VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ THANH HÒA

CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO TỪ THỰC TIỄN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 60.34.04.02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI- 2017


CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học:
PGS. TS VĂN TẤT THU

Phản biện 1: ........................................................................
........................................................................

Phản biện 2: ........................................................................
........................................................................

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
họp tại: Học viện Khoa học xã hội ….giờ .…ngày ….tháng.....năm 2017.


4.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu, về không gian, là địa bàn Thành phố Hồ
Chí Minh, về thời gian là từ khi có Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 12
2


tháng 3 năm 2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công
tác tôn giáo đến nay.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận nghiên cứu
Luận văn được triển khai dựa trên quan điểm của chủ nghĩa MácLênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về chính
sách tôn giáo và thực hiện chính sách tôn giáo của nhà nước.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Triển khai luận văn này, tác giả sử dụng những nguyên tắc
phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy
vật lịch sử; đồng thời sử dụng các phương pháp của các khoa học cụ thể,
như tổng hợp và phân tích, khái quát hoá, thống kê, so sánh, lịch sử và
lôgic, xã hội học, tôn giáo học.
6. Ý nghĩa của luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Các kết luận, kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần bổ sung
hoàn thiện những vấn đề lý luận về chính sách công nói chung, chính
sách tôn giáo nói riêng ở Việt Nam.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo để xây
dựng chủ trương, biện pháp nâng cao hiệu quả công tác thực hiện chính
sách tôn giáo ở địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh vùng Đông
Nam bộ có tình hình tôn giáo tương tự với Thành phố Hồ Chí Minh.
Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và học
tập tại trường đại học, cao đẳng, trung cấp trên địa bàn Thành phố Hồ

hoặc không theo tôn giáo nào của công dân, phát huy sức mạnh đại đoàn
kết dân tộc, đoàn kết đồng bào theo các tôn giáo khác nhau, đoàn kết

1

Quốc hội (2016) Luật Tín ngưỡng, tôn giáo.

4


đồng bào theo hoặc không theo tôn giáo nào vì sự nghiệp xây dựng, bảo
vệ và phát triển đất nước.
1.1.2. Vấn đề chính sách tôn giáo
Giải quyết tốt vấn đề tôn giáo sẽ tạo tiền đề quan trọng để thực
hiện đại đoàn kết dân tộc. Đại hội XII của Đảng khẳng định: Tiếp tục
hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, phát huy những
giá trị văn hoá, đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo. Quan tâm và tạo điều
kiện cho các tổ chức tôn giáo sinh hoạt theo hiến chương, điều lệ của các
tổ chức tôn giáo đã được Nhà nước công nhận, theo quy định của pháp
luật. Đồng thời, chủ động phòng ngừa, kiên quyết đấu tranh với những
hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để chia rẽ, phá hoại khối đại đoàn
kết dân tộc hoặc những hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trái quy định của
pháp luật.
Với yêu cầu, nhiệm vụ thực hiện đặt ra trong xây dựng nhà nước
pháp quyền, nền kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội và mở cửa
hội nhập quốc tế cần phải nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện chính sách tôn
giáo trở thành vấn đề, nhiệm vụ quan trọng và cấp bách đặt ra hiện nay,
đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước.
1.1.3. Mục tiêu chính sách tôn giáo
Những mục tiêu cụ thể của chính sách tôn giáo, nhằm tạo mục

mọi người tôn trọng và yêu thích, giải pháp này đặc biệt có tác dụng
mạnh đối với các tôn giáo, và lý tưởng chính trị.
Ngoài các giải pháp đã được nêu trên, khi xây dựng chính sách
tôn giáo cần phải xây dựng các công cụ chính sách như:
Thứ nhất, công cụ quyền lực, pháp luật của Nhà nước;
Thứ hai, công cụ hành chính tổ chức;
Cuối cùng, một công cụ hữu dụng và tác động tương đối mạnh
cần được sử dụng trong xây dựng và hoàn thiện chính sách tôn giáo đó
là công cụ “tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng”.
6


Tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng để các đối tượng chính
sách và người dân hiểu rõ về mục tiêu, yêu cầu của chính sách, về tính
đúng đắn của chính sách để họ tự giác thực hiện.
1.1.5. Thể chế chính sách tôn giáo
Quan điểm của Đảng về tôn giáo đã được nhà nước ta thể chế
hóa trong các văn bản pháp luật cao nhất của nhà nước, trong các Hiến
pháp 1946, 1959, 1980, 1992 và đặc biệt trong Hiến pháp 2013.
Trên cơ sở quan điểm, chủ trương nêu trong Nghị quyết số 24 NQTW ngày 16/10/1990 của Bộ Chính trị khóa VI, Hội đồng Bộ trưởng (nay
là chính phủ) cụ thể hóa bằng việc ban hành Nghị định số 69/NĐ- HĐBT
ngày 21/3/1991 về việc “Quy định về các hoạt động tôn giáo” là văn bản
mở đầu.
Sau đó là nhiều văn bản được ban hành để giải quyết tình hình
tôn giáo như: Nghị định 26/NĐ-CP ngày 19/4/1999 của Chính phủ “Về
các hoạt động tôn giáo” [21]; Pháp lệnh số 21/2004/PL-UBTVQH11
ngày 18 tháng 6 năm 2004 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tín
ngưỡng, tôn giáo được ban hành cũng như Nghị định số 22/2005/NĐCP của Chính phủ về việc “Hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp
lệnh tín ngưỡng, tôn giáo” ban hành (3/2005); Chỉ thị 01/2005/CT-TTg
ngày 04 tháng 02 năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ về một số công

trị, tư tưởng làm hàng đầu, kinh tế là mũi nhọn, ngoại giao làm hậu thuẫn,
tôn giáo, dân tộc làm ngòi nổ, kết hợp với bạo loạn lật đổ, uy hiếp, răn
đe, gây sức ép về quân sự.
Thứ hai, thủ đoạn lợi dụng vấn đề tôn giáo chống phá cách mạng
Việt Nam của các thế lực thù địch.
Thủ đoạn đó được biểu hiện cụ thể ở các dạng sau :
Chúng tìm mọi cách xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước; lợi dụng
những vấn đề tôn giáo để kích động tư tưởng dân tộc hẹp hòi, dân tộc

2

Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.

8


cực đoan; tập trung phá hoại các cơ sở kinh tế - xã; tìm mọi cách để xây
dựng, nuôi dưỡng các tổ chức phản động người Việt Nam ở nước ngoài…
1.2. Quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về tôn giáo

1.2.1. Quan điểm của Đảng về tôn giáo và chính sách tôn giáo
Vận dụng quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh về tôn giáo, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 24NQ/TW ngày 16/10/1990 về tăng cường công tác tôn giáo trong tình
hình mới, Nghị quyết xác định: “Tôn giáo là một vấn đề còn tồn tại lâu
dài. Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân
dân. Đạo đức tôn giáo có nhiều điều phù hợp với công cuộc xây dựng
xã hội mới”3.
Đến Hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp hành Trung ương khóa IX
đã ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 12/3/2003 thống nhất nhận

Bốn là, chính sách về việc thành lập, chia, tách, sát nhập, hợp
nhất tổ chức tôn giáo trực thuộc.
Năm là, chính sách về việc phong chức, phong phẩm, bổ nhiệm,
bầu cử, suy cử, thuyên chuyển, cách chức bãi nhiệm chức sắc, chức việc,
nhà tu hành.
Sáu là, chính sách về cơ sở đào tạo tôn giáo, lớp bồi dưỡng
tôn giáo.
Bảy là, chính sách về hoạt động tôn giáo; hoạt động xuất bản, giáo
dục, y tế, bảo trợ xã hội, từ thiện, nhân đạo của tổ chức tôn giáo.
Tám là, chính sách về tài sản của cơ sở tín ngưỡng, tổ chức
tôn giáo.
Chín là, chính sách về quản lý nhà nước và xử lý vi phạm pháp
luật trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.
Kết luận Chương 1
Việc xây dựng và hoàn thiện chính sách tôn giáo hiện nay là một
việc làm cấp bách. Cần phải thực hiện xây dựng và hoàn thiện chính sách
tôn giáo một cách bài bản, đủ quy trình, đúng nguyên tắc trên cơ sở lý
luận và thực tiễn để khắc phục những hạn chế hiện tại và tình hình tôn
giáo trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng.
10


Chương 2
THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
2.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội và tôn giáo của Thành phố Hồ
Chí Minh ảnh hưởng đến thực hiện chính sách tôn giáo

2.1.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố Hồ Chí Minh nằm trong toạ độ địa lý khoảng 100 10'

