ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
------------ o0o -------------

NGUYỄN QUANG THÁI

DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP NỘI DUNG THỰC TIỄN
VỚI KIẾN THỨC HÓA HỌC CHƢƠNG OXI – LƢU HUỲNH
LỚP 10 NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
------------ o0o -------------

NGUYỄN QUANG THÁI

DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP NỘI DUNG THỰC TIỄN
VỚI KIẾN THỨC HÓA HỌC CHƢƠNG OXI – LƢU HUỲNH
LỚP 10 NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60 14 01 11


i


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................. i
MỤC LỤC .................................................................................................................. ii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................ iv
DANH MỤC CÁC BẢNG..........................................................................................v
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ................................................................................... vi
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1 ................................................................................................................5
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIÊC
.........................5
̣ DA ̣Y HỌC TÍCH HỢP
VỚI MÔN HÓA HỌC..................................................................................................5
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ...................................................................................5
1.2. Dạy học tích hơ ̣p ..................................................................................................6
1.2.1. Khái niệm da ̣y ho ̣c tić h hơ ̣p. .............................................................................6
1.2.2. Tác dụng của dạy học tích hợp .........................................................................6
1.2.3. Các phƣơng pháp sƣ̉ du ̣ng trong da ̣y ho ̣c tích hơ ̣p . ........................................11
1.2.4. Qui trình viê ̣c da ̣y ho ̣c tić h hơ ̣p .......................................................................13
1.3. Thực trạng về việc da ̣y ho ̣c tích hơ ̣p nô ̣i dung thƣ̣c tiễn với kiế n thƣ́c hóa ho ̣c ở
trƣờng trung học phổ thông .......................................................................................17
1.3.1. Mục đích điều tra ............................................................................................17
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1............................................................................................26
CHƢƠNG 2 ÁP DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP N ỘI DUNG
THỰC TIỄN VỚI KIẾN THỨC KHOA HỌC TRONG CHƢƠNG OXI – LƢU
HUỲNH MÔN HÓA HỌC LỚP 10 Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG ...........................27
2.1. Phân tích chƣơng trình hóa học phổ thông: .......................................................27
2.1.1. Thời lƣơ ̣ng chƣơng trình hóa ho ̣c phổ thông. .................................................27

TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................90
PHỤ LỤC 1 ...............................................................................................................95
PHỤ LỤC 2 .............................................................................................................108

iii


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BTHH: Bài tập hóa học
ĐC: Đối chứng
PT: Phổ thông
PTNCH: Phổ thông nhiều cấp học
TN: Thực nghiệm
TNSP: Thực nghiệm sƣ phạm

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1. Bảng thống kê điểm bài kiểm tra trƣớc tác động......................................76
Bảng 3.2. Bảng phân phối tần số và tần suất trƣờng PT Hermann Gmeiner ............79
Bảng 3.3 Bảng phân phối tần số và tần suất trƣờng PTNCH Nguyễn Tất Thành ....80
Bảng 3.4. Phân loại kết quả học tập của HS (%) ......................................................81
Bảng 3.5. Bảng các tham số đặc trƣng ......................................................................83
Bảng 3.6.Thông số xem xét sự khác biệt giá trị trung bình của 2 lớp (TN-ĐC) ......85

v



dạy học

theo hƣớng tiếp cận kỹ năng
Một trong những phƣơng pháp không chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận
dụng kiến thức mà còn là phƣơng tiện để tìm tòi, hình thành kiến thức mới là
phƣơng pháp da ̣y ho ̣c tić h hơ ̣p, lồ ng ghép và da ̣y ho ̣c liên môn .
Với những lí do nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài : “Dạy học chủ đề tích
hợp nội dung thực tiễn với kiến thức hóa học chƣơng Oxi – Lƣu huỳnh lớp 10
nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh”.

