Đề tài: Tham nhũng và chống tham nhũng ở Việt Nam_những
vấn đề lý luận và thực tiễn.

a. mở đầu
Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nớc do Đảng khởi
xớng và lãnh đạo, cùng với sự nỗ lực phấn đấu của toàn Đảng, toàn dân, đất
nớc ta đã đạt đợc những thành tựu to lớn. Đất nớc có sự thay đổi, căn bản,
toàn diện: Đất nớc ra khỏi khủng hoảng, kinh tế tăng trởng khá nhanh, sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trờng định hớng
xã hội chủ nghĩa đợc đẩy mạnh, đời sống nhân dân đợc cải thiện rõ rệt. Với
những thành tựu đó một lần nữa khẳng định sự đúng đắn về con đờng đi lên
chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn. Đồng thời chứng minh
sự phát triển và trởng thành về mọi mặt của Đảng. Thế và lực của cách
mạng nớc ta ngày càng đợc tăng cờng.
Tuy nhiên, trớc những yêu cầu ngày càng cao của cách mạng, trong
Đảng còn bộc lộ một số yếu kém nh: sự suy thoái về t tởng, đạo đức lối
sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên. Bên cạnh đó là hàng loạt các vấn
đề xã hội phức tạp nảy sinh: tệ quan liêu, tham nhũng lãng phí có chiều hớng gia tăng. Đặc biệt là tệ tham nhũng, qua ba nhiệm kỳ Đại hội gần đây,
Đảng ta đều xác định tham nhũng là một trong bốn nguy cơ lớn của đất nớc. Nguy cơ này không chỉ đang cản trở sự phát triển kinh tế-xã hội, làm h
hỏng, thoái hóa biến chất một bộ phận cán bộ, đảng viên, làm suy yếu tổ
chức đảng, làm giảm lòng tin của nhân dân, mà còn đe dọa sự sống còn của
chế độ. Nhận thức rõ điều này, trong thời gian qua toàn Đảng, toàn dân đã
tiến hành cuộc đấu tranh chống tham nhũng khá mạnh mẽ và quyết liệt,
tăng cờng tuyên truyền, giáo dục, xử lý những ngời vi phạm; từ kỷ luật hành
chính đến cách chức, bỏ tù, thậm chí tử hình một số ngời nhng tình trạng
tham nhũng vẫn khá phổ biến và nghiêm trọng gây bất bình trong nhân dân.
Một câu hỏi lớn đợc đặt ra: Tại sao chúng ta đã nói, đã làm nhiều mà kết
quả vẫn cha đợc nh mong muốn? Với câu hỏi đó nhiều ngời nhất trí cho

1


phí tài sản của Nhà nớc, của tập thể của nhân dân là hành động trộm cắp mà
ai cũng phải thù ghét cũng phải từ bỏ. Ngời coi đó là hành động xấu xa
nhất của con ngời làm phơng hại sự nghiệp xã hội nớc nhà, là giặc nội
xâm. Đại hội IX chỉ rõ: Tình trạng tham nhũng và sự suy thoái về t tởng
chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên
đang cản trở việc thực hiện đờng lối, chủ trơng chính sách của Đảng gây bất
bình và làm giảm lòng tin trong nhân dân. Đại hội X Đảng ta khẳng
định: Tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận không nhỏ
cán bộ, đảng viên diễn ra nghiêm trọng, kéo dài, cha đợc ngăn chặn, đẩy
lùi, nhất là trong các cơ quan công quyền, các lĩnh vực xây dựng cơ bản,
quản lý đất đai, quan lý doanh nghiệp nhà nớc và quản lý tài chính, làm

4


giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng. Đó là một nguy cơ lớn liên quan
đến sự sống còn của Đảng, của chế độ. Đại hội cũng chỉ rõ: Đấu tranh
phòng chống tham nhũng, lãng phí là nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây
dựng Đảng, nhiệm vụ trực tiếp, thờng xuyên của cả hệ thống chính trị và
toàn xã hội.

