ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÊ HỒNG NGỌC

CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN ĐẦU TƯ CỦA ASEAN
THEO MÔ HÌNH IDP VÀ HÀM Ý CHO VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

HÀ NỘI - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÊ HỒNG NGỌC

CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN ĐẦU TƯ CỦA ASEAN
THEO MÔ HÌNH IDP VÀ HÀM Ý CHO VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. NGUYỄN THỊ KIM ANH
XÁC NHẬN CỦA

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS. Nguyễn Thị Kim Anh, cán bộ
hướng dẫn khoa học đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ nhiệt tình và tạo mọi điều kiện
thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Đồng thời, tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn đến các cán bộ Văn phòng Khoa
Kinh tế và Kinh doanh quốc tế và Phòng Đào tạo của nhà trường đã tạo mọi điều
kiện thuận lợi về mặt thủ tục để tôi có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình.
Cuối cùng, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới toàn thể gia đình và bạn
bè đã luôn động viên, hỗ trợ và khích lệ tinh thần trong suốt quá trình học tập và
nghiên cứu tại Trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN.
Hà Nội, ngày 26 tháng 12 năm 2016
Học viên

Lê Hồng Ngọc


TÓM TẮT
Luận văn nghiên cứu sự phát triển của hai dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài
vào và ra của các quốc gia ASEAN thông qua việc kiểm định mối quan hệ giữa đầu
tư trực tiếp ra nước ngoài ròng và trình độ phát triển của nền kinh tế. Luận văn sử
dụng cách tiếp cận từ mô hình IDP (Investment Development Path) về các giai đoạn
phát triển của đầu tư, được đề xuất bởi nhà kinh tế học John H. Dunning vào những
năm 1980, để nghiên cứu thực chứng trường hợp của các quốc gia ASEAN trong
giai đoạn 1980 - 2015 với số liệu thứ cấp được thu thập từ cơ sở dữ liệu của
UNCTAD. Kết quả nghiên cứu chỉ ra sự phù hợp của mô hình IDP đối với một số
quốc gia ASEAN, trong đó có Việt Nam. Từ những phân tích và bình luận về sự
phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài hai chiều của các quốc gia ASEAN, luận văn
đã nhận diện một số điều kiện cần thiết và đưa ra một số hàm ý cho Việt Nam để
phát triển hai dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài lên các trình độ phát triển cao hơn.
Từ khóa: đầu tư trực tiếp nước ngoài, mô hình IDP, ASEAN, Việt Nam



2.3. Mô hình sử dụng trong kiểm định giả thiết ................................................... 42
2.3.1. Mô tả mô hình ước lượng và các biến số.................................................... 42
2.3.2. Quy trình ước lượng mô hình ..................................................................... 43
CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN ĐẦU TƯ
CỦA CÁC QUỐC GIA ASEAN THEO MÔ HÌNH IDP ......................................... 44
3.1. Các kết quả ước lượng mô hình IDP ............................................................. 44
3.2. Sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của các quốc gia ASEAN ............ 47
3.3. Một số đánh giá và bình luận ......................................................................... 50
CHƯƠNG 4. HÀM Ý CHO SỰ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP
NƯỚC NGOÀI HAI CHIỀU CỦA VIỆT NAM............................................................. 55
4.1. Tổng quan đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam .................................. 55
4.1.1. Chính sách đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam .......................... 55
4.1.2. Tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam............................. 57
4.2. Một số bình luận ............................................................................................ 60
4.2.1. IDP của Việt Nam trong khu vực ASEAN .............................................. 60
4.2.2. Sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam ....................... 63
4.3. Hàm ý cho sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam ............. 65
4.3.1. Nhận diện một số vấn đề cần thiết để phát triển hoạt động đầu tư
trực tiếp nước ngoài hai chiều của Việt Nam ................................................ 65
4.3.2. Một số hàm ý cho Việt Nam.................................................................... 67
PHẦN KẾT LUẬN ................................................................................................... 73
1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu của luận văn ......................................................... 73
2. Một số hạn chế của luận văn ............................................................................. 74
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................
PHẦN PHỤ LỤC ..........................................................................................................


DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
STT


FDI

Đầu tư trực tiếp nước ngoài

6

GDP

Tổng sản phẩm quốc nội

7

GDPpc

8

IDP

Con đường (các giai đoạn) phát triển của đầu tư

9

IFDI

Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào

10

MENA


UNCTAD

Tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người

Các quốc gia Trung Đông và Bắc Phi
Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ròng

Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Thương mại và Phát triển

i


DANH MỤC BẢNG
STT

Bảng

Nội dung

Trang

1

Bảng 1.1

Xác định vị thế IDP của các quốc gia ASEAN

12



ii

46


DANH MỤC HÌNH
Nội dung

STT

Hình

Trang

1

Hình 1.1

Đồ thị IDP được đề xuất bởi Dunning

23

2

Hình 1.2

Đồ thị IDP được phát triển bởi Narula

24


41

các cụm quốc gia
7

Hình 3.1

IDP khu vực ASEAN giai đoạn 1990 - 2015

48

8

Hình 3.2

Mối quan hệ OFDI và GDPpc của một số

51

quốc gia năm 2004
9

Hình 3.3

IDP ASEAN trong hai cuộc khủng hoảng kinh tế

52

1997 và 2008

Hình 4.4

FDI của Việt Nam với một số quốc gia
ASEAN lũy kế đến hết 31/12/2015

iii

64


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (viết tắt là ASEAN) được thành lập vào
năm 1967, là một liên minh chính trị - kinh tế - văn hóa và xã hội của các quốc gia
trong khu vực Đông Nam Á, nhằm mục tiêu củng cố sự đoàn kết và hợp tác phát
triển giữa các quốc gia thành viên. Với 5 thành viên sáng lập, đến nay ASEAN đã
trở thành một thị trường lớn, đa dạng với 10 thành viên. ASEAN được đánh giá là
khu vực có nhiều tiềm năng trở thành một động lực tăng trưởng kinh tế thế giới
quan trọng, tham gia đáng kể vào dòng chảy thương mại và đầu tư quốc tế. Đến
nay, ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu phát triển trên mọi lĩnh vực - đặc biệt là
kinh tế, khiến khu vực này có được sức hấp dẫn lớn, thu hút được nhiều đầu tư trực
tiếp nước ngoài. Đồng thời, sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội cũng
tạo điều kiện thúc đẩy đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các quốc gia thành viên.
Sự phát triển của hai dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài (đầu tư trực tiếp của nước
ngoài vào và đầu tư trực tiếp ra nước ngoài) đóng vai trò quan trọng, hỗ trợ sự phát
triển của các quốc gia ASEAN trong bối cảnh hội nhập khu vực và quốc tế.
Hai dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài vào và ra cấu thành đầu tư trực tiếp nước
ngoài của một quốc gia, có sự tương tác với nhau và quan hệ chặt chẽ với sự phát
triển của nền kinh tế. Nhằm mục đích nghiên cứu sự phát triển đầu tư trực tiếp nước
ngoài hai chiều của các quốc gia ASEAN, học viên nhận thấy lý thuyết về các giai

ASEAN theo mô hình IDP và hàm ý cho Việt Nam” làm đề tài cho luận văn tốt
nghiệp của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu chính: Đưa ra một số hàm ý cho sự phát triển hai dòng
đầu tư trực tiếp nước ngoài vào và ra của Việt Nam từ những phân tích về sự phát
triển đầu tư trực tiếp nước ngoài hai chiều của các quốc gia ASEAN.
Câu hỏi nghiên cứu chính : Từ phân tích và so sánh về sự phát triển đầu tư
trực tiếp nước ngoài hai chiều của các quốc gia ASEAN, luận văn rút ra được những
hàm ý gì cho sự phát triển hai dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam?
Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn đề ra một số nhiệm vụ nghiên cứu
như sau:

2


Thứ nhất, tổng thuật tài liệu và tổng hợp thông tin để khái quát được một
khung lý thuyết nghiên cứu các giai đoạn phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của
nhóm quốc gia dựa trên tiếp cận từ mô hình IDP.
Thứ hai, thu thập và xử lý số liệu để kiểm định giá trị của mô hình IDP trong
trường hợp của các quốc gia ASEAN, qua đó bình luận về sự phát triển đầu tư trực
tiếp nước ngoài hai chiều của các quốc gia này.
Thứ ba, kiểm tra sự phù hợp của mô hình IDP đối với trường hợp của Việt
Nam; qua đó đưa ra một số bình luận và hàm ý nhằm phát triển hai dòng đầu tư trực
tiếp nước ngoài của Việt Nam. Những bình luận xoay quanh sự phát triển của hai
dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài (vào và ra) nhằm mục đích nhận diện một số vấn
đề và các điều kiện cần thiết Việt Nam cần phải có được để thúc đẩy hoạt động đầu
tư trực tiếp nước ngoài của quốc gia lên những trình độ, giai đoạn phát triển cao
hơn. Cuối cùng, một số hàm ý được đưa ra cho Việt Nam nhằm tập trung khắc phục
các vấn đề được nhận diện.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm bốn chương:
Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về các giai đoạn
phát triển của đầu tư theo mô hình IDP.
Chương 2. Phương pháp nghiên cứu.
Chương 3. Kết quả nghiên cứu các giai đoạn phát triển đầu tư của các quốc gia
ASEAN theo mô hình IDP.
Chương 4. Hàm ý cho sự phát triển hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài hai
chiều của Việt Nam.

4


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt
1.

Nguyễn Thị Kim Anh và Lê Hồng Ngọc, 2015. Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài
của Việt Nam sang các nước ASEAN. Tạp chí nghiên cứu Châu Phi & Trung
Đông, số 6 (118), trang 29-39.

2.

Nguyễn Hải Đăng, 2012. Đầu tư của các doanh nghiệp Việt Nam ra nước
ngoài trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Luận án tiến sĩ. Trường Đại
học Kinh tế, ĐHQGHN.

3.

Nguyễn Thị Quế và Nguyễn Hoàng Giáp, 2012. Việt Nam gia nhập ASEAN từ
năm 1995 đến nay - Thành tựu, vấn đề và triển vọng. Hà Nội: Nhà xuất bản

Countries:

Towards

a

Dynamic

or

Developmental

Approach.

Weltwirtschaftliches Archiv, 117: 30-46.
9.

Dunning J.H., 2001. The Eclectic (OLI) Paradigm of International Production:
Past, Present and Future. International Journal of the Economics of Business,
8: 173-190.


10. Dunning J.H. and Narula R., 1993. Transpacific Foreign Direct Investment
and the Investment Development Path: The Record Assessed. Working paper,
MERIT’s research memoranda.
11. Duran J.J. and Ubeda F., 2001. The Investment Development Path: A New
Empirical

Approach


20. Tomas P., 2014. Analysis of the Investment Development Path in the Central
and Eastern European Countries: Can they move further?. MA dissertation,
Charles University in Prague.


21. UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development), 2006.
FDI from Developing and Transition Economies: Implications for
Development. United Nations, New York and Geneva.
22. Vavilov S., 2007. Investment Development Path in Petroleum Exporters.
University of Paris.
23. Yasar E. et at., 2015. Testing IDP Hypothesis by Cluster Analysis: Which
Countries in Which Stage?. Procedia Economics and Finance, 23: 1201-1209.
Tài liệu Internet
24. Divarci A. et al., 2005. Foreign Direct Investment and Development in MENA
Countries.

Availeble

at:

/>
conference/ecomod2005-mena/Divarci.pdf