ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

TRẦN THỊ THU PHƢƠNG

PHÁT TRIỂN NGUỒN VỐN CỦA NGÂN HÀNG
CHÍNH SÁCH XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội - Năm 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

TRẦN THỊ THU PHƢƠNG

PHÁT TRIỂN NGUỒN VỐN CỦA NGÂN HÀNG
CHÍNH SÁCH XÃ HỘI

Chuyên ngành : Tài chính Ngân hàng
Mã số: 60 34 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN THỊ VÂN ANH

Hà Nội - Năm 2016


Tác giả

Trần Thị Thu Phƣơng


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .......................................................................... i
DANH MỤC CÁC BẢNG ....................................................................................... ii
DANH MỤC CÁC HÌNH ....................................................................................... iii
MỞ ĐẦU ................................................................................................................... 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN VỐN CỦA NGÂN HÀNG ....................................... 5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ................................................................. 5
1.2. Ngân hàng Chính sách ............................................................................... 13
1.3. Khái niệm và vai trò của nguồn vốn trong hoạt động của ngân hàng ... 14
1.3.1. Khái niệm về nguồn vốn ........................................................................ 14
1.2.2. Vai trò của nguồn vốn đối với hoạt động của ngân hàng ..................... 19
1.3. Nghiệp vụ tạo vốn của ngân hàng ............................................................. 21
1.3.1. Nguyên tắc, mục tiêu nghiệp vụ tạo vốn của ngân hàng ...................... 21
1.3.2. Các nghiệp vụ tạo vốn ........................................................................... 24
1.4. Phát triển nguồn vốn của ngân hàng ........................................................ 30
1.4.1. Quan điểm về phát triển nguồn vốn của ngân hàng ............................. 30
1.4.2. Tiêu chí đánh giá sự phát triển nguồn vốn của ngân hàng................... 30
1.4.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển nguồn vốn ........................... 36
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU .......................... 46
2.1. Thiết kế nghiên cứu .................................................................................... 46
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................... 48
2.2.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết ........................................................ 48
2.2.2. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm ................................................. 51

Tài liệu tham khảo ............................................................................................... 122


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1

NHCSXH

2

NHCSXHVN

3

TMCP

Thƣơng mại cổ phần

4

TK&VV

Tiết kiệm và vay vốn



Bảng 3.3

Nguồn vốn do ngân sách nhà nƣớc cấp

76

4

Bảng 3.4

Nguồn vốn huy động

79

5

Bảng 3.5

Cơ cấu và sự tăng trƣởng nguồn vốn huy động

80

6

Bảng 3.6

Nguồn tiền gửi 2% của các tổ chức tín dụng
nhà nƣớc


Cơ cấu và sự tăng trƣởng nguồn vốn đi vay

90

11

Bảng 3.11

Vốn nhận ủy thác của chính quyền địa phƣơng

92

12

Bảng 3.12

Chi phí bình quân nguồn vốn có trả lãi

93

13

Bảng 3.13

Chi phí bình quân tổng nguồn vốn

94

14


Mô hình tổ chức của NHCSXH

66

3

Hình 3.2

Mô hình tổ chức của Hội sở chính

68

4

Hình 3.3

Mô hình tổ chức của chi nhánh cấp tỉnh

70

5

Hình 3.4

Mô hình tổ chức của Phòng giao dịch cấp huyện

71

iii


NHCSXH còn thiếu khoảng 3.286 tỷ đồng. Nguồn vốn có thời hạn dài hiện
nay chủ yếu là nguồn vốn phát hành trái phiếu đƣợc Chính phủ bảo lãnh. Tuy
1


