PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỮU LŨNG
TRƯỜNG THCS XÃ MINH SƠN

TÊN SÁNG KIẾN
GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THCS

Tên tác giả: Nguyễn Thị Kim
Chức vụ: Giáo viên
GV môn: Sinh - Địa
Đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực/ Môn: Địa lý
Đăng ký danh hiệu thi đua cấp (cơ sở/tỉnh): Không

Minh Sơn, tháng 11 năm 2016


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NĂM HỌC 2016 - 2017

I. TÊN SÁNG KIẾN: Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THCS
II. LÝ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Lý do chủ quan.
-Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kĩ năng sống là khả năng để có hành
vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu
cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày.
-Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quổc (UNICEF), kĩ năng sống là cách tiếp
cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân
bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng.
-Theo Tổ chức Văn hoá, Khoa học và Giáo dục Liên hợp quốc
(UNESCO), kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết gồm
các kĩ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết
vấn đề, nhận thức được hậu quả...; học làm người gồm các kĩ năng cá nhân như:
ứng phó với căng thẳng, kiềm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin, học để sống

môi trường thiên nhiên, môi trường xã hội. Với những chuyển biến kinh tế, xã hội
quá nhanh chóng đã hạn chế phần nào chức năng của gia đình với những giáo dục
đạo đức truyền thống. Những biến đổi về kinh tế, xã hội đã đem lại cho lứa tuổi
thiêu niên quá nhiều thử thách, phân vân trước sự lựa chon con đường phát triển
bản thân.
- Bước vào tuổi thiếu niên, trong độ tuổi đi học THCS các em bắt đầu
muốn tự mình xem xét các sự việc, không muốn sự can thiệp của người khác, kể
cả bố mẹ. Sự phát triển của “tự ý thức” đòi hỏi thiếu niên luôn muốn thoát khỏi
mối quan hệ phụ thuộc trước kia để trở thành cá thể độc lập... Nhưng giữa những
mong muốn mang tính chủ quan, cá nhân và những thách thức cuộc sống đôi lúc
không có sự tương ứng nên các em rơi vào trạng thái có thái độ phản kháng bằng


các hính thức như lì lợm, lạnh nhạt,... bất hợp tác thậm trí còn tỏ thái độ bất cần
đời.
- Thực tế cho thấy những năm gần đây tình trạng thanh thiếu niên, đặc biệt
là các em ở độ tuổi trung học cơ sở, phạm pháp ngày càng gia tăng với các mức độ
ngày càng nghiêm trọng. Với độ tuổi học sinh trung học cơ sở về mặt phát triển
tâm, sinh lý các em dễ rơi vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật ảnh hưởng rất xấu
cho môi trường học đường và xã hội. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng
này, nhưng một trong những nguyên nhân chính là học sinh ngày càng thiếu kỹ
năng sống cần thiết để hòa nhập với môi trường phát triển nhanh chóng.
- Học sinh trung học cơ sở đang ở trong độ tuổi thiếu niên, lứa tuổi đang
phát triển mạnh về cả thể chất và tinh thần. Nhu cầu hoạt động và giao tiếp của các
em đang phát triển mạnh. Do đó, ý thức về cuộc sống, về bản thân, về con người
cũng phát triển; các năng lực cá nhân cũng dần hình thành. Đời sống tình cảm của
các em cũng rất phong phú, thể hiện rõ nhất trong quan hệ tình bạn (đồng giới
hoặc khác giới). Nó chi phối tình cảm và xu hướng hoạt động của các em. Giáo
dục kĩ năng sống nếu biết khai thác những khía cạnh tích cực trong đặc điểm tâm
lí của học sinh sẽ tạo điều kiện thuận lợi giúp các em phát triển nhân cách. Bên

tiết học tập ngoài giờ trên lớp, Các tiết học và bộ môn giáo dục công dân ngày
càng được quan tâm. Với yêu cầu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phải đảm
bảo các yếu tố: Giúp học sinh ý thức được các giá trị của bản thân trong mối quan
hệ xã hội, giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành
vi, thói quen ứng xử có văn hóa, hiểu biết, chấp hành và tôn trọng pháp luật.
Tình trạng thiếu kỹ năng sống đang khiến các em trong độ tuổi học THCS
gặp nhiều lúng túng trong việc giải quyết các vấn đề của bản thân dẫn đến tình
tràng thiếu tự tin, khủng hoảng về tâm lý. Chính vì nhiều học sinh, vì thiếu kỹ
năng sống đã trở thành nạn nhân của những tệ nạn xã hội, thành những học sinh


