Đ Ạ I

H Ọ C

Q U Ô C

G IA

H À

N Ộ I

Ket-noi.com kho tài liệu miễn phí

B Á O
Đ È TÀ I T R Ọ N G

C Á O

Đ IẺ M

“M ộ t s ố q u a n n iệ m

T Ô N G

Đ Ạ I H Ọ C

H Ợ P
Q U Ô C

đạo đứ c h ọc p h ư ơ n g

M ỤC LỤC
P ÍÀ N M Ở ĐẦU
Ị——

7

......— - — ---------- —
............

- --

—

— —.......- -.....

- — —
- - - - ........... .....

................ -•

Ciương 1. Dẩn nhập: Đạo đức học và đạo đức học phưong Tây hiện đại

17

tn ng bối cảnh hội nhập của thế giói đương đại
ỉ .1. Đ ố i t ư ợ n g c ủ a đ ạ o đ ứ c h ọ c v à đ ạ o đ ứ c h ọ c p h ư ơ n g T â y h i ệ n đ ạ i

1.2. Bổi cành thế giới đương đại và những khả năng anh hường

17


46

3 1. T i ề n đ ề t ư t ư ở n g v à s ự r a đ ờ i đ ạ o đ ứ c h ọ c h i ệ n s i n h
..............
^
....
............ .........

46
................. 1

32. Q u an n iệm

đạo đức học

củ a s . K ierk eg aard

53

33. Ọ u an n iệm

đạo đức học

c ủ a M . H e id e g g e r

55

3 4 . Ọ u a n n iệm


3 7. T ố n g q u a n v ề đ ạ o đ ứ c h ọ c h i ệ n s i n h

87

I


ỉ C ỉ ư o n g 4. Q u a n n i ệ m đ ạ o đ ứ c h ọc t r o n g p h â n t â m h ọ c

94

ị. . Ọ u a n n i ệ m đ ạ o đ ứ c h ọ c t r o n g p h â n tâ m h ọ c c ủ a s . F r e u d

94

ị. .1. Những điêu kiện và tiên đê hình thành triét học và đạo đức học tron g phân

94

I 'ân học cua F reud

ị .2. Những nền tản g triết học phản tâm học cho đạo đức học cua F reud

98

ị. .3. Những nội dung c ơ bản cùa đạo đức học trong ph án tám học F reud
106
L...... ....... ...............assM
saa&rfs---- ----------- ----------- ----------- ----------- ----------- ----------- ----------- ----------- ----------- ----------- ----------- --ị.'.. Q u a n n i ệ m đ ạ o đ ứ c h ọ c t r o n g c h ủ nghTa F r e u d m ớ i


5.5. Ọ u a n n i ệ m đ ạ o đ ứ c h ọ c t r o n g t h u y ế t T e i l h a r d d e C h a r d i n v à c h ủ nghTa n h â n

152

VỜI A l b e r t S c h w e i t z e r

5.Ì. 1. Quan niệm đạ o đứ c học tron g thuyết Teilhard de C hardin

152

5.ỉ.2. Quan niệm đ ạo đứ c học tron g chù nghĩa nhân văn A lbert Sch w eitzer

154

Ciương 6. Quan niệm đạo đức học trong chủ nghĩa thực dụng

156

6.1. B à n v ề t h u ậ t n g ữ “ c h ù n g h ĩ a t h ự c d ụ n g ’'

156

6.1. Ọ u a n n i ệ m

158

đ ạo đ ứ c học c ủ a C h arles S a n d e rs P eirce

6.?. Q u a n n i ệ m đ ạ o đ ứ c h ọ c c ủ a W i l l i a m J a m e s .


T A T

C Á C

K É T

Q U Ả

N G H IÊ N

c ừ u

C H ÍN H

C Ủ A

Đ È T À I

•

K ế t q u ả về k h o a h ọ c c ô n g n g h ệ:

-

B an th a o 01 cu ố n sách c h u y ên khảo

-

04 bài b á o kh o a h ọc đ ã gửi đ ă n g trẽn các tạ p chí ch u y ên ngành:
1. Bài đ ă n g tạ p chí q u ố c tế: N g u y e n V u H a o “ T o le ra n c e be tw ee n cultural


K ế t q u ả đ à o tạ o : Đ à o tạo 0 2 N C S .

