển sản xuất đã ngày càng mở rộng.
Tuy nhiên 2, 3 năm gần đây , do sự suy thoái của nền kinh tế thị trường,
các nước mua giảm; điều đó đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến sự kinh
doanh, sản xuất của làng nghề.
Kính thưa quý khách! Đặc điểm của nghành sản xuất mây tre giang đan
là nguyên liệu đầu vào chủ yếu là từ thiên nhiên ( cây tre, cây mây, cây
song, cây giang…). Quá trình sản xuất hoàn toàn thủ công do đó ít gây độc
hại với môi trường trong quá trình sản xuất. Và chúng ta sẽ tìm hiểu sâu hơn

Thưa quý khách, về tổ nghề mây tre đan của làng thì theo ông Nguyễn
Văn Trung, đó là cụ Xôi; còn anh Hoàng Văn Hạnh và một số già làng khác
lại cho rằng không rõ về tổ nghề là ai; có thể vì thời gian đã quá lâu.
Thưa quý vị, làng mây tre đân Phú Vinh có rất nhiều các nghệ nhân giỏi.
Họ đã và đang tiếp tục truyền nghề cho các con, các cháu trong làng cũng
như cho các cư dân ở các vùng khác trong đó có các tỉnh như Thái Bình,
Vĩnh Phúc, Hải Phòng…thậm chí cả các nước bạn Lào anh em.
Vào thời kì phong kiến, ở Phú Vinh có 9 cụ nghệ nhân trong làng được
nhà vua sắc phong như cụ Ngô Văn Mai, cụ Ngô Văn Tấn, cụ Nguỹen Văn
Luận, Nguyễn Văn Năng, cụ Trần Văn Tích, cụ Trần Văn Giải, cụ Nguyễn
Trọng Chi, Hoàng Văn Nuôi, sắc phong còn ghi rõ “ Văn Đằng Mỹ Nghệ,
Cửu phẩm thực nghiệp” niên hiệu sắc phong “ Thành thái Tam Niên”.
Hiện nay các nghệ nhân giỏi của làng có ông Nguyễn Văn Trung ( thuộc
lớp nghệ nhân trước), còn lớp trẻ sau này có ba người mới được phong tặng
nghệ nhân là anh Hoàng Văn Hạnh, Nguyễn Văn Tĩnh và Hoàng Văn
Phước. Không ngừng phát huy truyền thống của các lớp nghệ nhân cha ông,
các nghệ nhân trẻ đã không ngừng học tập, lien kết để thành lập câu lạc bộ
nghệ nhân giỏi ở Phú Vinh. Câu lạc bộ gồm 19 thành viên trong đó có 16
ngưới là nam và có 3 nữ. Người cao tuổi nhất là 85 tuổi, trẻ nhất là 24 tuổi.
Câu lạc bộ đã tham gia nhiều phong trào hội chợ và hội thi trong nước
cũng như quốc tế, cụ Nguyễn Trọng Tân đã đạt giải nhất cuộc thi xuất khẩu
5

Lê Thị Thanh – DL15C


Bài thuyết trình về làng mây tre đan Phú Vinh
năm 2001, nghệ sĩ Nguyễn Văn Trung đã đạt giải nhất trong cuộc thi tuổi trẻ
sáng tạo các nước Xã hội chủ nghĩa tổ chức tại Liên Xô năm 1980, chị
Nguyễn Thị Hân đạt giải nhất trong hội thi sản phẩm Việt Nam được Bộ

