B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH
CHNGăTRỊNHăGING DY KINH T FULBRIGHT
NGUYN TH THÚY LOAN CÁC YU T NHăHNGăN KH NNGăTHOỄTă
NGHÈO CAăNGI DÂN TNH TRÀ VINH LUNăVNăTHCăSăCHệNHăSỄCHăCỌNG
TP. H Chí Minh ậ Nmă2015
B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH
CHNGăTRỊNHăGING DY KINH T FULBRIGHT NGUYN TH THÚY LOAN CÁC YU T NHăHNGăN KH NNGăTHOỄTă
NGHÈO CAăNGI DÂN TNH TRÀ VINH


-ii-

LI CMăN

Tôi xin cm n chơn thƠnh vƠ sơu sc nht đn Quý thy cô ti Chng trình Ging dy
Kinh t Fulbright đư luôn nhit tình hng dn, đng viên tôi hoàn thành lun vn nƠy.
Tôi xin gi li cm n đc bit ti thy inh Công Khi đư tn tơm hng dn và giúp tôi
phát hin ra nhng hng đi đúng đn, cng nh h tr tôi rt nhiu đ hoàn thin bài lun
vn nƠy.
Tôi xin chân thành cm n nhng ý kin đóng góp quỦ báo vƠ s h tr rt nhit tình ca
các cán b ti S Lao đng Thng binh & Xã hi tnh Trà Vinh, UBND xã Song Lc, xã

trc tip t 174 h nghèo/thoát nghèo trên 4 huyn mang nét đc trng v đc đim t
nhiên ca Tnh: huyn Châu Thành, Cu Ngang, Trà Cú và Duyên Hi.
Kt qu phân tích cho thy, chính sách tín dng u đưi có nh hng ln đn kh nng
thoát nghèo. Tuy nhiên, t l h nhn đc h tr còn hn ch và chính sách cng th hin
mt s bt cp trong công tác trin khai nh cp bò có cht lng kém, thiu giám sát, bình
xét h thoát nghèo cha hp lý. Nghiên cu cha phát hin tác đng ca các chính sách
nh h tr nhà , đt /sn xut, tr cp giáo dc, y t và tin mt. Tuy nhiên, chính sách
h tr nhà , đt /sn xut li có tác đng  mt s đa bàn nht đnh, c th  huyn Cu
Ngang. Và chính sách tr cp giáo dc li làm gim xác sut thoát nghèo, kt qu đi ngc
li mc tiêu, do khon h tr còn khá thp và li ích t đu t giáo dc cha đc nhìn
nhn đúng đn t phía h gia đình.
Ngoài ra, nhng nhân t nh trình đ hc vn, tui, dân tc ca ch h, t l ngi ph
thuc, din tích đt bình quân và h có ngun thu nhp t hot đng phi nông nghip có
tác đng ln đn xác sut thoát nghèo, kt qu trên phù hp vi các nghiên cu trc.
Nhng h có ch h lƠ ngi dân tc Khmer, trình đ hc vn cao, có t l ngi ph
thuc thp, din tích đt canh tác cao và có thu nhp khác ngoài nông nghip s có c hi
thoát nghèo cao hn.
Cn c vào kt qu nghiên cu, tác gi đư đa ra nm khuyn ngh chính sách nhm góp
phn nâng cao hiu qu công xóa đói gim nghèo ca Tnh trong tng lai gm: i) cn có
chính sách riêng cho tng nhóm h nghèo/cn nghèo; ii) rƠ soát vƠ điu chnh li công tác
thc thi chính sách tín dng; iii) xây dng tiêu chí bình xét h nghèo/thoát nghèo theo
hng tip cn nghèo đa chiu; iv) cn có chính sách khuyn khích đu t đ to thêm
nhiu vic làm ; và v) nâng mc h tr chính sách tr cp giáo dc.

T khóa: thoát nghèo, nghèo, Trà Vinh, xóa đói gim nghèo

-iv-

MC LC
LI CAM OAN 0

Chng 6 : KT LUN VÀ GI Ý CHÍNH SÁCH 42

-v-

6.1 Kt lun 42
6.2 Gi ý chính sách 43
TÀI LIU THAM KHO 47
PH LC 50


-vii-

DANH MC HÌNH

Hình 1.1 Tình hình v h nghèo, thoát nghèo và h nghèo phát sinh giai đon 2011 ậ c
tính 2014 2
Hình 2.1 Khung phân tích các nhân t tác đng đn chi tiêu bình quân ca HG 8
Hình 2.2 Khung phân tích các yu t tác đng đn kh nng thoát nghèo 14
Hình 3.1 Quy trình nghiên cu 15
Hình 3.2 Mô hình nghiên cu đ xut 16
Hình 3.3 a đim kho sát s liu 21
Hình 4.1 Quy trình trin khai chính sách XGN ca Tnh 24
Hình 5.1 Mô phng xác sut thoát nghèo theo tác đng biên ca tng nhân t 33
Hình 5.2 Trình đ h vn trung bình ca ch h phân theo dân tc 40