không ngoan, thành người con hư của gia đình, thậm trí còn dẫn đến vi phạm pháp
luật ở tuổi vị thành niên.
2. Những vấn đề được đề cập tới trong sáng kiến kinh nghiệm này.
Thực hiện nhiệm vụ năm học với chủ đề kỳ cương - chất lượng việc giáo
dục đào tạo học sinh trở thành con người toàn diện, với phong trào “Xây dựng
trường học thân thiện, học sinh tích cực”, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh là hết
sức quan trọng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục đồng thời tạo nên thế hệ
tương lai cho đất nước, với yêu cầu xã hội ngày càng phát triển mãnh mẽ cả về
kinh tế và quan hệ xã hội.
Phạm vi nghiên cứu đề tài trong trường THCS xã Minh Sơn, địa bàn xã
Minh Sơn – huyện Hữu Lũng
Thông qua những việc làm thiết thực cụ thể tác động đến học sinh cụ thể
trong việc giúp các em về kỹ năng sống mà đúc rút kinh nghiệm đề xuất các giải
pháp về rèn kĩ năng sống cho học sinh THCS với mong muốn việc rèn kĩ năng
sống cho học sinh ngày càng có hiệu quả tốt hơn đáp ứng được trong việc giáo dục
toàn diện cho học sinhVới mục đích nghiên cứu các nhóm kĩ năng:
+ Kĩ năng giao tiếp.
+ Kĩ năng tự nhận thức.
+ Kĩ năng xác định giá trị.

thể sống tự tin, lành mạnh, phòng tránh được các nguy cơ gây ảnh hưởng xấu đến
sự phát triển thể chất, tinh thần và đạo đức của các em;
hiểu tác hại của những hành vi, thói quen tiêu cực trong cuộc sống cần loại bỏ.


- Có kĩ năng làm chủ bản thân, biết xử lí linh hoạt trong các tình huống giao
tiếp hằng ngày thể hiện lối sống có đạo đức, có văn hoá; có kĩ năng tự bảo vệ
mình trước những vấn đề xã hội có nguy cơ ảnh hưởng đến cuộc sống an toàn và
lành mạnh của bản thân; rèn luyện lối sống có trách nhiệm với bản thân, bè bạn,
gia đình và cộng đồng.
- Học sinh có nhu cầu rèn luyện kĩ năng sống trong cuộc sống hằng ngày; yêu
thích lối sống lành mạnh, có thái độ phê phán đối với những biểu hiện thiếu lành
mạnh; tích cực, tự tin tham gia các hoạt động để rèn luyện kĩ năng sống và thực
hiện tốt quyền, bổn phận của mình.
1. Giải pháp thứ nhất
Nghiên cứu lí luận: thu thập những tài liệu liên quan đến vấn đề cần nghiên
cứu để nắm chắc cơ sở lí luận cho việc rèn kĩ năng sống đối với học sinh THCS về
các mặt tâm lí, tình hình xã hội và sự thực hiện nghĩa vụ, quyền lợi đối với học
sinh THCS.
Nghiên cứu thực tiễn tình hình học sinh của lớp chủ nhiệm, việc rèn luyện kĩ
năng sống học sinh THCS trong các giờ học, giờ chơi, các buổi hoạt động ngoại
khóa, đi thực tế, sinh hoạt ngoài giờ, tổ chức các trò chơi dân gian... để tìm ra các
giải pháp tác động vào học sinh giúp các em hình thành các nhóm nhận thức.
2. Giải pháp thứ hai: Điều tra kĩ năng sống của học sinh
- Bằng những câu hỏi trắc nghiệm về các hành vi và chỉ yêu cầu nhận thức
đánh dấu các hành vi cho là đúng, sai thông qua đó giúp các em hình thành những
kỹ năng tối thiểu trong nhận thức phạm trù đạo đức, từ đó hình thành cho các em
những thói quen cần thiết hằng ngày như thói quen thực hiện nề nếp, chào hỏi,
giúp bạn ...Việc làm này chúng ta có thể tiến hành ngay trong các tiết dạy trên
lớp , giờ sinh hoạt lớp với các câu hỏi phù hợp,


