Một số biện pháp cho trẻ làm quen văn học
PHẦN MỞ ĐẦU
1.

Lý do chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm mầm non
Giáo dục mầm non là hệ thống mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc
dân. Mục tiêu của giáo dục Mầm non là giúp trẻ phát triển toàn diện, hình thành
cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa,
tạo điều kiện cho trẻ có nhiều cơ hội lĩnh hội kiến thức để áp dụng những kiến
thức đã tiếp thu vào thực tiễn cuộc sống của trẻ. Ngày nay để bước kịp với xu
thế phát triển chung của thời đại và để đáp ứng được nhu cầu chuyển mình của
đất nước thì ngành học Mầm non càng phải phấn đấu nâng cao chất lượng giáo
dục trẻ cho phù hợp theo sự phát triển của nền kinh tế – xã hội. Đó chính là tạo
ra những lớp người vừa có trí thức, có lòng yêu quê hương đất nước, vừa biết
yêu cái đẹp, giàu ước mơ và sáng tạo, những phẩm chất này cần hình thành cho
trẻ từ những năm đầu đời, hình thành cho trẻ qua sự cảm nhận những âm điệu,
vần thơ, câu chuyện. Văn học nghệ thuật mà đặc biệt là thơ, truyện chính là
phương tiện quan trọng góp phần hình thành nhân cách cho trẻ một cách toàn
diện về cả (Đức – Trí – Thể – Mĩ).
Ở trường Mầm non cho trẻ làm quen với văn học thực hiện nhiệm vụ trọng tâm
là phát triển ngôn ngữ góp phần phát triển toàn diện nhân cách trẻ. Làm thế nào
để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ trên tôi xác định đây là mũi nhọn trong công tác
chỉ đạo của mình, là sự thử nghiệm, vận dụng sáng tạo phương pháp cho trẻ
làm quen với tác phẩm văn học của giáo viên thuộc lĩnh vực cho trẻ làm quen
với tác phẩm văn học trong trường mầm non vì thế những vấn đề nghiên cứu có
ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn về nội dung và phương pháp, góp
phần nâng cao chất lượng cho giáo viên về việc cho trẻ làm quen với văn học.
Căn cứ vào thực tế của nhà trường trong những năm học trước việc cho trẻ làm
quen với tác phẩm văn học còn gặp nhiều khó khăn trong việc triển khai thực
hiện, hiệu quả chất lượng giảng dạy chưa cao. Chính vì vậy năm học này tiếp
tục tôi đã lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng cho trẻ

Giúp giáo viên có những biện pháp cụ thể trong việc tổ chức hoạt động cho trẻ
làm quen với văn học. Giáo viên linh hoạt, sáng tạo sẽ phát huy tính tích cực,
chủ động của trẻ. Giáo viên tổ chức các hoạt động vừa sức tiếp thu của trẻ. Trẻ
được tiếp thu hướng tích cực, học đi đôi với hành, chú ý đến sự phát triển cá
nhân, giáo dục gắn liền với thực tế cuộc sống… nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện nhân cách cho trẻ trong trường Mầm non.
PHẦN NỘI DUNG

1.

Cơ sở lý luận.
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là làm quen với tác phẩm nghệ thuật.
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là thực hiện nhiệm vụ trọng tâm của
ngành học Mầm non đó là lĩnh vực phát triển ngôn ngữ – giáo dục nghệ thuật.
Vậy thế nào là cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học? Từ những vẻ đẹp nhỏ


nhặt thường ngày trong cư xử mang tính người mà nảy sinh ra những hành
động cao thượng, tính cách nhân ái vì con người. Những tác phẩm văn học cho
trẻ Mầm non có ảnh hưởng lớn đến việc giáo dục đến phát triển ngôn ngữ cho
trẻ. Những hình tượng tươi sáng, những bức tranh giàu chất thơ của thiên nhiên
được vẽ lên trong tác phẩm, nhạc điệu của những vần thơ, tính chuẩn xác, biểu
cảm của ngôn ngữ được các cháu yêu thích. Cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn
ngữ từ đó trẻ ghi nhớ và hứng thú đọc và kể lại câu chuyện, bài thơ. Vốn từ ngữ
tăng lên, ngôn ngữ của trẻ trở nên phong phú, tích cực. Tình yêu ngôn ngữ nghệ
thuật của trẻ cần được giáo dục ngay từ thời thơ ấu trẻ sẽ mang tình yêu đó đến
trường phổ thông và mai sau các cháu sẽ thêm yêu văn học nước nhà.
Trong thực tế việc dạy trẻ Mầm non làm quen với tác phẩm văn học chỉ mang
tích chất đáp ứng đủ chương trình mà chưa chú ý đến việc hình thành cảm thụ
văn học cho trẻ, chưa chú ý đến vẻ đẹp nội dung cũng như hình thức của các