nhiên việc phát hành trái phiếu phụ thuộc rất nhiều vào thị trƣờng tiền tệ và
lãi suất phát hành tại từng thời điểm.
Cơ cấu nguồn vốn của NHCSXH còn chƣa hợp lý do nguồn vốn tín
dụng chính sách chủ yếu tập trung để cho vay trung và dài hạn (dƣ nợ cho
vay trung và dài hạn chiếm trên 95%/tổng dƣ nợ). Tuy nhiên nguồn vốn tín
dụng hiện nay chủ yếu là vốn ngắn hạn. Nguồn vốn do ngân sách Nhà nƣớc
cấp chiếm tỷ trọng thấp (19,2%) và có xu hƣớng giảm dần qua các năm (năm
2003, tỷ trọng vốn do ngân sách trung ƣơng cấp chiếm 35,5%/tổng nguồn
vốn, năm 2012 còn 19,7% và năm 2013 còn 19,2%) NHCSXH gần nhƣ chƣa
tiếp cận đƣợc các nguồn vốn nhân đạo, vốn ODA, các nguồn vốn vay có thời
hạn dài, lãi suất thấp.
Chính vì vậy, việc đƣa ra các giải pháp phát triển nguồn vốn cho
NHCSXH trong thời gian tới có ý nghĩa rất quan trọng cho Chiến lƣợc giảm
nghèo giai đoạn tiếp theo. Do đó, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu là: “Phát
triển nguồn vốn của Ngân hàng chính sách xã hội” làm đề tài nghiên cứu luận
văn tốt nghiệp.
Để thực hiện đƣợc mục tiêu đề ra, tác giả đƣa ra những câu hỏi nghiên
cứu sau đây:
+ Thực trạng nguồn vốn của NHCSXH hiện nay nhƣ thế nào?
+ Những nhân tố nào ảnh hƣởng đến sự phát triển nguồn vốn của
NHCSXH?
+ Các giải pháp để phát triển nguồn vốn của NHCSXH là gì?
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu: Xem xét thực trạng và đề xuất ra những giải
pháp phát triển nguồn vốn của Ngân hàng Chính sách Xã hội.

báo cáo tài chính của NHCSXH trong các năm. Báo cáo tổng kết hoạt động 5
năm, 10 năm của NHCSXH. Chiến lƣợc phát triển của NHCSXH giai đoạn
2010 - 2020.
3


5. Kết cấu của luận văn:
Mở đầu
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển
nguồn vốn của Ngân hàng
Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng phát triển nguồn vốn của Ngân hàng Chính sách Xã hội
Chƣơng 4: Giải pháp phát triển nguồn vốn của Ngân hàng Chính sách Xã hội
Kết luận
Tài liệu tham khảo

4


Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN VỐN CỦA NGÂN HÀNG
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Ngân hàng chính sách xã hội là một ngân hàng chính sách đƣợc thành
lập để thực hiện chính sách tín dụng ƣu đãi đối với hộ nghèo và các đối tƣợng
chính sách khác. Vì vậy, nguồn vốn của NHCSXH vừa mang các đặc điểm
của một ngân hàng thƣơng mại, vừa có những đặc điểm của ngân hàng chính
sách và cả những đặc điểm riêng của một tổ chức tài chính vi mô điển hình.
Do đó, khi thực hiện đề tài “Phát triển nguồn vốn của ngân hàng chính sách
xã hội” tác giả đã lựa chọn tham khảo một số các công trình nghiên cứu về
phát triển nguồn vốn của các ngân hàng thƣơng mại, hoạt động của các tổ

vấn đề cơ bản về nguồn vốn trong hoạt động của ngân hàng, từ đó đánh giá
thực trạng nguồn vốn cho hoạt động của Ngân hàng chính sách xã hội và đƣa
ra các giải pháp về nguồn vốn cho hoạt động của Ngân hàng Chinh sách xã
hội.
Luận văn đã đƣa ra đƣợc các ý kiến đóng góp đối với cơ quan quản lí
nhà nƣớc trong việc xây dựng cơ chế quản lí đối với Ngân hàng Chính sách
Xã hội đồng thời nêu ra đƣợc những giải pháp về nguồn vốn cho hoạt động
của Ngân hàng Chính sách Xã hội. Tuy nhiên trong phần phân tích thực trạng
nguồn vốn của Ngân hàng Chính sách xã hội tác giả chƣa đƣa ra đƣợc những
nguyên nhân nào dẫn đến các hạn chế đƣợc nói đến. Do đó các giải pháp tác
giả đƣa ra chƣa gắn chặt với những tồn tại về nguồn vốn của Ngân hàng
chính sách xã hội.
 Luận án tiến sỹ, Hoàn thiện công tác quản lý tín dụng chính sách của
Ngân hàng Chính sách Xã hội, Trần Lan Phƣơng (2016), Học viện
Ngân hàng

