Phần 1
Lập trình đơn giản
Bài 1. Máy tính
và chơng trình máy tính
3
1. Con ngời ra lệnh cho máy tính nh thế nào?
Chúng ta đã biết rằng máy tính là công cụ trợ giúp con ngời để xử lí thông tin một cách
rất hiệu quả. Tuy nhiên, máy tính thực chất chỉ là một thiết bị điện tử vô tri vô giác. Để máy
tính có thể thực hiện một công việc theo mong muốn của mình, con ngời phải đa ra những chỉ
dẫn thích hợp cho máy tính.
Khi nháy đúp chuột lên biểu tợng của một phần mềm trên màn hình nền, phần mềm sẽ
đợc khởi động. Bằng cách đó ta đã cho máy tính những chỉ dẫn, nói cách khác, đã ra lệnh
cho máy tính khởi động phần mềm.
Khi soạn thảo văn bản, ta gõ một phím chữ (chẳng hạn phím chữ a), chữ tơng ứng sẽ
xuất hiện trên màn hình. Nh vậy ta cũng đã ra lệnh cho máy tính (in chữ lên màn hình).
Khi thực hiện lệnh sao chép một phần văn bản từ vị trí này sang vị trí khác, thực chất ta
đã yêu cầu máy tính thực hiện liên tiếp nhiều lệnh, trong đó có lệnh sao chép nội dung phần
văn bản vào bộ nhớ của máy tính và lệnh sao chép nội dung có trong bộ nhớ vào vị trí mới
trên văn bản.
Nh vậy, để chỉ dẫn máy tính thực hiện một công việc nào đó, con ngời đa cho máy tính
một hoặc nhiều lệnh, máy tính sẽ lần lợt thực hiện các lệnh đó.
2. Ví dụ: rô-bốt nhặt rác
Rô-bốt (hay ngời máy) là một loại máy có thể tự động thực hiện đợc một số công việc
thông qua sự điều khiển của con ngời. Chúng ta sẽ tìm hiểu cách ra lệnh cho máy tính thông
qua một ví dụ về rô-bốt.
Giả sử ta có một rô-bốt có thể thực hiện đợc các thao tác cơ bản nh tiến một bớc, quay
phải, quay trái, nhặt rác và bỏ rác vào thùng. Hình 1 dới đây mô tả vị trí của rô-bốt, cọng rác
và thùng rác. Ta cần ra các lệnh thích hợp để chỉ dẫn rô-bốt di chuyển từ vị trí hiện thời, nhặt
rác và bỏ vào thùng rác để ở nơi quy định.
Hình 1. Rô-bốt "nhặt rác"
Nếu thực hiện theo các lệnh sau đây, rô-bốt sẽ hoàn thành tốt công việc:

tính có thể hiểu các lệnh tiếng Việt đó không? Ngoài ra, ta có thể ra lệnh cho máy tính bằng
cách gõ các phím bất kì hoặc bằng giọng nói đợc không?
Chúng ta đã biết rằng để máy tính có thể xử lí, thông tin đa vào máy phải đợc chuyển
đổi thành dạng dãy bit (dãy các số chỉ gồm 0 hoặc 1). Nh vậy, khác với con ngời trao đổi
thông tin bằng ngôn ngữ tự nhiên (tiếng Việt, tiếng Anh,...), máy tính "nói" và "hiểu" bằng một
ngôn ngữ riêng, đợc gọi là ngôn ngữ máy.
Khi nói chuyện với ngời bạn chỉ biết tiếng Anh, ta chỉ có thể nói tiếng Anh hoặc cần một
ngời phiên dịch để dịch tiếng Việt sang tiếng Anh và ngợc lại. Tơng tự, để máy tính có thể
hiểu đợc, con ngời cũng phải dùng ngôn ngữ máy khi chỉ dẫn cho máy tính. Ngoài ra, máy
tính cũng chỉ có thể hiểu đợc một số câu lệnh nhất định mà thôi.
5
Hình 3
Việc viết chơng trình bằng ngôn ngữ máy rất khó khăn và mất nhiều thời gian, công sức.
Ngời ta mong muốn có thể sử dụng đợc các từ có nghĩa, dễ hiểu và dễ nhớ để viết các câu
lệnh thay cho các dãy bit khô khan. Các ngôn ngữ lập trình đã ra đời để phục vụ mục đích
đó.
Ngôn ngữ lập trình là ngôn ngữ dùng để viết các chơng trình máy tính.
Nh vậy, để tạo chơng trình máy tính, chúng ta phải viết chơng trình theo một ngôn ngữ
lập trình nào đó. Có thể nói, ngôn ngữ lập trình là công cụ giúp để tạo ra các chơng trình máy
tính.
Tuy nhiên, máy tính vẫn cha thể hiểu đợc các chơng trình đợc viết bằng ngôn ngữ lập
trình. Chơng trình còn cần đợc chuyển đổi sang ngôn ngữ máy bằng một chơng trình dịch t-
ơng ứng:
Hình 4
Tóm lại, việc tạo ra chơng trình máy tính thực chất gồm hai bớc sau:
(1) Viết chơng trình bằng ngôn ngữ lập trình;
(2) Dịch chơng trình thành ngôn ngữ máy để máy tính hiểu đợc.
Hình 5
Kết quả nhận đợc sau bớc (1) là danh sách các lệnh đợc lu thành một tệp văn bản trong
máy tính; còn kết quả của bớc (2) là một tệp có thể thực hiện trên máy tính. Các tệp kết quả