-ix-

DANH MC T VIT TT

T vit tt

Tên ting Vit
BC
:
Ban Ch đo
BHYT
:
Bo him y t

-1-
Chngă1 : GII THIU

Chng 1 s gii thiu v bi cnh và vn đ chính sách, mc tiêu và câu hi nghiên cu,
phm vi nghiên cu ca đ tài.
1.1 Bi cnh và vnăđ chính sách
Bt bình đng và phân hóa giàu nghèo là mt trong nhng tht bi ca nn kinh t th
trng và công cuc xóa đói gim nghèo (XGN) hin đư tr thành mt trong tám mc
tiêu trong Mc tiêu Phát trin Thiên niên k. Th nên, ng vƠ NhƠ nc ta cng đư có
nhiu chính sách h tr đ ắdit gic đói” và gt hái đc nhiu thành công ni bt. Theo
kt qu điu tra ca World Bank (WB), t l nghèo  Vit Nam gim t gn 60% xung
20,7% trong 20 nm qua (1990-2010) vi khong 30 triu ngi. Tuy nhiên, t l gim
nghèo nhanh nhng cha bn vng, khong cách giàu ậ nghèo gia các vùng, nhóm dơn c
còn ln; nhiu vùng còn nhiu khó khn, có vùng còn trên 50% h nghèo, cá bit có vùng
còn 60% -70% h nghèo (Xuân Thân, 2013).
Không nm ngoài thc trng chung, Trà Vinh là tnh có thu nhp thp nht  ng bng
Sông Cu Long hin nay và là tnh có t l ngi dân tc Khmer đng th hai trong vùng
sau Sóc Trng (31,5%). Ngi nghèo  Trà Vinh ch yu lƠ đng bƠo ngi Khmer, chim
57,37% trong tng s h nghèo và chim 43,32% trong tng s h cn nghèo ca tnh nên
có nguy c phát sinh nghèo vƠ tái nghèo cao (S Lao đng Thng binh & Xư hi Trà
Vinh (LTB&XH), 2013). Hn na, đa phn ngi nghèo  ni đơy có trình đ dân trí
thp, thiu đt canh tác, trình đ sn xut lc hu, tp quán sinh sng và sn xut còn lc
hu nên đi sng gp nhiu khó khn. Tình hình an ninh chính tr  nông thôn, đc bit là
khu vc đông ngi Khmer li khá phc tp, d b mt s k xu li dng đ kích đng,
xúi gic đng bào làm nh hng đn trt t, an ninh thôn xóm. Do đó, công tác gim
nghèo luôn là mt mc tiêu quan trng trong k hoch phát trin kinh t - xã hi ca Tnh
trong nhng nm qua.

51,306
43,326
36,841
30,912
13,834
11,328
8,857
8,500
6,982
3,348
2,372
2,571
0
10,000
20,000
30,000
40,000
50,000
60,000
2011 2012 2013
c tính 2014
S h nghèo S h thoát nghèo S h nghèo phát sinh
-3-
, đt /sn xut (Quyt đnh 134/2004/Q-TTg, Quyt đnh 74/2008/Q/TTg vƠ Quyt
đnh 29/2013/Q-TTg); tr cp y t (Quyt đnh 30/2007/Q-TTg, Quyt đnh 705/Q-
CP và Quyt đnh 797/Q-CP); tr cp giáo dc (Ngh đnh 49/2010/N-CP và Ngh đnh
74/2013/N-CP) và tr cp tin mt khác (Ngh đnh 67/2007/N-CP, Ngh đnh

và câu hi nghiên cu, phm vi và gii hn ca đ tài; Chng 2 trình bày khung phân tích
và các nghiên cu trc; Chng 3 trình bƠy thit k vƠ phng pháp nghiên cu; Chng
4 gii thiu tng quan các chính sách XGN ca Tnh trong thi gian va qua; Chng 5
trình bày và tho lun kt qu nghiên cu; Chng 6 là phn kt lun và gi ý chính sách.
Tóm tt chng, Chng 1 đư khái quát tính cp thit ca vn đ nghiên cu, bi cnh,
mc tiêu cng nh phm vi nghiên cu.