01 N C S đã bảo vệ luận án c ấp c ơ sở về Đ e tài liên quan: N C S . N g u y ề n Thị
N h ư H u ế - Q u a n n iệm đ ạ o đ ứ c h ọ c tro n g ch ủ n g h ĩa h iện sin h v à m ộ t s ố b à i

học cua nó đổi với việc giáo dục đạo đức ơ Việt Nam hiện nay
■ 01 N C S khác sẳp b ả o vệ c ơ sở về Đ ề tài liên q uan: N C S . N g u y ễ n Lê T h ạ c h Triết học hiện sinh tôn giáo K. Jaspers và tác động của nó đến tư tường triết
học phương Tây thê kỷ XX

6


P H Ầ N

M Ở

Đ À U

1 T ín h c ấ p th iế t củ a Đ e tài

V ê p h ư ơ n g diện th ự c tiễn, có th ế nói, tro n g n h ữ n g thập kỷ gần đây, m ộ t
tn n g n h ữ n g vấn đề bứ c x ú c n h ấ t đ ư ợ c đặt ra ở V iệ t N a m h iện nay là vấn đ ề đ ạo
đrc xã hội. N h iều học giả, n h iề u n h à c hín h trị đ ã c ảnh b á o về th ự c trạn g đ ạ o đứ c
XI hội và lối sổ ng củ a giới trẻ, về n g u y cơ của v iệc suy thoái đạo đứ c của m ột bộ
piận xã hội ớ V iệt N a m , gắn liền với m ặt trái củ a nền k inh tế thị trư ờng, c ủ a q u á
tin h c ô n g ng h iệ p hóa, hiệ n đại hóa, đặc biệt c ủ a

q u á trình to à n cầu h óa v à bổi



k u vực, n hất là các v ù n g m iề n núi v à tru n g du trên lãnh thồ V iệt N am . Đ ặc biệt,
pải kể đến ảnh h ư ở n g lớn lao c ủ a qu an niệ m đ ạ o đứ c đ ư ợ c thể hiện qu a các lời
m c ủ a C h ứ a tro n g K in h th án h (cả C ự u ướ c v à T ân ướ c) và các ân p h ầ m k h ác nhau
\ q u a các h oạt đ ộ n g tôn giáo đ ến đ ạ o đứ c lối sổ n g củ a h à n g triệu người th e o đạo
tu ộ c c ộ n g đ ồ n g C ô n g giáo, Tin lành giá o ở V iệt N am .

Thử hai, sự

du nhập của

chủ nghĩa hiện sinh ,

m ộ t h ọ c t h u y ế t có xu h ư ớ n g

s n g bái tự do cá n h ân tu y ệ t đối, v à chủ nghĩa thực dụng v à o m iền N a m V iệt N a m
ủc biệt kể từ sau n ă m 1954 đã đ ể lại n h ữ n g d ấ u ấn q u an trọ n g đặc biệt tro n g văn
bc n g h ệ thuật, tro n g k iế n trúc, hội họa, tro n g p h im ảnh, sách báo, tro n g lối sống
t c h ứng x ử củ a m ộ t b ộ p hận x ã hội ở V iệ t N a m c h o đến nay. Lối s ố n g th ự c d ụ n g
b n g các mối q uan hệ x ã hội ít n h iề u là c ăn n g u y ê n củ a tệ th am n h ũ n g đ a n g trở
tà n h n g u y c ơ trở th à n h q u ố c nạn tro n g x ã hội V iệ t N a m đ ư ơ n g đại.

Thứ ba, có th ể liên tư ở n g đ ế n n h ữ n g ả n h h ư ở n g c ủ a học thuyết phân tám
hc, m ột học th u y ế t ở các n ư ớ c p h ư ơ n g T â y đề c a o bản n ă n g tính dục đư ợ c coi là
k ở i n guồn c h o c u ộc c ác h m ạ n g tình d ục vào n h ữ n g th ậ p kỷ 50, 6 0 củ a thế kỷ X X
\ lối số n g b u ô n g th ả hiện nay (gắn liền với tệ nạn m a túy, p h o n g trào sử d ụ n g
tu ố c lắc, hiện tư ợ n g s ố n g thử, sự g ia tă n g c ủ a hiện tư ợ n g ly hôn, v.v.) củ a m ộ t bộ
p ậ n xã hội, nh ấ t là giới trẻ ở V iệ t N a m n h ư là n h ừ n g biểu hiện biến d ạ n g củ a
cian niệm đ ạ o đức học ph ân tâ m học. S ự du n h ậ p củ a các sách báo, p h im ảnh,
c u y ệ n tranh thiếu nhi, n h ữ n g tra n g w e b đen là n h ữ n g b àn g c h ứ n g có th ẻ của

