TR

NGă

I H C PH MăV Nă
KHOAăC ăB N

NG



Bµi gi¶ng

I NT

Ng

H C

i biên so n:

Tr

ng V n Thanh

Qu ng Ngãi, tháng 05 n mă2014


L I NÓI
T p bài gi ngă i n t h c này đ



s linh ki n bán d n thông d ng và các ng d ng c a chúng trong k thu tăt
bi tăđ

căcácăphépătoán,ăcácăđ nh lu t c aă

các hàm logic; bi tăđ

ngăt ;

i s logic, s d ngăchúngăđ t iă uăhóaă

c các c ng logic c ăb n, các kh i logic thông d ng, các m ch

flip-flop và ng d ng chúng đ xây d ng các m ch s đi n hình.
- Hi uăđ

c nguyên lí ho tăđ ng c a các thi t b đi n t thông d ngăđ

c s d ng

ph bi nătrongăđ i s ng và k thu t
N i dung c a ph n th c hành giúp sinh viên:
- Nh n bi tăđ

c m t s linh ki n bán d n thông d ngănh đi n tr , t đi n, cu n

c m, điôt, tranzito,ăICầ
- L pă đ tă đ


1

i s d ngă đ t p bài gi ng
c g i v

đ a ch

E-mail:


PH N LÍ THUY T

2


Ch

ng 1. LINH KI N BÁN D N

T n mă1947ăt i nay, trong su tăh năm t n a th k , v t li u bán d n và các s n
ph măđi n t đ

c ch t o t chúng gi vai trò quan tr ng mang tính ch t quy tăđ nh

đ n các ti n b c a khoa h c và công ngh .
Ch

ngă nƠyă đ c pă b

thông d ng.ăTrongăcácăch


ng c a ch t bán d năđi n có d ng ba vùng tách bi t nhau:

Vùng c m n m gi a m t vùng có nhi u m căn ngăl
d n) và m t vùng có các m căn ngăl

ng cao còn b tr ng (g i là vùng

ng th păđưăb h t chi măđ y (g i là vùng hoá

tr ). Vi căhìnhăthƠnhăc ăch d năđi n g n li n v i quá trình sinh t ng c p h t d n t do
lƠă đi n t (trong vùng d n) và l tr ng (trong vùng hoá tr ) nh vi c ion hoá m t
nguyên t silică t

ngă đ

ngă v i vi c m tă đi n t hoá tr nh y m că n ngă l

ng qua

vùng c m lên vùng d năđ l i m t liên k t b khuy t (l tr ng) trong vùng hoá tr . K t
qu lƠădòngăđi n trong ch t bán d n s ch g m hai thành ph năt

ngăđ

các c păsinhăđôiăđi n t t do - l tr ng)ăđóng góp và mu năđ tăđ

căđi u này c n m t

n ngă l

hình thành t ng c p h t d n t do, nên l tr ngăc ngăthamăgiaăd năđi n và g i tên là h t
thi u s . Mô hình c u trúc m ng tinh th c a ch t bán d n t p lo i n cho trên hình 1.1b.
M căn ngăl
đ th n ngăl

ng c a t p ch t lo i n n m trong vùng c măvƠăsátăđáyăvùngăd n c a

ng c a ch t bán d n làm n n.ă i u này t o kh n ngăcácănguyênăt t p

ch t d dàng b ion hoá gi iăphóngăraăđi n t t do (nh y t m căn ngăl
lên vùng d n) và làm xu t hi năcácăionăd
không di chuy năđ

ngăt p ch t (là lo i h t có kh iăl

i năt ăt ădo

Si
Si
a)

ng l n

căvƠădoăđóăkhôngăthamăgiaăvƠoădòngăđi n).