1


2. Mục đích nghiên cứu.
Bồi dƣỡng năng lực tự học, sƣ̣ say mê yêu thích môn ho ̣c cho h ọc sinh thông
qua viê ̣c giảng da ̣y tić h hơ ̣p, lồ ng ghép nô ̣i dung ƣ́ng du ̣ng thƣ̣c tiễn của hóa ho ̣c đố i
với đời số ng trong chƣơng Oxi – Lƣu huỳnh thuộc chƣơng trình hóa ho ̣c ớl p 10.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn của phương pháp dạy học tích hợp..
3.2. Sưu tầm và xây dựng nội dung kiế n thức hóa học có ứng dụng thực tiễn
phần chương Oxi – Lưu Huỳnh trong chương trình hóa học 10.
3.3. Hướng dẫn HS tiế p nhận , sử dụng, ứng dụng nội dung đã xây d ựng một
cách hợp lí, hiệu quả.
3.4. Thực nghiê ̣m sư phạm để đánh giá hiệu quả của viê ̣c giảng dạy các nội dung
đã xây dựng và các biện pháp đã đề xuất, từ đó rút ra kết luận về khả năng áp
dụng đối với viê ̣c dạy học tích hợp liên môn đã đề xuất.
3.5. Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng hệ thống nội dung dạy học lồ ng ghép và dạy
học liên môn bồi dưỡng việc tự học , tự nghiên cứu và yêu thích môn học cho HS
trong quá trình dạy học.


- Xây dựng và đề xuất ra một số biện pháp sử dụng hiệu quả một số chủ đề
dạy học tích hợp vào giảng dạy môn hóa học THPT.
8.2. Về thực tiễn
- Soạn đƣợc một số giáo án tích hợp chƣơng Oxi – Lƣu huỳnh chƣơng trình
Hóa học lớp 10.

3


9. Cấu trúc luận văn
Luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về viê ̣c da ̣y ho ̣c tích hơ ̣p nô ̣i dung
thƣ̣c tiễn đố i với môn hóa ho ̣c.
Chƣơng 2: Áp dụng phƣơng pháp dạy học tích hợp n ội dung thực tiễn với
kiến thức khoa học trong chƣơng Oxi – Lƣu huỳnh môn hóa học lớp 10 ở trƣờng
phổ thông
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.
Ngoài ra, luận văn còn có các phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham
khảo

4


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC DA ̣Y HỌC TÍ CH HỢ
P
VỚI MÔN HÓA HỌC
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Nghiên cứu các vấn đề về bài tập hóa học (BTHH) từ trƣớc đến nay đã có nhiều
công trình của các nhà hóa học và đã viết thành sách tham khảo cho các giáo viên



năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn phần phi kim - Lớp 10, Luận văn
thạc sĩ giáo dục học, ĐH Giáo Dục
Nhƣ vậy, việc sử viê ̣c sƣ̉ du ̣ng phƣơng pháp da ̣y ho ̣c tích hơ ̣p nô ̣i dung thƣ̣c tiễn
với kiế n thƣ́c hóa học nâng cao hiệu quả và hứng thú cho ho ̣c sinh là cầ n thiế t .
1.2. Dạy học tích hợp
1.2.1. Khái niệm daỵ học tích hợp.
1.2.1.1. Khái niệm về tích hợp
Theo từ điển Giáo dục thì tích hợp là “hành động liên kết các đối tƣợng
nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau
trong cùng một kế hoạch giảng dạy” hoặc “tích hợp là lắp ráp, kết nối các thành
phần của một hệ thống để tạo nên một hệ thống đồng bộ” hoặc “tích hợp có nghĩa là
những kiến thức. kỹ năng học đƣợc ở môn học này, phần này của môn học đƣợc sử
dụng nhƣ những công cụ để nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong các phần
khác nhau của cùng một môn học” hoặc “tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có
hệ thống các kiến thức, khái niệm thuộc các môn học khác nhau thành một nội
dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ lí luận và thực tiễn đƣợc đề cập
trong các môn học đó”.
1.2.1.2. Khái niệm về dạy học tích hợp
Theo từ điển Giáo dục học, “Dạy học tích hợp là hành động liên kết các đối
tƣợng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác
nhau trong cùng một kế hoạch dạy học.
Theo Xavier Roegiers, “Sƣ phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học
tập, trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những
năng lực rõ ràng, có dự tính trƣớc những điều cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ
cho các quá trình học tập tƣơng lai, hoặc nhằm hòa nhập học sinh vào cuộc sống lao
động, làm cho quá trình học tập có ý nghĩa.
Theo UNESCO, “Dạy học tích hợp các khoa học đƣợc định nghĩa là một
cách trình bày các khái niệm và nguyên lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất

trong từng môn học hoặc qua những hoạt động chung của nhiều môn học.
Trong xu thế phát triển của khoa học kĩ thuật và những nhu cầu của xã hội ngày
nay, đòi hỏi chúng ta phải hƣớng đến quan điểm dạy học liên môn và xuyên môn.
1.2.1.4. Các phương thức tích hợp trong dạy học
Theo Xanvier Roegiers có 4 phƣơng thức tích hợp
Thứ nhất, những ứng dụng chung cho nhiều môn học đƣợc thực hiện ở cuối
năm học hay cấp học. Ví dụ: các môn Hóa học, Vật lý, Sinh học vẫn đƣợc dạy riêng

7


rẽ nhƣng đến cuối năm học hoặc cuối cấp có một phần, một chƣơng về những vấn
đề chung của khoa học tự nhiên và thành tựu ứng dụng thực tiễn, học sinh đƣợc
đánh giá bằng bài thi tổng hợp kiến thức.
Thứ hai, những ứng dụng chung cho nhiều môn học đƣợc thực hiện ở những
thời điểm cụ thể đều đặn trong năm học. Ví dụ: các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học
vẫn đƣợc dạy riêng rẽ. Tuy nhiên, chƣơng trình có bố trí xen kẽ một số chƣơng trình
tích hợp liên môn nhằm làm cho học sinh quen dần với việc sử dụng kiến thức
những môn học gần gũi nhau.
Thứ ba, phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng đề tài
tích hợp. Cách này đƣợc áp dụng cho những môn học gần nhau về bản chất, mục
tiêu hoặc cho những môn học có đóng góp bổ sung nhau, thƣờng dựa vào một môn
học công cụ nhƣ Toán, Tiếng việt. Trong trƣờng hợp này, môn học tích hợp đƣợc
một giáo viên giảng dạy.
Thứ tƣ, phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng các tình
huống tích hợp, xoay quanh những mục tiêu chung cho một nhóm môn, tạo thành
các môn học tích hợp.
1.2.1.5. Vai trò của tích hợp trong dạy học
Dạy học từng môn riêng rẽ giúp học sinh hình thành kiến thức khoa học một
cách hệ thống, dạy học tích hợp giúp học sinh liên hệ kiến thức trong nhà trƣờng và

Dạy học “tích hợp”: Học sinh đƣợc lợi gì?
(Dân trí) - Theo chương trình và sách giáo khoa sau năm 2018, học sinh sẽ học
theo phương pháp tích hợp. Vậy, dạy tích hợp, học sinh được lợi gì? - đó là nhiều
ý kiến băn khoăn của nhiều phụ huynh.
Ít môn học
Theo Đề án đổi mới căn bản toàn diện giáo dục thì sau năm 2018, số môn bắt
buộc của học sinh sẽ chỉ còn 3-8 môn, thay vì 11-13 môn nhƣ hiện nay. Chƣơng
trình giáo dục phổ thông sẽ dạy theo phƣơng án tích hợp và phân hóa. Cụ thể, ở tiểu
học tăng cƣờng tích hợp trong nội bộ môn học Toán, Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên
và Xã hội (các lớp 1, 2, 3) và lồng ghép các vấn đề nhƣ môi trường, biến đổi khí
hậu, kĩ năng sống, dân số, sức khỏe sinh sản,… vào các môn học và hoạt động giáo
dục. Lớp 4 và lớp 5, thực hiện điều chỉnh và hình thành hai môn: Khoa học và Công
nghệ và tìm hiểu xã hội.