5. Giải pháp thứ năm: Tổ chức cho học sinh thực hành kĩ năng sống
Thông qua các tiết học trên lớp với chương trình giáo dục trong nhà trường
THCS tùy theo từng môn, từng bài mà tổ chức cho các em hoạt động ngay tại
trong lớp, ngay trong tiết học giải quyết tình huống giúp các em tự nêu lên kĩ năng
để xử lý các kiến thức trên lớp, các lớp học ngoài nhà trường. Thông qua đó mà
liên hệ các tình huống tương tự mà các em đã gặp ở cuộc sống hằng ngày. Qua
việc lồng ghép giáo dục kĩ năng sống trong các tiết dạy, ý thức học tập của các em
có chuyển biến rõ rệt. Kĩ năng ghi chép, đọc, phân tích, giải quyết kiến thức một
cách chủ động, sáng tạo đã được phát triển.
V. KẾT QUẢ ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Với vai trò là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Địa lý và Sinh học tại
đơn vị trường THCS xã Minh Sơn bản thân tôi đã giáo dục kĩ năng sống cho HS ở
trường qua bộ môn Địa lý và Sinh học như sau: tôi nhận thấy đây là môn học
cung cấp cho HS những hiểu biết về các điều kiện tự nhiên- xã hội, về ý thức bảo
vệ môi trường thông qua môn học vì vậy việc giáo dục KNS cho các em là hết sức
cần thiết nhằm giúp cho các em có những hành động,ứng xử phù hợp với môi
trường xã hội, có khả năng ứng phó và giải quyết một số vấn đề thường gặp trong
cuộc sống do điều kiện xã hội mang lại đó là các kĩ năng sau:
- Kĩ năng tự nhận thức:
Kĩ năng tự nhận thức là khả năng của con người nhận biết đúng đắn rằng mình
là ai; sống trong hoàn cảnh nào; tình cảm, sở thích, thói quen, điểm mạnh, điểm
yếu, của bản thân mình ra sao; vị trí của mình trong mối quan hệ với người khác
như thế nào; luôn ý thức được mình đang làm gì hoặc mình có thể thành công ờ
những lĩnh vực nào.
Tự nhận thức là một kĩ năng sống tốt cơ bản của con ngựời. Nó giúp chúng ta
ứng xử, hành động phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của bản thân; biết nhận ra
điểm mạnh của mình để phát huy, điểm yếu của mình để khắc phục; biết điều



hoà được giữa quyền, nhu cầu của mình với quyền, nhu cầu của người khác.
+ Khi cần kiên định trước một tình huống/vấn đề, chúng ta cần:
Nhận thức được cảm xúc của bản thân,
Phân tích, phê phán hành vi của đối tượng,
Khẳng định ý muốn của bản thân bằng cách thể hiện thái độ, IM nói hoặc hành
động mang tính tích cực, mềm dẻo, linh hoạt và tự tin.
- Kĩ năng ra quyết địnhvà giải quyết vấnđề.
Trong cuộc sống hằng ngày, con người luôn phải đối mặt với những tình huống,
những vấn đề cần giải quyết buộc chúng ta phải lựa chọn, đưa ra quyết định hành
động Kĩ năng ra quyết định là khả năng của cá nhân biết quyết định lựa chọn
phương án tổi ưu để giải quyết vấn đề hoặc tình huống gặp phải trong cuộc sống
một cách kịp thời.
Mọi cá nhân phải tự mình ra quyết định cho bản thân; không nên trông chờ,
phụ thuộc vào người khác; mặc dù có thể tham khảo ý kiến của những người tin
cậy trước khi ra quyết định.
Kĩ năng ra quyết định rất cần thiết trong cuộc sống, giúp cho con người có
được sự lựa chọn phù hợp và kịp thời, đem lai thành công trong cuộc sống. Ngược
lai, nếu không có kĩ năng ra quyết định, con người ta có thể có những quyết định
sai lầm hoặc chậm trễ, gây ảnh hưởng tiêu cực đến các mổi quan hệ, đến công việc
và tương lai cuộc sống của bản thân; đồng thời còn có thể làm ảnh huờng đến gia
đình, bạn bè và những người có liên quan.
Để ra được quyết định một cách phù hợp, cần phỏi hợp với những kĩ năng sống
khác như; kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng thu thập thông
tin, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư duy sáng tạo.
Kĩ năng ra quyết định là phần rất quan trọng của kĩ năng giảiquyết vấn đề.


