Bài: Cảnh khuya - Rằm tháng giêng
Tiết 45: Giảng văn
( Hồ Chí Minh)
A.Mục đích, yêu cầu:
-Giúp học sinh cảm nhận và phân tích được tình yêu thiên nhiên gắn
liền với lòng yêu nước, phong thái ung dung của Hồ Chí Minh biểu
hiện trong hai bài thơ.
-Giúp học sinh biết được thể thơ và chỉ ra được những nét đặc sắc về
nghệ thuật của hai bài thơ.
B.Chuẩn bị:
-Giáo viên: giáo án; bài dạy trên powerpoint; tư liệu, tranh ảnh về Hồ
Chí Minh, về thiên nhiên, núi rừng Việt Bắc.
-Học sinh: đọc hai bài thơ và trả lời các câu hỏi ở SGK trang 142.
C.Lên lớp
1. Ổn định(1 phút)
2. Kiểm tra bài cũ( 4 phút):
? Trong chương trình Ngữ văn 7, chúng ta đã tìm hiểu những bài thơ
nào thuộc thể Thất ngôn tứ tuyệt ?
3.Bài mới:
*Giáo viên: giới thiệu và trình diễn slide 1.
Chủ tịch Hồ Chí Minh vốn là một con người với tâm hồn nghệ sĩ.
Mặc dù Người đã từng nói : "Ngâm thơ ta vốn không ham" là vì Người
bận trăm công nghìn việc. Thế nhưng, khi ở nơi rừng sâu nước thẳm
của chiến khu Việt Bắc, tình cờ gặp một cảnh đẹp, vẳng nghe một tiếng
hát hay dõi theo một mảnh trăng xa thì Người lại làm thơ. Bài thơ
"Cảnh khuya" viết bằng tiếng Việt và bài thơ "Rằm tháng giêng" viết
bằng chữ Hán mà chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học hôm nay chính là
những bài thơ được làm trong trường hợp hiếm hoi như thế.
TT
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN-HỌC SINH

slide 9)
*Giáo viên: kiểm tra vài từ khó.
? Hai bài thơ này được Bác viết theo một thể
thơ mà Bác rất yêu thích, đó là thể thơ gì?
? So với những bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt mà
chúng ta đã tìm hiểu, em thấy mỗi bài thơ
trong tiết học này có điểm gì giống và khác?
-Học sinh: nêu theo sự hiểu biết.
*Giáo viên: trình diễn nội dung slide 10
? Ở bài "Rằm tháng giêng" so với nguyên
tác, bản dịch thơ có gì khác?
-Học sinh: nêu theo sự hiểu biết.
*Giáo viên: trình diễn nội dung slide 11.
*Giáo viên: trình diễn slide 12.
-Học sinh: đọc lại bài thơ.
? Theo em, chúng ta nên phân tích bài thơ
"Cảnh khuya" theo hướng nào?
- Học sinh: trả lời
* Giáo viên: định hướng.
? Hai câu đầu trong bài "Cảnh khuya" tả cảnh
gì?
*Giáo viên: trình diễn slide 13
-Học sinh: đọc nội dung slide 13.
? Có gì độc đáo trong cách tả tiếng suối ở câu
thơ thứ nhất?
2. Hoàn cảnh sáng tác:
II. Đọc, tìm hiểu chung:
1. Đọc:
2. Tìm hiểu chú thích:
3. Thể loại:

cảnh trăng trên rừng Việt Bắc trong thơ Bác?
*Giáo viên: chuyển ý.
*Giáo viên: trình diễn slide 15.
-Học sinh: đọc nội dung slide 15.
? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì
trong hai câu cuối?
? Câu thơ 3 trong bài có gì đặc biệt? Nó có
vai trò gì trong bài thơ?
? Câu thơ "Cảnh khuya như vẽ người chưa
ngủ" cho ta thấy Bác đang trong trạng thái
nào? Vì lí do gì?
? Thế nhưng, trong lời thơ "Chưa ngủ vì lo
nỗi nước nhà" thì ta biết Bác chưa ngủ còn vì
lí do chủ yếu nào khác nữa?
? slide 16:( thảo luận nhóm)
-Học sinh: trả lời
*Giáo viên: kết luận slide 17
? slide 18:( thảo luận nhóm)
Học sinh: trả lời
*Giáo viên: kết luận slide 19
*Giáo viên: bình giảng.
→cảnh gần gũi với con người,
trẻ trung, sống động.
-Điệp từ, nhân hoá: “lồng”
→lộng lẫy, nhiều đường nét,
hình khối, giao hoà, giao cảm.
⇒ Có nhạc, có họa.
b.Tâm trạng của Bác:
- So sánh, điệp từ.
- Chưa ngủ:

*Giáo viên: bình giảng sự kết hợp hài hoà
giữa màu sắc cổ điển và tinh thần hiện đại
trong thơ Bác.
? Nơi khói sóng ấy là nơi Bác cùng các đồng
chí ngắm trăng hay làm một công việc nào
khác?
? Đặt trong đề tài thơ kháng chiến của Bác,
em hiểu như thế nào về chi tiết " bàn quân
sự"? Chi tiết đó gợi lên một không khí như
thế nào?( slide 21)
? Tình cảm nào của Bác được phản ánh trong
chi tiết "bàn quân sự"?
*Giáo viên: chuyển ý,trình diễn slide 22 và
đọc câu thơ thứ tư:
" Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền"
⇒ hài hoà chất nghệ sĩ và chất
chiến sĩ.
2.Rằm tháng giêng:
a.Cảnh trăng rằm tháng giêng
trên sông Việt Bắc:
- Không gian: cao rộng, bát
ngát.
-Điệp từ: "xuân"
→Cảnh vật lộng lẫy, trong trẻo,
trẻ trung, đầy sức sống.
2. Hình ảnh con người
- Bàn việc quân
→yêu quê hương, cách mạng.

4

tin tưởng vào thắng lợi của cách
mạng.
⇒Chất thép hài hoà chất nghệ sĩ
trong tâm hồn Bác.
VI. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
-Kết hợp hài hoà giữa màu
sắc cổ điển và tinh thần hiện đại.
- Lời thơ tự nhiên gợi cảm.
- Sử dụng các biện pháp tu từ
đạt hiệu quả cao.

2. Nội dung:
- Hai bài thơ miêu tả cảnh
trăng ở chiến khu Việt Bắc, thể
hiện tình yêu thiên nhiên, tâm
hồn nhạy cảm, lòng yêu nước
sâu nặng và phong thái ung
dung, lạc quan của Bác Hồ.
V. Luyện tập:
1. Trắc nghiệm
2.Tự luận
4. Hướng dẫn về nhà:( slide 26)(3 phút)

5