vệ tinh” nhỏ. Công ty của ông sẽ là nơi thu mua và kiểm tra chất luơng cuối
cùng, trước khi sản phẩm được giao cho đối tác. Trước kia, nghệ nhân
Nguyễn Văn Trung theo học trường Cao đẳng Mỹ thuật công nghiệp, sau đó,
được giữ lại làm giảng viên tại trường. Ông còn đi rất nhiều nơi để dạy nghề
cho bà con, từ Bắc vào Nam, rồi sang cả Lào, Thái lan. Tuy nhiên các sản
phẩm mà họ tạo ra vẫn chưa đạt đến độ tinh sảo như ở Phú Vinh.
Và bây giờ, như quý vị có thể thấy, ngay tại nhà nghệ nhân Nguyễn
Văn Trung đã mở lớp đào tạo nghề cho các thế hệ trẻ. Rất đông đảo nam nữ
thanh niên đến đây theo học, thậm chí có cả những người khuyết tật. Thưa
quý vị, để đào tạo ra một thơ làm nghề (đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, thợ làm
theo mẫu) thì phải mất 3 tháng. Và bản thân nghệ nhân Nguyễn Văn Trung
cũng là một tấm gương vượt khó đi lên, không quản tai nạn xảy ra, làm giảm
khả năng đi lại, ông Trung vẫn luôn say sưa, miệt mài, không ngại khó, ngại
khổ đưa làng nghề ngày một đi lên.
Nghệ nhân Nguyễn Văn Trung đã đạt được rất nhiều thành tích trong
sự nghiệp xây dựng và phát triển làng mây tre đan, như: Giải nhất cuộc thi
tay nghề năm 1972, giải bàn tay vàng, giải tài năng… Năm 1988 ông thành
lập tổ hợp Mỹ nghệ (với 55 lao động), thuê cơ sở tại 82 Hàng Gai Hà Nội để
bày bán sản phẩm.
Mời quý vị vào trong, chúng ta sẽ tham quan bên trong cơ sở. Kính
thưa quý khách, chúng ta đang có mặt tai văn phòng công ty - trung tâm đào
tạo nghề của ông Nguyễn Văn Trung. Quý vị thấy rất nhiều bằng khen phải
không ạ? Đó là các giải thưởng mà nghệ nhân đã đạt được. Xin mời quý
khách nhìn bức chân dung này đi ạ, Đây chính là bức chân dung của Chủ
tịch Hồ Chí Minh, được nghệ nhân Nguyễn Văn Trung tạo nên từ mây tre.
Trong làng hôm nay cũng duy nhất có ông mới làm được các bức chân dung
tuyệt vời này. Còn đây là tác phẩm “Chủ tịch Hồ Chí Minh” của con trai ông
7

Lê Thị Thanh – DL15C

8

Lê Thị Thanh – DL15C


Bài thuyết trình về làng mây tre đan Phú Vinh
lâu năm có cây dài 20 đến 30 mét, to nhất 0,7 mét. Mây là loại cây ưa đất
ẩm, lớn và phát triển từng đốt, da nhẵn bóng vì có lớp bẹ bọc bảo vệ. Ruột
mây chứa nhiều nước hơn vỏ ngoài. Khi mây khô tự nhiên có màu trắng ngà
dẻo và dai. Nếu mây không bị ẩm ướt có thể bền từ một trăm năm trở lên.
Kinh nghiệm chọn mây đó là cây mây phải có gióng đều, thường phải
đạt độ dài 5 mét, khi chẻ và đan mới dễ dàng.
Còn song là loại cậy cùng họ với mây, nhưng nó phát triển nhanh hơn,
cây to gấp 4 đến 5 lần cây mây. Mỗi năm song lớn 3 đến 4 mét, có cây to tới
5cm đường kính và có cây lâu năm dài tới 50 mét. Cây song cật có nhiều cát,
cứng ruột, có thớ ngang, khô tự nhiên, có màu vàng cam.
Ngoài ra, nguyên liệu để sản xuất còn có tre, giang. Tre là một loại
cậy mọc thẳng, có vỏ ngoài bọc lúc còn non. Nó phát triển từng đốt, có cây
to từ 12 đến 16cm, cao từ 8 đến 10 mét, mỗi đốt cách nhau dài nhất từ 35
đến 40cm. Tre có độ cứng cao, khô thì giòn, đặc biệt tre có chứa chất đườg
nên dễ bị mọt ăn, nếu ta sử dụng vào việc đan thì phải xử lý chống mọt. Cây
tre được sử dụng nhiều việc có thể để nguyên kông pha chế mà chỉ cắt ngắn
đi để ghép sản phẩm.
Còn nguyên liệu cuối cùng là Giang,cây giang là một loại cây cùng họ
với tre, cây nhỏ hơn, loại to nhất từ 5 đến 6cm, nhưng gióng nước dài hơn
gấp 2 đến 3 lần, có gióng dài đến 1,2m. Giang rất dẻo và dai, có màu trắng
ngà, khi pha chế thì cưa bỏ hai mẩu rồi mới pha chế. Một số loai dung cụ
dùng trong sản xuất như: Dao, dùi, kim đan, bàn tuốt sợi mỏng, bàn tuốt sợi
tròn, thiết bị máy móc…
Kính thưa quý khách, khâu đầu tiên trong quy trình sản xuất đó là chế