6


Nội dung của luận án đề cập đến các vấn đề về hoàn thiện công tác
quản lý tín dụng của Ngân hàng chính sách xã hội. Kết cấu của luận án gồm 3
chƣơng, chƣơng 1 tác giả nêu cơ sở lí luận về tín dụng chính sách và công tác
quản lí tín dụng chính sách tại ngân hàng. Chƣơng 2, tác giả nêu thực trạng
quản lí tín dụng chính sách của Ngân hàng Chính sách Xã hội tại Việt Nam.
Từ kết quả nghiên cứu tại chƣơng 2, chƣơng 3 tác giả đƣa ra các giải pháp
hoàn thiện công tác quản lí tín dụng chính sách của Ngân hàng Chính sách xã
hội.
Một trong những nhóm giải pháp hoàn thiện công tác quản lí tín dụng
chính sách đƣợc tác giả đƣa ra là nhóm giải pháp về chính sách nguồn vốn tín
dụng chính sách của Ngân hàng Chính sách Xã hội. Trong nhóm giải pháp

Luận văn trình bầy về đẩy mạnh huy động vốn tại Ngân hàng TMCP
kĩ thƣơng Việt Nam - chi nhánh Đồng Tháp. Nội dung của luận văn đƣợc
trình bày trong 4 chƣơng. Trong đó tác giả đã nêu đƣợc cơ sở lí luận và thực
tiễn công tác huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Kĩ thƣơng Việt Nam - chi
nhánh Đồng Tháp.
Tác giả nêu ra phân tích kỹ 5 chỉ tiêu đánh giá hiệu quả huy động vốn.
Từ đó đƣa ra những nhận xét đánh giá chung về tình hình huy động vốn của
Ngân hàng TMCP Kĩ thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Đồng Tháp. Trong
chƣơng 4 tác giả đƣa ra quan điểm về huy động tại Ngân hàng TMCP Kĩ
thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Đồng Tháp và hệ thống giải pháp gồm 7 giải
pháp cơ bản. Tuy nhiên các giải pháp này không phù hợp với ngân hàng
chính sách, vì Ngân hàng TMCP Kĩ thƣơng Việt Nam là ngân hàng thƣơng
mại hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, còn Ngân hàng Chính sách ngân hàng
hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.

8


 Luận văn thạc sĩ, Giải pháp tăng cường huy động vốn tại Ngân hàng
nông nghiệp và phát triển nông thôn - chi nhánh Đà Nẵng, Hoàng Thị
Thúy Hà, Đại học Đà Nẵng
Nội dung của luận văn có bố cục chặt chẽ và đƣợc trình bày trong 3
chƣơng, trong đó tác giả nêu rõ đƣợc vấn đề lí luận và thực tiễn về công tác
huy động vốn trƣờng hợp cụ thể là tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển
nông thôn - chi nhánh Đà Nẵng.
Tác giả phân tích thực trạng huy động vốn tại Ngân hàng Nông nghiệp
và Phát triển Nông thôn - chi nhánh Đà Nẵng theo hai tiêu chí cơ bản là cơ
cấu nguồn vốn và chi phí huy động vốn. Từ đó tác giả đã đề xuất 10 giải pháp
nhằm tăng cƣờng huy động vốn cho ngân hàng, dựa trên 10 hạn chế mà tác
giả đã nêu ra trƣớc đó. NHCSXH đƣợc tách ra từ Ngân hàng Nông nghiệp và