c ứ n g ch o m ộ t h ệ th ố n g g iá trị văn h ó a m ới, p h ù h ợ p với bối cảnh lịch sử h iệ n tồn.
Ciính vì vậy, đ ạ o đ ức học, với tư c ách m ộ t tro n g n h ữ n g bộ m ô n triết h ọ c nghiên
C'U các hệ th ố n g g iá trị văn h ó a đư ợ c khái quát dướ i d ạ n g n h ữ n g chu ẩn m ự c ứng
xr, có m ột vị trí đặc biệt q u a n trọng. Ở m ộ t c h ừ n g m ự c n à o đó, có thể coi nội d u n g
d o đ ứ c học của triết học là hạt n h ân c ủ a triết học.
T ro n g đ iều kiện xã hội hiện nay với n h ữ n g c h u y ên biến m ạn h mê, đ ạ o đức
b c c à n g thê hiện rõ c h ứ c n ă n g phê ph án văn h ó a lỗi thời và tạo d ự n g m ột văn hóa
rói, p hù hợp với điều k iện lịch sư văn h ó a mới. C h ú n g ta đ a n g tiến hành công
9


CIKC h iện d ạ i h óa đ ấ t n ư ớ c m à thự c c h ấ t là đ e m

lại t í n h hiện đại c h o t ấ t c ả m ọi

đ ờ s ố n g c ủ a con n gườ i và xà hội, do vậy, c h ú n g ta k h ô n g thẻ k h ô n g bu ộ c

m ặt
phai

khiC phục, loại bỏ m ột sổ giá trị văn hóa đã lỗi thời và xây dựng m ột số giá trị văn
hói m ới p h ù h ợ p với x ã hội hiện đại. X ét từ gó c độ này, sau khi đ ã trải q u a giai
đcun h iệ n đại h ó a xã hội của m ình, xã hội p h ư ơ n g T â y c h ắc chắn có thê c u n g cấp
cho c h ú n g ta n h ữ n g bài học quý giá đượ c phan ánh tro n g các q u a n điêm đạo đức
họ: p h ư o n g T â y hiện đại. M ặc khác, qu á trình toàn câu hóa, hội n h ậ p văn h ó a toàn
c ầ i, c h ắ c h ẳ n có tác đ ộ n g đến nếp sống c ủ a người V iệt c h ú n g ta. Đ ê có m ộ t lập
trưbng tỉn h táo, ngăn c h ặ n n h ữ n g ảnh h ư ơ n g tiêu cực và tiếp thu n h ừ n g g iá trị tích
c ự : c ủ a vàn h ó a p h ư ơ n g Tây, việc tìm hiểu các qu an đ iê m đ ạ o đức học p h ư ơ n g
Tây và chỉ ra n h ừ n g ảnh h ư ở n g có th ế của c h ú n g đến n g ư ờ i V iệ t là m ộ t việc làm
có ý n g h ĩa lý luận và th ự c tiễn cấp bách.

p ư ơ n g T ây h iện đại, tro n g đó đ ã làm sán g tỏ vấn đề “ cố t tử ” củ a con ngườ i, xã
h i và văn h ó a p h ư ơ n g T â y h iện đại.
B ên c ạn h đó, c h ú n g ta còn có th ể nêu ra m ộ t số c ô n g trình n g h iê n c ứ u khác
V các trào lưu triết học p h ư ơ n g T â y h iệ n đại m ộ t cách riê n g biệt, n h ư “Phê phán