-5-
Chngă2 : KHUNG PHÂN TÍCHăVÀăCÁC NGHIÊN CU TRC
Ni dung ca chng 2 s trình bày các khái nim liên quan đn nghèo đói, khung phơn
tích các yu t thoát nghèo, đng thi tng hp các kt qu ca nghiên cu trc đ lƠm c
s phân tích nghiên cu

Bngă2.1 TiêuăchunănghèoăđóiăcaăWB

Khu vc
Mc thu nhp ti thiu
(USD/ngi/ngày)
Các nc đang phát trin khác
1 USD (hoc 360 USD/nm)
Châu M Latinh và Caribe
2
ông Ểu
4
Các nc phát trin
14,4
(Ngun: inh Phi ả (2009)
 Vit Nam, theo Quyt đnh s 170/2005/Q-LTBXH ngƠy 08/07/2005 ca B trng
B LTB&XH v vic điu chnh chun nghèo áp dng cho giai đon 2006-2010 thì h
nghèo là nhng h có thu nhp bình quơn đu ngi di 260.000 đng/tháng  thành th
vƠ di 200.000 đng/tháng đi vi nông thôn. n ngày 30/01/2011, B LTB&XH đư
nâng lên chun mc h nghèo giai đon 2011-2015 lên 500.000 đng/tháng  thành th và
nông thôn 400.000 đng/tháng tr xung. Và mi đơy nm 2015, B LTB&XH đang
nghiên cu và xây dng chun h nghèo, h cn nghèo, h có mc sng trung bình tip
cn đa chiu giai đon 2016-2020. T nm 2015, chun nghèo mi d kin s xem xét da
trên 5 chiu gm: y t, giáo dc, điu kin sng, tip cn thông tin, bo him và tr giúp xã
hi. ơy s là mt ắbc ngot” ln trong vic thay đi chính sách gim nghèo và phát
trin kinh t-xã hi trong nhng giai đon tip theo. -7-
căđim h giaăđình:
Quy mô h, t l ph thuc
Yu t môiătrng:
Th ch, chính sách, cnh tranh, c s h tng
Yu t sn xut:
Lao đng, vn con ngi,
vn vt cht, đt đai, k thut
Yu t dân tc:
Ngun gc dân tc
Tit kim, chuyn giao
Chi tiêu bình quân thc ca h giaăđình

Hình 2.1 Khung phân tích cácănhơnătătácăđngăđnăchiătiêuăbìnhăquơnăcaăHG
(Ngun: Andersson, Engvall và Kokko (2006))
Ba nhóm yu t gm sn xut, môi trng và đc đim HG có mi quan cht ch cng
gp ln nhau cùng tác đng mnh đn chi tiêu bình quân ca h. Yu t v th ch, chính
sách, cnh tranh vƠ c s h tng ti khu vc HG sinh sng s to điu kin cho HG có
th phát huy đc các ngun lc sn xut nh lao đng, vn con ngi, vt cht, đt đai vƠ
k thut. Mc đ phát huy ca hai nhóm yu t trên cao hay thp li ph thuc vƠo đc
đim HG đó nh quy mô h và t l ngi ph thuc. Ngoài ra, yu t dân tc cng lƠ
mt nhân t quan trng tác đng trc tip và gián tip (thông qua kênh tit kim và chuyn

phía bc hay khu vc thng có thiên tai, l lt xy ra.
2.2.1.2 Tip cn th trng
Nhng HG sinh sng  nhng khu vc gn ch, trung tơm thng mi thì mc đ đa
dng hóa ngun thu nhp ca h s cao hn, đc bit trong hot đng phi nông nghip nh
buôn bán, dch v,… Theo Kishna (2004) và World Bank (2007) thì nhng vùng mà các
h gia đình b hn ch trong tip cn th trng, giao thng gia khu vc nông thôn và
thành th s khó thoát nghèo hn.
Kt qu nghiên cu ca Nguyn  Trng Sn (2012) cho thy nhng h gia đình sinh
sng  khu vc gn ch thì xác sut thoát nghèo ca h s cao hn nhng h có khong
cách xa ch.
-10-
2.2.2 Cpăđ cngăđng
2.2.2.1 Căs h tng giao thông
C s h tng nông thôn bao gm đng giao thông, đin, ch, nc sch, h thng thông
tin liên lc có tác đng đáng k đn mc sng ca HG. Nhng HG mà sng  môi
trng khó có th tip cn đc ngun lc c bn nh lng thc, nc sch,… thì s kéo
theo bnh tt, suy dinh dng dn đn ri vƠo tình trng nghèo đói. Vin Khoa hc Xã hi
Vit Nam (2011) đư chng minh rng vic tip cn đng giao thông, trng hc và trm
xá thng xuyên  khu vc nông thôn s tng kh nng thoát nghèo ca HG.
Các nghiên cu ca Walle và cng s (2004), Nguyn Trng Hoài và cng s (2006), inh
Phi H và Chiv (2009) và World Bank (2007) đu cho rng thông qua thc hin các d án
phát trin c s h tng, s to nhiu c hi vic lƠm cho ngi nghèo  vùng nông thôn.
D án din đƠn min núi Ford (2004) cng kt lun rng nhng HG sinh sng  nhng
xư mƠ có đng ô tô đi qua s có kh nng thoát nghèo cao hn nhng h sng  các xã
không có đng ô tô đi qua.
2.2.2.2 ChínhăsáchăNhƠănc
Ngi nghèo thng b hn ch trong vic tip cn ngun lc kinh t - xã hi nên s h tr

