1
GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG TA VÀO SỰ NGHIỆP XÂY
DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Phần I - TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH BỔ SUNG VÀ LÀM PHONG PHÚ THÊM
LÝ LUẬN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

1.1. Sự phát triển lý luận của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa thực dân
Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản vô cùng quý báu của Đảng và nhân dân
ta. Sự hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng
Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc nói riêng là một hiện tượng
hợp quy luật. Giá trị đích thực của quá khứ luôn luôn là bài học kinh nghiệm
soi sáng nhận thức và hành động cho chúng ta hôm nay nhằm thực hiện một
xã hội trong tương lai hợp với lôgíc phát triển của lịch sử. Do đó, việc nhận
thức sâu sắc ý nghĩa lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về cách
mạng giải phóng dân tộc chính là sự trân trọng, bảo vệ, học tập, không ngừng
bổ sung và phát triển di sản đó, làm cho tư tưởng của Người luôn luôn có sức
sống mãnh liệt trong thực tiễn sinh động của sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
Điểm sáng tạo trước tiên của Hồ Chí Minh là nghiên cứu, tìm hiểu, nắm
vững bản chất, âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù. Hồ Chí Minh đã khảo sát thực
tiễn kết hợp nghiên cứu sách báo, để nhận dạng kẻ thù trực tiếp của dân tộc
Việt Nam là chủ nghĩa thực dân Pháp và bọn phong kiến tay sai, từ đó đi đến
những nhận thức sâu sắc, toàn diện về chủ nghĩa thực dân.
Hồ Chí Minh nghiên cứu chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa đế quốc với tư
cách một người dân mất nước, là nạn nhân trực tiếp của chủ nghĩa thực dân
Pháp, để tìm hiểu “kẻ thù” của dân tộc mình, đất nước mình, để tìm con
đường “chống chủ nghĩa thực dân”, và cứu dân, cứu nước.
Những bài viết, bài nói của Người trong thời kỳ từ 1916 – 1925 đều tập
trung vào mục đích:
- Tố cáo tội ác của chủ nghĩa thực dân, thức tỉnh nhân dân các dân tộc bị

thuế má nặng nề, không một phút tự do, khủng bố không ngớt, khổ cực tinh
thần và vật chất, bóc lột tàn nhẫn...”1.
Điều cực kỳ quan trọng là Hồ Chí Minh đã thấy rõ mối quan hệ giữa
chính quốc và thuộc địa, cả về phía những kẻ bóc lột, thống trị, cả về phía
nhân dân lao động. Đối với chủ nghĩa tư bản người quốc tế đều lấy ở các xứ
thuộc địa. Đó là nơi chủ nghĩa tư bản lấy nguyên liệu cho các nhà máy của nó,
nơi nó đầu tư, tiêu thụ hàng, mộ nhân công rẻ mạt cho đạo quân lao động của
nó, và nhất là tuyển những binh lính người bản xứ cho các đạo quân phản
1
1

Xem: Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, T.1, tr.46 – 138.
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr.T4, tr.65.


3
cách mạng của nó”2 và “Ngày nay chủ nghĩa đế quốc đã tiến tới một trình độ
hoàn bị gần như là khoa học. Nó dùng những người vô sản da trắng để chinh
phục những người vô sản các thuộc địa. Sau đó nó lại tung những người vô
sản ở một thuộc địa này đi đánh những người vô sản ở một thuộc địa khác.
Sau hết, nó dựa vào những người vô sản ở các thuộc địa để thống trị những
người vô sản da trắng”3.
Về phía giai cấp công nhân Pháp, Hồ Chí Minh nhận định: Điều mà giai
cấp công nhân Pháp không thể biết đến là chủ nghĩa tư bản dựa vào thuộc địa
để chống lại tất cả mọi phong trào giải phóng mà giai cấp công nhân pháp
định mưu đồ. Do đó, Người muốn tất cả công nhân ở chính quốc cần phải biết
rõ thuộc địa là gì? Phải biết những gì đã xảy ra ở các thuộc địa, phải biết rõ
nỗi đau khổ mà những người anh em vô sản ở thuộc địa đang chịu đựng đau
khổ gấp ngàn lần nỗi đau khổ của họ. Người lấy là tiếc, vì “một số đông chiến
sĩ vẫn còn tưởng rằng, một thuộc địa chẳng qua chỉ là một xứ dưới đầy cát và