vn học hiện sinh chủ nghĩa ” (N xb. V ă n học, 1978) củ a Đ ỗ Đ ứ c H iể u , “ C h ủ n g h ĩa
hìn sinh n h ìn từ góc đ ộ văn h ó a h ọ c ” (T /c Triết học, số 6, 2 0 0 0 ) của Đ ỗ M i n h
Fỵp, “ F reu d v à p h ân tâ m h ọ c ” (N x b. V ă n h ó a T h ô n g tin, 2 0 0 4 ) c ủ a P h ạ m M in h
l i n g , “Những vấn đề triết học phương Tây thế kỷ XX’’’ (N xb. Đại học Q u ố c g ia H à
N i, 2 0 0 7 )- K ỷ y ế u H ộ i th ảo Ọ u ổ c tế, tro n g đó có bài “ T riết họ c p h ư ơ n g T â y thế
k X X : p h ư ơ n g p h á p tiếp cận v à các trào lưu ch ủ y ế u ” c ủ a N g u y ễ n V ũ H ả o , “Đ ạ /

cong lịch sử triết học phương Tây hiện đ ạ ĩ' (N xb. Đại học T ồ n g hợp H C M ,
2 0 7 ) c ủ a Đ ỗ M i n h H ọ p , N g u y ễ n T h a n h , N g u y ễ n A n h T u ấ n ) , V.V..
N goài ra, x u ất h iệ n m ộ t số sách dịch và x u ấ t bản b ằ n g tiế n g V iệt, tro n g số
đ c ó thể kể đến cu ố n “Triết học phương Táy hiện đại” g ồ m 3 tậ p (N xb. C h ín h trị
q ố c gia, 1998) củ a L ư u P h ó n g Đ ồ n g , “ Triết học p h ư ơ n g T ây hiện đại - G iáo
tn h h ư ớ n g tới th ế kỷ X X I” (N xb. Lý luận C h ín h trị, 2 0 0 4 ) của L ư u P h ó n g Đ ồ n g ,


tro ng đ ỏ tác gia phân tích h âu hêt các trà o lưu triêt h ọ c p h ư ơ n g T â y hiện đại, mặc
dù '‘nhàn q u a n ” cu a tác giả còn in đ ậ m dấu ấn “ văn h ó a đối đ ầ u ” dướ i thời kỳ
chiên tra n h lạnh g iô n g n h ư ở n h iêu n hà triết họ c X ô V iế t trư ớ c đây.

ỈVhóni tài liệu thứ hai có q u an hệ trực tiế p với vấn đề đ ạ o đ ứ c học p h ư ư n g
Tây hiện đại. T ro n g lĩnh v ự c này, c h ú n g ta chi có th ế k ể đ ế n m ộ t số bài viết riêng
biệt về vấn đề này n h ư

“ N ê n tả n g đ ạ o đ ứ c luận c ủ a S artre và C a m u s ” c ủ a V ũ


1992; H a u s k e l l e r , M ic h a e l, Geschichte der Ethik. 2 B de. dtv, M u e n c h e n 1997;
H o lm e s , R o b e r t , Basic Moral Philosophy , B eim o n t, 1992; E r m o ỉ e n k o A .N ., Đạo

đức học trách nhiệm và tồn tại xã hội của con người

( t i ế n g Nga),

K iev, “ N h à sách


k h o a h ọ c ” , 1994; M a c I n ty r e , A la sd a ir, Der Verlust der Tugend. Zur moraỉischen

Krise cier Gegenwart,

S u h r k a m p , S tuttgart 1 9 9 5 ; H e a r e R .,

Giai quyết các vấn đê

đạo đức một cách duy lý như thế nào? Đạo đức và tính duy lý. M o sc o w , “ IF R A N ” ,
1995, tr. 2 4 0 -2 5 4 ; G u s e in o v , A .A ., A p r e s y a n , R .G ., Đạo đức học: Sách giáo

khoa. M o sc o w , “ G a r d a m ik i” , 1999; E l l e n b e r g e r , N., The Discovery o f the
Unconscious: The History and Evolution o f Dynamic Psychiatry , N.Y ., 2002;
F is c h e r , P e te r , Einfuhnmg in die Ethik, W ilhelm F ink V erlag, 200 3; J o n a s , H a n s ,

Das Prinzip

Verantwortung.

