Header Page 1 of 161.
I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

TRN TH NH TUYT

CHứC NĂNG CủA VIệN KIểM SáT NHÂN DÂN
TRONG ĐIềU TRA Vụ áN HìNH Sự Mà Bị CAN
Là NGƯờI CHƯA THàNH NIÊN
Chuyờn ngnh: Lut hỡnh s v t tng hỡnh s
Mó s: 60 38 01 04

TểM TT LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2016

Footer Page 1 of 161.


Header Page 2 of 161.
Công trình được hoàn thành
tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐỖ THỊ PHƯỢNG

Phản biện 1: ........................................................................
Phản biện 2: ........................................................................

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp
tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vào hồi .... giờ ...., ngày ..... tháng ..... năm 2016

KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN .................................... 17
1.2.1. Cơ sở lý luận .............................................................................................. 17
1.2.2. Cơ sở thực tiễn ........................................................................................... 22
1.3.
Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN
KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN .................................. 24
1.3.1. Ý nghĩa chính trị ........................................................................................ 24
1.3.2. Ý nghĩa pháp lý .......................................................................................... 25
1.3.3. Ý nghĩa xã hội ............................................................................................ 26
Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT
NAM NĂM 2003 VÀ NĂM 2015 VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN
KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH
SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VÀ THỰC
TIỄN THI HÀNH .................................................................................... 28
2.1.
QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
NĂM 2003 VÀ NĂM 2015 VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM
SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ
CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN ................................................ 28

Footer Page 3 of 161.

1


Header Page 4 of 161.
2.1.1. Chức năng thực hành quyền công tố ......................................................... 29
2.1.2. Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp ..................................................... 45


Footer Page 4 of 161.

2


Header Page 5 of 161.
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cải cách tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tư
pháp trong đó có Viện kiểm sát (VKS) là một đòi hỏi có tính cấp bách của Đảng,
Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay. Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày
02/01/2002 của Bộ Chính trị “Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp
trong thời gian tới” đã đặt ra yêu cầu đối với VKSND các cấp là: “Viện kiểm sát
nhân dân các cấp thực hiện tốt chức năng công tố và kiểm sát việc tuân theo
pháp luật trong hoạt động tư pháp. Hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm
sát hoạt động tư pháp phải được thực hiện ngay từ khi khởi tố vụ án và trong
suốt quá trình tố tụng nhằm bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội,
không làm oan người vô tội, xử lý kịp thời những trường hợp sai phạm của
những người tiến hành tố tụng khi thi hành nhiệm vụ...”. Sau đó, tại Nghị quyết
số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp
đến năm 2020” xác định: “...tăng cường nhiệm vụ của công tố trong hoạt động
điều tra...”. và gần đây nhất, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta
xác định: “Đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020,
xây dựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý, tôn trọng và
bảo vệ quyền con người...Viện kiểm sát được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ
chức toà án, bảo đảm tốt hơn các điều kiện để Viện kiểm sát nhân dân thực hiện
hiệu quả chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp;
tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt
động điều tra...”. Yêu cầu trên đã được thể chế hóa trong Hiến pháp năm 2013