II. Tham nhũng_căn bệnh của xã hội có giai cấp
1. Những biểu hiện của tham nhũng
Trong xã hội hiện đại, tham nhũng thờng thể hiện dới những hành vi
sau:
Tham ô tài sản xã hội chủ nghĩa: Là hình thức lợi dụng chức vụ vơ vét,
chiếm đoạt của công để t lợi cho cá nhân gây ra thiệt hại nghiêm trọng tài
sản nhà nớc.
Nhận hối lộ: Là hình thức tham ô một cách gián tiếp bằng cách sử
dụng khéo léo chức vụ, địa vị của mình để thiên vị, đem lại lợi ích cho một

lực phát triển kinh tế-xã hội, trở thành lực cản lớn đối với sự tăng trởng kinh
tế. Thực tế các vụ án kinh tế bị phát hiện và xử lý tronh thời gian qua cho
thấy thiệt hại do tham nhũng gây ra lên đến hàng ngàn tỷ đồng, nếu tính cả
lãng phí, thất thoát trong xây dựng cơ bản và các lĩnh vực khác thì càng lớn,
có lẽ phải bằng 1- 2% GDP hàng năm của cả nớc. Do tham nhũng mà các
công trình xây dựng không đảm bảo chất lợng, đờng xá h hỏng, cầu cống
nhà cửa nhanh chóng xuống cấp. Tham nhũng làm vẩn đục môi trờng kinh
doanh, bóp nghẹt sự cạnh tranh lành mạnh. Cũng do tham nhũng, thất thoát
mà chi tiêu của ngân sách nhà nớc ngày càng tăng trong khi nguồn thu chủ
yếu dựa vào thuế.
Về mặt chính trị: Tham nhũng là nguyên nhân chính của những tình
huống chính trị phức tạp. Sự phát triển của nó đang gây tổn thơng nghiêm
trọng đến quyền làm chủ của nhân dân, làm giảm lòng tin của nhân dân đối
với Đảng và Nhà nớc, gây ra những bất bình, bức xúc, thậm chí phản ứng
gay gắt trong một bộ phận nhân dân. Mặt khác do tính t lợi của tham nhũng
mà gây ra mất đoàn kết nội bộ những ngời cầm quyền và có thể dẫn đến
phe cánh chống đối lẫn nhau. Nh vậy khi nhân dân chống đối, nội bộ bất
đồng mất đoàn kết thì kẻ thù sẽ lợi dụng để phá hoại gây nên những hậu
quả khôn lờng. Do đó đấu tranh chống tham nhũng là cuộc đấu tranh gay

6


go, phức tạp, lâu dài, nó không chỉ là vấn đề bức xúc, sống còn đối với sự
nghiệp xây dựng đất nớc. Nếu không đẩy lùi đợc quốc nạn này thì sự
chệch hớng, mất vai trò lãnh đạo của Đảng không chỉ còn là nguy cơ nữa.
Việc phân tích đúng nguyên nhân, nêu rõ nội dung, phơng thức lãnh đạo
của Đảng đối với cuộc đấu tranh này có ý nghĩa quan trọng vào thắng lợi sự
nghiệp đổi mới đất nớc.
Về xã hội: Tham nhũng làm băng hoại giá trị đạo đức, chuẩn mực xã