Si
Si

ng t p ch t


4

d)

Si


V yădòngăđi n trong ch t bán d n t p ch t lo i n g măđi n t (là lo i h tăđaăs ) và
l tr ng (là lo i h t thi u s )ăđóngăgóp,ăvi c hình thành các h tăđaăs th c hi n d dàng
trongăđi u ki năbìnhăth

ng v iăn ngăl

ng kích thích nh .

1.1.3. Ch t bán d n t p ch t lo i p
N u th c hi n pha các nguyên t thu cănhómăcóă3ăđi n t hoá tr , ví d Al, Ga,
B...) vào m ng tinh th Si s xu t hi n các liên k tăghépăđôiăb khuy t (l tr ng). Ch
c n kích thích m tăn ngăl

ngăđ nh , các nguyên t t p ch t s b ion hoá t o nên các

ion âm (nh năđi n t ) và các l tr ng t do. Mô hình m ng tinh th c a ch t bán d n
t p lo i p cho trên hình 1.1c
M căn ngăl

ng t p ch t lo i p n măsátăđ nh vùng hoá tr t oăc ăh i nh y m c ào

tăchoăcácăđi n t hoá tr và hình thành m t c p ion âm t p ch t (không tham gia dòng
đi n) và l tr ng (là h t nh năđaăs ) ;ăđi n t trongăc ăch này là h t thi u s .

+

+

Engoài

b)

c)
Hình 1.2. Ba ch đ c ăb n c a ti p xúc công ngh pn

a)ăCh aăcóătácăđ ng ngoài; b) Phân c c thu n (m ); c) Phân c căng

5

c (khoá)


a.ăBìnhăth

ngăkhiăch aăcóătácăđ ng c aătr

ng ngoài (hình 1.2a) h th ng ti p

tr ng thái cân b ngăvƠăkhôngăcóădòngăđi n quaănó.ăCácăionăd ngă(bênăn)ăvƠă

ion âm (bên p) t o nên m tă đi nă tr ng c c b E tx h ng t n sang p làm cân b ng
xúc pn

gi aădòngăđi n khu ch tán (c a các h t d năđaăs ) do chênh l ch n ngăđ vƠădòngăđi n


c nh ch y t vùng n sang vùng p.

Vi c phân tích trên d n t i k t lu n v tính ch t d năđi năkhôngăđ i x ng c a ti p
xúc p-n: khi b khoá, dòng qua nó nh trongăkhiăđi năápăđ tăvƠoă(h
giá tr l n,ădoăđóăti păxúcăcóăđi n tr t

ngăđ i l n.ăKhiăđ

ng t n sang p) có

c m , ti p xúc d năđi n t t

v iăđ cătr ngădòngăquaănóă(ch y t p sang n) l nătrongăkhiăđi năápăr iătrênănóănh , có
chi u t p sang n.
1.2. iôt bán d n
1.2.1. C u t o
C u t o c a m t điôt (diode) bán d n bao g m m t ti p xúc phi tuy n p-n và hai
ti p xúc tuy n tính (ti păxúcăOmmic)ăđ l yăraăhaiăđi n c căđ
p) và catôt (t vùng n), v i ký hi uăquyă
1.2.2.

c g i là anôt (t vùng

c cho trên hình 1.3a.

c tuy n vôn - ampe c a điôt bán d n
c tính von ampe bi u th quan h đ th gi aădòngăđi n ch y qua điôt vƠăđi n

ápăđ t gi a anôt (A) và catôt (K) c a nó (hình 1.3b).


Catôt (K)

a

U

Um

a)

3

b)
Hình 1.3.
a) Kí hi uăđiôt;ăb)ă c tính c a điôt
Vùng (2) điôt phân c căng

c (khoá) v iăđ cătr ngădòngăđi n nh , có giá tr Irò

r t nh (kho ng hàng ch c A t i hàng ch c mA) g nă nh ă khôngă đ i,ă đi n áp l n
(hàng ch c t iăhƠngătr măV),ăđi n tr l n (hàng ch c nghìn ).
Vùngă(3)ădòngăđi năng
đ

căt ngăm nh,ăđi n tr nh ,ăđi n áp g nănh ăkhôngăđ i,

c g i là vùng b đánhăth ng.