Versuch einer Ethik fuer die technologische



h i ở n g cua c h ú n g ở Việt N am , từ đó đề xu ấ t q uan đ iê m c ơ bản và n h ữ n g giải pháp
úng x ử chu yếu n h àm p hát huy n h ữ n g giá trị tích cực và khẳc phục n h ữ n g hạn chế
Cia chúng trong bối canh hội nhập hiện nay.
4 Nội (lu n g n g h iê n c ứ u c u a Đ e tài
- Làm s á n g tỏ bản chất đặc thù của tri thức đạo đứ c học, vai trò c ủ a nó tro n g đời
sòng xã hội, q u a đó phân tích sự hình thành, phát triển và h ệ vấn đề c ơ bản củ a các
qaan đ iê m đ ạ o đứ c học p h ư ơ n g T ây hiện đại, vị trí c ủ a c h ú n g tro n g đời sô n g của
người p h ư ơ n g T â y hiện đại.
- Trình bày m ộ t các khái qu á t v à có hệ th ố n g nội d u n g c ơ bản c ủ a các q u an niệm
đạo đ ứ c h ọ c p h ư ơ n g T â y hiện đại, n h ấ t là các qu an n iệ m có ảnh h ư ở n g ở V iệt N a m
m ư chủ n g h ĩa hiện sinh, p h ân tâ m học, đạo C ô n g g iáo v à ch ủ n g h ĩa T h ô m á t mới,
đạo Tin lành và T h u y ế t Tin lành m ới, chú nghĩa th ự c dụng, V.V..
- Đ ư a ra n h ậ n định v ề n h ữ n g g iá trị, hạn chế v à n h ữ n g ản h h ư ở n g củ a các quan
niệm đ ạ o đ ứ c h ọ c p h ư ơ n g T ây hiện đại này đến m ột số lĩnh vực củ a đời sốn g xã
hội tro n g bổi c ản h hội n h ậ p hiện nay ở V iệt N am .
- Đe xuất q u an đ iểm c ơ bản và n h ữ n g giải p h á p ú n g x ử n h ằ m p h á t h uy n h ữ n g giá
trị tích cự c v à k hắc p h ụ c n h ũ n g hạn chế c ủ a các qu an đ iểm đạo đứ c học p h ư ơ n g
Tây hiện đại tro n g bối cản h hội nh ập hiện nay ở V iệt N am .
5. P h ạ m vi n g h iê n c ứ u c ủ a Đ ề tài
Đ e tài giới hạn ở nội d u n g c ơ bản củ a các quan n iệm đ ạ o đứ c họ c p h ư ơ n g
T ây hiện đại, n hất là các q u an n iệ m có ả n h h ư ở n g ở V iệt N a m n h ư quan niệ m đạo
đức học c ủ a chủ n ghĩa hiện sinh, phân tâm học, q uan n iệ m đ ạo đứ c học của đạo
C ô n g giáo, chủ n g h ĩa T h ô m á t mới, đạo Tin lành, T h u y ế t Tin lành mới, chu nghĩa
thực d ụ n g thôniì qua n h à tư tư ở n g tiêu biếu nhất của các trư ờ n g phái trên.

15



H Ỉ Ệ• N

C Ủ A

Đ Ú C

Đ Ạ• I T R O N G

T H E

H Ọ• C

VÀ

Đ Ạ• C ) Đ Ú C

B Ó I C Ả N H

G IỚ I Đ Ư Ơ N G

H Ọ• C

H ộ• ĩ N H Ậ• P

Đ Ạ I

1 1 . Đ ối t ư ợ n g c ủ a đ ạ o đ ứ c h ọ c v à đ ạ o đ ứ c h ọ c p h ư o n g T â y h iệ n đ ạ i
D ạ o đ ứ c h ọ c là m ôn h ọ c v ề đ ạ o đ ứ c v à lu â n lý. C á c k h á i n iệ m đ ạ o đ ứ c h ọ c,

hân /ý và đạo đức có các chức năng và nhiệm vụ khác nhau, mặc dù chủng là các

pián biệt đúng sai. D o vậy, luân lý là một trong các phương thức cơ ban cua việc
đ.ều riết ch u ả n m ự c c á c h àn h v i củ a c o n n g ư ờ i. L u â n lý b a o g ô m c á c q u a n đ iẻm ,
cá c tìn h cam , c á c đ ịn h h ư ớ n g s ổ n g v à c á c n g u y ê n tắ c đ ạ o đ ứ c , c á c m ụ c đ ích , c á c
đ m g c ơ cu a c á c hành đ ộ n g và c á c m ó i q u a n h ệ trê n c ơ s ở x á c đ ịn h ra n h g iớ i g iữ a