mặt trận chung chống chủ nghĩa đế quốc, giải phóng giai cấp vô sản và các
dân tộc bị áp bức.
Đến nay, rất nhiều nhà nghiên cứu, nhà hoạt động chính trị - xã hội
đánh giá cao sự đóng góp của Hồ Chí Minh về vấn đề thuộc địa và vấn đề
chống chủ nghĩa thực dân. Giáo sư Nhật Bản Singô Sibata, đánh giá rằng,
cống hiến to lớn đầu tiên của Hồ Chí Minh là đã góp phần đào sâu và
phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin đối với các vấn đề dân tộc
và thuộc địa. Ông đã thừa nhận ở Hồ Chí Minh trong lĩnh vực này, điều
đặc biệt cần phải nói là những lời tố cáo sự tàn ác của bọn thực dân đã
đưa lên đỉnh cao mới, với những bằng chứng cụ thể, hơn bất cứ tài liệu
nào trước đây về những vấn đề đó... Và những cống hiến của Hồ Chí
Minh đã thực sự mở ra một giai đoạn mới trong hệ thống lý luận về vấn
đề dân tộc và thuộc địa. Cuối cùng Giáo sư Singô Sibata công nhận: “Đọc
các tác phẩm của Hồ Chí Minh, tôi thấy các tác phẩm ấy đã phát triển lý
luận không theo một cách uyên bác xa xôi, viết bằng những lời lẽ giản
đơn và những câu ngắn gọn” 1.
Ginbe Hađátsơ đã viết: “Hồ Chí Minh nhà lý luận xuất sắc về chủ nghĩa
thực dân và phong trào giải phóng dân tộc. Những điều mà Chủ tịch Hồ Chí
Minh nghiên cứu về chủ nghĩa thực dân là một công trình đồ sộ. Những suy
nghĩ của Chủ tịch Hồ Chí Minh về các vấn đề thuộc địa cấu thành một công
trình độc nhất vô song; sự phân tích về chủ nghĩa thực dân của Chủ tịch Hồ
Chí Minh đến lúc đó vượt hẳn tất cả những gì mà những nhà lý luận mácxít
đề cập đến”2.
Cố Tổng Bí thư Trường Chính, người học trò trung thành và người kế
tục xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Suốt đời, Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã chiến đấu không mệt mỏi để giành chính quyền độc lập, tự do cho
dân tộc mình và quyền độc lập, tự do cho các dân tộc khác trên thế giới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giành nhiều tâm sức nghiên cứu vấn đề cách
2


dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc, tuy hoàn toàn không phải theo cái
nghĩa như giai cấp tư sản hiểu” 1 và khi “xoá bỏ tình trạng người bóc lột người
thì tình trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng sẽ bị xoá bỏ”2.
Như vậy, Mác – Ăngghen nghiên cứu sự hình thành và phát triển của các
dân tộc tư sản phương Tây gắn với luận điểm về sứ mệnh lịch sử của giai cấp
vô sản trong việc thủ tiêu chủ nghĩa tư bản, xây dựng xã hội chủ nghĩa, và
cộng sản chủ nghĩa. Do đó, hai ông đã gắn vấn đề dân tộc với vấn đề giai cấp,
đặt vấn đề dân tộc phụ thuộc vào vấn đề giai cấp.

3

Trường Chinh: Chủ tịch Hồ Chí Minh và cách mạng Việt Nam, Nxb. Thông tin lý luận, Hà Nội, 1992, tr.174
C.Mác và Ph. Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.4, tr.624

1 ,2


6
V.I.Lênin sống trong thời đại đế quốc chủ nghĩa, việc chiếm thuộc địa và
phân chia lại thuộc địa của các cường quốc tư bản chủ nghĩa trở nên gay gắt,
Lênin nhận định rằng thời đại mà ông đang sống là thời đại đang bùng lên
những cơn bão táp, mà những cơn bão táp ấy dội ngược trở lại Châu Âu. Vì
vậy, ông đã nêu vấn đề dân tộc thành một vấn đề có tính quốc tế và ra sức ủng
hộ phong trào giải phóng dân tộc. Nhưng do hạn chế của điều kiện lịch sử,
Lênin chỉ mới đề cập chủ nghĩa yếu đến tình hình các dân tộc ở Trung Á vốn
là thuộc địa của Sa Hoàng, chưa có điều kiện đề cập sâu toàn bộ vấn đề thuộc
địa. Người cũng chưa có điều kiện thâm nhập thực tiễn các nước phương
Đông, chưa thấy hết đặc điểm các nước phương Đông, do đó chưa đánh giá
hết sức mạnh, tiềm năng cách mạng của các dân tộc thuộc địa phương Đông.
Từ đó, tuy nhấn mạnh quan hệ giữa dân tộc và giai cấp, cách mạng vô sản