- Để đưa ra quyết định phù hợp, chúng ta cần:
Xác định vấn đề hoặc tình huống mà chúng ta đang gặp phải.
Thu thập thông tin về vấn đề hoặc tình huống đó.

chung.
Trong xã hội hiện đại, lợi ích của mọi cá nhân, moi cộng đồng đều phụ thuộc
vào nhau, ràng buộc lẫn nhau; mọi người như một chi tiết của một cơ quan lớn,
phải vận hành đồng bộ, nhịp nhàng, không thể hành động đơn lẻ.
Kĩ năng hợp tác còn giúp cá nhân sống hài hoà và tránh xung đột trong quan hệ
với người khác.
Để có được sự hợp tác hiệu quả, chúng ta cần vận dụng tốt nhiều kĩ năng sống
khác như: tự nhận thức, xác định giá trị, giao tiếp, thể hiện sự cảm thông, đảm
nhận trách nhiệm, ra quyết định, giải quyết mâu thuẫn, kiên định, ứng phó với
căng thẳng.
- Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn .
Trong cuộc sống hằng ngày, con người thường gặp những tình huống gây
căng thẳng cho bản thân. Tuy nhiên, có những tình huống có thể gây căng thẳng
cho người này nhưng lại không gây căng thẳng cho người khác và ngược lai.
Chúng ta có thể ứng phó với trạng thái căng thẳng bằng cách quan tâm đến cơ
thể và hành vi của mình, tránh các tình huống căng thẳng nếu có thể, nghỉ ngơi và
ngủ nhiều, xác định nguyên nhân gây căng thẳng và làm gì đó để thay đổi các
nguyên nhân này, theo dõi những thay đổi khi áp dụng các biện pháp chống căng
thẳng, quản lí thời gian - hoàn thành tùng việc một, suy nghĩ lạc quan, ăn uống


hợp lí, tập các bài tập thư giãn, đọc sách hoặc làm gì đó để không bị bận tâm về
nguyên nhân gây căng thẳng.
Chúng ta cũng có thể hạn chế những tình huống căng thẳng bằng cách sống và làm
việc điều độ, có kế hoạch, thường xuyên luyện tập thể dục thể thao, sống vui vẻ,
chan hoà, tránh gây mâu thuẫn không cần thiết với mọi người xung quanh, không
đặt ra cho mình những mục tiêu quá cao so với điều kiện và khả năng của bản
thân...
- Kĩ năng tìm kiếm sự thương lượng .
+ Trong cuộc sống, nhiều khi chúng ta gặp những vấn đề, tình huống phải cần

trong bối cảnh xã hội đa văn hoá, đa sắc tộc. Kĩ năng thể hiện sự cảm thông cũng
giúp khuyến khích thái độ quan tâm và hành vi thân thiện, gần gũi với những
người cần sự giúp đỡ.
Kĩ năng thể hiện sự cảm thông được dựa trên kĩ năng tự nhận thức và kĩ
năng xác định giá trị, đồng thời là yếu tố cần thiết trong kĩ năng giao tiếp, giải
quyết vấn đề, giải quyết mâu thuẫn, thương lượng, kiên định và kiềm chế cảm xúc.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ năm học 2016 - 2017 và tiếp tục thực hiện phong
trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, đổi mới phương pháp
giáo dục bản thân cá nhân mỗi giáo viên đã không ngừng cố gắng học hỏi rèn
luyện bản thân, tu dưỡng đạo đức nhà giáo, nâng cao trình độ chuyên môn đồng
thời đã chú trọng trong công tác rèn kỹ năng sống cho học sinh để đảm bảo cho
việc hoàn thành tốt kế hoạch năm học.
- Đối với giáo viên: Cần có ý thức tự nâng cao trình độ, tay nghề, đổi mới
phương pháp giảng dạy của để đáp ứng yêu cầu hiện nay cao hơn. Việc sử dụng


các thông tin, các thiết bị, phương tiện dạy học cần được sử dụng hiệu quả hơn,
các ứng dung công nghệ thông tin: giáo án điện tử, sử dụng kênh hình cho việc
giảng dạy được nâng lên và có hiệu quả trong việc giảng dạy, truyền thụ kiến thức.
Thông qua việc dạy tích hợp giáo dục công dân, rèn kỹ năng sống qua các bộ môn.
Thông qua các giải pháp để rèn các nhóm kỹ năng sống để giáo viên gần gũi học
sinh hiểu được hoàn cảnh các em, từ đó có những biện pháp giáo dục đạo đức học
sinh tốt hơn.
- Đối với học sinh: Các em đã bổ sung cho bản thân được các kỹ năng sống
tối thiểu mà trước đây các em không để ý tới như các xưng hô, lễ phép với thầy
cô, với khách, với người lớn tuổi; các em biết ứng xử thân thiện hơn trong mọi
tình huống, đã biết kiềm chế bản thân, biết làm việc theo nhóm, bước đầu có kỹ
năng về hoạt động xã hội. Các em đã biết giữ gìn sức khỏe, có ý thức bảo vệ bản
thân. Thông qua việc rèn kỹ năng sống các em đã có ý thức tốt hơn trong học tập
trên lớp và ý thức tự học của các em có tiến bộ rõ nét. Các em đã thể hiện được