trên vẫn còn xảy ra, và có xu hướng gia tăng, chính vì vậy cần thiết phải có
những nghiên cứu, sửa đổi các quy định của BLTTHS và các văn bản có liên
quan để hoàn thiện hơn thủ tục tố tụng đối với người thành niên nói chung và
kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong điều tra vụ án có NCTN nói riêng.
Từ các lý do trên đây, chúng tôi đã chọn đề tài "Chức năng của Viện
Kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa
thành niên" làm luận văn thạc sỹ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong khoa học pháp lý hình sự, chức năng của VKSND trong điều tra vụ
án hình sự và thủ tục tố tụng đối với NCTN nói chung đã được một số tác giả
trong nước nghiên cứu ở các cấp độ và mức độ khác nhau.
Một số công trình nghiên cứu chuyên sâu về chức năng của VKSND trong
điều tra vụ án hình sự và thủ tục tố tụng đối với NCTN như: luận văn thạc sỹ của
Nguyễn Ngọc Thương với đề tài: Thủ tục TTHS đối với những vụ án do NCTN
thực hiện - Lý luận và thực tiễn năm 2006, Luận án tiến sỹ luật học của tác giả Đỗ
Thị Phượng với đề tài Thủ tục tố tụng đối với NCTN – một số vấn đề lý luận và
thực tiễn năm 2008, Luận văn thạc sỹ của Võ Huỳnh Ngọc Thủy với đề tài “Thủ
tục giải quyết các vụ án đối với người chưa thành niên (trên cơ sở số liệu của địa
bàn tỉnh Bình Dương)” năm 2013, luận văn thạc sỹ của Bùi Ngọc Tú với đề tài
“nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi kiểm sát điều tra” năm 2013, luận văn thạc sỹ
của Vũ Thị Anh Đào với đề tài “Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt
động tố tụng đối với bị can, bị cáo là NCTN” năm 2014, luận văn thạc sỹ của
Trần Quỳnh Hoa với đề tài “Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm sát
viên trong hoạt động tố tụng đối với người chưa thành niên” năm 2014, luận án
tiến sĩ của Nguyễn Quang Thành với đề tài “Hoạt động thực hành quyền công tố
và Kiểm sát điều tra của Viện Kiểm sát nhân dân trong điều tra các vụ ánh hình sự
trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2015.
Về đề tài khoa học, Đại học Quốc gia Hà Nội của tập thể tác giả: Nguyên
tắc nhân đạo trong các quy định của pháp luật hình sự và pháp luật TTHS đối


chí Kiểm sát, Hà Nội số 07, năm 2014.
Như vậy, nghiên cứu về chức năng của VKSND trong giai đoạn điều tra
cũng như thủ tục tố tụng đối với NCTN nói chung đã có rất nhiều người nghiên
cứu dưới các góc độ khác nhau. Riêng về vấn đề chức năng của Viện kiểm sát
nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là NCTN nói riêng còn chưa
được quan tâm nghiên cứu sâu sắc.
Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài "Chức năng của Viện Kiểm sát nhân
dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên" là một yêu
cầu cấp thiết hiện nay.
3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu về vấn đề "Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân
trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên" nhằm làm rõ
bản chất của hoạt động kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn

Footer Page 7 of 161.

5


Header Page 8 of 161.
điều tra vụ án hình sự có bị can là NCTN và những đặc trưng cơ bản của hoạt
động này trong vụ án có NCTN tham gia. Luận văn cũng nghiên cứu thực trạng
của hoạt động kiểm sát điều tra vụ án hình sự có bị can là NCTN. Trên cơ sở đó
chỉ ra những hạn chế của hoạt động này và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả
công tác kiểm sát điều tra của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án có
người chưa thành niên.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục đích nói trên, luận văn có nhiệm vụ:
- Làm sáng tỏ lý luận bị can là người chưa thành niên; chức năng của


6


Header Page 9 of 161.
6. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung luận văn gồm 3 chương
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chức năng của Viện kiểm sát nhân
dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên
Chương 2: Quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003
và năm 2015 về chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án
hình sự mà bị can là người chưa thành niên và thực tiễn thi hành
Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự và
bảo đảm chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà
bị can là người chưa thành niên.

Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT
NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ
NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CHỨC NĂNG CỦA VKSND TRONG
ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
1.1.1. Khái niệm chức năng của VKSND trong điều tra vụ án hình sự
mà bị can là người chưa thành niên
Bị can là NCTN là người từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi bị khởi tố về
hình sự.
Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân trong giai đoạn điều tra vụ án
hình sự là hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân để thực hiện việc buộc tội của
Nhà nước đối với người phạm tội và kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi,

Thứ tư, phạm vi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án
hình sự có bị can là NCTN bắt đầu từ khi CQĐT hoặc một số cơ quan khác có
thẩm quyền điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi CQĐT
ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố người phạm tội hoặc tạm đình chỉ, đình
chỉ giải quyết vụ án.
1.1.2.2. Đặc điểm chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND
trong điều tra VAHS mà bị can là người chưa thành niên
Thứ nhất, chủ thể tiến hành kiểm sát hoạt động điều tra VAHS mà bị can
là NCTN là Viện Kiểm sát nhân dân. Đây là chức năng hiến định của VKSND
và được thực hiện trên cơ sở Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan đã
xác định chức năng kiểm sát hoạt động điều tra VAHS cho VKSND.
Thứ hai, đối tượng của kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can là NCTN là
các hành vi, quyết định của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố
tụng, người tham gia tố tụng và các chủ thể khác có liên quan trong quá trình
điều tra VAHS có bị can từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi.
Thứ ba, nội dung của kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can là NCTN của
VKSND là giám sát trực tiếp và điều chỉnh mọi hoạt động tố tụng của cơ quan
tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và các chủ thể khác có liên quan
trong quá trình điều tra các VAHS.
Thứ tư, phạm vi của hoạt động kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can là
NCTN được xác định bắt đầu từ khi CQĐT hoặc một số cơ quan khác có thẩm
quyền điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi CQĐT ra bản
kết luận điều tra đề nghị truy tố người phạm tội hoặc tạm đình chỉ, đình chỉ giải
quyết vụ án.

Footer Page 10 of 161.

8



quyền của người chưa thành niên phạm tội. Đó là các quy định của pháp luật về
quyền và nghĩa vụ của người chưa thành niên; nghĩa vụ của các cơ quan, người
tiến hành tố tụng… đối với người chưa thành niên phạm tội.
1.2.2. Cơ sở thực tiễn
Thứ nhất, xuất phát từ thực trạng người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam
Thực trạng số lượng người chưa thành niên phạm tội ngày càng gia tăng
và trẻ hóa đang diễn ra ở nước ta hiện nay chính là cơ sở chứng minh cho sự
cần thiết của các quy định về hình sự và TTHS đối với đối tượng tội phạm này.
Đồng thời việc quy định thủ tục đặc biệt đối với người chưa thành niên nói

Footer Page 11 of 161.

9


Header Page 12 of 161.
chung và chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong việc kiểm sát điều tra vụ
án mà bị can là người chưa thành niên phạm tội nói riêng là một trong những
biện pháp để hạn chế tình trạng gia tăng tội phạm do người chưa thành niên
thực hiện. Bởi lẽ bên cạnh tác dụng giáo dục người chưa thành niên, các biện pháp
cưỡng chế về mặt tố tụng còn có tác dụng nhất định đến việc ngăn chặn tội phạm.
Thứ hai, xuất phát từ thực tiễn kiểm sát điều tra vụ án có bị can là người
chưa thành niên
Công tác kiểm sát điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành
niên những năm qua đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận như: mọi hành vi
phạm tội đều phải được khởi tố, điều tra và xử lý kịp thời, không để lọt tội
phạm và người phạm tội, không để người nào bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, bị
hạn chế các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tự do, danh dự
và nhân phẩm một cách trái pháp luật; tất cả bị can là người chưa thành niên
đều được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật, tình trạng bị can bỏ trốn


Header Page 13 of 161.
Thứ hai, việc thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát
điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên của VKSND thể hiện
tính dân chủ.

