MỤC LỤC

Trang
LỜI NÓI ĐẦU

2

1. CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ
TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KẾT HỢP SỨC MẠNH DÂN TỘC VỚI
SỨC MẠNH THỜI ĐẠI

3

1.1. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân
tộc với sức mạnh thời đại

3

1.2. Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp
sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

5

2. VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KẾT HỢP SỨC MẠNH
DÂN TỘC VỚI SỨC MẠNH THỜI ĐẠI TRONG CÔNG CUỘC ĐỔI
MỚI HIỆN NAY

13

2.1. Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới ánh sáng tư
tưởng Hồ Chí Minh

tộc với sức mạnh thời đại

Hồ Chí Minh tiếp thu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về đoàn
kết quốc tế của giai cấp công nhân. Vấn đề này đã được C.Mác và
Ph.Ăngghen đề cập từ giữa thế kỷ XIX: để chiến thắng giai cấp tư sản và chủ
nghĩa tư bản toàn thế giới, giai cấp công nhân phải đoàn kết, tập hợp lực
lượng rộng lớn, cả trong nước và quốc tế. Trong tác phẩm Tuyên ngôn của
Đảng Cộng sản, C.Mác và Ph.Ăngghen nêu lên khẩu hiệu: Vô sản tất cả các
nước đoàn kết lại. Đầu thế kỷ XX, V.I.Lênin tiếp tục phát triển tư tưởng đó
thành: Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại. Đoàn kết
giai cấp công nhân và nhân dân các dân tộc bị áp bức là một tất yếu lịch sử
nhằm thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử thế giới của giai cấp công nhân là
xoá bỏ chủ nghĩa tư bản, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa
cộng sản trên phạm vi toàn thế giới. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh
quốc tế còn là vấn đề có tính nguyên tắc của cách mạng xã hội chủ nghĩa để
tập hợp lực lượng và tiến tới thắng lợi cuối cùng.
Hồ Chí Minh nghiên cứu, nắm bắt đặc điểm, xu thế của thời đại.


3
Cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản từ giai đoạn tự do
cạnh tranh chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa. Sự hình thành chủ nghĩa
đế quốc và hệ thống thuộc địa của chúng đã làm nảy sinh một mâu thuẫn cơ
bản của thời đại: mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc với các dân tộc thuộc địa.
Từ đó, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc phát triển mạnh.
Sự phát triển không đồng đều của chủ nghĩa tư bản đã làm sâu sắc thêm
mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau, gây ra cuộc chiến tranh nhằm
phân chia lại thị trường, tiêu biểu là hai cuộc chiến tranh thế giới (1914-1918
và 1939-1945). Gánh nặng của hai cuộc chiến tranh đè nặng lên số phận của
nhân dân lao động ở cả chính quốc và thuộc địa, thúc đẩy phong trào đấu

đoạn và chuyển sang chủ nghĩa đế quốc.
Trong năm mươi năm đó, đã có hai cuộc chiến tranh thế giới khủng
khiếp nhất trong lịch sử do bọn đế quốc gây ra. Đồng thời cũng do những
chiến tranh đó mà bọn đế quốc Nga, Đức, Ý, Nhật bị tiêu diệt; đế quốc Anh,
Pháp bị suy đồi; tư bản Mỹ thì nhảy lên làm trùm đế quốc, trùm phản động.
Quan trọng nhất là Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, Liên Xô,
nước xã hội chủ nghĩa thành lập, rộng một phần sáu thế giới và gần một nửa
loài người, đã tiến vào con đường dân chủ mới, những dân tộc bị áp bức lần
lượt nổi dậy chống chủ nghĩa đế quốc, đòi độc lập tự do1.
Thắng lợi của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga năm
1917 và sự ra đời của Nhà nước công nông đầu tiên trên trái đất đã phá vỡ
tính thống nhất của chủ nghĩa tư bản thế giới, mở đầu cho thời đại mới - thời
đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới.
Cũng từ đó, mâu thuẫn cơ bản xuyên suốt thời đại là mâu thuẫn giữa chủ
nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư bản. Chính sự ra đời của Nhà nước Xôviết và
sau đó là Quốc tế cộng sản đã tạo điều kiện cho phong trào cách mạng thế
giới phát triển, mở ra sự chuyển hướng của cách mạng giải phóng dân tộc
theo quỹ đạo của cách mạng vô sản.
Thời đại mà Hồ Chí Minh sống và hoạt động đã chấm dứt sự tồn tại
biệt lập giữa các quốc gia, mở ra mối quan hệ quốc tế ngày càng rộng lớn
giữa các dân tộc, làm cho vận mệnh của các dân tộc không thể tách rời vận
mệnh chung của cả loài người.
Đối với Việt Nam, một dân tộc có truyền thống lịch sử kiên cường
chống ngoại xâm, khắc phục thiên tai để tồn tại và phát triển; đất không rộng,
1

Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 6, tr.153.