thiện và ác, g iữ a có lư ơ n g tâm và vô lư ơ n g tâm , g iữ a d a n h d ự và đê tiện, g iữ a c ô n g
báng và k h ô n g cô n g bằng, g iừ a c h u ẩn m ự c v à b ấ t

th ư ờ n g , n h â n h ậu và đ ộ c ác,

V V.. L u â n lý h ư ớ n g v à o v i ệ c đ i ề u t i ế t c á c m ố i q u a n h ệ v à h ạ n c h ế c á c n g u y c o

X ing đột tro n g xã hội.
N h ũ n g hành vi đi n g ư ợ c lại với luân lý bị gọi là đồi p h o n g bại tụ c, còn
n n ữ n g hành vi k h ô n g đ ế m xỉa đến luân lý thì bị g ọ i là phi lu â n lý h a y v ô luân. Vì
luân lý gắn liền với m ộ t c ộ n g đ ồ n g v ă n h ó a n à o đó, c h o n ê n nó m a n g tín h tư ơ n g
đối v à có thể bị thay đổi theo thời gian.
Không

có

sự

th ố n g

n hất

ý

k iế n


n h a u và các k h u y n h h ư ớ n g c ủ a các họ c th u y ế t đ ạ o đ ứ c v à (2) đ ạ o đ ứ c học từ góc
n h ìn h ệ th ố n g n g h iê n c ứ u bản c h ấ t đ ạ o đ ứ c, các q u y luật h o ạ t đ ộ n g và phát triên
c u a nó, vai trò c ủ a nó tro n g đời s ố n g c ủ a c o n n g ư ờ i v à x ã hội, x e m xét các loại
h ìn h lịch sử c u a c ác h ọ c th u y ế t đ ạ o đ ứ c học v à tín h kế th ừ a c ủ a c h ú n g .
C ă n c ứ v à o xu h ư ớ n g v à các n h iệ m v ụ c ủ a m ộ t tr ư ờ n g p hái đ ạ o đ ứ c học nh ấ t
đ ịnh, có th ế c h ia đ ạ o đ ứ c h ọ c th à n h các n h ó m sau đây.
1) Lịch sư đạo đức học và luân lý học n g h iê n c ứ u n g u ồ n g ố c v à sự tiến h ó a củ a
đ ạ o đứ c từ thời cổ đại đ ế n thời h iệ n đại.
2) Đạo đức học mô tá n g h iê n c ứ u các loại h ìn h lịch s ử - x ã hội c ủ a luân lý.
3) Lý luận về đạo đức là họ c th u y ế t về b ả n c h ấ t đ ạ o đ ứ c , c ác n g u y ê n tắc v à các
p h ạ m trù c ơ b ả n c ủ a nó, v ề cấu trú c, c ác c h ứ c n ă n g v à các q u y luật lý giải sự tiến
h ó a và c ơ c h ế ho ạ t đ ộ n g c ủ a đ ạ o đức.
4) Đạo đức học chuàn tắ c luận giải các n g u y ê n tắc v à các tiê u c h u ẩ n đ ạ o đ ứ c
với tính c á c h là sự p h á t triển lý luận và sự b ổ s u n g ý th ứ c đ ạ o đ ứ c c ủ a xã hội v à cá
n h â n trên c ơ s ở các g iá trị đ ạ o đ ứ c tối c a o v à các q u y tắc ứ n g x ử nh ấ t định tro n g
c á c mối q u a n hệ tư ơ n g tác v à g ia o tiếp c ủ a c o n n g ư ờ i n h ằ m g iú p c o n ngư ờ i đ ư a ra
đ ư ợ c c h iến lư ợ c c h u n g c h o m ộ t c u ộ c s ố n g đ ú n g đắn.
5) Đ ạ o đ ứ c h ọ c ứ n g d ụ n g đ ư ợ c h iể u là to à n bộ các n g u y ê n tắc, các c h u ân m ự c
v à các q u y tắc th ự c h iệ n c h ứ c n ă n g th ự c tiễn n h à m d ạ y co n ng ư ờ i cách ứ n g x ử cần