phơi khô lại tiếp tục được ngâm vào nước rồi đem đi sấy thêm một lần nữa
để sợi mây có độ dẻo, tiếp tục như vậy sẽ khiến sợi mây dẻo và mềm hơn.
Để cho sản phẩm có độ đa dạng về màu sắc, người làng nghề Phú Vinh còn
có biện pháp tạo màu riêng. Các nan mây sau khi chẻ, phơi khô, sấy sẽ được
nhúng vào các chậu lá cây sòi băm nhỏ đã được nấu sẵn, nan được nhúng
vào nước khoảng 15 – 20 lần sau đó phơi trong nắng cho khô. Các nan
10

Lê Thị Thanh – DL15C


Bi thuyt trỡnh v lng mõy tre an Phỳ Vinh
nhỳng nc ri s cú mu vng. Mun cú mu en úng , cỏc nan mõy s
c ngõm trong bựn ao t ba n nm ngy. õy l cỏch to men hon ton
t nhiờn, khụng hoa cht giỳp cho sn phm mõy tre an ca Phỳ Vinh luụn
l nhng sn phm than thin vi mụi trng, khụng hi cho sc khe ngi
s dng v cú bn mu cao t 30 40 nm.
Tha quý v, trong cỏc cụng on sn xut lm ra sn phm ch yu l
phng phỏp th cụng khụng dựng mỏy múc. Trong cỏc bc ú thỡ ch
bc tut mõy l cú th lm bng mỏy, tuy nhiờn nu l lm bng mỏy thỡ
tinh xo khụng cao do ú ngi dõn ớt khi s dng mỏy. Ch khi lm bng
tay ngi ngh nhõn mi to ra c mt sn phm p.
V nu quý khỏch no cú nhu cu v hng thỳ, quý v cú th th ch v
chut mõy. Chc quý v s thy rt thớch thỳ.
Kớnh tha quý khỏch! Sau khi ó chun b nguyờn liu sn sng, bc
tip theo trong quy trỡnh sn xut ú l khõu an sn phm. Ngi Phỳ Vinh
a khụng ngng tỡm tũi, sỏng to a ra cỏc mu mó sn phm mi,
cao cht lng gi ch tớn vi khỏch hng. T cỏc cỏch an truyn thng
l an lúng mt, an lúng hai, lúng ba, vi úc sỏng to v bn tay khộo lộo,
ngi lng Phỳ Vinh ó sỏng to hng trm cỏch an khỏc nhau nh an

- Đờng 2 ta nâng lên 1
- Đờng 3 ta nâng lên 3
- Đờng 4 ta để lại 1
- Đờng 5 ta để lại 3
- Đờng 6 ta quay lại đờng 1
Đan lóng 3
Đan lóng 3 là sử dụng 3 nan nhỏ làm một chặp rồi tẽ ra một lĩa để lân
chuyển đờng chạy của nan, đan lóng 3 cũng sử dụng một loại nan cỡ 0,2cm x
0,02cm.
Cách đan này ta cứ nâng lên ba và để lại ba đờng 1

