Header Page 1 of 126.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT

----------------------------

NGUYỄN THỊ THÚY LOAN

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG THOÁT
NGHÈO CỦA NGƯỜI DÂN TỈNH TRÀ VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 6340402

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. ĐINH CÔNG KHẢI

TP. Hồ Chí Minh – Năm 2015

Footer Page 1 of 126.


Header Page 2 of 126.
-i-

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử


TP. HCM, tháng 07 năm 2015
Nguyễn Thị Thúy Loan

Footer Page 3 of 126.


Header Page 4 of 126.
-iii-

TÓM TẮT
Nghiên cứu này sử dụng mô hình hồi quy Logistic kết hợp với phƣơng pháp phỏng vấn sâu
để tìm những nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng thoát nghèo của ngƣời dân ở tỉnh Trà Vinh.
Điểm nổi bật của đề tài là tập trung nghiên cứu sâu vào tác động của năm chính sách xóa
đói giảm nghèo mà Tỉnh đã và đang áp dụng gồm: tín dụng ƣu đãi, hỗ trợ nhà ở, đất ở/sản
xuất, trợ cấp y tế, giáo dục và tiền mặt khác. Số liệu thực hiện đề tài đƣợc tác giả thu thập
trực tiếp từ 174 hộ nghèo/thoát nghèo trên 4 huyện mang nét đặc trƣng về đặc điểm tự
nhiên của Tỉnh: huyện Châu Thành, Cầu Ngang, Trà Cú và Duyên Hải.
Kết quả phân tích cho thấy, chính sách tín dụng ƣu đãi có ảnh hƣởng lớn đến khả năng
thoát nghèo. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nhận đƣợc hỗ trợ còn hạn chế và chính sách cũng thể hiện
một số bất cập trong công tác triển khai nhƣ cấp bò có chất lƣợng kém, thiếu giám sát, bình
xét hộ thoát nghèo chƣa hợp lý. Nghiên cứu chƣa phát hiện tác động của các chính sách
nhƣ hỗ trợ nhà ở, đất ở/sản xuất, trợ cấp giáo dục, y tế và tiền mặt. Tuy nhiên, chính sách
hỗ trợ nhà ở, đất ở/sản xuất lại có tác động ở một số địa bàn nhất định, cụ thể ở huyện Cầu
Ngang. Và chính sách trợ cấp giáo dục lại làm giảm xác suất thoát nghèo, kết quả đi ngƣợc
lại mục tiêu, do khoản hỗ trợ còn khá thấp và lợi ích từ đầu tƣ giáo dục chƣa đƣợc nhìn
nhận đúng đắn từ phía hộ gia đình.
Ngoài ra, những nhân tố nhƣ trình độ học vấn, tuổi, dân tộc của chủ hộ, tỷ lệ ngƣời phụ
thuộc, diện tích đất bình quân và hộ có nguồn thu nhập từ hoạt động phi nông nghiệp có
tác động lớn đến xác suất thoát nghèo, kết quả trên phù hợp với các nghiên cứu trƣớc.

1.5 Cấu trúc đề tài .......................................................................................................................... 4

Chƣơng 2 : KHUNG PH N T CH V C C NGHI N CỨU TRƢỚC ....................5
2.1 Các khái niệm liên quan ........................................................................................................... 5
2.2 Khung phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng thoát nghèo ........................................ 7

Chƣơng 3 : THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ....................................................................15
3.1 Quy trình nghiên cứu ............................................................................................................. 15
3.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất................................................................................................... 16
3.3 Phƣơng pháp phân tích........................................................................................................... 19
3.4 Xây dựng phiếu điều tra ......................................................................................................... 20
3.5 Chọn điểm nghiên cứu ........................................................................................................... 21
3.6 Cỡ mẫu và phƣơng pháp lấy mẫu .......................................................................................... 22

Chƣơng 4 : TỔNG QUAN CH NH S CH XĐGN CỦA TỈNH TRÀ VINH ..........23
4.1 Tổng quan cách thức triển khai chính sách các chính sách XĐGN ....................................... 23
4.2 Tổng quan kết quả thực hiện một số chính sách XĐGN ở Tỉnh ............................................ 25

Chƣơng 5 : TRÌNH B Y V THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ..............30
5.1 Mô tả sơ lƣợc về số liệu nghiên cứu ...................................................................................... 30
5.2 Kết quả nghiên cứu ................................................................................................................ 31
5.3 Thảo luận kết quả nghiên cứu ................................................................................................ 33

Chƣơng 6 : KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH................................................42
Footer Page 5 of 126.