Điều kiện: Cuộc đấu tranh chống tham nhũng phải đặt dới sự lãnh đạo
chặt chẽ của Đảng nhằm phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và
toàn dân. Đặc biệt là vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và
các đoàn thể chính trị-xã hội, đó là chiếc cầu nối giữa Đảng với nhân dân.
Không ngừng tăng cờng phát huy dân chủ trong đời sống xã hội, giáo dục
để quần chúng nhân dân biết phát hiện và dám tố cáo tham nhũng. Thực
tiễn cho thấy phần nhiều các vụ tham nhũng lớn là do nhân dân phát hiện và
tố giác.
Nhanh chóng hoàn thiện hệ thống chính sách quản lý kinh tế-xã hội,
sớm cụ thể hoá thành các văn bản pháp luật, pháp lệnh phòng chống tham
nhũng. Cần nâng cao chất lợng ra các văn bản pháp luật để khắc phục tình
trạng lách luật nh hiện nay.
Tăng nguồn ngân sách một cách hợp lý cho công tác phòng chống
tham nhũng. Đồng thời phải giám sát việc sử dụng hợp lý nguồn ngân sách
nhằm đem lại quả cao, tránh tình trạng hiệu quả thì thấp mà thất thoát lãng
phí thì nhiều.
Lực lợng chống tham nhũng: Trên cơ sở xác định điều kiện để chống
tham nhũng cần xây dựng một lực lợng làm công tác chống tham nhũng có
hiệu quả. Trớc hết cần giáo dục cho quần chúng hiểu đấu tranh phòng
chống tham nhũng là nhiệm vụ cấp bách của toàn xã hội. Xây dựng các cơ
quan, đơn vị chuyên trách về về phòng chống tham nhũng, cần xác định rõ
cơ chế làm việc của các cơ quan này. Ban chỉ đạo Trung ơng về phòng,
chống tham nhũng đợc uỷ quyền tạm đình chỉ chức vụ thứ trởng, chủ tịch
hội đồng nhân dân, cấp tỉnh và tơng đơng trở xuống. Ban này có nhiệm vụ
tham mu, đề xuất chính sách, trực tiếp chỉ đạo công tác phòng, chống tham
nhũng. Cần hợp tác quốc tế về phòng, chống tham nhũng, tích cực tham gia

8




9


223 truy tố những tội hối lộ, phù lạm, biển thủ công quỹ, Sắc lệnh ấn định
tội đa và nhân hối lộ sẽ bị phạt từ 5-20 năm khổ sai và phải phạt gấp đôi số
tiền nhận hối lộ. Đây là những văn bản pháp lý đầu tiên thể hiện quyết tâm
đấu tranh phòng chống tham nhũng. Đại hội VII (6/1991), Đảng ta khẳng
định: Tiếp tục tiến hành kiên quyết và thờng xuyên cuộc đấu tranh chống
tệ tham nhũng. Phơng hớng cơ bản để khắc phục tệ tham nhũng là phải xây
dựng và hoàn thiện bộ máy, cơ chế quản lý và pháp luật, xử lý nghiêm minh
những ngời vi phạm, đồng thời tăng cờng giáo dục t tởng, quản lý chặt chẽ
nội bộ. Ngày 15.5.1996, Bộ Chính Trị (khoá VII) ra Nghị quyết 14NQ/TW về lãnh đạo đấu tranh chống tham nhũng. Bộ Chính Trị chỉ rõ:
Tình trạng tham nhũng đã và đang gây ra hậu quả hết sức nghiêm trọng,
làm xói mòn bản chất của Đảng và Nhà nớc, làm tha hoá đội ngũ cán bộ,
đảng viên, tiếp tay cho các thế lực thù địch lợi dụng chống phá ta, uy hiếp
sự tồn vong của chế độ. Vì vậy, Đảng xác định đấu tranh chống tham
nhũng là một bộ phận cấu thành quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp cách
mạng của Đảng và nhân dân ta hiện nay. Nó góp phần nâng cao vai trò
lãnh đạo của Đảng, tăng cờng hiệu quả quản lý của Nhà nớc, xây dựng
Đảng và kiện toàn bộ máy Nhà nớc trong sạch vững mạnh, thực hiện quyền
làm chủ của nhân dân. Đảng cũng nhấn mạnh đấu tranh chống tham nhũng
phải gắn liền với phục vụ cho đổi mới kinh tế-xã hội, giữ vững ổn định
chính trị, tăng cờng đoàn kết toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi nhiệm
vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Tại Đại hội
VIII, Đảng ta chủ trơng: Tiến hành đấu tranh kiên quyết, thờng xuyên và
có hiệu quả chống tệ tham nhũng trong bộ máy Nhà nớc, trong các ngành,
các cấp từ Trung ơng đến cơ sở. Kết hợp những biện pháp cấp bách với
những giải pháp có tầm chiến lợc vừa hoàn thiện cơ chế, chính sách, kiện
toàn tổ chức, chấn chỉnh công tác quản lý, khắc phục sơ hở, vừa xử lý