1.2.3. Phân lo i

ngădùngăđiôtă

ti păđi m.
1.2.3.3. iôt Zêne
a. C u t o, kí hi u và nguyên lí
điôtăbánăd n,ăkhiăUăng
ng

căđ l n, thì l p chuy n ti p b đánh th ng:ădòngăđi n

căt ngănhanh,ătrongăkhiăhi uăđi n th thayăđ iăít.ăNóiăchung,ăsauăđóăđiôtăb h ng.

Tuy nhiên, b ng cách pha t păđ c bi t,ăng

iătaăđưăch t oăraăcácăđiôtămƠăkhiăb đánhă

th ng thì không b h ng.ă óălƠănh ngăđiôtăZêne,ăđ

c kí hi uănh ătrênăhìnhă1.4a

I
Rhc

a)

+
Uz

Ung



ph nă đi n th ng

th ng. UZ năđ nhăchínhălƠăđi năápăđ t lên t i R

8

c c aă đ c tuy n,

khu v că đánhă


1.2.3.4. iôtăbi n dung
a. C u t o, nguyên lí và kí hi u
Là l p chuy n ti p p-nă đ

c ch t oă đ c bi t, khi phân c c ngh ch l p chuy n

ti păđóngăvaiătròănh ăm t t đi n,ătrongăđóăcácăm u bán d n

hai phía c a l p chuy n

ti păđóngăvaiătròăc a hai b n t đi n, còn l p chuy n ti p là ch tăcáchăđi n c a t đi n.
i n dung c a t đi n này ph thu c hi uăđi n th đ t vào. Hình 1.5a là kí hi u c a
điôtăbi n dung.
b. Công d ng
iôtăbi n dung có th dùng thay cho t bi năđ i,ăđ

c dùng nhi uătrongăl nhăv c



p

n

n

p
a)
Hình 1.6.

e
a

b)

b

c

d

e

f

g

c
d


c ch t o d ng thanh dài s p x pănh ăhìnhă

c ký hi u b ng b y ch cái là a,b,c,d,e,f và g. Ph n ph c aă đènă lƠă m t

ch măsángă(P)ăđ ch d u ph y th p phân. LED b yăđo năđ

căđi u khi n b ng các lo i

IC gi iămưănh ăICă7447,ă7448ăh TTL hay 4511, 4513 h CMOS.
1.2.3.6. Phôtôđiôt

a. C u t o, nguyên lí và kí hi u
Ánhăsángăcóăb

c sóng thích h p chi u vào l p chuy n ti p p-n t o thêm các c p

electron-l tr ng.ăDoăđó,ăn uăđiôtăm c vào hi uăđi n th ng

c,ăthìădòngăng

chuy n ti p p-năt ngălênărõăr t khi có ánh sáng. Ánh sáng càng m nhăthìăc
đi n càng l n.ăNg
đ

c qua l p
ngăđ dòng

i ta ng d ngăđi uănƠyă đ ch t oăraăphôtôđiôtă(hayăđiôtăquang),ă


ng c c (th

ng g i t t là tranzito) là m t h th ng g m

ba l p bán d n t p ch t cho ti p xúc công ngh xen k nhau,ădoăđóăhìnhăthƠnhăm t h
g m hai ti p xúc p-n phi tuy n tính (hình 1.8a,b) r t g n nhau, k t h p v i ba ti p xúc
tuy nătínhăđ đ aăraă3ăđi n c căđ

c g i l năl

colect (c c góp) vi t t t là c căE,ăB,ăCăt

t là emit (c căphát)ăbaz ă(c c g c) và

ngă ng. Có hai k t c uăđ cătr ngălƠăd ng

pnp (hình 1.8a) và d ng npn (hình 1.8b) v i các ký hi uăquyă
ng.ă Nh ă v y có th mô t m tă cáchă quyă

cătrênăhìnhă1.8c,dăt

ngă

c tranzito bao g m hai điôt DEB và DCB

m căđ i nhau v i ba c c ra E, B, C (hình 3.8e,f).
Emit

p



Colect

e)
C
E

Baz
Ti p xúc
Emit
b)