Header Page 6 of 126.
-v-


Hình 2.2 Khung phân tích các yếu tố tác động đến khả năng thoát nghèo .......................... 14
Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu ............................................................................................ 15
Hình 3.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất ................................................................................. 16
Hình 3.3 Địa điểm khảo sát số liệu ...................................................................................... 21
Hình 4.1 Quy trình triển khai chính sách XĐGN của Tỉnh ................................................. 24
Hình 5.1 Mô phỏng xác suất thoát nghèo theo tác động biên của từng nhân tố .................. 33
Hình 5.2 Trình độ hộ vấn trung bình của chủ hộ phân theo dân tộc.................................... 40

Footer Page 8 of 126.


Header Page 9 of 126.
-viii-

DANH MỤC HỘP
Hộp 4.1 Những chính sách hỗ trợ cho ngƣời nghèo ở Tỉnh trong giai đoạn 2002 – 2012 .. 23
Hộp 5.1 Thoát nghèo nhờ vay vốn nuôi bò ......................................................................... 34
Hộp 5.2 Bất cập của tín dụng ƣu đãi nuôi bò ...................................................................... 34
Hộp 5.3 Hỗ trợ nhà ở có giúp thoát nghèo? ......................................................................... 35
Hộp 5.4 Tình huống khó xử của chính quyền địa phƣơng .................................................. 36
Hộp 5.5 Nhận thức về giáo dục của ngƣời dân .................................................................... 37
Hộp 5.6 Tâm lý ỷ lại, thích nhận trợ cấp tiền mặt của ngƣời dân ....................................... 38

Footer Page 9 of 126.


Header Page 10 of 126.
-ix-

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT


:

Hộ gia đình

HSSV

:

Học sinh sinh viên

LĐTB&XH

:

Lao động Thƣơng binh và Xã hội

NHCSXH

:

Ngân hàng Chính sách Xã hội

UBND

:

Ủy ban Nhân dân

XĐGN

còn 60% -70% hộ nghèo (Xuân Thân, 2013).
Không nằm ngoài thực trạng chung, Trà Vinh là tỉnh có thu nhập thấp nhất ở Đồng bằng
Sông Cửu Long hiện nay và là tỉnh có tỷ lệ ngƣời dân tộc Khmer đứng thứ hai trong vùng
sau Sóc Trăng (31,5%). Ngƣời nghèo ở Trà Vinh chủ yếu là đồng bào ngƣời Khmer, chiếm
57,37% trong tổng số hộ nghèo và chiếm 43,32% trong tổng số hộ cận nghèo của tỉnh nên
có nguy cơ phát sinh nghèo và tái nghèo cao (Sở Lao động Thƣơng binh & Xã hội Trà
Vinh (LĐTB&XH), 2013). Hơn nữa, đa phần ngƣời nghèo ở nơi đây có trình độ dân trí
thấp, thiếu đất canh tác, trình độ sản xuất lạc hậu, tập quán sinh sống và sản xuất còn lạc
hậu nên đời sống gặp nhiều khó khăn. Tình hình an ninh chính trị ở nông thôn, đặc biệt là
khu vực đông ngƣời Khmer lại khá phức tạp, dễ bị một số kẻ xấu lợi dụng để kích động,
xúi giục đồng bào làm ảnh hƣởng đến trật tự, an ninh thôn xóm. Do đó, công tác giảm
nghèo luôn là một mục tiêu quan trọng trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh
trong những năm qua.
Trong giai đoạn 10 năm qua (2002 – 2012), Tỉnh cũng đã thực hiện nhiều chính sách
XĐGN nhƣ tín dụng ƣu đãi cho hộ nghèo; hỗ trợ tiền Tết; hỗ trợ nhà ở và đất sản xuất cho
hộ nghèo dân tộc thiểu số (DTTS); khám chữa bệnh và cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí; hỗ

Footer Page 11 of 126.