Chương 2
QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM
2003 VÀ NĂM 2015 VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN
DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ
NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH
2.1. QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
NĂM 2003 VÀ NĂM 2015 VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN
DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI
CHƯA THÀNH NIÊN
2.1.1. Chức năng thực hành quyền công tố
Về chức năng thực hành quyền công tố của VKSND trong điều tra vụ án
hình sự mà bị can là NCTN trên cơ sở tuân theo quy định chung giống như các
vụ án hình sự thông thường còn tuân theo các quy định riêng biệt như sau:
2.1.1.1. Chức năng thực hành quyền công tố trong việc Khởi tố vụ án,
khởi tố bị can
Khi thực hành quyền công tố trong việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can là
NCTN, VKS cần yêu cầu cơ quan điều tra xác định ngay “tuổi, trình độ phát
triển về thể chất và tinh thần, mức độ nhận thức về hành vi phạm tội của người
chưa thành niên; điều kiện sinh sống và giáo dục; có hay không có người lớn
xúi giục; nguyên nhân và điều kiện phạm tội? ”. Yêu cầu điều tra này của Viện
Kiểm sát không chỉ đảm bảo cho việc không để lọt tội phạm mà còn giúp cơ
quan tiến hành tố tụng hiểu rõ hơn về nguyên nhân và điều kiện của tội phạm,
tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Việc xác định rõ có hay
không có những người khác cùng tham gia phạm tội sẽ phản ánh mức độ ý chí

định là tội phạm trong vụ án chưa bị khởi tố thì VKS ra quyết định khởi tố bị can
và trả hồ sơ cho CQĐT để điều tra bổ sung (Điều 179, BLTTHS năm 2015)
* Phê chuẩn hoặc hủy bỏ quyết định khởi tố, quyết định thay đổi hoặc bổ
sung quyết định khởi tố bị can không có căn cứ và trái pháp luật
Khi thấy quyết định khởi tố vụ án hình sự của các các cơ quan có thẩm
quyền không có căn cứ theo quy định tại điều 143 BLTTHS năm 2015 thì Viện
kiểm sát ra quyết định hủy quyết định khởi tố đó. Riêng quyết định khởi tố vụ án
hình sự của Hội đồng xét xử thì Viện kiểm sát không có quyền hủy, nhưng nếu
xác định không có căn cứ thì VKSND kháng nghị lên Tòa án cấp trên trực tiếp của
Tòa đã khởi tố vụ án. Khi xác định quyết định không khởi tố vụ án của CQĐT, cơ
quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra không có căn
cứ quy định tại Điều 157 BL TTHS thì VKSND hủy bỏ quyết định đó. “Việc
quyết định phê chuẩn (hoặc không phê chuẩn) phải trên cơ sở nguồn tài liệu
chứng cứ đã được thu thập, tránh tư tưởng chủ quan phiến diện khi thực hiện
các quyền năng tố tụng”.
* Khởi tố, thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can
Thủ tục khởi tố bị can đối với người chưa thành niên tiến hành như thủ
tục đối với vụ án thông thường. Tuy nhiên, trước khi phê chuẩn quyết định khởi
tố bị can, VKS cần thiết phải yêu cầu CQĐT tiến hành xác minh tuổi của người
bị khởi tố. Điều này sẽ đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của bị can là NCTN
trong trường hợp họ thuộc độ tuổi chưa thành niên. Đồng thời, qua quá trình
này tất cả các biện pháp tiếp theo như áp dụng biện pháp ngăn chặn, điều tra,
truy tố, xét xử đối với họ được tiến hành theo quy định của BLTTHS năm 2015 và

Footer Page 14 of 161.

12


Header Page 15 of 161.