Thực trạng về chất lượng giáo dục cho trẻ làm quen với văn học của các

nhóm lớp tại trường mầm non số 1 thị trấn Than Uyên:
Xuất phát từ thực trạng việc dạy trẻ làm quen tác phẩm văn học của giáo viên
trong trường mầm non, tìm hiểu cảm thụ văn học của trẻ mầm non trong nhà
trường qua kết quả khảo sát đầu năm học. Chất lượng giáo dục văn học được
chia theo độ tuổi thể hiện qua số liệu khảo sát đầu năm như sau:
Tổng số

Giỏi

Khá

Trung bình Yếu

Giáo viên

21

5

7

8

1

Học sinh


III. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.
Để khắc phục những thực trạng nêu trên nhằm nâng cao chất lượng cho trẻ làm
quen với văn học tại nhà trường. Bản thân tôi đưa ra một số biện pháp chỉ đạo
nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn học đã được áp dụng có hiệu quả
tại nhà trường. Để thực hiện tốt nội dung nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen
với tác phẩm văn học trong trường Mầm non chúng ta cần sử dụng đầy đủ linh
hoạt các biện pháp cơ bản sau:
1.

Chỉ đạo giáo viên nắm chắc đặc điểm lĩnh hội văn học của trẻ Mầm non
qua việc học mà chơi.
Đây là biện pháp quan trọng nhằm phát triển khả năng nghe và nói cho trẻ mầm
non. Để nói được tốt trẻ cần phải được luyện nghe các âm thanh của ngôn ngữ,
nghe các âm thanh khác nhau trong các từ các câu, nghe ngữ điệu thể hiện các
sắc thái tình cảm khác nhau, nghe các biểu cảm giọng nói khác nhau.
Ở trẻ Mẫu giáo mỗi một lứa tuổi khác nhau thì đặc điểm tiếp nhận văn học là
khác nhau. Trẻ mầm non tiếp nhận văn học có màu sắc riêng mà chúng ta phải
chú ý để đưa trẻ làm quen với tác phẩm văn học đạt hiệu quả tốt nhất. Sự tiếp
nhận văn học của trẻ có những đặc điểm sau:
Tiếp nhận tác phẩm bằng đọc gián tiếp.
Tiếp nhận tác phẩm chứa đựng khả năng tưởng tượng mạnh mẽ.
Tiếp nhận tác phẩm mang tính tập thể.


Tiếp nhận tác phẩm phụ thuộc vào quá trình khôn lớn và sự phát triển tâm lý của
trẻ. Muốn trẻ tiếp cận được tác phẩm văn học một cách có hiệu quả giáo viên
phải nắm vững nguyên tắc “học mà chơi, chơi mà học”.
Trẻ Mầm non rất hiếu động, tò mò ham học hỏi, tìm hiểu thế giới xung quanh.
Trẻ thực sự học trong khi chơi để lĩnh hội các khái niệm ban đầu hoặc các tri
thức khoa học, vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ, trẻ được học mà chơi,

quen phải đáp ứng được các yêu cầu chuyện kể có tính giáo dục hay không? Có
phù hợp với độ tuổi không?
Tiết học có thể bắt đầu bằng những vấn đề mà trẻ hứng thú say mê như tổ chức
dưới hình thức trò chơi từ đó trẻ có cơ hội tiếp xúc thoải mái tự nhiên, tích cực
đàm thoại cùng trẻ từ đó tạo cơ hội cho trẻ phát triển ngôn ngữ, hiểu sâu hơn về
tác phẩm, biết được cuộc sống của con người, động vật, các hiện tượng tự
nhiên…
Chỉ đạo các tổ khối xây dựng tiết mẫu, kiến tập trao đổi rút kinh nghiệm các tiết
dạy để từ đó thống nhất chung về phương pháp giáo dục. Nâng cao hiệu quả tiết
dạy làm quen với văn học.
Tổ chức các cuộc thi kể chuyện hay, đọc thơ diễn cảm từ cấp tổ, cấp trường qua
cuộc thi giúp trẻ mạnh dạn tự tin luyện cách kể chuyện đọc thơ cho trẻ.
Chỉ đạo các nhóm lớp thường xuyên cho trẻ tham gia vào các hoạt động tập thể
ngày hội ngày lễ trẻ được tham gia đóng kịch, qua đóng kịch trẻ truyền đạt lại nội
dung câu chuyện làm sống lại tâm trạng hành động, ngôn ngữ hội thoại của các
nhân vật trong chuyện, qua hoạt động này giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tăng khả
năng giao tiếp, tăng cường tính tập thể.
3.