-2-

Header Page 12 of 126.

trợ tiền điện, nƣớc sinh hoạt; chính sách khuyến nông, lâm, ngƣ hỗ trợ phát triển sản xuất,
phát triển ngành nghề; dạy nghề cho ngƣời nghèo; hỗ trợ về giáo dục; trợ giúp pháp lý;…
với tổng kinh phí hơn 719.764 tỷ đồng (Sở LĐTB&XH Trà Vinh, 2013). Tuy nhiên, tỷ lệ
giảm nghèo cũng không cải thiện nhiều và tỷ lệ hộ tái nghèo lại tăng. Theo kế hoạch giai
đoạn 2011-2015, Tỉnh dự kiến kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo trên toàn tỉnh từ 23,63% xuống
10% nhƣng kết quả thực hiện đến năm 2013 chỉ giảm xuống 13,96% trong đó tỷ lệ hộ

2.571

2.372

0
2011

Số hộ nghèo

2012

Số hộ thoát nghèo

2013

Ƣớc tính 2014

Số hộ nghèo phát sinh

(Nguồn: Sở LĐTB&XH Trà Vinh, 2013).

Các nghiên cứu trƣớc đây của Walle và cộng sự (2001), Krishna (2004), Nguyễn Trọng
Hoài và cộng sự (2006), World Bank (2007), Đinh Phi Hổ và Chiv (2009) đã đƣa ra nhiều
yếu tố tác động đến khả năng thoát nghèo của HGĐ nhƣ đặc điểm nhân khẩu (quy mô hộ,
trình độ học vấn, dân tộc), quy mô đất canh tác, đa dạng hóa ngành nghề và các yếu tố môi
trƣờng (tiếp cận thị trƣờng, cơ sở hạ tầng, chính sách tín dụng). Mặc dù đã có nhiều nghiên
cứu ở Việt Nam cũng nhƣ ở Trà Vinh nhƣng cho đến nay chƣa có một đánh giá đầy đủ nào
về tác động của các chính sách XĐGN đến khả năng thoát nghèo. Do đó, nghiên cứu này
sẽ tập trung đánh giá tác động của năm chính sách XĐGN nổi bật hiện đang áp dụng ở
Tỉnh Trà Vinh chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kinh phí nhƣ chính sách tín dụng ƣu đãi

XĐGN nổi bật chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kinh phí hỗ trợ nhƣ tín dụng ƣu đãi; hỗ trợ
nhà/đất; trợ cấp giáo dục; trợ cấp y tế và hỗ trợ tiền mặt khác nhƣ tiền điện, nƣớc sinh hoạt
hàng tháng cho ngƣời nghèo.

Footer Page 13 of 126.


Header Page 14 of 126.

-4-

Đối tƣợng quan sát mục tiêu là nhóm hộ nghèo liên tục giai đoạn 2011 đến 2014 (không
xét những trƣờng hợp hộ rơi vào “nghèo bền vững” nhƣ ngƣời già neo đơn, tàn tật,…) và
nhóm hộ nghèo từ giai đoạn trƣớc năm 2013 và sau đó thoát nghèo đến nay.
1.5 Cấu trúc đề tài
Đề tài bao gồm 5 chƣơng: Chƣơng 1 giới thiệu về bối cảnh và vấn đề chính sách, mục tiêu
và câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và giới hạn của đề tài; Chƣơng 2 trình bày khung phân tích
và các nghiên cứu trƣớc; Chƣơng 3 trình bày thiết kế và phƣơng pháp nghiên cứu; Chƣơng
4 giới thiệu tổng quan các chính sách XĐGN của Tỉnh trong thời gian vừa qua; Chƣơng 5
trình bày và thảo luận kết quả nghiên cứu; Chƣơng 6 là phần kết luận và gợi ý chính sách.
Tóm tắt chương, Chƣơng 1 đã khái quát tính cấp thiết của vần đề nghiên cứu, bối cảnh,
mục tiêu cũng nhƣ phạm vi nghiên cứu.

Footer Page 14 of 126.