6) Dạo đức học sình th ả i n g hiên c ứ u c ác c h u â n m ự c hành vi cu a c o n n g ư ờ i
n hư m ộ t bộ phận c ủ a hệ sinh thái tro n g m ối q u a n hệ với m ôi trư ờ n g x u n g quan h.
7) Đạo đức học c ô n g dán nghiên c ứ u các tiêu c h u â n c h o các h à n h vi con ngườ i
với tính c ác h là c ô n g dân tron g môi q u a n hệ với x ã hội.
8) Đạo đức học tìn h h u ố n g n g h iê n c ứ u v à đ ư a ra các k h u y ế n nghị th ự c tiễn vận
d ụ n g c h o các tình h u ố n g cụ thể và các lĩnh v ự c c ủ a h o ạ t đ ộ n g c o n ngư ờ i n h ư lĩnh
vực c ô n g (c h ă n g hạn, đạo đứ c học v ề các h à n h vi c h ín h trị), lĩnh vực riê n g tu
( c h á n g hạn, đ ạ o đ ứ c họ c củ a các mối q u a n hệ g ia đình).

từ khoang giữa thế kỷ XIX đến nav. Trong nghĩa hẹp , đạo đức học phương Tây
hiện đại được xem n h ư đạo đức học phương Tây đương đại k ể từ vài th ậ p k ỷ gần
đây c h o đ ế n nay.
Ý n g h ĩa c ơ bản c ủ a khái n iệ m h iệ n đại tro n g đ ạ o đ ứ c học p h ư ơ n g T â y hiện
đại thế hiệ n ở chỗ, c h o đ ế n n ay c h ú n g v ẫ n c ó n h ữ n g ả n h h ư ở n g đ á n g kể, vẫn còn
tiế p tụ c đ ể lại n h ữ n g d ấ u ấn và đi v à o c u ộ c s ố n g đ ư ơ n g đại, c u ộ c s ố n g hiện n a y của
các q u ố c g ia p h ư ơ n g T â y , và đ ồ n g thời có n h ữ n g tác đ ộ n g m ạ n h m ẽ đ ế n lối sống
c ủ a các d â n tộc p h ư ơ n g Đ ô n g .
T h ế kỷ X X có th ể x e m là m ộ t tro n g n h ữ n g thời kỳ n ă n g đ ộ n g v à c á c h m ạ n g
n h ấ t c ủ a lịch sử n h â n loại với b iến đổi sâu sắc về k in h tế v à c h ín h trị x ã hội, n h ữ n g
th a y đổi m ạ n h m ẽ tr o n g lực lư ợ n g sản x u ấ t v à n h ữ n g th à n h tựu th ầ n kỳ c ủ a k h o a
họ c và c ô n g ng h ệ hiện đại.
T rư ớ c hết, m ộ t tro n g n h ữ n g y ế u tố c ơ bản có tác đ ộ n g m ạ n h m ẽ đ ế n th ế giới
tro n g thế k ỷ X X là c u ộ c c ách m ạ n g k h o a họ c và c ô n g n g h ệ v ĩ đại n g à y c à n g trở
nèn sâu sắc, m a n g đ ến c h o c o n ng ư ờ i n h ữ n g sức m ạ n h lớn lao có tác đ ộ n g đ ế n thế
giới x u n g q uanh . C u ộ c c ác h m ạ n g đ ó đ ã đ ư a đ ế n c ác h tiế p cận m ới đối với vấn đề
v ề vị trí và vai trò c ủ a c o n n g ư ờ i tro n g nền sản x u ấ t hiện đại, về m ứ c đ ộ trách
23