Hai là, việc ban hành và thực hiện các quyết định tố tụng để giải quyết vụ
án hoặc định hướng giải quyết vụ án như: Quyết định khởi tố vụ án hình sự,
quyết định thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, quyết định nhập,
tách, chuyển vụ án hình sự, các quyết định tạm đình chỉ...phải tuân thủ chặt chẽ
quy định của pháp luật. Bởi lẽ các lệnh, quyết định này có liên quan trực tiếp
đến việc hạn chế quyền con người, quyền công dân.
Ba là, yêu cầu thực hiện đầy đủ các vẫn đề liên quan đến việc giải quyết
vụ án như xác minh lý lịch bị can, giấy khai sinh, sổ hộ khẩu của bị can, trích
lục tiền án, tiền sự, biên bản giao nhận các quyết định tố tụng, các quyết định
tạm giữ, xử lý vật chứng...trong giai đoạn điều tra. Đây là các căn cứ quan trọng
để giải quyết vụ án mà bị can là người chưa thành niên.
2.1.1.4. Trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra
Nhằm đảm bảo cho Kiểm sát viên nắm chắc chứng cứ, tài liệu trong giai
đoạn điều tra và để phù hợp với Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014
BLTTHS năm 2015 đã quy định cụ thể những trường hợp Viện kiểm sát trực
tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra thay cho quy định có tính chất định tính
“xét thấy cần thiết” như trong BLTTHS năm 2003.
Bên cạnh các quy định chung về hỏi cung bị can thì đối với bị can là
người chưa thành niên cần phải tuân theo quy định tại Điều 421 BLTTHS.
2.1.1.5. Quyết định việc gia hạn thời hạn điều tra, thời hạn tạm giam;
quyết định chuyển vụ án
Quyết định việc gia hạn thời hạn điều tra, thời hạn tạm giam
Việc gia hạn thời hạn điều tra vụ án phải tuân thủ đúng theo quy định tại

Footer Page 16 of 161.

14


Header Page 17 of 161.

2.1.2.1. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc khởi tố bị can
Theo quy định tại Điều 179 BLTTHS năm 2015: Trong thời hạn 24 giờ,
kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải gửi quyết định khởi
tố và tài liệu liên quan đến việc khởi tố bị can đó cho Viện kiểm sát cùng cấp để
xét phê chuẩn việc khởi tố. Trong thời hạn ba ngày, kể từ ngày nhận được quyết
định khởi tố bị can, Viện kiểm sát phải quyết định phê chuẩn hoặc quyết định
hủy bỏ quyết định khởi tố bị can và gửi ngay cho CQĐT...
VKS phải yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số

Footer Page 17 of 161.

15


Header Page 18 of 161.
hoạt động điều tra xác minh tuổi của người bị khởi tố để đảm bảo quyền và lợi
ích hợp pháp của bị can là NCTN trong trường hợp họ thuộc độ tuổi chưa thành
niên. Đồng thời, qua quá trình này tất cả các biện pháp tiếp theo như áp dụng
biện pháp ngăn chặn, điều tra, truy tố, xét xử đối với họ được tiến hành theo quy
định của BLTTHS năm 2015 Thông tư liên tịch số 01/2011/TTLT-VKSTCTANDTC-BCA-BTP-BLĐTBXH hướng dẫn thi hành một số quy định của Bộ
luật tố tụng hình sự đối với người tham gia tố tụng là người chưa thành niên.
Thêm vào đó, Kiểm sát viên khi kiểm sát việc khởi tố bị can cần lưu ý
quyết định đó có ghi rõ thời gian, địa điểm ra quyết định (tránh trường hợp
quyết định khi khởi tố bị can lại có trước ngày khởi tố vụ án hình sự…); họ tên,
chức vụ người ra quyết định; họ tên, ngày, tháng, năm sinh, nghề nghiệp, hoàn
cảnh gia đình bị can; bị can bị khởi tố về tội gì, theo điều khoản nào của BLHS;
thời gian, địa điểm phạm tội và những tình tiết khác của tội phạm. Nếu bị can bị
khởi tố về nhiều tội khác nhau, thì trong quyết định khởi tố bị can, phải ghi rõ
từng tội danh và điều khoản của BLHS được áp dụng. Điều này để tránh nhầm
lẫn đáng tiếc, đồng thời để bị can biết được mình bị khởi tố về tội gì để thực