C

E

B

d)

B
f)

Hình 1.8. Mô hình c u t o c a tranzito. a) lo i n-p-n; b) lo i p-n-p
c), d) ký hi uăquyă c; e), f) mô t quyă c
1.3.2. Nguyên t c ho t đ ng c a tranzito
mô t ho tăđ ng c a tranzito, ta l y tranzito l i pnp làm ví d . S ho tăđ ng
c a tranzito npn s t

ngăt b ng vi c thay th l tr ng b ngăđi n t .

ng h p ti p xúc emit phân c c thu n, ti p xúc colect phân c că ng

c

(hình 1.9c). Khi ti p xúc emit phân c c thu n, các h tăđaăs khu ch tán qua ti p xúc
t i mi năbaz ăta nên dòng IE. T i mi năbaz ăcácăh tăđaăs này l i chuy n thành các
h t thi u s , m t ph n b tái h p v iăcácăđi n t t o thành dòng IB, ph n còn l iădoăđ
r ng c a mi năbaz ăr t m ng, ti p xúc colect phân c căng

c nên các l tr ng

baz ă b cu n sang mi n colect ta lên dòng Ic. Dòng Ic nƠyă đ

mi n

c t o b i hai thành

ph n: dòng c a các h tăđaăs t mi n emit , và dòng c a các h t thi u s (l tr ng
mi năbaz ăkhiăch aăcóăs khu ch tán t emit sang). Dòng c a các h t thi u s đ

c

g i là dòng rò và ký hi u là Ico. Ico có giá tr r t nh c nA t i vài A.
Dòng h tăđaăs

E

p

n

IB

C

p

n

p
IE

Dòng h t thi u s

IC

c)

Hình 1.9. Nguyên lý ho tăđ ng c a tranzito
1.3.3. Các cách m c c b n c a tranzito
Tranzito có ba c c (E, B, C) n uăđ aătínăhi u vào hai c c và l y tín hi u ra

hai

c c thì ph i có m t c c là c c chung. Do v y,ăđ i v i tranzito có 3 cách m căc ăb n:
baz ăchung,ăemit chung, colect chung.

12


1.3.3.1. Cách m căbaz ăchungă(CB)

n

IE

IC
C

E

IC

UEE

IB

B IB
UEE

UCC

UCC

a)
IC(mA)

7
6
5
4
3


IE= 1mA

1
0
0

5

10
c)

15

20 UCB(V)
Vùng c t

Hình 1.10. Tranzito m căbaz ăchung
a) S ăđ ; b) c tính vào; c) c tính ra
Vùng tích c că đ

că dùngă đ khu chă đ i tín hi uă (nênă cònă đ

khu chăđ i). Trong vùng tích c c ti p xúc emit đ

13

c g i là vùng

c phân c c thu n, dòng IB nh và

ng UCB =ă0ătrênăđ c tính ra. Trong vùng bão

c phân c c thu n, dòng IB l n và ti p xúc colect đ

c phân c c

c, dòng IC l n.
+H s 
Trong ch đ m t chi u,ă đ đánhă giá m c hao h t dòng khu ch tán trong mi n

baz ,ăng

iătaăđ nhăngh aăh s truy năđ tădòngăđi n dc.

 dc 

IC
IE

(1.20)

V i IC, IE lƠăcácădòngăđi n t iăđi m làm vi c.ăTheoăđ c tính ra hình 1.10b thì  =
1,ănh ngăth c t  th

ng trong kho ng 0,9  0,998.