hiệu quả nhất thế giới hiện nay. Nó đợc áp dụng ở các nớc nh: Malaisia,
Singapore, Inđônêsia, Hồng công.
+ Nhóm thứ 2: Xây dựng các đơn vị, tổ chức đặc biệt có chức năng
chống tham nhũng thuộc cơ quan công an, cảnh sát, cơ quan bảo vệ pháp
luật. Mô hình này tạo ra sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan đối với
nhiệm vụ chống tham nhũng.
+ Nhóm thứ 3: Sử dụng các cơ quan thanh tra, giám sát và trao cho

11


những cơ quan này quyền hạn đặc biệt để chống tham nhũng. Có thể thấy
mô hình này ở một số nớc nh: Hàn quốc, Trung quốc.
+ Nhóm thứ 4: Không thành lập các cơ quan chuyên trách riêng hoặc
cơ quan có thẩm quyền mà coi chống tham nhũng là một trong những
nhiệm đấu tranh chống các loại tội phạm khác và trách nhiệm thuộc về các
cơ quan bảo vệ pháp luật, không xây dựng hệ thống pháp luật riêng để điều
chỉnh vấn đề này. Mô hình này áp dụng ở một số nớc nh Đức, Pháp và một
số nớc phát triển khác. Sở dĩ các nớc này không thành lập các cơ quam
chống tham nhũng riêng bởi các nớc này tham nhũng không bức xúc tới
mức phải thành lập cơ quan chống tham nhũng chuyên trách.
2.2. Kinh nghiệm chống tham nhũng ở Việt Nam.
Việc nghiên cứu, vận dụng kinh nghiệm chống tham nhũng ở những nớc tiến hành có hiệu quả là rất quan trọng. Song để nâng cao hơn nữa hiệu
quả chống tham tham nhũng ở nớc ta cần phải quán triệt những vấn đề sau:
+ Đảng phải lãnh đạo chặt chẽ công tác phòng chống tham nhũng,
không ngừng phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn
xã hội vào nhiệm vụ này. Gắn công tác chống tham nhũng với nhiệm vụ
phát triên kinh tế-xã hội, giữ vững an ninh quốc phòng, củng cố hệ thống
chính trị, xây dựng Đảng và chính quyền trong sạch vững mạnh.
+ Thành lập các cơ quan, uỷ ban chuyên trách về phòng chống tham

trong cuộc chiến chống tham nhũng cần phải thực hiện đồng bộ, kiên quyết
các giải pháp phòng chống tham nhũng trong bộ máy nhà nớc. Điều đó đợc
thể hiện ở những việc làm sau:
+ Khẩn trơng xây dựng và thực hiện kiên quyết hệ thống pháp luật
đồng bộ về phòng ngừa, phát hiện và xử lý những ngời có hành vi tham
nhũng.
+ Tiếp tục hoàn thiện thể chế nhà nớc quản lý nền kinh tế bằng pháp
luật, khẩn trơng rà soát để giảm đến mức thấp nhất cơ chế xin-cho trong
hoạt động kinh tế. Kết hợp đẩy mạnh công khai, minh bạch các hoạt động
kinh tế nh: đầu t xây dựng, quản lý tài chính ngân sách nhà nớc, quản lý
doanh nghiệp, quản lý đất đai, tài sản công
+ Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, phân định rõ quyền hạn, trách
nhiệm của các đơn vị trong công tác phòng chống tham nhũng. Tiến hành