Về mặt lí luận luận án đã hệ thống hóa góp phần phát triển bổ sung
thêm những lí luận cơ bản về giải pháp tài chính cho xóa đói giảm nghèo,
tính hiệu quả của chính sách tài chính cho xóa đói giảm nghèo của CHDCND
Lào. Tác giả nêu ra các nguyên nhân dẫn đến nghèo đói và các công cụ tài
chính chủ yếu nhằm xóa đói giảm nghèo: Chi ngân sách nhà nƣớc; Tín dụng
nhà nƣớc.
Lào sử dụng hai công cụ tài chính là chi ngân sách nhà nƣớc và tín
dụng nhà nƣớc trong công tác xóa đói giảm nghèo và đạt đƣợc nhiều thành
tựu về đầu tƣ cơ sở hạ tầng thiết yếu, về tổ chức và huy động nguồn vốn
v.v… Mặc dù đã đạt đƣợc nhiều thành tựu nhƣng công tác xóa đói giảm
nghèo của Lào vẫn còn nhiều hạn chế: nguồn lực đầu tƣ trực tiếp từ ngân
sách nhà nƣớc còn hạn chế chƣa đảm bảo tiến độ thực hiện các chƣơng trình
trong khi các nguồn lực huy động tại chỗ còn chƣa đáp ứng đƣợc.
Luận án đƣa ra các giải pháp tài chính nhằm xóa đói giảm nghèo. Luận
án đã thành công khi đƣa ra đƣợc một hệ thống lí luận đầy đủ về việc sử dụng
10


các biện pháp tài chính phục vụ cho công tác xóa đói giảm nghèo tại
CHDCND Lào, tuy nhiên trong luận án của mình tác giả đã không đề cập
nhiều đến việc phát huy nội lực của nhóm dân cƣ nghèo. Việc phát triển hoạt
động của các tổ chức tài chính vi mô nhƣ các ngân hàng chính sách nhằm
phát triển sản phẩm huy động tiết kiệm dân cƣ tạo nguồn lực cho công cuộc
xóa đói giảm nghèo.
 PGS.TS. Nguyễn Kim Anh và cộng sự (2011), Tài chính vi mô với giảm
nghèo tại Việt Nam - kiểm định và so sánh - Nhà xuất bản Thống kê
Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả đã đi trực tiếp vào nghiên cứu vấn
đề nhằm kiểm định 5 giả thuyết về tác động tài chính vi mô đến giảm nghèo
và nâng cao mức sống. Các giả thiết cụ thể là: Tài chính vi mô có tác động
tích cực tới thu nhập và tài sản của khách hàng; Tài chính vi mô giúp khách

thức ở thế kỷ 17 chuyển sang dạng bán chính thức áp dụng cho lĩnh vực nông
nghiệp ở thế kỷ 19. Theo phƣơng pháp của F.W.Raiffeisen những nhóm tiết
kiệm, vay vốn hoạt động dựa trên nguyên tắc giúp đỡ nhau, bằng những
nguồn lực về tài chính, kĩ thuật, tổ chức của chính những thành viên trong
nhóm. Thời gian gần đây, tài chính vi mô đã phổ biến rộng hơn, nhờ mô hình
Grameen Bank đƣợc phát triển của Giáo sƣ Muhammad Yunus, ngƣời
Bangladesh, mô hình đã có những tác động tích cực trong công cuộc xoá đói
giảm nghèo ở nƣớc này và trên thế giới, qua đó cũng làm thay đổi nhận thức
của nhiều ngƣời về lĩnh vực tài chính vi mô.
Bài nghiên cứu trình bày khái quát tình hình tài chính vi mô ở các khu
vực trên thế giới: Khu vực châu Âu và Bắc Mỹ; Khu vực Mỹ La tin; Khu
vực châu Phi; Khu vực châu Á.
Tác giả đƣa ra những bài học kinh nghiệm cho sự phát triển tài chính
vi mô ở Việt Nam nhƣ: Nâng cao nhận thức đối với các hoạt động tài chính
vi mô; Các tổ chức tài chính vi mô cần có sự trợ giúp ban đầu của các nhà tài
12


trợ, Chính phủ; Xây dựng các chính sách kinh tế vĩ mô thuận lợi cho tài chính
vi mô phát triển; Cần phải minh bạch, công khai về tài chính; Hoạt động tài
chính vi mô thực sự là lĩnh vực đem lại lợi nhuận. Nghiên cứu của tác giả đã
rút ra đƣợc bài học để xây dựng tổ chức tài chính vi mô ở Việt Nam nói
chung và cụ thể là Ngân hàng Chính sách Xã hội nói riêng.
Kết luận: Qua tìm hiểu tổng quan nghiên cứu tác giả nhận thấy đã có
rất nhiều nghiên cứu về nguồn vốn của ngân hàng và giải pháp tài chính cho
các mục tiêu xã hội. Các nghiên cứu nói trên đã đề cập đến một số vấn đề
nhƣ: tăng cƣờng, phát triển nguồn vốn hoạt động của ngân hàng; huy động
tiết kiệm dân cƣ cho đầu tƣ phát triển; thực hiện giải pháp tài chính nhằm xóa
đói giảm nghèo; vai trò của tài chính vi mô trong xóa đói giảm nghèo; xây
dựng chiến lƣợc phát triển cho Ngân hàng Chính sách Xã hội - Ngân hàng