Trong ch đ xoay chi u,ăkhiăđi m làm vi căthayă đ iătrênăđ t tuy n ra, h s 
xoay chi uăđ

căđ nhăngh a:

bên ph i c aă đ

ng IB = 0.

14

ngă nétă đ t UCEbh và phía trên


phíaăd

Vùng phía trái c a UCEbh là vùng bão hoà. Vùng c t là vùng

iăđ

= 0. Vùng còn l i là vùng tích c c (Vùng tích c c c a cách m c CE là mi n
c ađ

ng nét đ t UCEbh và phía trên đ

thu n, ti p xúc colect phân c căng

bên ph i

đơyă ti p xúc emit phân c c

ng IB = 0),

c,ăvùngănƠyă đ


IC(mA)
IB=90A

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10

UCE=20V
UCE=10V
UCE=1V

Vùng bão hòa

IB(A)

0,2 0,4 0,6 0,8 1 U (V)
BE
b)

8
7
6
5


Theoăđ c tính ra hình 1.11c khi IB = 0 thì dòng IC  0.ă i uănƠyăđ
nh ăsau:

IC  .IE  ICBO hay IC  .( IC  IB )  ICBO
Khi IB = 0, ch n  = 0,996 ta có

15

UCE(V)

c gi i thích


IC 

I
.0
 CBO  IC  29,4.ICBO
1  1 0,996

IC 

.I B ICBO

1  1 

(1.22)

N u ICBO = 1 A, khi IB = 0, dòng IC = 29,4.1 A = 29,4 A.


IC
I B U = const
CE

căđ nhăngh a:
(1.25)

+ Quan h gi a  và 
Ta có:
IE = I C + I B

(1.26)

M t khác:

IE 

IC
I
, IB  C



K t h păcácăđi u ki n trên ta có:




 1

E p

IC
p

IE

C

B IB
UEE

IC
IB

UEE

UBB

UBB
Hình 1.12. Tranzito m căCăchung

B ng 1.1. Tóm t tăcácăđ căđi m chung c a 3 cách m c BJT
CE

CB

CC

Cách m c


R tl n
(25 … 150)

Nh h n 1

R tl n
(25 … 150)

R tl n
(300 … 1000)

R tl n
(300 … 1000)

Nh h n 1

Bé

L n

Tùy thu c ngu n

Khu ch đ i công su t
H s khu ch đ i dòng đi n
(KI = I2 / I1)
H s khu ch đ i đi n áp
(KU = U2 / U1)
T n s gi i h n
d ch pha c a tin hi u ra so

FET), ho tăđ ng d a trên nguyên lý hi u ngătr
d năđ

ng (Field Effect Transistor -

ng,ăđ d năđi n c aăđ nătinhăth bán

căđi u khi n nh tác d ng c a m tăđi nătr

ngăngoƠi.ăDòngăđi n trong FET ch

do m t lo i h t d n t o nên. Công ngh bán d n,ăviăđi n t càng ti n b , FET càng t
rõă uăđi m quan tr ng v m t gia công, x lý tín hi u v iăđ tin c y cao và m c tiêu
haoăn ngăl

ng c c bé.

Tranzito hi u ngătr

ng FET g m có hai lo i chính:

- FETăđi u khi n b ng c c c a ti p xúc p-n (vi t t t là JFET).
- FET có c c c aă cáchă ly:ă Thôngă th

ng l pă cáchă đi n là l p ôxít nên g i là

Metal oxide Semiconductor FET (MOSFET hay MOS). Trong lo i tranzito tr
c c c aăcáchăđi n l iăđ

ng có


ng có l p chuy n ti p (JFET)

1.4.2.1. C u t o và kí hi u
JFETăđ

c g i là FET có m i n iăđ n,ăcóăhaiălo i: JFET kênh N và JFET kênh P.