thực hiện nghĩa vụ của mình. Nếu ĐTV có vi phạm pháp luật thì tuỳ từng trường
hợp VKS có biện pháp xử lý thích hợp.
Trong quá trình điều tra VAHS mà bị can là NCTN, nếu phát hiện việc
điều tra không đầy đủ, vi phạm pháp luật thì VKS yêu cầu CQĐT, cơ quan
được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện các hoạt
động sau đây:
- Tiến hành hoạt động điều tra đúng pháp luật;
- Kiểm tra việc điều tra và thông báo kết quả cho VKS;
- Cung cấp tài liệu liên quan đến hành vi, quyết định tố tụng có vi phạm
pháp luật trong việc điều tra.
2.2. THỰC TIỄN THỰC HIỆN CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT
NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ
NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
2.2.1. Những kết quả đạt được
Trong giai đoạn từ năm 2011 – 31/05/2016, VKSND đã thực hành quyền
công tố và kiểm sát điều tra việc khởi tố 616187 bị can là NCTN
Bảng 2.1: Tỉ lệ NCTN phạm tội từ năm 2011 – 2016
Tổng số bị
Tổng số bị can
Tỷ lệ bị can Tỷ lệ % so
Năm
can mới
chưa thành niên chưa thành
với năm
khởi tố
mới khởi tố
niên
2011
2011
114.112

5,6%
(Nguồn: Viện kiểm sát nhân dân tối cao - Cục thống kê và công nghệ thông tin)

Hằng năm VKSND đã trực tiếp khởi tố hoặc yêu cầu CQĐT khởi tố
nhiều VAHS do NCTN thực hiện;VKSND các cấp đã hủy nhiều quyết định
khởi tố không có căn cứ pháp luật của CQĐT hoặc yêu cầu CQĐT rút quyết
định khởi tố để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của NCTN; huỷ bỏ các
quyết định không khởi tố và yêu cầu CQĐT phục hồi điều tra nhiều vụ án để xử
lý nghiêm minh mọi hành vi phạm tội và người phạm tội, không để lọt tội
phạm; Trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ án hình

Footer Page 19 of 161.

17


Header Page 20 of 161.
sự mà bị can là NCTN, VKSND thường xuyên đề ra các yêu cầu điều tra, yêu
cầu cơ quan có thẩm quyền điều tra thực hiện.
Trong giai đoạn từ năm 2011 – 2015, VKSND đã phê chuẩn 10799 lệnh
tạm giam đối với bị can là NCTN. Tất cả các lệnh tạm giam trên đều có căn cứ
và đúng pháp luật; VKSND cũng đã chủ động hủy bỏ nhiều biện pháp tạm giam
để thay thế bằng các biện pháp ngăn chặn khác.
Trong quá trình thực hiện chức năng của mình, VKSND đã chủ động tiến
hành các hoạt động điều tra khi cần thiết. Tuy nhiên, các biện pháp điều tra mà
Kiểm sát viên tiến hành vẫn chủ yếu là hỏi cung bị can và lấy lời khai các đương
sự. Nhìn chung, việc trực tiếp tiến hành các biện pháp điều tra của Kiểm sát viên
vẫn còn hạn chế.
Bảng 2.2: Tỷ lệ NCTN bị VKS truy tố so với NCTN bị đề nghị truy tố
Quý I, II


4189

4669

1953

Tỉ lệ % (2): (1)

91, 8

96,9

96,1

96,3

96

97,6

(Nguồn: Viện kiểm sát nhân dân tối cao - Cục thống kê và công nghệ thông tin)