Biện pháp đọc tác phẩm nghệ thuật và sử dụng phương tiện trực quan

trọng hoạt động cho trẻ làm quen văn học.
3.1. Đọc tác phẩm nghệ thuật:
Biện pháp đọc tác phẩm có nghệ thuật là biện pháp đặc thù của việc nâng cao
chất lượng cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, qua đọc diễn cảm khơi gợi
lên những tâm trạng những mảnh đời, những tính cách khác nhau, thấm nhuần
tính nhân văn trong đứa trẻ.


Ngay từ đầu năm học nhà trường triển khai việc áp dụng hiệu quả cách đọc tác

phương tiện không thể thiếu để hỗ trợ cho việc thành công của tiết dạy chính là
đồ dùng trực quan minh họa chính vì thế tôi đã đưa ra một số biện pháp sau:
Tổ chức cho giáo viên hội thảo trao đổi kinh nghiệm việc sử dụng đồ dùng trực
quan sao cho hiệu quả.
Lựa chọn phương tiện trực quan sao cho phù hợp có tác dụng giáo dục thẩm
mỹ, phương pháp này phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ Mầm non, Ngôn
ngữ hình thể của cô giáo là phương tiện trực quan sinh động nhất. Ngôn ngữ
nói, đọc diễn cảm rõ ràng mạch lạc, tình cảm hòa quyện giữa âm thanh, nghĩa
từ, giữa giọng điệu và cử chỉ điệu bộ sẽ làm sống dậy hình ảnh đẹp trong mắt
trẻ. Ngoài ngôn ngữ hình thể thì rối, tranh cũng là biện pháp trực quan sinh động
giúp trẻ hứng thú và tạo kết quả tốt trong giờ học.
Ví dụ: Trong tiết kể chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ” nếu sử dụng rối tay kể
chuyện sẽ đem lại hiệu quả cao cho trẻ bởi các nhân vật, sự di chuyển của các
con rối thu hút sự chú ý của trẻ.
4.

Biện pháp chỉ đạo giáo viên tạo môi trường văn học trong trường, lớp

mầm non theo nội dung từng chủ đề trong năm học.
Tạo môi trường cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học trong trường lớp mầm
non rất quan trọng giáo viên sưu tầm tranh ảnh nội dung truyện giúp trẻ có điều
kiện tiếp cận với tác phẩm từ đó trẻ thích đọc sách truyện hơn.
Ngay từ đầu năm học nhà trường lên kế hoạch cụ thể cho từng chủ đề, sau đó
huy động nhân lực của các lớp làm tranh chủ đề treo ở sân trường vừa là tranh
giới thiệu chủ đề vừa là tranh tuyên truyền cho cha mẹ trẻ hiểu được về chủ đề
con em mình đang học, từ đó cha mẹ trẻ cung cấp thêm cho trẻ một số nội dung


về văn học liên quan đến các chủ đề trẻ đang học, qua đó tạo điều kiện cho trẻ
làm quen với văn học có hiệu quả hơn.

nhất kế hoạch công tác, trong các buổi họp thường kỳ, đột xuất, thống nhất thực
hiện về các khoản thu chi, hỗ trợ kinh phí mua sắm xây dựng, khen thưởng học
sinh, kinh phí tổ chức các hội thi cho trẻ, cho cô, qua đó thúc đẩy phong trào thi
đua của cô và trò trong nhà trường nhằm nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen
văn học trong nhà trường.
Ngoài ra nhà trường chỉ đạo các nhóm lớp phối kết hợp chặt chẽ với các bậc
phụ huynh tuyên truyền trao đổi thường xuyên qua mỗi chủ đề học, qua việc trao
đổi nhằm giúp phụ huynh biết được chủ đề tới con em mình học bài thơ câu
chuyện gì để cha mẹ trẻ về nhà rèn thêm kiến thức cho trẻ, tạo điều kiện cho các
cô giáo khi dạy trẻ làm quen với văn học tại nhóm lớp, từ đó chất lượng cho trẻ
làm quen với văn học tại nhà trường được nâng lên.
Chỉ đạo các nhóm lớp thực hiện tốt nhiệm vụ phối hợp với gia đình trẻ. Muốn tạo
sự tin tưởng và thu hút sự tham gia của phụ huynh vào hoạt động chăm sóc giáo
dục trẻ của lớp và của nhà trường giáo viên cần thực hiện tốt các yêu cầu sau:
Lắng nghe ý kiến của cha mẹ trẻ, chủ động xây dựng mối quan hệ tốt với phụ
huynh, sẵn sàng tư vấn và giúp đỡ kiến thức khi gia đình có yêu cầu, thông tin
đầy đủ cho cha mẹ trẻ về chương trình chăm sóc – giáo dục trẻ ở trường bằng
nhiều hình thức khác nhau như họp phụ huynh, bảng thông báo, góc trao đổi với
phụ huynh, giới thiệu những hoạt động trong ngày ở trường của giáo viên và của
trẻ.
Liên lạc thường xuyên với gia đình để tìm hiểu sinh hoạt của trẻ ở gia đình,
thông tin cho cha mẹ trẻ biết về tình hình của trẻ ở lớp, những thay đổi của trẻ
nếu có để kịp thời có biện pháp giáo dục cho phù hợp.
Trong khi lập kế hoạch theo chủ đề, kế hoạch tuần, giáo viên cần đưa nội dung
phối hợp với gia đình vào kế hoạch, cần nêu những yêu cầu cụ thể về vấn đề
cần phối hợp với gia đình để thực hiện chủ đề đó.
Ví dụ: Từ ngày 06 tháng 9 năm 204 đến ngày 10 tháng 9 năm 205 cần phụ
huynh đóng góp vật liệu giấy báo cũ, bìa, cây. hạt… ở nhà phụ huynh đọc cho