13


đổi mới chế độ tiền lơng cho cán bộ, công chức và có quy chế kiểm soát,
giám soát thu nhập của họ.
+Điều tra, xử lý nghiêm minh những vụ tham nhũng đã đợc phát hiện.
Ban hành và thực hiện quy định để xử lý thích đáng đúng pháp luật ngời
đứng đầu các cơ quan, đơn vị để xảy ra tham nhũng gây hậu quả nghiêm
trọng.
+ Sớm triển khai có hiệu quả hoạt động của Ban chỉ đạo phòng, chống
tham nhũng ở Trung ơng. Trên cơ sở đó các nghành, các cấp, đơn vị cũng
phải xây dựng kế hoạch phòng chống tham nhũng. Phải quán triệt sâu sắc
lời dạy của Bác: kế hoạch 10 phần thì biện pháp cụ thể phải 20 phần, chỉ
đạo thực hiện sát sao phải 30 phần. Có nh thế mới chắc chắn hoàn thành tốt
kế hoạch. Tập trung triển khai đồng bộ luật phòng chống tham nhũng.
2. Mục tiêu

cho quần chúng nhân dân tác hại của tham nhũng đối với sự nghiệp đổi mới
đất nớc. Kết hợp với việc tuyên truyền rộng rãi để giác ngộ cho quần chúng
về các pháp lệnh, quy định về chống tham nhũng để họ có khả năng tự
chống tham nhũng.
2. Coi trọng công tác giám sát cán bộ
Cần thực hiện tốt nguyên tắc công khai dân chủ trong công tác cán bộ
từ khâu tuyển dụng, đánh giá, sử dụng, quy hoạch, bổ nhiệm đến khen thởng, kỷ luật, đặc biệt xóa bỏ tình trạng chạy chức, chạy quyền trong hệ
thống chính trị. Phải có quy chế về trách nhiệm đối với ngời làm công tác
tham mu, tổ chức, cán bộ và ngời ra quyết định tuyển dụng, bổ nhiệm nếu
cán bộ đợc tuyển dụng, bổ nhiệm ấy có hành vi tham nhũng. Chấn chỉnh
công tác thi tuyển công chức và mở rộng việc tuyển chọn dựa trên cơ sở thi
tuyển công khai. Xử lý nghiêm những vụ tham nhũng trong thi cử công
chức.
Tiếp tục sửa đổi, bổ sung những quy định về bổ nhiệm, phân cấp cán
bộ theo hớng tăng quyền hạn gắn với trách nhiệm cho ngời đứng đầu cơ
quan. Thực hiện nghiêm túc quy định về kê khai tài sản và kiểm soát thu
nhập của cán bộ, công chức. Ngời kê khai tài sản nếu không trung thực phải
bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Nghiên cứu, vận dụng kinh nghiệm của nhiều nớc là bắt buộc công
chức phải giải trình nguồn gốc hợp pháp tài sản của mình. Nhà nớc cũng
cần có biện pháp kiểm soát giao dịch về tài sản trong xã hội, trớc hết là của

15


cán bộ đảng viên (đặc biệt là những tài sản có giá trị lớn). Mặt khác phải
công khai các khoản thu nhập để kiểm soát đợc thu nhập của cán bộ công
chức. Chính phủ cần sớm tổ chức thực hiện tốt quy định của Luật phòng
chống tham nhũng về việc chi trả lơng và các khoản chi khác cho công chức
từ ngân sách. Nhà nớc phải thông qua tài khoản cá nhân kiểm soát, hạn chế