Qua bảng số liệu trên có thể thấy, tỷ lệ bị can mà VKSND truy tố so
với số bị can CQĐT đề nghị truy tố từ năm 2011 – 2015 luôn đạt tỷ lệ cao
(trên 90%). Điều này phản ánh chất lượng hoạt động thực hành quyền công
tố và kiểm sát điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên luôn
được đảm bảo.
- Kiểm sát việc áp dụng, thay đổi các biện pháp ngăn chặn:
Hàng năm, VKSND các cấp đã ban hành hàng trăm nghìn kết luận kiểm

hình với bị can làm cho việc điều tra thiếu khách quan; Việc điều tra thu thập
đánh giá chứng cứ của CQĐT chưa kịp thời, chưa đầy đủ dẫn đến vật chứng bị
mất, hư hỏng không thể phục hồi...
Ba là, về công tác kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn và kiểm sát
giam giữ: vẫn còn một số VKSND ở các cấp chưa thực hiện tốt việc xét phê
chuẩn các biện pháp ngăn chặn, còn để xảy ra không ít trường hợp CQĐT lạm
dụng việc bắt khẩn cấp đối với NCTN nhưng VKS vẫn phê chuẩn, sau đó phải
chuyển xử lý hành chính; hoặc có trường hợp cần phải áp dụng biện pháp ngăn
chặn tạm giam nhưng CQĐT không áp dụng dẫn đến bị can trốn, phải tạm đình
chỉ điều tra vụ án; Còn nhiều nơi để xảy ra tình trạng lạm dụng bắt khẩn cấp, vi
phạm các căn cứ của việc bắt khẩn cấp được quy định tại Điều 81 BLTTHS
năm 2003…
Bốn là, mặc dù tình trạng trả hồ sơ để điều tra bổ sung đã từng bước được
hạn chế xong hàng năm vẫn còn số lượng đáng kể các vụ phải trả hồ sơ để điều
tra bổ sung.
Năm là, Vẫn còn một số vụ án có bị can là NCTN phải đình chỉ điều tra.
2.2.2.2. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
Thứ nhất, nguyên nhân từ những quy định của pháp luật
Một là, thiếu văn bản hướng dẫn
BLHS và BLTTHS năm 2015 đã có sự thay đổi lớn so với BLHS và
BLTTHS cũ song đến nay mới chỉ có Nghị quyết số 109/2015/QH13 ngày
27/11/2015 của Quốc Hội khóa XIII về việc thi hành Bộ luật hình sự ngoài ra
chưa có văn bản hướng dẫn áp dụng nào khác.
Hai là, Chưa có sự thống nhất giữa BLTTHS năm 2015 và các văn bản
pháp luật khác có liên quan

Footer Page 21 of 161.

19


theo yêu cầu của cải cách tư pháp. Năng lực thực hành quyền công tố, kiểm sát
các hoạt động tư pháp trong điều tra VAHS mà bị can là NCTN còn yếu dẫn
đến việc thực hiện chức năng của ngành KSND còn hạn chế.
Thứ ba, quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng còn hạn chế
Việc phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng khi giải quyết loại án do
NCTN thực hiện còn hạn chế và vẫn tuân theo thủ tục tố tụng chung mà chưa
chú ý đúng mức đến những thủ tục đặc biệt giành cho họ.
Thứ tư, cơ sở vật chất, chế độ, chính sách trong ngành Kiểm sát còn chưa
đáp ứng được yêu cầu
Thứ năm, công tác chỉ đạo điều hành có lúc, có nơi còn chưa kịp thời,
chưa chính xác.

Footer Page 22 of 161.

20


Header Page 23 of 161.
Chương 3
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ TỤNG
HÌNH SỰ VÀ BẢO ĐẢM CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN
DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI
CHƯA THÀNH NIÊN
3.1. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ
TỤNG HÌNH SỰ VỀ CHỨC NĂNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA
THÀNH NIÊN
3.1.1. Sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật tố tụng hình sự
3.1.1.1. Sửa đổi một số quy định chưa phù hợp
Thứ nhất, về phạm vi áp dụng các thủ tục tố tụng đối với NCTN. Theo