vì n thng có ít c hi làm vic vi thu nhp cao mƠ thng phi làm vic nhà và sng
ph thuc vào thu nhp ca ngi nam trong gia đình.
Kt qu nghiên cu ca Cecchini và Uthoff (2008) đư chng minh mt trong nguyên nhân
gây ra nghèo  Châu M Latinh là ph thuc lao đng vào nam gii, lc lng lao đng là
n tng đu t nhóm nghèo đn giàu nht. Ph n b cn tr gia nhp th trng lao đng
vì phi chm sóc con cái vƠ thƠnh viên ln tui trong gia đình. Trái li, Cungura (2008) ch
ra rng ch h là nam gii thì kh nng thoát nghèo cao hn ch h là n. Và Worldbank
(2007) cng phát hin có s bt bình đng trong công vic gia nam và n, ph n phi
làm vic nhiu gi hn nhng li vi mc lng thp hn.
-12-
2.2.3.4 Quy mô, dinătíchăđt
a s ngi nghèo  Vit Nam sng  nông thôn và ph thuc vào nông nghip, mƠ đt là
t liu sn xut ch yu ca nông nghip. H có nhiu đt canh tác thì có nhiu thu nhp t
nông nghip hn, nu h có ít đt hay không có đt thì nguy c ri vƠo nhóm h nghèo là
rt ln.
Các nghiên cu ca Minot (2004); Báo cáo phát trin Vit Nam (2000); Nguyn Trng
Hoài và cng s (2006) và Cunguara (2008) cho rng t liu sn xut  nông thôn ch yu
lƠ đt, ngun chính to ra thu nhp cho h gia đình. Vì th, không có đt hoc quy mô ít
thng đi kèm vi nghèo, khi din tích đt bình quơn tng lên thì kh nng thoát nghèo s
tng lên.
2.2.3.5 Trìnhăđ hc vn
Nhng HG có nhiu ngi có trình đ hc vn cao thì kh nng tip cn đc nhng
công vic có mc lng cao hn nên cuc sng n đnh hn nhng h khác. Ngi nghèo
có trình đ cao hn không ch có nng sut cao hn mƠ còn d dàng chuyn đi ngh
nghip hn nu có bin c nƠo đó xy ra vi công vic ca h (WB, 2004). Trái li, ngi
nghèo có trình đ thp s khó có th tip thu kin thc chuyên môn cn thit trong hot
đng kinh t nên khó thoát nghèo. Hn na, vì không có đ tin đ trang tri chi phí hc

Báo cáo phát trin Vit Nam ca World Bank (2000) cng kt lun rng nhng ngi
DTTS hn ch v ngôn ng, trình đ vƠ vn hóa, h tc lc hu nên h ít có c hi tip cn
vi k thut mi nên thu nhp thng thp so vi ngi Kinh.
2.2.3.8 Hotăđng phi nông nghip
Ngi nghèo thng b buc cht vi các công vic có thu nhp thp trong nông nghip và
hn ch kh nng tìm đc vic trong các ngành phi nông nghip, nhng ngành mang li
thu nhp và mc đ n đnh cao hn.
Krishna (2004) kt lun nhân t quan trng giúp thoát nghèo lƠ đa dng hóa ngun thu
nhp, nhng h ph thuc vào nông nghip hoc làm công trong nông nghip s làm gim
-14-
THOÁT NGHÈO
Cpăđăvùng
iu kin t nhiên
(v tr đa lỦ)
Tip cn th trng
Cpăđăcngăđng
C s h tng giao
thông
Chính sách Nhà
nc
cătínhăgiaăđình
Quy mô h
T l ngi ph
thuc
Gii tính ca ch h
Din tích đt bình
quân(Ngun: Tác gi t tng hp)
Tóm tt chng 2, ni dung chng 2 trình bƠy các kt qu nghiên cu liên quan trc
đơy vƠ đa ra khung phơn tích các yu t tác đng đn thoát nghèo vi bn cp đ.

Trích đoạn Gi ý chính sách

---