9


Ở THCS, tăng cƣờng tích hợp trong nội bộ môn học Toán, Ngữ Văn, Ngoại
ngữ, Công nghệ, Giáo dục công dân,… và lồng ghép các vấn đề nhƣ môi trường,
biến đổi khí hậu, kĩ năng sống, dân số, sức khỏe sinh sản,…vào các môn học và
hoạt động giáo dục. Xây dựng hai môn học mới là Môn Khoa học tự nhiên (trên cơ
sở các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học hiện hành) và môn Khoa học xã hội (trên cơ
sở các môn Lịch sử, Địa lý hiện hành và một số vấn đề xã hội).
Ở THPT, tiếp tục thực hiện tích hợp một số nội dung chƣa thành môn học
nhƣng cần thiết giáo dục cho HS vào các môn học và hoạt động nhƣ đã làm trong
chƣơng trình hiện hành.
Sau năm 2018, giảm các môn học chỉ từ 3 - 8 môn ở bậc phổ thông.
Thứ trƣởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Vinh Hiển cho biết: "Dạy học tích hợp sẽ
mang lại nhiều lợi ích nhƣ giúp học sinh áp dụng đƣợc nhiều kỹ năng, nền tảng kiến
thức tích hợp giúp việc tìm kiếm thông tin nhanh hơn, khuyến khích việc học sâu và

-Sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, biểu bảng , sơ đồ trong DH
-Sử dụng các tƣ liệu điện tử trong DH
6. Ứng dụng CNTT trong dạy học
-Sử dụng phần mềm powerpoint để thiết kế bài giảng
-Sử dụng phần mềm mindmap trong DH
-Sử dụng Grap trong dạy học
7. Dạy học theo dự án
8. Dạy học theo hợp đồng
9. Dạy học theo góc
10. Hoạt động tự lực học tập của HS: HS tự học tự nghiên cứu
11. Sử dụng bài tập hóa học trong dạy học
Trong các phƣơng pháp trên khi da ̣y ho ̣c tích hơ ̣p có phƣơng pháp da ̣y ho ̣c nêu vấ n
đề và giải quyết vẫn đề thƣơng hay áp dụng với các bƣớc thực hiê ̣n sau:
Bƣớc 1: Đặt vấn đề
Bƣớc 2: Tạo tình huống có vấn đề

12


+ Nảy sinh mâu thuẫn giữa điều đã biết hoặc chƣa biết từ học sinh.
+ Gặp tình huống học sinh phải lựa chọn
Bƣớc 3: Giải quyết vấn đề
+ Lập kế hoăch giải quyết vấn đề: xây dựng các giả thuyết
+Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề
Bƣớc 4: Kết luận vấn đề và vận dụng trong các tình huống khác

1.2.4. Qui trình viêc̣ da ̣y ho ̣c tích hơ ̣p
1.2.4.1. Đặt vấn đề:
Xây dựng kế hoạch dạy học theo hƣớng tích hợp đó là một trong những nội
dung trọng tâm Bộ GD-ĐT yêu cầu trong hƣớng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục

- Học tích cực đòi hỏi học sinh sử dụng bộ não của họ ... nghiên cứu ý tƣởng,
giải quyết vấn đề, và áp dụng những gì học đƣợc vào cuộc sống.
1.2.4.2.2. Học chủ động/Học độc lập
 Học chủ động/học độc lập là một hình thức/kiểu học tích cực. “Học” không
hoàn toàn giống ghi nhớ. Đó là một quá trình chủ động “tạo nghĩa” hay nói cách
khác đó là sự vận động nội tại trong não ngƣời học. Chỉ có những thông tin nào
đƣợc ngƣời học sắp xếp, cấu trúc và tổ chức mới có thể chuyển thành trí nhớ
dài. Thông tin sẽ chỉ tồn tại trong trí nhớ dài nếu nó đƣợc tái sử dụng hoặc nhắc
lại một cách thƣờng xuyên.
 Học chủ động/học độc lập là tập trung vào việc tạo cơ hội và kinh nghiệm
cần thiết cho ngƣời học để họ trở thành ngƣời học có năng lực, tự lực, có động
lực và tự học suốt đời. Học hiệu quả hơn nếu động cơ của nó là ham muốn đƣợc
thành công hơn là lo sợ bị thất bại. HS cần có trách nhiệm tối đa đối với việc
học tập, đánh giá và đạt tiến bộ.
 Cách tốt nhất để phát triển khả năng học chủ động/học độc lập là thông qua
"các kỹ năng tƣ duy". Nhà trƣờng không chỉ dạy cho HS học cái gì mà cần dạy

14


cho HS học thế nào. Điều này có nghĩa là tạo cho HS những thách thức đối với
tƣ duy và cho các em thời gian để tƣ duy về mọi lĩnh vực học tập của mình.
 GV cần biết về các phong cách học tập khác nhau của ngƣời học để áp dụng
kết hợp nhiều phƣơng pháp, kỹ thuật dạy học khác nhau nhằm tạo điều kiện
giúp mọi HS thành công trong học tập.
1.2.4.2.3. Học hợp tác
Học hợp tác là một hình thức/kiểu học tích cực chú trọng đến sự phối hợp với
những ngƣời khác. Học sinh làm việc cùng nhau trong nhóm nhỏ để hoàn thành
công việc chung và các thành viên trong nhóm có quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, giúp
đỡ nhau để giải quyết các vấn đề khó khăn của nhau. Học sinh có thể học tập dƣới

- Tránh áp đặt, giúp học sinh phát triển năng lực.
1.2.4.4. Mục tiêu, phƣơng pháp, nội dung của kế hoạch dạy học theo hƣớng
tích hợp.
1.2.4.4.1. Mục tiêu
- Hiểu đƣợc bản chất của kế hoạch dạy học tích hợp.
- Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với cuộc sống
hàng ngày, trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này, hòa
nhập thế giới học đƣờng với thế giới cuộc sống.
- Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn. Cái cốt yếu là những năng lực
cơ bản cần cho học sinh vận dụng vào xử lí những tình huống có ý nghĩa trong cuộc
sống, hoặc đặt cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo.
- Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể. Thay vì tham nhồi nhét cho
học sinh nhiều kiến thức lí thuyết đủ loại, dạy học tích hợp chú trọng tập dƣợt cho
học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng học đƣợc vào các tình huống thực tế, có ích
cho cuộc sống sau này làm công dân, làm ngƣời lao động, làm cha mẹ, có năng lực
sống tự lập.
- Xác lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học. Trong quá trình học tập, học
sinh có thể lần lƣợt học những môn học khác nhau, những phần khác nhau trong
mỗi môn học nhƣng học sinh phải biết đặt các khái niệm đã học trong những mối
quan hệ hệ thống trong phạm vi từng môn học cũng nhƣ giữa các môn học khác
nhau. Thông tin càng đa dạng, phong phú thì tính hệ thống phải càng cao, có nhƣ

16


vậy thì các em mới thực sự làm chủ đƣợc kiến thức và mới vận dụng đƣợc kiến thức
đã học khi phải đƣơng đầu với một tình huống thách thức, bất ngờ, chƣa từng gặp.
1.2.4.4.2. Phƣơng pháp
Phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích hợp là lồng ghép nội dung tích hợp vào
các bài dạy, tùy theo từng môn học mà lồng ghép tích hợp ở các mức độ nhƣ liên