Vì vậy, trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng Việt Nam, trên cơ sở kết hợp
chặt chẽ giữa yếu tố dân tộc và yếu tố giai cấp, chủ nghĩa yêu nước và chủ
nghĩa quốc tế vô sản, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh luôn
luôn nhấn mạnh yếu tố dân tộc, nhiệm vụ giải phóng dân tộc. Người đã đặt
nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên trên hết, trước hết và yếu tố dân tộc là quan
trọng, xuyên suốt mọi giai đoạn của quá trình cách mạng Việt Nam.
Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX những bài viết của Hồ Chí Minh
đã đề cập đến tình hình các nước thuộc địa và phụ thuộc, ra sức tố cáo tội ác
của chủ nghĩa thực dân đế quốc, hết sức quan tâm đến khát vọng và tiềm năng
của nhân dân thuộc địa, đồng thời phân tích những khả năng, triển vọng của
cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc thuộc địa.
Trong Báo cáo về Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ gửi Quốc tế Cộng sản
năm 1924, Người đã viết: “Cuộc đấu tranh giai cấp không diễn ra giống như ở
phương Tây...”1 và “Mác cho ta biết rằng sự tiến triển các xã hội trải qua ba
giai đoạn: chế độ nô lệ, chế độ nông nô, chế độ tư bản; và trong mỗi giai đoạn
ấy, đấu tranh giai cấp có khác nhau. Chúng ta phải coi chừng! Các dân tộc
Viễn Đông có trải qua hai giai đoạn đầu không? Từ nhiều thế kỷ nay, họ
chẳng hưởng được thái bình hay sao để đến mức làm cho người châu Âu
khinh rẻ họ (lười nhác, mê muội hàng nghìn năm v.v...)” 2. Về vai trò của chủ
nghĩa dân tộc ở Việt Nam, Người cho nó là một “động lực lớn của đất nước.
Chính nó đã gây nên cuộc nổi dậy chống thuế năm 1908, nó dạy cho những
người culi biết phản đối, nó làm cho những người “nhà quê” phản đối ngầm
trước thuế tạp dịch và thuế muối. Cùng chủ nghĩa dân tộc đã luôn luôn thúc
đẩy các nhà buôn An Nam cạnh tranh với người Pháp và người Trung Quốc;
nó đã thúc giục thanh niên bãi khoá, làm cho những nhà cách mạng trốn sang
Nhật Bản và làm vua Duy Tân mưu tính khởi nghĩa năm 1917”3.
1 ,2
3

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000, T.1, tr.464, 465.

1939, Mặt trận có tính chất dân chủ chung hơn là dân tộc; Chiến tranh thế giới
lần thứ hai bùng nổ, đường lối Mặt trận của Đảng mới có nội dung giai cấp,
dân chủ, dân tộc thực tế, đầy đủ; đến năm 1941, hình thức Mặt trận lại có ý
nghĩa dân tộc rõ ràng hơn, đó là Mặt trận Việt Minh.
Sự khẳng định mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp, thể hiện ở mối quan
hệ giữa cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng vô sản ở thuộc địa, là sự
xác định tính tất yếu của phong trào giải phóng dân tộc trong thời đại chúng