nhiệm đ ạ o đ ứ c củ a co n ng ư ờ i trư ớ c n h ữ n g q uyết địn h liên q uan đến sản xuất và
khoa h ọc c ô n g nghệ. N h ừ n g b iến đôi sâu sắc nhất về m ặ t xâ hội đã dần đ ên việc
đanh g iá lại c á c giá trị đ ạ o đ ứ c ở các nư ớ c p h ư ơ n g T ây v à th ậ m chí n h ữ n g n g u y cơ
k hung h o ả n g đ ạ o đức tro n g nền văn m inh đ ư ơ n g đại.
C ó n h iề u cách luận giải khác nhau vê n g u y ê n n h â n củ a các cuộc k h ủ n g
hoảng đ ạ o đ ứ c này. C ó trà o lưu tư tư ở n g coi cuộc k h u n g h o ả n g n h ư là kẽt q u a của
cuộc “ k h u n g h o a n g c h u n g c ủ a to à n bộ nền văn m inh nh ân loại” tro n g thế kỳ XX.
Trào lưu tư tư ở n g khác lại c h o ràng, n g u y ên nhân c u a c h ủ n g h ĩa vô đ ạ o đ ức có xu
h ư ớ n g g ia tă n g là do tiế n bộ k h o a học - cô n g n g h ệ và sự cải thiện điều kiện vật
chất c ủ a con ng ư ờ i g ắ n liền với nó. C ó trư ờ n g phái k h ác lại tìm kiế m n g u ồ n gốc sự


có ảnh

h ư ở n g m ạ n h m ẽ đến tất cả các n ư ớ c trên thế giới. T o à n cầu hóa là q u á trình trinh
tất y ế u k h ô n g thể trá n h khỏi tro n g sự phát triến c u a lịch sử toàn thế giới. T oàn cầu
hóa k h ô n g chi đ e m đ ế n n h ữ n g c ơ hội lớn lao cho các d ân tộc trên thế giới tro ng
việc phát triển k in h tế xã hội, k h ẳ c p hục n h ữ n g trở ngại c h o tiến bộ xã hội và tình
trạ n g lạc hậu về kin h tế, xã hội, v ă n hóa, khoa học và g iá o dục ở các nư ớ c đ a n g
p h á t triể n tro n g c ô n g c u ộ c c ô n g n g h iệ p hóa, hiện đại h ó a đ ất n ư ớ c v à c h ấn h ư n g
d ân tộc m ìn h , m à c ò n trở thành th á c h thức k h ô n g th ế xem th ư ờ n g cho n hiều quốc
g ia tro n g việc g iừ gìn bản sẩc v ă n h ó a dân tộc, b ả o vệ ch ế độ chính trị và chủ
q u y ề n lãnh thổ,

V .V ..

H ệ q u ả tất y ế u c ủ a qu á trình toàn c ầu h ó a ch ín h là bối cảnh

g ia o lưu hội n h ậ p trên q uy m ô to à n c ầu tro n g m ọi lĩnh vự c kinh tế, chính trị, văn
hóa, xã h ộ i, g iá o dục, k h o a học, v.v.., nói khác đi, là bối c ảnh g ia o lưu hội n h ập
tro n g m ộ t thế giới ph ẳng.

Thứ hai là x u h ư ớ n g phát triển m ạ n h m ẽ c ủ a k h o a học v à c ô n g n g h ệ hiện đại,
đ ặ c biệt là c ô n g n g h ệ th ô n g tin trên p h ạ m vi toàn cầu, tác đ ộ n g m ạ n h m ẽ đến các
lĩnh v ự c c ủ a đời số n g x ã hội, tạo ra n h ữ n g c ơ hội c h ư a từ n g có c h o con ngư ờ i tro n g
v iệ c học hỏi, n g h iê n cứu, việc làm và g ia o lưu dưới nhiều hình th ứ c kh ác nh au n h ư
in tern et, e -le a m in g , đ iện thoại tru y ề n hình, th ư ơ n g mại điện tử, chính phủ điện tử,
c a c kênh tru y ề n hìn h q u ố c tế, v .v ..C h ư a bao giờ, con người có thể có đư ợ c c ơ hội
th ô n g tin về m ọi sự k iệ n trên th e giới n hanh c h ón g, c ơ hội chia sẻ th ô n g tin, hiêu
b iế t v à tình c ảm trên p h ạm vi to à n th ế giới n h ư hiện nay. Trái đất trở nên bé nhỏ.
T h e o p. D ru ck er, c u ộ c cách m ạ n g c ô n g ng hệ th ô n g tin là c u ộc cách m ạ n g th ứ tư