Bài giảng
LIÊN MINH GIAI CẤP GIỮA GIAI CẤP CƠNG NHÂN VỚI GIAI CẤP
NƠNG DÂN VÀ ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC TRONG CÁCH MẠNG XHCN
1. Mục đích, u cầu
* Mục đích
- Nhằm trang bị cho người học những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lê
nin và Đảng ta về liên minh GCCN với nơng dân và đội ngũ trí thức XHCN.
- Tạo ra nhận thức đúng đắn về mối quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp và thực
hiện tốt liên minh cơng – nơng – trí trong sự nghiệp cách mạng XHCN.
* u cầu
- Nắm vững nội dung cơ bản của bài học, hiểu được bản chất vấn đề.
- Biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo vào HĐ thực tiễn; biết đấu tranh chống lại
quan điểm phản động và sai trái hòng xun tạc, phá vỡ khối đồn kết trong LM cơng
– nơng – trí thức và sự nghiệp XD đất nước và bảo vệ Tổ quốc XHCN ở nước ta.
- Q trình học tập chấp hành tốt quy chế lớp học, tích cực, chủ động tham gia
XD bài.
2. Nội dung, phương pháp
- Nội dung: 2 phần
I. Cơ cấu giai cấp – xã hội và tính quy luật của liên minh công – nông – trí
trong cách mạng XHCN.
II. Nội dung và giải pháp tăng cường khối liên minh công – nông – trí thức.
- Phương pháp: thuyết trình, nêu vấn đề, đàm thoại, hướng dẫn nghiên cứu
3. Thời gian
- Thời gian: 2 tiết
4. Tài liệu nghiên cứu:

1


+ Giáo trình CNXH khoa học, Hội đồng lý luận Trung ương biên soạn, Nxb,
CTQG, H 2008.

Đây là một loại hình cơ bản nhất vì cơ cấu xã hội-giai cấp nó qui định các cơ
cấu xã hội khác, các lĩnh vực khác của xã hội liên quan trực tiếp đến quan hệ sở hữu tư
liệu sản xuất; vai trò vị trí của con người trong xã hội; nghĩa vụ và quyền lợi của mọi
công dân, đồng thời qui định mối quan hệ của các cơ cấu xã hội khác.
Cơ cấu xã hội-giai cấp bao giờ cũng mang tính chính trị sâu sắc và là một phạm
trù lịch sử.
- Cơ cấu xã hội-giai cấp xã hội chủ nghĩa: là tổng hoà các giai cấp và các tầng
lớp, các nhóm xã hội hữu ái có quan hệ hợp tác gắn bó chặt chẽ với nhau, cùng chung
sức đấu tranh xây dựng, thực hiện các mục tiêu của CNXH.
b. Tính tất yếu khách quan của xây dựng cơ cấu giai cấp xã hội mới.
* Hỏi: Tính tất yếu khách quan của xây dựng cơ cấu giai cấp xã hội mới là gì?
* Đáp:
- Xuất phát từ quan điểm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, trong xã hội
có giai cấp và đối kháng giai cấp thì sẽ có đấu tranh giai cấp đó là một tất yếu khách
quan.
Như vậy, trong xã hội sẽ có giai cấp cơ bản và giai cấp không cơ bản. Cơ cấu xã
hội-giai cấp hình thành là phản ánh tồn tại xã hội có giai cấp, đồng thời phản ánh nền
sản xuất xã hội.
Do đó, bao giờ chúng ta cũng thấy được trong mỗi chế độ xã hội, mỗi thời kỳ
lịch sử giai cấp nào đang là cơ bản của xã hội.
- Xuất phát từ mục tiêu yêu cầu đòi hỏi khách quan của quá trình xây dựng
CNXH với mục tiêu kinh tế XHCN là phải chiến thắng kinh tế tư bản chủ nghĩa, mà cơ
cấu kinh tế lại quyết định cơ cấu xã hội-giai cấp.
Vì vậy, xây dựng CNXH không phải chỉ phát triển kinh tế mà còn phải xây dựng
cơ cấu giai cấp xã hội và các vấn đề khác của cách mạng XHCN. Cách mạng XHCN là
cuộc cách mạng khác hoàn toàn với các cuộc cách mạng xã hội khác.
Đó là cuộc cách mạng toàn diện, triệt để trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã
3