9
ta, nó không phải là một công thức để vận dụng một cách máy móc, rập
khuôn, giáo điều mà phải hết sức linh hoạt, sáng tạo. Về chiến lược, Hồ Chí
Minh đặt công cuộc giải phóng dân tộc trong cách mạng vô sản, nhưng trong
chỉ đạo cụ thể lại không bao giờ coi nhẹ nhiệm vụ dân tộc và đề cao một cách
không thực tế nhiệm vụ giai cấp. Tuy nhiên, khi đặt nhiệm vụ giải phóng dân
tộc lên hàng đầu. Người nhắc nhở không bao giờ Đảng lại hy sinh quyền lợi
giai cấp công nhân và nông dân cho một giai cấp nào khác. Hơn nữa, tập
trung giải quyết việc giải phóng dân tộc cũng nhằm mục đích góp phần giải
quyết nhiệm vụ giai cấp.
Phải nói rằng, thắng lợi của Cách mạng Thắng tám (1945) và toàn bộ
cách mạng Việt Nam sau này, chứng minh Đảng ta, nhân dân ta đã thực hiện
những tư tưởng và đường lối có ý nghĩa quyết định đó của Hồ Chí Minh.
1.3. Nội dung cơ bản trong tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh
Tư tưởng cơ bản nhất quán của Hồ Chí Minh là gắn liền độc lập dân tộc
với chủ nghĩa xã hội. Là người yêu nước vĩ đại và là chiến sĩ cộng sản kiên
cường, Hồ Chí Minh đã thể hiện trong tư tưởng và hành động cách mạng của
mình quan điểm bất di bất dịch là thực hiện độc lập dân tộc trọn vẹn và tiến
lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. Đặt độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội trong mối quan hệ hữu cơ không thể tách rời, Hồ Chí Minh
đã nâng tư tưởng độc lập dân tộc lên một tầm cao mới với những nội dung

sống xa hoa, trụy lạc... nên mâu thuẫn giữa giai cấp địa chủ phong kiến với
toàn thể nhân dân lao động mà đại bộ phận là nông dân không mất đi mà ngày
càng sâu sắc.
Với lòng yêu nước, thương dân, với quyết tâm tìm đường cứu nước, giải
phóng dân tộc, giành độc lập cho nước nhà, Hồ Chí Minh đã tìm hiểu, phân
tích, so sánh cả về lý luận và thực tiễn những phong trào yêu nước giải phóng
dân tộc của Việt Nam và thế giới. Sự đóng góp của Người về tư tưởng độc lập
dân tộc chẳng những đã nâng cao và làm phong phú thêm truyền thống đấu
tranh cho độc lập dân tộc của nhân dân ta mà còn mang lại cho tư tưởng đó
những nội dung mới mẻ. Những nội dung đó càng có sức sống mãnh liệt khi
được cuộc sống chứng minh tính đúng đắn của nó. Bước đầu, có thể tìm hiểu
tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh trên những khía cạnh sau đây:
Độc lập gắn liền với thực hành dân chủ
Đất nước ta vốn là nước thuộc địa, nửa phong kiến; mâu thuẫn cơ bản
của nước ta lúc bấy giờ là mâu thuẫn giữa nhân dân ta với chủ nghĩa đế quốc
và tay sai, mâu thuẫn giữa nông dân với giai cấp địa chủ phong kiến. Ngay từ
Chánh cương, Sách lược vắn tắt (2-1930), Nguyễn Ái Quốc đã xác định cách
mạng Việt Nam là cách mạng tư sản dân quyền và thổ địa cách mạng; tiến lên
xã hội cộng sản nhằm mục tiêu độc lập cho dân tộc, ruộng đất cho dân cày,


11
dân chủ cho nhân dân. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Hồ Chí Minh
đã đề nghị lấy tên nước là nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Người xác định:
“Nước ta là nước dân chủ
Bao nhiêu lợi ích đều vì dân
Bao nhiêu quyền hạn đều của dân...
Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra.
Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên.
Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”1.



12
Kẻ thù ra sức chia cắt đất nước Việt Nam. Dưới sự thống trị của thực dân
Pháp, chúng chia nước Việt Nam thành 3 kỳ: Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ
có chế độ cai trị riêng, kết hợp với Cao Miên (Cambodge) và Lào (Laos)
thành Liên bang Đông Dương (Indochine). Sau thắng lợi Cách mạng Tháng
Tám của Việt Nam, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa,
chúng đưa con bài Nam Kỳ tự trị, Tây nguyên tự trị, chia rẽ dân tộc ta, làm
suy yếu sức mạnh của dân tộc để dễ dàng thực hiện âm mưu thâm hiểm của
chúng là cướp nước ta một lần nữa. Sau thắng lợi của Hội nghị Giơnevơ, đế
quốc Mỹ lại muốn biến giới tuyến tạm thời thành biên giới chia cắt vĩnh viễn
hai miền Nam - Bắc.
Vì vậy, trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, độc lập bao giờ cũng gắn liền
với thống nhất đất nước; Nam Bắc một nhà, Người khẳng định chân lý:
“Đồng bào Nam Bộ là dân nước Việt Nam.
Sông có thể cạn, núi có thể mồn, song chân lý đó không bao giờ thay
đổi”2.
Trong Di chúc, Người mong muốn cả nước đẩy mạnh công cuộc “xây
dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu
mạnh”3. Rõ ràng, lúc đó Hồ Chí Minh đặt yêu cầu thống nhất lên trước độc
lập và dân chủ vì lúc bấy giờ âm mưu của đế quốc Mỹ và tay sai là chia cắt
lâu dài đất nước ta.
- Độc lập là “độc lập thực sự”, không phải là “độc lập giả hiệu”. Đấu
tranh cho độc lập tự do đi đôi với quyết tâm giữ vững độc lập tự do.
Kẻ thù thường xuyên dùng mọi thủ đoạn gieo rắc ảo tưởng về độc lập tự
do, nêu lên những khẩu hiệu “độc lập tự do, dân chủ, dân quyền và thiện chí”
giả hiệu. Chính quyền chúng dựng nên chỉ là chính quyền tay sai cho chủ
nghĩa thực dân đế quốc. Nền kinh tế chúng xây dựng chỉ là nền kinh tế thực
dân, làm cho nền kinh tế dân tộc bị phụ thuộc, què quặt. Nền giáo dục mang