các cơ quan ban ngành, từ đó việc vận động hỗ trợ nhà trường được dễ dàng
hơn.
6.

Biện pháp chỉ đạo tự học tự bồi dưỡng nâng cao chuyên môn cho đội ngũ

giáo viên nhằm góp phần nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn học.
Biện pháp tự học tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ qua việc tự học tự bồi
dưỡng, giáo viên học hỏi được nhiều điều từ các đơn vị bạn. Từ đó đúc rút ra
được những kinh nghiệm để áp dụng thực hiện có hiệu quả tại đơn vị mình.
Để thực hiện tốt công tác chỉ đạo việc nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với
văn học trong nhà trường.
Tổ chức cho giáo viên tham gia các chuyên đề lớn do Sở Giáo dục và Đào tạo,
Phòng Giáo dục và Đào tạo tổ chức.
Triển khai chuyên đề lớn trong nhà trường, sau đó chỉ đạo các lớp điểm dạy mẫu
để rút ra kinh nghiệm nhân diện rộng.
Có kế hoạch bồi dưỡng giáo viên có chuyên môn trung bình bằng cách tạo điều
kiện cho đi dự các lớp điểm.
Tổ chức cho giáo viên dự giờ chéo và nhận xét góp ý để rút kinh nghiệm lẫn
nhau.
Tổ chức thi chọn giáo viên dạy giỏi cấp tổ, cấp trường. cấp huyện, thi giáo viên
dạy giỏi chuyên đề, qua đó nhằm cho giáo viên có điều kiện cọ sát và nâng cao
trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
Tạo điều kiện cho tất cả giáo viên tham dự các lớp học nâng chuẩn, bồi dưỡng
thường xuyên để nâng cao trình độ chuyên môn.
Tạo điều kiện cho giáo viên tham khảo tài liệu sách báo nói về chuyên đề học để
nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
Tổ chức cho giáo viên đi thăm quan học hỏi kinh nghiệm ở trường bạn trong
tỉnh, dự giờ, trao đổi phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt động, việc tạo

21

10

7

4

0

90

115

95

0

Học sinh
300
PHẦN KẾT LUẬN
1.

Những bài học kinh nghiệm:
Thứ nhất là: Hiểu và nắm chắc ý nghĩa tầm quan trọng của việc nâng cao chất
lượng cho trẻ làm quen với văn học đối với trẻ trong nhà trường từ đó giáo viên
không ngừng học hỏi đẻ nâng cao trình độ chuyên môn, từ đó tạo động lực thúc
đẩy phong trào thi đua của giáo viên về bộ môn này.
Thứ hai là: Sử dụng hiệu quả cách đọc thơ diễn cảm, kể chuyện diễn cảm từ đó
tạo điều kiện cho giáo viên tự tin hơn trong khi truyền thụ kiến thức cho trẻ, giúp

được áp dụng tại 11/11 nhóm lớp tại trường mầm non số 1 thị trấn huyện Than
Uyên với kết quả và ý nghĩa đó sáng kiến có thể áp dụng cho một số trường
mầm non trong khu vực huyện Than Uyên góp phần nâng cao chất lượng làm
quen với văn học cho trẻ.

1.

Kiến nghị, đề xuất:
* Đối với phòng giáo dục đào tạo:


Quan tâm đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc nâng
cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn học trong nhà trường.
Mở các đợt tập huấn để nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ giáo viên
trong nhà trường.