JFET kênh N có c u t o g m thanh bán d n lo iăN,ăhaiăđ u n i v i hai dây ra g i
là c c máng D và c c ngu n S. Hai bên thanh bán d n lo i N là hai vùng bán d n lo i
P t o thành ti p xúc p - nănh ăđiôt.ăHaiăvùngănƠyăđ
G (hình 1.13a).

18

c n i v i nhau t o thành c c c a


JFET kênh P có c u t oăt

ngăt nh ngăch t bán d năng

c l i v i JFET kênh N.

1.4.2.2. Nguyên t c ho tăđ ng
Xét JFET kênh N có c c D n i v iăd

ngăngu n, S n i v i âm ngu nănh ăhìnhă

1.13b.


n

n

Kênh p
G

p

n

D
S

S
Vùng
nghèo

G

S

a)

Vùng
nghèo

D
UDS


d)
Hình 1.13. Tranzito tr ng có l p chuy n ti p
a) C u t o và kí hi u; b), c) Nguyên lý ho tăđ ng; d) c tính

19


N uăt ngăđi n áp UDS t 0V lên thì dòng ID t ngălênănhanhănh ngăsauăđóăđ n m t
đi n áp gi i h n thì dòng ID khôngăt ngăđ

c n a g iălƠădòngăđi n bão hoà IDSS.ă i n

áp UDS có IDSS g iălƠăđi n áp ng t Up (pinch - off).
b. Khi c c G có đi n áp âm (UGS< 0V) hình 1.13c
Khi c căGăcóăđi n áp âm n i vào ch t bán d n lo iăP,ătrongăkênhăNăcóădòngăđi n
ch yăquaănênăcóăđi năápăd
c că ng

ngă gi a ch t bán d n N s làm cho ti p xúc P-N b phân

c,ă đi n t trong ch t bán d n c a kênh N b đ y vào làm thu h p ti t di n

kênh,ănênăđi n tr kênh d năt ngălên,ădòngăID gi m xu ng.
Khiăt ngăđi n áp âm

c c G, m c phân c căng

c càng l n làm dòng ID càng



l păôxítăcáchăđi n SiO2. Hai dây d n xuyên qua l păcáchăđi n n i vào hai vùng bán d n
N n ngăđ cao g i là c c S và D. C c G có ti p xúc kim lo i bên ngoài l păôxítănh ngă
v năcáchăđi n v i kênh d n,ăth

ng c căSăđ

c n i chung v i n n P (hình 1.14a).

Kí hi u c a MOSFET kênh liên t cănh ătrênăhìnhă1.14b,
Ho tăđ ng c a MOSFET kênh liên t c
a. Khi UGS = 0V:

20


Tr

ng h p này, kênh d nă đi n có tác d ngă nh ă m tă đi n tr ,ă khiă t ngă đi n áp

UDS thì dòng ID t ngălênăđ n m t tr s gi i h n là IDSS (dòng ID bưoăhoƠ).ă i n áp UDS
ng v i tr s IDSS c ngăg iălƠăđi n áp ng t Up gi ng JFET.
b. Khi UGS < 0V:
Trongă tr

ng h p này c că Gă cóă đi nă ápă ơmă nênă đ yă cácă đi n t

kênh N vào

vùng n n P làm thu h p ti t di n kênh d năđi năNă(nh ăhìnhă1.14c)ăvƠădòngăID b gi m


D

c c ngu n

N

S

G
a)

b)

ID(mA)

S

ID
UGS=+1V

10,9
8

UGS= 0V

IDSS

UGS= -1V


a) C u t o; b) kí hi u;ăc)ă c tính.
c. Khi UGS> 0V:
Khi phân c c cho c căGăcóăđi năápăd

ng,ăcácăđi n t thi u s

mi n P b hút

vƠoăvùngăNănênălƠmăt ng ti t di năkênh,ăđi n tr kênh b gi m xu ng và dòng ID t ngă

21


caoăh nătr s hoà bão IDSS.ăTr
đ

ng h p này dòng ID l n d làm h ng MOSFET nên ít

c s d ng.
c tính c a MOSFET kênh liên t c
Hình1.14călƠăđ c tính ra ID/UDS vƠăđ c tính truy năđ t ID/UGS c a MOSFET liên

t c kênh N.
1.4.3.2.ăMOSFETăkênhăgiánăđo n
C u t o và kí hi u c aăMOSFETăkênhăgiánăđo n
Hình 1.15a gi i thi u c u t o c aăMOSFETăkênhăgiánăđo n, hình 1.15b là kí hi u
c a chúng.