mai, về hạnh phúc của cả dân tộc cả xã hội, của từng con người.
Như vậy, tư tưởng về độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh mang nội dung
sâu sắc, hoàn chỉnh, triệt để. Tư tưởng đó đang và vẫn tiếp tục trở thành mục
tiêu, lý tưởng của toàn dân Việt Nam. Nguyên lý: “Độc lập - Tự do - Hạnh
phúc”, “Không có gì quý hơn độc lập tự do” đã trở thành chân lý, khẩu hiệu
động viên, cổ vũ nhân dân Việt Nam làm nên kỳ tích vĩ đại: Đánh thắng hai
đế quốc to, đưa đến thắng lợi độc lập, thống nhất toàn vẹn của đất nước. Tư
tưởng đó mãi mãi là ngọn cờ chỉ đạo, là khẩu hiệu động viên, cổ vũ nhân dân
ta trong sự nghiệp đấu tranh vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công
bằng, văn minh” hiện nay.

1

Sđd, t.4, tr.4.
Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh - Viện Hồ Chí Minh: Hồ Chí MinhBiên niên tiểu sử, Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, t.5, tr.533.
2


14
Phần II - VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁCH MẠNG
GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VÀO SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ
TỔQUỐC VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

2.1. Kiên trì công cuộc đổi mới, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa
Từ năm 1930 đến nay, phong trào cách mạng Việt Nam trải qua các kỳ
khác nhau đã trở thành một phong trào hiện thực, quyết xoá bỏ chế độ thực
dân, phong kiến, giành độc lập dân tộc, tiến lên chủ nghĩa xã hội, không chấp
nhận chế độ tư bản chủ nghĩa. Đó là sự lựa chọn của nhân dân Việt Nam phù
hợp với xu thế của thời đại.
Với những thành quả như: Cách mạng Tháng Tám năm 1945, thắng lợi

công bằng, văn minh, phải không ngừng đề cao cảnh giác, tăng cường tiềm
lực quốc phòng, sẵn sàng đập tan mọi âm mưu và hành động phá hoại của các
thế lực thù địch hòng làm sụp đổ chế độ ta và làm chệch hướng mục tiêu xã
hội chủ nghĩa.
Gắn liền độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ đổi mới, mở
cửa và hội nhập kinh tế thế giới hiện nay, với tất cả các tác động phức tạp của
kinh tế thị trường, của cuộc đấu tranh tư tưởng lý luận trên quy mô quốc tế và
chống diễn biến hoà bình, đòi hỏi phải hết sức tỉnh táo và kiên định, đòi hỏi
phải thống nhất tư tưởng và hành động dưới sự lãnh đạo của Đảng. Độc lập
dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn duy nhất đúng đắn của
nhân dân ta. Thực tế chứng minh rằng có những nước tuy đã giành được độc
lập dân tộc về chính trị, nhưng vẫn trở thành nước phụ thuộc, không thoát
khỏi ảnh hưởng của chủ nghĩa tư bản, vì đã không gắn độc lập dân tộc với chủ
nghĩa xã hội. Cuối cùng nền độc lập dân tộc về chính trị cũng không còn được
bảo đảm vững chắc nữa.
2.2. Gắn liền sự nghiệp cách mạng của nước ta với phong trào cách
mạng thế giới
Thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin, khi hoạch định đường lối cách mạng
Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định rõ: “Đảng phổ biến khẩu hiệu
“Việt Nam tự do” và đồng thời Đảng liên kết với những dân tộc bị áp bức và
quần chúng vô sản trên thế giới nhất là với quần chúng vô sản Pháp”1.
Nhận thức sâu sắc mối quan hệ gắn bó giữa cách mạng giải phóng dân tộc
Việt Nam với cách mạng thế giới, Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến đoàn kết
quốc tế và liên minh với các lực lượng của phong trào cách mạng thế giới.
Người nói rằng, cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam muốn thắng lợi, nhất
thiết phải đi theo con đường Cách mạng Tháng Mười. Và một trong những
điều kiện thắng lợi là phải có bầu bạn khắp thế giới. Thực hiện được điều đó,
1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.3, tr.4.