5

thần quốc tế.
Kẻ thù của các dân tộc và cách mạng thế giới hiểu rõ sức mạnh của
khối đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế. Vì vậy, để áp đặt và duy trì được
ách thống trị của chúng đối với các thuộc địa, chúng đã ra sức chia rẽ các dân
tộc, truyền bá tư tưởng của chủ nghĩa chủng tộc, khuyến khích thói kỳ thị màu
da, kích động chủ nghĩa dân tộc cực đoan… Hồ Chí Minh đã chứng kiến sự
thối nát đó của chủ nghĩa thực dân khi còn ở trong nước cũng như khi đi tìm
đường cứu nước, song Người cũng đã chứng kiến về sự chan hòa giữa các dân
tộc, các chủng tộc khi đến Liên Xô vào năm 1923. Người rất phấn khởi nhìn
thấy ở Trường Đại học phương Đông hình ảnh đại đoàn kết giữa các dân tộc
đủ màu da.
"Quan sơn muôn dặm một nhà
Vì trong bốn biển đều là anh em"2.
Hồ Chí Minh là người có đóng góp lớn vào lý luận Mác - Lênin về kết
hợp chặt chẽ giữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế, kết hợp sức mạnh
dân tộc với sức mạnh thời đại. Luận điểm coi chủ nghĩa đế quốc là con đỉa hai
vòi, coi liên minh các dân tộc ở phương Đông là một trong những cái cánh
1
2

Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 9, tr.315-316.
Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 8, tr.362.


8
cách mạng vô sản, khẳng định chủ nghĩa cộng sản có thể áp dụng được ở
phương Đông; cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa có thể thắng lợi
trước cách mạng vô sản ở chính quốc… Đó là sự phát triển sáng tạo của Hồ
Chí Minh, có ý nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn.
Đề cao sự giúp đỡ quốc tế với cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh cũng

Sinh ra và lớn lên ở một nước thuộc địa, phong kiến lạc hậu, bôn ba
khắp thế giới đi tìm đường cứu nước, cứu dân, hơn ai hết, Hồ Chí Minh là
người thấu hiểu sâu sắc nỗi nhục mất nước của các dân tộc và sự thốn khổ của
nhân dân lao động tất cả các nước trên thế giới. Vì vậy, trong suốt cuộc đời
hoạt động của mình, Hồ Chí Minh luôn luôn chăm lo xây dựng, vun đắp cho
tình hữu nghị, hợp tác và đoàn kết giữa nhân dân các nước theo tinh thần "bốn
phương vô sản đều là anh em"1 nhằm tạo nên sức mạnh to lớn cho sự nghiệp
cách mạng của các dân tộc.
Những năm bôn ba tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã từng sống,
làm việc, hoạt động ở nhiều nước, do đó có vinh dự là người đặt cơ sở đầu
tiên cho tình hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân nhiều nước trên
thế giới. Sau khi nước ta giành được độc lập, Người đã nhiều lần tuyên bố:
"Chính sách ngoại giao của Chính phủ thì chỉ có một điều tức là thân thiện
với tất cả các nước dân chủ trên thế giới để giữ gìn hòa bình" 2; "Thái độ nước
1
2

Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 10, tr.195.
Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 5, tr.30.


11
Việt Nam đối với những nước Á châu là một thái độ anh em, đối với ngũ
cường là một thái độ bạn bè" 1 (Ngũ cường là 5 nước lớn lúc đó: Liên Xô,
Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc).
Thực hiện quan điểm đối ngoại hòa bình, hữu nghị, Hồ Chí Minh đã thể
hiện là một nhà ngoại giao mẫu mực, vừa cứng rắn về nguyên tắc, vừa mềm
dẻo về sách lược, dĩ bất biến, ứng vạn biến. Phong cách đối ngoại của Hồ Chí
Minh là phong cách ứng xử văn hóa mà hạt nhân là ứng xử có lý, có tình. Hồ
Chí Minh chủ trương giương cao ngọn cờ hòa bình, đoàn kết quốc tế, đồng