cách mạng khoa học – công nghệ, góp phần tích cực vào việc đưa tiến bộ khoa học – công
nghệ vào sản xuất và đời sống, vì lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, vì
dân tộc và CNXH
- Trong thời kỳ quá độ: cơ cấu xã hội giai cấp đa dạng, phức tạp không thuần
nhất, luôn vận động biến đổi, trong đó có chứa đựng yếu tố thống nhất
+ Tính đa dạng: trong kinh tế có sự đa dạng về thành phần, có thành phần cơ
bản và thành phần không cơ bản (tương ứng với nó là các giai tầng cơ bản như: Công –
nông – trí thức; và giai tầng không cơ bản như: tiểu tư sản, tiểu thương tiểu chủ…). Do
đó phải có chính sách phù hợp với từng giai cấp, từng tầng lớp xã hội trong từng giai
đoạn cụ thể của lịch sử.
+ Tính phức tạp: sự tồn tại đan xen giữa các thành phần kinh tế khác nhau dẫn
đến sự đan xen giữa các tầng lớp, giai cấp xã hội, vừa liên minh vừa đấu tranh và
chuyển hoá lẫn nhau. Thái độ rất phức tạp.
+Tính Thống nhất: dưới CNXH, trong thời kỳ quá độ, cơ cấu giai cấp xã hội
mặc dù vừa thể hiện tính đa dạng và phức tạp nhưng nhìn chung vẫn thể hiện tính
thống nhất ở mục tiêu là xây dựng CNXH; thống nhất ở hệ tư tưởng, đó là chủ nghĩa
Mác Lênin; và đều cùng truyền thống dân tộc
+ Tính biến động: vì do kinh tế biến động tương ứng với nó là cơ cấu giai cấp
xã hội cũng biến động không ngừng với xu hướng liên minh công – nông – trí thức trở
thành nền tảng xã hội của xã hội mới.
* Xu hướng phát triển của cơ cấu xã hội-giai cấp trong xã hội xã hội chủ nghĩa
- Xu hướng chung: sự vận động, phát triển của cơ cấu xã hội-giai cấp ngày càng
giảm dần tính phức tạp, trên cơ sở từng bước khắc phục những mâu thuẫn, khác biệt về
lợi ích kinh tế – xã hội tạo ra sự thống nhất về những lợi ích căn bản giữa các giai cấp
và tầng lớp xã hội.
- Đối với Việt Nam trong chặng đường tiếp theo của thời kỳ quá độ cơ cấu giai
cấp thể hiện tính đa dạng, phức tạp đó là: tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp, nhóm người
5



một liên minh đặc biệt, thể hiện ở vai trò lãnh đạo của ĐCS với toàn khối liên minh trong
suốt quá trình cách mạng.
+ Thứ năm, liên minh giữa GCCN với GCND và TLTT là liên minh là một liên
minh còn vì sự phát triển và thực hiện lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài..
6


b. Tính tất yếu của liên minh công - nông- trí thức (5)
* Hỏi: Tính tất yếu của liên minh công - nông- trí thức là gì?
* Đáp
-Trước hết, sự hình thành khối liên minh công nhân- nông dân- trí thức bắt
nguồn từ mục tiêu, yêu cầu của cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Từ thực tiễn phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân, các nhà kinh điển của
chủ nghĩa Mác- Lênin đã khái quát hệ thống lý luận khoa học về cách mạng xã hội chủ
nghĩa, trong đó vấn đề liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng
lớp lao động khác như một điều kiện tiên quyết giành thắng lợi cho cách mạng xã hội
chủ nghĩa.
+ Trong giai đoạn đấu tranh giành chính quyền, đây là giai đoạn vô cùng khó
khăn bởi giai cấp tư sản có trong tay cả bộ máy bạo lực đồ sộ sẵn sàng đàn áp những ai
chống lại chúng. Chúng không bao giờ chịu từ bỏ địa vị thống trị đã mất. Do vậy, cuộc
đấu tranh này cần phải có lực lượng to lớn, cho nên giai cấp công nhân không thể đơn
độc chiến đấu, mà cần phải liên minh với giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động
khác mới giành được thắng lợi.
+ Trong giai đoạn xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, đây là giai đoạn
quan trọng nhất, quyết định sự thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa. ở giai đoạn
này cách mạng còn trải qua nhiều khó khăn gian khổ mới đạt được mục tiêu giải phóng
người lao động cả về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, để họ hoàn toàn trở thành
“người tự do”.
-Tính tất yếu của liên minh công nhân- nông dân- trí thức còn xuất phát từ vị trí
vai trò của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và trí thức trong cơ cấu xã hội- giai