12

Lờ Th Thanh DL15C


Bi thuyt trỡnh v lng mõy tre an Phỳ Vinh
Đờng hai ta nâng lên hai để lại phía tay trái của chặp nâng lên ở đờng
một, nâng lên một phía giáp công, nâng lên ở chặp để lại ở đờng một, cứ nh
thế cho đến khi ta muốn.
Đan lóng ba điểm hoa
Cách đan này cũng lấy tâm làm điểm xuất phát của đờng đan nh đan
quả trám ở lóng 2 trớc, nhng nó biến đổi cách đan ở tâm khi ta đan hoa,
chúng ta chú ý ở hình vẽ bên.
Đan loại này cũng sử dụng loại đan cỡ 0,2cm x 0,02cm.
Cách đan ta theo dõi hình trên từ trái sang phải cách đan nh sau:
1. Lấy từ tâm ta để lại 1 hai bên cất lên 3
2. Ta để lại 3 và hai bên đều cất lên 3
3. Ta cất lên 1 và hai bên để lại 3
4. Ta cất lên 1 và hai bên để lại 3

chùa Một Cột, Tháp Rùa, và Văn Miếu người đân làng nghề mây tre đan
Phú Vinh đã gửi đến một thông điệp cho thế hệ mai sau là bảo tồn và lưu giữ
các giá trị truyền thống.
Giờ quý vị có thể tham quan, mua hay thử đan các sản phẩm nếu muốn,
sau đó chúng ta sễ tiếp tục cuộc hành trình đi tham quan cơ sở của nghệ
nhân Hoàng Văn Hạnh.
Kính thưa quý khách, điểm đến tiếp theo trong cuộc hành trình của
chúng ta là cơ sở sản xuất của nghệ nhân Hoành Văn Hạnh. Mời quý khách
đi theo lối này…
Kính thưa quý khách, chúng ta đang có mặt tại cơ sở sản xuất của gia
đình anh Hoàng Văn Hạnh, vợ là chị Nguyễn Thị Hân. Cả hai vợ chồng anh
đều rất tận tâm theo nghề. Anh, chị cũng đã dành được nhiều giải thưởng lớn
trong các cuộc thi sáng tác ý tưởng và các hội chợ triển lãm. Gia đình anh
Hạnh có 8 anh chị em thì tất cả đều theo nghề mây đan. Anh Hạnh đã được
hiệp hội Hà Nội phong tặng danh hiệu nghệ nhân. Anh là một trong ba nghệ
nhân giỏi trẻ tuổi ở làng. Ở cơ sở của anh Hạnh, nguyên liệu mây được mua
14

Lê Thị Thanh – DL15C


Bài thuyết trình về làng mây tre đan Phú Vinh
ở Thái Bình, nõn mây ở miền Trung (Đà Nẵng), Giang mua tại chợ ở xã Phú
Xuyên.
Mời quý khách vào trong để xem gian trưng bày của gia đình anh… Như
quý khách thấy thì sản phẩm chủ yếu cơ sở anh Hạnh sản xuất đó là túi xách
và đèn. Có rất nhiếu sản phẩm độc đáo, đạt nhiều giải cao trong các hội chợ,
triển lãm. Quý vị hãy chú ý vào cây đèn này…Đây là cây đèn đã đạt giải
trong Đại lễ 1000 năm Thăng Long Hà Nội. Lồng đèn hình quả bí, tạo ra
dáng khoẻ, những đường đan tạo thành những mũi đan khoẻ, cứng; chân đèn

được 29 loại mẫu mã khác nhau, với 4 container hàng xuất khẩu sang thị
trường Mỹ, Pháp. Hàng gốm đan mây rất được thị trường Mỹ, Pháp ưa
dùng.
Kính thưa quý khách! Chương trình tham quan của chúng ta sẽ dừng lại
tại đây. Qua cuộc hành trình dù là ngắn ngủi nhưng tôi hy vọng quý khách
đã có thể hiểu thêm được phần nào về nghề sản xuất và các sản phẩm mây
tre đan tại làng Phú Vinh_ một làng nghề nổi tiếng tại Việt Nam. Cảm ơn
quý khách đã lắng nghe. Mời quý vị lên xe, giờ chúng ta sẽ đến nhà hàng ăn
trưa và nghỉ ngơi. 13h chúng ta sẽ tiếp tục cuộc hành trình. Xin cảm ơn!!

16

Lê Thị Thanh – DL15C