3.1.2. Ban hành các văn bản hướng dẫn
3.1.2.1. Kịp thời ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện BLHS
và BLTTHS năm 2015
Trong thời gian trước mắt, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần
ban hành các Nghị quyết để triển khi thi hành Bộ luật tố tụng hình sự năm
2015, Bộ luật hình sự năm 2015, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm
2014. VKSND tối cao cũng cần ban hành các văn bản chỉ đạo các VKS cấp
dưới có cơ sở triển khai thực hiện các Bộ luật này. Đặc biệt là nghiên cứu
ban hành ngay các biểu mẫu tố tụng hình sự theo quy định của BLTTHS năm
2015 để thực hiện ngay từ 01/7/2016 nhằm tránh những sai sót, nhầm lẫn
không đáng có và tạo ra sự thống nhất trong toàn Ngành.
3.1.2.2. Ban hành quy định, quy chế hướng dẫn nghiệp vụ
Ban hành quy định, quy chế hướng dẫn về các hoạt động thực hành quyền
công tố và kiểm sát điều tra VAHS mà bị can là NCTN là một nhiệm vụ cấp
bách hiện nay không chỉ của Ngành Kiểm sát. Bởi lẽ, số vụ án hình sự có bị can
là NTCN ngày càng gia tăng với tính chất mức độ ngày càng phức tạp, nghiêm
trọng hơn, đòi hỏi kỹ năng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra của
KSV phải được chú trọng nâng cao hơn.
3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHÁC BẢO ĐẢM CHỨC NĂNG CỦA
VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ
MÀ BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
3.2.1. Nâng cao chất lượng cán bộ của Ngành Kiểm sát
Đổi mới công tác tổ chức và cán bộ của ngành kiểm sát là một trong
những biện pháp quan trọng để VKSND tập trung làm tốt chức năng công tố và
kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong điều tra án hình sự nói chung và trong
điều tra vụ án hình sự mà bị can là NCTN nói riêng. Để làm được điều này đòi
hỏi ngành Kiểm sát cần xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực, trình độ chuyên
môn, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, được đào tạo bài bản, thường
xuyên học tập rèn luyện nâng cao trình độ về chính trị, kiến thức chuyên môn
và đặc biệt là phải có hiểu biết cần thiết về tâm lý học, khoa học giáo dục đối

người chưa thành niên
Từ thực tiễn cho thấy công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành có ý nghĩa rất
quan trọng đối với việc thúc đẩy hiệu quả thực hành quyền công tố và kiểm sát
điều tra các VAHS nói chung cũng như các VAHS mà bị can là NCTN nói riêng.
3.2.5. Xây dựng hệ thống tư pháp thân thiện với người chưa thành niên
Chúng tôi cho rằng, việc xây dựng một hệ thống tư pháp thân thiện với
NCTN là một việc hết sức cần thiết hiện nay. Chúng tôi cho rằng, việc xây
dựng một hệ thống tư pháp thân thiện với NCTN không phải là chúng ta phủ
định hệ thống hiện có của chúng ta, mà là kế thừa chủ trương bảo vệ, chăm sóc
đặc biệt đối với NCTN phạm tội và trẻ em là nạn nhân của tội phạm trong hệ
thống pháp luật hiện hành và tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp những quy định này
sao cho bảo vệ ngày càng tốt hơn quyền của trẻ em, đáp ứng chủ trương của
Đảng và Nhà nước ta về bảo vệ, chăm sóc trẻ em.

KẾT LUẬN
Người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi, chưa phát triển đầy đủ
về thể chất, tâm sinh lý, chưa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp lý như
người đã thành niên. Bị can là người chưa thành niên là người từ đủ 14 tuổi đến
chưa đủ 18 tuổi bị khởi tố về hình sự. Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân
trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là NCTN là hoạt động thực hiện việc
buộc tội của nhà nước đối với người phạm tội và kiểm tra, giám sát hoạt động
của các cơ quan, người tiến hành tố tụng và một số cơ quan có thẩm quyền điều

Footer Page 25 of 161.

23