hành vi tham nhũng. Đồng thời phải kết hợp cơ chế biểu dơng khen ngợi,
bảo vệ những cá nhân có tinh thần tích cực ấy. Đối với những cán bộ lãnh
đạo có hành vi tham nhũng hoặc để xảy ra tham nhũng phải xử lý nghiêm
kết hợp với giáo dục họ văn hoá từ chức để cấp dới noi theo.
5. Tăng cờng quản lý tiền tệ, thực hiện công khai hoá, dân chủ hoá
các hoạt động thu chi tài chính, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát
nội bộ cơ quan quản lý tiền tệ
Đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện hệ thống các định mức, tiêu chuẩn
về chế độ chi tiêu ngân sách nhà nớc. Khẩn trơng ban hành luật về quản lý
tiền tệ nhằm áp dụng cho các cơ ngành, đơn vị, địa phơng tự kê, tự tính thuế
và tự nộp thuế bằng chuyển tiền qua ngân hàng kho bạc nhà nớc. Thực hiện
công khai, dân chủ trong việc chi tiêu ngân sách nhằm khắc phục tham
nhũng, lãng phí. Đối với các hoạt động mua sắm thu chi cũng phải đợc
kiểm soát thông qua hệ thống thanh toán điện tử của kho bạc nhà nớc.
Đặc biệt đối với cơ quan quản lý tiền tệ phải có cơ chế giám sát chặt
chẽ tránh tình trạng lạm dụng vị trí công tác để tham nhũng, nhất là trong
lĩnh vực ngân hàng và tín dụng.
6. Trừng trị nghiêm minh tệ tham nhũng trong nghành t pháp
Đối với nghành t pháp nếu để xảy ra tình trạng tham nhũng thì phải xử
lý nghiêm minh. Bởi đây là cơ quan bảo vệ pháp luật nếu để xảy ra tham
nhũng thì sẽ không gây đợc niềm tin trong dân chúng, không giáo dục đợc
quần chúng ý thức chấp hành pháp luật. Phải có cơ chế giám sát chặt chẽ
hoạt động của ngành t pháp bởi tệ tham nhũng trong ngành này thờng là
chạy án, xoá án. Nếu nh tình trạng đó xảy ra thì chẳng khác nào ta đã
cố tình cõng rắn cắn gà nhà, tạo điều kiện cho kẻ phạm tội tiếp tục hoành
hành gây thiệt hại cho tài sản của nhà nớc.

III. Giải pháp chống tham nhũng xét dới góc độ xây dựng

17

cách mạng cho cán bộ đảng viên, tổ chức cho học tập chủ nghĩa Mác-

18


Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, đờng lối chính sách của Đảng, pháp luật của
Nhà nớc. Nội dung, phơng pháp giáo dục cần phải phù hợp với từng đối tợng.
3. Tăng cờng công tác kiểm tra, giám sát của các tổ chức Đảng, thanh
tra Nhà nớc, giám sát của các đoàn thể quần chúng. Đây là một trong những
biện pháp hữu hiệu chống tham nhũng. Từ thực tiễn kinh nghiệm kiểm tra,
Đảng đã khẳng định: Kiểm tra là chức năng lãnh đạo của Đảng, không
kiểm tra coi nh không có lãnh đạo. Công tác kiểm tra góp phần nâng cao
hiệu quả lãnh đạo của Đảng, làm cho bản thân Đảng không ngừng phát
triển vững mạnh.
4. Tiếp tục thực hiện có hiệu quả hơn nữa quy chế dân chủ ở cơ sở
nhằm công khai, minh bạch các hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền,
các tổ chức quần chúng, đội ngũ đảng viên. Đặc biệt công khai về thu, chi
ngân sách và các nguồn tài chính khác. Công khai các chế độ đối với cán bộ
công chức nh: nâng cấp, khen thởng, chính sách đào tạo Đồng thời kiên
quyết xoá bỏ những chế độ, chính sách mang tính đặc quyền, đặc lợi, không
công bằng đối với cán bộ.
Khi chính quyền Xô-viết mới đợc thành lập, Lênin đã chỉ ra rằng:
Hiện giờ có ba kẻ thù đứng trớc mọi ngời, bất kể ngời đó làm việc gì, ở cơng vị nào, ba kẻ thù chính ấy là: kẻ thù thứ nhất là tính kiêu ngạo cộng sản
chủ nghĩa, kẻ thù thứ hai là nạn mù chữ, kẻ thù thứ ba là nạn hối lộ. Để
nhà nớc xã hội chủ nghĩa là nhà nớc cách mạng, Lênin đã nêu lên những
yêu cầu và chỉ ra nhiều biện pháp khắc phục những căn bệnh đó, nhng trớc
hết mỗi cán bộ đảng viên phải công minh chính trực gơng mẫu giữ gìn kỷ cơng phép nớc làm cho Đảng trong sạch vững mạnh cao với quân chúng.

c. kết luận