chủ nghĩa xã hội, sự tan vỡ của Liên Xô và các nước Đông Âu.
1

. Sđd, tập 4, tr. 80.


17
Cuộc sống ngày càng làm sáng tỏ một nhu cầu bức xúc trong quan hệ
quốc tế, đó là mở rộng sự hợp tác hữu nghị với nhân dân thế giới, đặc biệt các
nước láng giềng, các nước trong khu vực hợp tác, hữu nghị là biểu hiện tích
cực của sự đoàn kết quốc tế giữa các dân tộc đấu tranh cho độc lập, tự do, văn
minh, tiến bộ. Xuất phát từ tư tưởng đó của Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước
ta đã thực hiện chính sách đối ngoại thân thiện và cởi mở với tất cả các nước
để tăng cường sự hiểu biết ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa
được thành lập, đặc biệt từ khi Chính phủ ta tuyên bố “Sẵn sàng đặt quan hệ
ngoại giao với Chính phủ nước nào trong quyền bình đẳng, chủ quyền lãnh
thổ và chủ quyền quốc gia của nước Việt Nam, để cùng nhau bảo vệ hòa bình
và xây đắp dân chủ thế giới”2.
Tư tưởng hợp tác, hữu nghị của Hồ Chí Minh có mục tiêu, định hướng
rõ rệt không mơ hồ về chính trị. Ngay cả với những nước đang tiến hành chính
sách thù địch với Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng phân biệt rất rõ những
kẻ hiếu chiến với nhân dân yêu chuộng hòa bình, tiến bộ ngay ở chính nước đó,
làm cho nhân dân thế giới giúp chúng ta phân biệt kẻ xấu, người tốt để kết bạn,
thực hiện phương châm của người là “thêm bạn, bớt thù”.
Ngày nay, chủ nghĩa thực dân cũ hầu như bị xóa bỏ. Song bọn đế quốc
vẫn chưa từ bỏ ý đồ nô dịch các dân tộc khác bằng thủ đoạn thâm độc hơn, đó
là chủ nghĩa thực dân mới. Vì thế cuộc đấu tranh cho độc lập hoàn toàn và
thực sự của các dân tộc vẫn còn tiếp tục.
Ngày nay, Đảng và nhân dân ta tiến hành công cuộc đổi mới đất nước
trong bối cảnh thế giới đầy biến động phức tạp. Nghị quyết Đại hội đại biểu

các nước bạn là quan trọng nhưng không được ỷ lại, không được ngồi mong
chờ người khác. Sự giúp đỡ cho ta của các nước bạn chỉ có hạn, căn bản là ta
phải tự lực cánh sinh, cố gắng sản xuất.
Trải qua 80 năm hoạt động, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nêu cao tinh
thần độc lập dân tộc, đồng thời nêu cao chủ nghĩa quốc tế cao cả của giai cấp
công nhân cả trên nhận thức lẫn hành động. Trong cách mạng giải phóng dân
tộc, Đảng nêu cao tinh thần “đem sức ta mà giải phóng cho ta”, trong kháng
chiến chống thực dân Pháp xâm lược là “trường kỳ kháng chiến, tự lực cánh
sinh, dựa vào sức mình là chính”, trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước,
thấm nhuần chân lý “không có gì quý hơn độc lập, tự do”, hòa bình xây dựng
đất nước theo định hướng đi lên chủ nghĩa xã hội, “chúng ta phải tiếp tục
nâng cao ý chí tự lực, tự cường phát huy mọi tiềm năng vật chất và trí tuệ, của

3

. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H, 2000, tập 5, tr. 220.