12
luôn có mối quan tâm đặc biệt, ra sức xây dựng quan hệ đoàn kết về mọi mặt
nhằm hình thành liên minh chiến đấu chống kẻ thù chung. Người cũng hết sức
coi trọng, thiết lập mối quan hệ hữu nghị, láng giềng với các nước trong khu
vực dù có chế độ chính trị khác nhau. Những hoạt động ngoại giao không mệt
mỏi của Người đã nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, trong
phe xã hội chủ nghĩa cũng như trong các nước thuộc thế giới thứ ba. Đồng
thời qua đó, Hồ Chí Minh và Đảng, Nhà nước ta đã có những đóng góp tích
cực, chủ động vào cuộc đấu tranh bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa Mác Lênin, tăng cường hữu nghị giữa các nước, các dân tộc.
Tóm lại, với trí tuệ của mình, với chủ nghĩa quốc tế trong sáng, với đức
độ khiêm nhường, thái độ thiện chí, Hồ Chí Minh đã vượt qua mọi trở ngại,
khó khăn, từ trong những mối quan hệ chồng chéo, phức tạp của thời đại, đề
ra được chủ trương, phương châm, phương pháp, đối sách, ứng xử quốc tế
đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với tình hình cụ thể trong mỗi giai đoạn cách
mạng. Tư tưởng đó của Hồ Chí Minh đã phát huy được tối đa sức mạnh dân
tộc kết hợp với sức mạnh thời đại để đưa cách mạng Việt Nam từng bước đi
tới thắng lợi như ngày nay, góp phần tích cực vào sự nghiệp chung của nhân
dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội.
2. VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KẾT HỢP SỨC MẠNH DÂN
TỘC VỚI SỨC MẠNH THỜI ĐẠI TRONG CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI HIỆN NAY

2.1. Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới ánh sáng tư
tưởng Hồ Chí Minh

Để thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước đòi hỏi phải phát huy cao độ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc kết
hợp với sức mạnh thời đại.
Phải thấu suốt quan điểm đại đoàn kết toàn dân tộc là nguồn sức
mạnh to lớn, động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm
thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, công nghiệp hoá, hiện đại

với đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực để phục vụ sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước cả trước mắt và lâu dài.
Nêu cao ý thức độc lập tự chủ, tự lực tự cường trong xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đồng thời phải mở rộng
quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế trong điều
kiện lịch sử mới để tranh thủ, tận dụng môi trường quốc tế thuận lợi để phát
triển nhanh và bền vững. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X khẳng định:
"Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hoà bình, hợp tác và
phát triển; chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hoá, đa dạng hoá các
1

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành
Trung ương, Khoá IX, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003, tr.13.


14
quan hệ quốc tế. Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở
rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác. Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy
của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác
quốc tế và khu vực"1. Nắm vững phương châm ngoại giao mềm dẻo, có
nguyên tắc nhằm thực hiện thắng lợi chính sách đối ngoại hiện nay của Đảng
và Nhà nước. Đưa các quan hệ quốc tế đã được thiết lập đi vào chiều sâu, ổn
định, bền vững, phát triển quan hệ với tất cả các nước, các vùng lãnh thổ và
các tổ chức quốc tế theo các nguyên tắc: tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn
vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau; không dùng vũ
lực hoặc đe doạ dùng vũ lực; giải quyết bất đồng và tranh chấp thông qua
thương lượng hoà bình; tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng và cùng có lợi… Củng
cố, tăng cường quan hệ với các Đảng Cộng sản, công nhân, đảng cánh tả, các
phong trào độc lập dân tộc, cách mạng và tiến bộ trên thế giới. Tiếp tục mở
rộng quan hệ với các đảng cầm quyền. Phát triển công tác đối ngoại nhân dân

ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.


16
KẾT LUẬN

Tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời
đại gồm nhiều nội dung thiết thực chỉ đạo quá trình cách mạng Việt Nam. Đó
là cơ sở để giải quyết đúng đắn mối quan hệ dân tộc - giai cấp, quốc gia và
quốc tế để tạo nên sức mạnh tổng hợp, bảo đảm cho cách mạng Việt Nam đi
đến thắng lợi, đồng thời để lại nhiều kinh nghiệm quý báu cho các quốc gia
dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế.
Ngày nay, trong điều kiện tình hình thế giới có nhiều diễn biến phức
tạp, chủ nghĩa xã hội hiện thực lâm vào khủng hoảng, không còn nguyên hệ
thống các nước xã hội chủ nghĩa như trước đây, sự viện trợ quốc tế vô tư
không còn như trước. Trong khi đó, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch
ra sức lợi dụng xu thế toàn cầu hoá kinh tế để chi phối các nước đang và chậm
phát triển trong đó có Việt Nam. Sự nghiệp cách mạng đòi hỏi phải mở rộng
hội nhập quốc tế để tận dụng yếu tố thuận lợi bên ngoài, kết hợp sức mạnh
dân tộc với sức mạnh thời đại trong điều kiện mới. Mặc dù vậy, phải luôn nêu
cao cảnh giác cách mạng, giữ vững độc lập tự chủ, giữ gìn và phát huy bản
sắc văn hoá dân tộc. Phải kiên quyết đấu tranh chống sự xâm nhập của các
hiện tượng phản văn hoá, trái với thuần phong mỹ tục và truyền thống tốt đẹp
của dân tộc.