trò ấy có được phát huy cao độ hay không, họ có thực sự được giải phóng hay không,
chỉ khi nào trí thức liên minh với giai cấp công nhân và giai cấp nông dân trong cuộc
đấu tranh lật đổ giai cấp tư sản, xây dựng chủ nghĩa xã hội họ mới thực sự được giải
phóng và được tự do sáng tạo.
-Sự thống nhất về lợi ích của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp
trí thức là một cơ sở khách quan cho sự ra đời và củng cố của khối liên minh côngnông- trí thức.
Lợi ích là động lực thúc đẩy sự liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp
nông dân và tầng lớp trí thức. Cả công nhân, nông dân và trí thức đều có lợi ích trước
mắt và lợi ích lâu dài thống nhất với nhau.
Trong xã hội tư bản, ngoài giai cấp công nhân bị bóc lột hết sức nặng nề bằng
giá trị thặng dư, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức cũng bị giai cấp tư sản bóc lột
thậm tệ. Trong xã hội ấy, công nhân, nông dân, trí thức chỉ là thân phận nô lệ, hoàn
toàn không có tự do và dân chủ theo đúng nghĩa của từ này, vì vậy lợi ích trước mắt
của họ là được giải phóng hoàn toàn khỏi ách áp bức, bóc lột của giai cấp tư sản để trở
thành người tự do thực sự. Lợi ích này phản ánh ý chí, nguyện vọng của giai cấp công
nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức trong cuộc đấu tranh để giải phóng cho
8


mình. Về lợi ích lâu dài của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức
là họ được cùng nhau xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. ở đó
họ được làm chủ trên mọi phương diện: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, được hưởng
cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc...
Như vậy, xét trên cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội.. . lợi ích trước
mắt và lợi ích lâu dài của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức đều
thống nhất với nhau. Bảo đảm tốt lợi ích trước mắt là tiền đề, điều kiện để thực hiện lợi
ích lâu dài của cả khối liên minh.
Thực tiễn đấu tranh của phong trào công nhân thế giới từ khi có chủ nghĩa Mác
ra đời đến nay đã chứng minh rằng ở đâu và lúc nào, giai cấp công nhân liên minh chặt
chẽ với giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức và các tầng lớp lao động khác, thì cách

nước ngoài. .. nhằm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Trong khối
đại đoàn kết đó, giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức là lực lượng nòng
cốt, có vai trò quyết định sức mạnh của cả khối. Vì vậy, trong Văn kiện Đại hội IX Đảng
cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: Động lực chủ yếu để phát triển đất nước là đại đoàn kết toàn
dân trên cơ sở liên minh giữa công nhân với nông dân và trí thức do Đảng lãnh đạo.
Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn
quân và toàn dân, trong đó liên minh công- nông- trí thức có vai trò to lớn. Bởi lẽ, khối
liên minh này vừa bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng, đồng thời vừa là lực lượng thực
hiện thắng lợi đường lối của Đảng trong các giai đoạn cách mạng.
Mặt khác, liên minh công- nông- trí thức còn tạo ra lực lượng hùng hậu, cung
cấp sức người sức của cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
giành thắng lợi.
-Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và trí thức còn có vai
trò to lớn thúc đẩy sự biến đổi của cơ cấu giai cấp- xã hội xã hội chủ nghĩa ngày càng
hoàn thiện.
Liên minh công- nông- trí thức chính nhằm đạt được những lợi ích mà các bên
cùng quan tâm, thông qua sự hợp tác về nhiều mặt, trên cơ sở phát triển một nền công
nghiệp hiện đại, nông nghiệp hiện đại, khoa học và công nghệ tiên tiến. Chính sự phát
triển của nền công nghiệp hiện đại, nông nghiệp hiện đại, bản thân nó đã là môi trường
thuận lợi để phát triển giai cấp công nhân về số lượng và chất lượng. Đại công nghiệp
góp phần cải tạo giai cấp nông dân và trí thức, làm cho cơ cấu xã hội, cơ cấu giai cấp,
cơ cấu nghề nghiệp... trong xã hội có sự biến đổi theo hướng ngày càng hoàn thiện,
giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức ngày càng xích lại gần nhau
trong quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Tóm lại
Vai trò của khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội
ngũ trí thức thể hiện trên nhiều mặt, nhưng các vấn đề trình bày trên đây là rất quan
trọng. Để phát huy vai trò to lớn của khối liên minh này trong quá trình cách mạng cần