19
dân tộc, đồng thời mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, tìm tòi bước đi, hình thức
và biện pháp thích hợp xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội”1.
Đó chính là Đảng ta đã vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về
mối quan hệ giữa cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam với cách mạng thế
giới trong thời đại ngày nay.
2.3. Giữ vững sự lãnh đạo của Đảng, không ngừng xây dựng, chỉnh
đốn Đảng để Đảng xứng đáng là người lãnh đạo và người đầy tớ thật
trung thành của nhân dân.
Từ năm 1927, Hồ Chí Minh đã khẳng định: cách mạng nước ta “trước hết
phải có Đảng”. Đảng “như người cầm lái” đưa con thuyền cách mạng vượt qua
bao thác ghềnh để cập bến vinh quang. Vai trò, vị trí của Đảng không phải tự

dân, hiểu dân và vì dân; chống quan liêu, mệnh lệnh đối với dân, điều gì có
lợi cho dân, dù nhỏ cũng phải gắng làm, điều gì có hại cho dân thì cố tránh.
Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác tổ chức. Người chỉ rõ: Đảng không
phải là tổ chức làm quan phát tài. Sức mạnh của Đảng bắt nguồn từ tổ chức,
một tổ chức tiền phong của giai cấp, của dân tộc. Hệ thống tổ chức của Đảng
từ Trung ương đến cơ sở phải chặt chẽ, có tính kỷ luật cao, Đảng gồm có
nhiều người nhưng khi hành động thì như một người. Trong các tổ chức của
Đảng phải tuên theo nguyên tắc tập trung dân chủ, cấp dưới phải phục tùng
cấp trên, thiểu số phục tùng đa số, chống mọi biểu hiện địa phương, cục bộ,
bản vị, gia trưởng… Điều đó đòi hỏi trong Đảng phải thực hành dân chủ rộng
rãi. Dân chủ trong Đảng là tiền đề cho dân chủ toàn xã hội.
Qua hoạt động thực tiễn cách mạng đã chứng tỏ, Đảng có sức mạnh và
uy tín không chỉ do đường lối chính trị đúng mà còn nhờ sức chiến đấu của
đội ngũ cán bộ, đảng viên. Quần chúng nhân dân thường xem xét đánh giá
Đảng không chỉ qua những chủ trương, chính sách của Đảng, mà còn qua
những hoạt động thường ngày của mỗi cán bộ, đảng viên. Do đó, vấn đề xây
dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên trong sạch vững mạnh luôn được Hồ Chí
Minh quan tâm một cách sâu sắc. Người khẳng định: Cán bộ là cái gốc của
mọi công việc, Đảng không phải là lực lượng siêu nhân, mà do những người
ưu tú trong nhân dân - những người tuân thủ tôn chỉ, mục đích, điều lệ của
Đảng hợp thành. Để có đội ngũ đảng viên có chất lượng cao, Hồ Chí Minh
dạy rằng, đảng viên phải luôn luôn nêu cao đạo đức cách mạng: Cần, kiệm,
liêm, chính, chí công, vô tư. Người chỉ rõ: “Đạo đức cách mạng không phải
trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển
và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng
trong”1. Hồ Chí Minh cũng lên án những biểu hiện tiêu cực ở một số đảng
viên như lãng phí, tham ô, quan liêu… và Người cho đó là “kẻ thù bên trong”
của Đảng.
Hiện nay, chúng ta đang bước vào giai đoạn cách mạng mới với nhiệm
vụ hết sức nặng nề và phức tạp. Kẻ thù của chủ nghĩa xã hội cũng nhận thấy

quy luật khách quan của sự phát triển xã hội, đặng mang lại độc lập cho dân
tộc và tự do hạnh phúc cho nhân dân”1.
Điểm nổi bật trong phương pháp cách mạng của Hồ Chí Minh là luôn
luôn xuất phát từ tình hình thực tế, đề ra phương pháp cụ thể giải quyết những
nhiệm vụ cụ thể, độc lập, sáng tạo. Phương pháp cách mạng của Hồ Chí Minh
1

. Trường Chinh: Chủ tịch Hồ Chí Minh và cách mạng Việt Nam, Nxb Thông tin lý luận, H, 1992, tr. 49.