SiO2



a)
ID

ID(mA)

UGS = 7V
UGS = 6V
UGS = 5V
UGS = 4V
UGS = 3V

0

UGS

0

UDS

c)

Hình 1.15. MOSFET kênh d năgiánăđo n.
a) C u t o; b) Ký hi u; c) c tính.
TrongăMOSFETăkênhăgiánăđo n, hai vùng bán d n lo i N pha n ngăđ cao không
dính li n nhau nên g iălƠăkênhăgiánăđo n, m t trên kênh d năđi năc ngăđ

c ph m t

l păôxítăcáchăđi n SiO2. Hai dây d n xuyên qua l păcáchăđi n n i vào vùng bán d n N


c tính c aăMOSFETăkênhăgiánăđo n
c tính ra và đ c tính truy năđ t c aăMOSFETăgiánăđo năkênhăNăđ

c gi i thi u

hình 1.24c. Khi UGS>UT dòng ID và UGS quan h v i nhau theo công th c.

I D  k.U GS  U T 

2

(1.37)
ngătrìnhăc aăđ c tính truy năđ t hình 1.15c.

ơyăchínhălƠăph

H s k là m t h ng s ,ănóăđ

căxácăđ nh nh các giá tr Id và UGS t

ngă ng trên

đ c tính ra ( ng v i m i m tăđi m b t k trênăđ c tính ra ta có m t c p (ID, UGS)ăt
ng g i là ID(on) và UGS(on),ăkhiăđó:

k

I D(on )



b)

p1

p2
T2

c)

G

Hình 1.16. Tirixto. a) C u t o; b) Ký hi u; c) S ăđ thay th

23

K

ngă


Tirixto (thyristor) là m t linh ki n có 4 ch t bán d n xen k nhau p1n1p2n2 nh ă
hình 1.16a, hai dây n i t i p1 và n2 là hai c căt

ngă ng anôt (A) và catôt (K). Theo

cách b trí này Tirixto có ba ti p xúc p-n. Do có ba ti p xúc J1. J2, J3, nên khi có m t
đi năápăđ t vào A-Kăkhôngăcóădòngăđi n ch y qua.
1.5.2. Nguyên lí làm vi c
ng d ng chính c a tirixto là trong các m chăđi u khi n.

d

n aăchuăkìăd

ngăc aăđi n áp ngu năđ t vào anôt, thì trên t iăcóăđi n áp

ngă trongă kho ng th i gian cóă xungă đi nă ápă kíchă thíchă đ t vào c că G,ă nh ă hìnhă

1.17b.
1.6. Triac
1.6.1. Nguyên t c c u t o và kí hi u
Có th coiă triacă nh ă g m hai tirixto m că songă song,ă ng
đi u khi năG,ăđ

c chi u, có chung c c

c kí hi uănh ăhìnhă1.18a

1.6.2. Nguyên t c làm vi c và ng d ng
Triac có tác d ngăđi u khi năđi n áp xoay chi u. (trên t i có c m t ph năđi n áp
n a chu kì âm). C căđi u khi n G c năcóăđi năápăd
Trongătr

ngăchoăc hai chi uăđi u khi n.

ng h p triac làm vi c v i tín hi u xoay chi u, thì A1, A2 luân phiên là catôt

hayăanôtăkhiămƠănóăcóăđi năápăd

ngăsoăv i c c kia.