10

Cần nhận thức một cách đúng đắn rằng, liên minh về mặt chính trị nhằm giữ
vững vị trí lãnh đạo của Đảng của giai cấp công nhân với toàn khối liên minh và toàn
11


xã hội, tuyệt nhiên không phải chia quyền lãnh đạo cho giai cấp nông dân hoặc tầng
lớp trí thức.
Trong tình hình hiện nay, nắm vững nội dung liên minh về chính trị, cần đấu
tranh chống mọi quan điểm hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản đối với khối
liên minh và với toàn xã hội.
b. Liên minh về kinh tế
Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, liên minh về kinh tế là nội dung cơ
bản nhất. Nó diễn ra một cách thường xuyên và bền vững. Liên minh về kinh tế, xét
đến cùng là cơ sở bảo đảm cho sự thắng lợi của liên minh về chính trị và quân sự.
Liên minh về kinh tế, trước hết là sự hợp tác để phát triển sản xuất, tăng năng
suất lao động và thu nhập, giải quyết thoả đáng mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa giai
cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức trong xây dựng nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa đáp ứng yêu cầu phát triển của công nhân, nông
dân và trí thức.
Nội dung liên minh về kinh tế còn được thể hiện ở sự hợp tác giữa GCCN với
giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức trong quá trình trao đổi sản phẩm, mở rộng thị
trường, chuyển giao khoa học và công nghệ.
Đó là sự trao đổi hàng hoá, công nghệ, sự hợp tác giữa công nghiệp với nông
nghiệp và giữa hai ngành sản xuất này với việc ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại
vào sản xuất, sự hợp tác giữa Nhà nước- nhà nông- nhà khoa học- nhà doanh nghiệp,
làm cho sản suất- kinh doanh có năng suất, chất lượng và hiệu quả ngày càng cao, đem
lại nhiều lợi ích hơn cho các tầng lớp ND và sự phát triển phồn vinh của đất nước. Sự
liên minh hợp tác này dựa trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi.
c. Liên minh về văn hoá- xã hội
- Các nội dung liên minh về chính trị, kinh tế, quân sự được thực hiện khi đặt


13


- Liên minh về quân sự không chỉ đáp ứng yêu cầu của công nhân, nông dân và
trí thức được sống trong hoà bình, độc lập, tự do, bình đẳng mà còn đáp ứng yêu cầu
về kinh tế, bảo đảm cho dân giàu, nước mạnh.
Mặt khác, liên minh về quân sự còn được thể hiện cả bằng lực lượng con người,
cả cơ sở vật chất và trang bị vũ khí kỹ thuật, cả việc hoạch định các chiến lược quân
sự, quốc phòng- an ninh và phát triển nghệ thuật quân sự.
Tóm lại
Những nội dung của liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội
ngũ trí thức trình bày trên đây là một thể thống nhất, có quan hệ biện chứng với nhau,
không thể xem nhẹ một nội dung nào.
2. Những giải pháp tăng cường khối liên minh giai cấp giữa GCCN với
GCND và ĐNTT trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay ( nội dung trọng điểm)
Thời gian: 15 phút
Phương pháp: Thuyết trình, nêu vấn đề

a. Xây dựng hệ thống chính trị thực sự dân chủ
- Vị trí: Đây là phương hướng cơ bản và là khách quan đối với tất cả những nước đi
lên CNXH.
- Cơ sở: Hệ thống chính trị XHCN là thành quả cách mạng của nhân dân lao động
mà nền tảng là liên minh công - nông- trí thức. Đồng thời hệ thống chính trị còn thể hiện:
Vai trò định hướng đi lên CNXH của cách mạng XHCN, nhất là vai trò lãnh đạo của Đảng
và cơ chế đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân; đó là một thể chế chính trị và dân chủ mà
nhờ đó nhân dân lao động thực hiện việc cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới phục vụ
lợi ích của chính nhân dân; đây là cơ sở chính trị bảo đảm quá trình liên minh phát triển
đúng hướng và phát triển không ngừng.
- Yêu cầu biện pháp:

Do đó, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá trở thành một yêu cầu khách
quan, không những đáp ứng đòi hỏi xây dựng nền kinh tế vững mạnh mà còn đáp ứng
yêu cầu xây dựng củng cố khối liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và
đội ngũ trí thức ngày càng phát triển.
- Văn kiện Đại hội XI của Đảng cộng sản Việt Nam chỉ rõ: “Đổi mới mô hình
tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển
nhanh, bền vững”(tr. 191).
- Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá là cơ sở kinh tế, đồng thời là điều
kiện, môi trường để phát triển giai cấp công nhân, chuyển dịch cơ cấu giai cấp- xã hội,
theo hướng làm cho công nhân ngày càng tăng, nông dân được cải tạo, trí thức có cơ
hội cống hiến ngày càng nhiều tài năng cho đất nước.
15


Mặt khác, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhằm phát triển nhanh chóng
lực lượng sản xuất, trên cơ sở đó từng bước hoàn thiện quan hệ sản xuất XHCN, cải
thiện và không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân lao động, đó
là nền tảng kinh tế để củng cố tăng cường khối liên minh.
- Công nghiệp hoá, hiện đại hoá tạo ra những điều kiện tiền đề để xây dựng một
nền nông nghiệp hiện đại, có cơ cấu cân đối cả trồng trọt và chăn nuôi, trên cơ sở đó
xây dựng nông thôn mới ngày càng phát triển.
Một nền nông nghiệp hiện đại không những đáp ứng các yêu cầu về nguyên vật
liệu và tiêu dùng trong nước, mà còn hướng mạnh sang xuất khẩu hàng hoá, thu ngoại
tệ về cho đất nước.
Đến lượt nó, nông nghiệp lại tạo điều kiện để phát triển công nghiệp ngày càng
hiện đại. Đây chính là mối quan hệ biện chứng, là con đường làm cho sự xích lại giữa
giai cấp công nhân với giai cấp nông dân ngày càng gần hơn, từng bước xoá bỏ sự
cách biệt giữa nông thôn và thành thị.
Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đòi hỏi một cách khách quan sự
tập trung sức người, sức của, về cơ sở vật chất, kỹ thuật, trí tuệ của cả giai cấp công nhân,

phát triển công nghiệp dịch vụ ở nông thôn, đưa tiến bộ KHKT vào nông thôn; thay
đổi cơ cấu lao động, giải quyết công ăn việc làm ở nông thôn, xoá đói giảm nghèo, cải
thiện đời sống; hỗ trợ xây dựng nông thôn mới, chủ yếu là cơ sở hạ tầng. Phát triển sản
xuất gắn liền với phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ xã hội; chú trọng đến giáo dục, y
tế, vấn đề phân hoá giàu nghèo ở nông thôn, thúc đẩy nông thôn phát triển.
Đại hội XI của Đảng đã chỉ rõ: “Xây dựng phát huy vai trò của của GCND; nâng
cao trình độ giác ngộ giai cấp, tạo điều kiện hỗ trợ, khuyến khích nông dân học nghề,
chuyển dịch cơ cấu lao động, tiếp nhận và áp dụng tiến bộ khoa học, công nghệ, nâng
cao chất lượng cuộc sống để giai cấp nông dân thực sự là chủ thể của quá trình phát
triển nông nghiệp, nông thôn và xây dựng nông thôn mới”, tr. 49.
- Đối với trí thức
Nhà nước phải có chính sách khuyến khích nâng cao trách nhiệm của đội ngũ trí
thức trong việc đưa tiến bộ khoa học và công nghệ vào phát triển kinh tế -xã hội; đào tạo,
sử dụng và bố trí đội ngũ trí thức đúng khả năng chuyên môn để phát huy tiềm năng của
trí thức; quan tâm lợi ích chính đáng của đội ngũ trí thức, phát huy tài năng để tạo nguồn
lực trí tuệ và nhân tài cho đất nước.
Đại hội XI của Đảng đã chỉ rõ: “Xây dựng đội ngũ trí thức lớn mạnh, có chất
lượng cao; tôn trọng, phát huy tự do tư tưởng trong hoạt động nghiên cứu, sáng tạo; coi
trọng vai trò tư vấn, phản biện của các cơ quan khoa học trong việc hoạch định đường
lối, chính sách của Đảng, Nhà nước; gắn bó mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với trí
thức, giữa trí thức với Đảng, nhà nước”, tr. 49.

17


Tóm lại: Những giải pháp cơ bản trên đây là một hệ thống chỉnh thể, mang tính
tổng hợp, quan hệ biện chứng với nhau. Cần thực hiện một cách đồng bộ, không thể
xem nhẹ một giải pháp nào.
CÂU HỎI ÔN TẬP
1. Tính quy luật của liêm minh giai cấp giữa GCCN với GCND và ĐNTT trong