22
còn là tin tưởng và dựa vào sức mạnh quần chúng, phát huy nhiệt tình cách
mạng, ý chí quyết chiến quyết thắng, trí thông minh và tài năng sáng tạo của
nhân dân. Phương pháp cách mạng trong cách mạng giải phóng dân tộc cũng
như trong cách mạng xã hội chủ nghĩa phải bảo đảm được mục tiêu độc lập
dân tộc. Tuy nhiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng dạy rằng: “Dĩ bất biến ứng
vạn biến”, giữ vững nguyên tắc nhưng linh hoạt trong hình thức, biện pháp,
bước đi cụ thể, chống giáo điều, máy móc, chủ quan, duy ý chí.
Nhờ có phương pháp cách mạng đúng đắn của Hồ Chí Minh, sự nghiệp
cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam đã thắng lợi hoàn toàn. Ngày nay
Đảng, Nhà nước ta đang vận dụng phương pháp cách mạng của Người vào sự
nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhằm thực
hiện điều mong muốn cuối cùng của Người là “xây dựng một nước Việt Nam
hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh và góp phần xứng đáng
vào sự nghiệp của cách mạng thế giới”1.
Đại đoàn kết toàn dân đã mang lại thắng lợi to lớn trong cách mạng giải
phóng dân tộc, thì ngày nay đại đoàn kết toàn dân sẽ mang lại thành công
trong công cuộc đổi mới.
Xuyên suốt và nhất quán trong cuộc đời, sự nghiệp của Hồ Chí Minh là
tư tưởng đại đoàn kết, nhằm tập hợp, phát huy sức mạnh của lực lượng cách

mạng và thu hẹp đến mức tối đa trận tuyến thù địch.
Trung thành và kiên định đi theo ngọn cờ đại đoàn kết Hồ Chí Minh, kế
thừa, phát triển và vận dụng sáng tạo những nguyên tắc, phương pháp đại đoàn
kết của Người là một trong những nhân tố vô cùng quan trọng giúp chúng ta
vượt qua mọi nguy cơ, thử thách, xây dựng thành công một nước Việt Nam độc
lập, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

KẾT LUẬN

2

. Sđd, tập 6, tr. 267.


24
Sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng
Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc nói riêng là một quá trình diễn
ra liên tục và hợp với quy luật, đáp ứng yêu cầu phát triển của dân tộc và thời
đại. Tư tưởng của Người không phải chỉ là tổng hợp những tư tưởng của loài
người tiến bộ, qua thực tiễn, Người còn phát triển, bổ sung và cụ thể hóa
những nguyên lý cơ bản, phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin, được nhân dân
Việt Nam và nhân dân thế giới trước hết là nhân dân các nước thuộc địa và
phụ thuộc tiếp nhận, soi sáng cho nhận thức và hoạt động thực tiễn của họ.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc được hình
thành trong những điều kiện lịch sử nhất định của thế giới và dân tộc. Nhiều
yếu tố khách quan cùng với phẩm chất cao quý, tài năng xuất chúng của con
người Hồ Chí Minh đã dẫn đến sự hình thành tư tưởng của Người về cách
mạng giải phóng dân tộc, được nhân dân ta và nhân dân thế giới ca ngợi và
thừa nhận.
Tính chủ động sáng tạo của Hồ Chí Minh trong quá trình tìm tòi, lựa

Quan điểm về mối quan hệ hữu cơ giữa cách mạng giải phóng dân tộc
thuộc địa đối với cách mạng vô sản ở chính quốc.
Lên án chủ nghĩa thực dân, vạch trần bản chất của nó thể hiện ở mọi
mặt của đời sống xã hội thuộc địa.
Đề ra đường lối, bước đi của cách mạng giải phóng dân tộc và chỉ ra
những nhân tố đảm bảo cho thắng lợi của cách mạng.
Sự phát triển từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân lên cách mạng xã
hội chủ nghĩa là con đường tất yếu để hoàn thành triệt để sự nghiệp giải
phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người.
Ý nghĩa lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng
dân tộc được khẳng định bởi những luận điểm quan trọng của Người về cách
mạng giải phóng dân tộc và những kết quả thực tiễn trong công cuộc cách
mạng giải phóng dân tộc do Người lãnh đạo. Mọi sự xuyên tạc, bịa đặt hòng
hạ thấp công lao, cuộc đời, sự nghiệp tư tưởng Hồ Chí Minh đều bị thực tế
khách quan bác bỏ.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc có ý nghĩa
thực tiễn quan trọng và thiết thực đối với sự phát triển ngày nay của nước ta
và đối với cuộc đấu tranh của các dân tộc, nhất là nhân dân các nước đang
phát triển.