sách và ngân hàng thƣơng mại sẽ đƣợc trình bầy trong những phần tiếp theo
của luận văn.
1.3. Khái niệm và vai trò của nguồn vốn trong hoạt động của ngân hàng
1.3.1. Khái niệm về nguồn vốn
“Nguồn vốn của ngân hàng là những giá trị tiền tệ do ngân hàng tạo lập
hoặc huy động đƣợc, dùng để cho vay, đầu tƣ hoặc thực hiện các dịch vụ kinh
doanh khác.” (Học viện Ngân hàng, “Giáo trình Ngân hàng thương mại”,
2014, tr26). Ngân hàng thực hiện vai trò tập trung và phân phối lại vốn dƣới
hình thức tiền tệ, làm tăng nhanh quá trình luân chuyển vốn, phục vụ và kích
thích mọi hoat động kinh tế phát triển. Vốn chi phối toàn bộ các hoạt động và
quyết định đối với việc thực hiện các chức năng cuả ngân hàng.
Vốn của ngân hàng bao gồm: vốn chủ sở hữu, vốn huy động, vốn đi
vay, vốn khác. Mỗi loại vốn đề có tính chất, vai trò riêng và đều có những tác
động nhất định đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
14


Đối với ngân hàng chính sách cơ cấu nguồn vốn cũng bao gồm các
thành phần cơ bản nhƣ ngân hàng thƣơng mại nhƣng đối với một số thành
phần thì có những điểm khác biệt.
1.3.1.1. Vốn chủ sở hữu (vốn tự có)
Vốn chủ sở hữu là những giá trị tiền tệ do ngân hàng tạo lập đƣợc,
thuộc sở hữu của ngân hàng. Vốn của sở hữu thƣờng chiếm tỷ trọng nhỏ
trong tổng nguồn vốn hoạt động nhƣng lại là điều kiện pháp lý bắt buộc khi
ngân hàng ra đời. Do tính chất thƣờng xuyên ổn định nên ngân hàng có thể
chủ động sử dụng vào các mục đích khác nhau nhƣ: trang bị cơ sở vật chất,
tạo tài sản cố định phục vụ cho bản thân ngân hàng, cho vay, đầu tƣ góp vốn
liên doanh… Mặt khác, với chức năng bảo vệ, vốn chủ sở hữu đƣợc coi nhƣ
tài sản bảo đảm lòng tin đối với khách hàng, duy trì khả năng thanh toán cho
khách hàng trong trƣờng hợp ngân hàng hoạt động thua lỗ. Hơn nữa, Vốn chủ

nguồn vốn. Vì vậy, các hoạt động sử dụng vốn của Ngân hàng tồn tại và phát
triển đƣợc là nhờ nguồn vốn huy động.
Vốn huy động là những giá trị tiền tệ mà ngân hàng huy động đƣợc từ
các tổ chức kinh tế và các cá nhân trong xã hội thông qua quá trình thực hiện
các nghiệp vụ tín dụng, thanh toán, các nghiệp vụ kinh doanh khác và đƣợc
dùng làm vốn để kinh doanh. Đối với vốn huy động, ngân hàng chỉ đƣợc
quyền sử dụng mà không có quyền sở hữu và phải có trách nhiệm hoàn trả
đúng hạn (cả gốc và lãi) cho ngƣời sở hữu nguồn vốn đó. Vốn huy động là bộ
phấn lớn nhất trong tổng nguồn vốn của ngân hàng. Ngân hàng có thể huy
động vốn từ dân cƣ, các tổ chức kinh tế - xã hội… với nhiều hình thức khác
nhau nhƣ: tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm.
Đối với ngân hàng chính sách tại Việt Nam nguồn vốn huy động không
đa dạng nhƣ với các ngân hàng thƣơng mại, các loại hình huy động thƣờng

16