2.1.3. Quan điểm của Thành ủy và Chính quyền Thành phố
về chính sách tôn giáo
Trước sự đa văn hóa, đa tín ngưỡng, tôn giáo của các dân tộc
sinh sống trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Thành ủy và Chính
quyền Thành phố đã có những quan điểm về việc đảm bảo ổn định xã
hội trong đó có vấn đề tôn giáo. Cụ thể là:
Thực hiện có hiệu quả chủ trương, chính sách tôn giáo của Nhà
nước đã đề ra;
Tạo điều kiện cho các tôn giáo trên địa bàn Thành phố hoạt động
bình thường theo đúng chính sách và pháp luật của Nhà nước;
Đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, xây dựng cuộc sống tốt
đời, đẹp đạo trong quần chúng, tín đồ, chức sắc, nhà tu hành ở cơ cở trên
địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
Tăng cường thông tin tuyên truyền về chính sách tôn giáo của
nhà nước đến với toàn nhân dân thành phố, nhất là những quận, huyện
có đông đồng bào có đạo;
Tăng cường, củng cố chính quyền thành phố và các quận, huyện
thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước về vấn đề tôn giáo.
Bên cạnh đó, hướng dẫn các tôn giáo trên địa bàn thành phố thực hiện
quan hệ đối ngoại phù hợp với đường lối của Đảng và Nhà nước.

12


2.2. Thực trạng chính sách tôn giáo hiện nay
2.2.1 Thực trạng mục tiêu chính sách tôn giáo
Chính sách nhất quán của nhà nước Việt Nam là tôn trọng và tạo
điều kiện thuận lợi để mọi người dân thực hiện quyền tự do tôn giáo, tín
ngưỡng; coi trọng chính sách đoàn kết và hòa hợp giữa các tôn giáo, đảm
bảo sự bình đẳng, không phân biệt đối xử vì lý do tôn giáo, tín ngưỡng,

tôn giáo;
Năm là, một số quy định trong pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo
còn thiếu cụ thể;
Sáu là, một số quy định trong pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo
chưa phù hợp với thực tiễn, không có tính khả thi;
Bảy là, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo còn thiếu các biện pháp
chế tài.
2.2.3. Thực trạng các giải pháp công cụ chính sách tôn giáo
Hệ thống quy phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo được bổ
sung, hoàn thiện; công tác vận động quần chúng và công tác quản lý nhà
nước về tín ngưỡng, tôn giáo, về an ninh, trật tự ở cơ sở ngày càng được
chú trọng.
Tuy nhiên, thực tiễn đã đặt ra vấn đề đặt ra cho chính sách tôn
giáo trong tình hình hiện nay là:
Thứ nhất, nhanh chóng hoàn thiện và ban hành văn bản pháp
luật, hành lang pháp lý để thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo đã được
Quốc hội khoa 14 thông qua ngày 18/11/2016.
Thứ hai, củng cố, kiện toàn tổ chức bộ máy làm công tác quản
lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.
Thứ ba, xử lý các vấn đề nảy sinh trong tín ngưỡng, tôn giáo.
Thứ tư, hình thành nguyên tắc, phương châm trong công tác
tôn giáo.
Thứ năm, chú trọng công tác đối ngoại tôn giáo.

14


2.3. Thực trạng thực hiện chính sách tôn giáo tại Thành phố
Hồ Chí Minh
2.3.1. Thực trạng thực hiện mục tiêu chính sách tôn giáo tại

thực hiện thể chế chính sách tôn giáo.
Tình hình tôn giáo trên địa bàn Thành phố có những phát sinh
mới mà nhà nước và chính quyền chưa thể dự báo được, từ đó chưa có
những cơ sở pháp lý để quản lý tốt hơn vấn đề tôn giáo mới phát sinh.
Cụ thể như: việc quản lý các hội đoàn tôn giáo, các tổ chức phi chính phủ
nước ngoài, vấn đề đòi lại cơ sở vật chất tôn giáo, vấn đề tranh chấp nội
bộ trong các tôn giáo và đặc biệt là vấn đề an ninh tôn giáo và bọn phản
động lưu vong ở nước ngoài cấu kết các thế lực chống phá công cuộc xây
dựng Thành phố;…
2.3.4. Thực trạng các chủ thể tham gia thực hiện chính sách
tôn giáo tại Thành phố Hồ Chí Minh
Là một trung tâm về nhiều mặt của cả nước, là đầu mối giao lưu
quốc tế, Các chủ thể tham gia thực hiện chính sách tôn giáo đã tích cực
thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước đề ra mang lại
nhiều thành tựu cụ thể.
Mặt khác, chủ thể tham gia chính sách tôn giáo tại Thành phố Hồ
Chí Minh vẫn còn nhiều hạn chế. Các cấp ủy, chính quyền, cán bộ làm công
tác tôn giáo chưa nhận thức đúng đắn chủ trương, chính sách tôn giáo, chưa
làm tốt công tác hướng dẫn, vận động chức sắc, tín đồ tôn giáo.
2.3.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính
sách tôn giáo tại Thành phố Hồ Chí Minh
Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách tôn giáo trên địa
bàn Thành phố Hồ Chí Minh cụ thể là:
Thứ nhất, dân số đông, các nguồn lưu dân nhập cư ngày càng tập
trung về Thành phố Hồ Chí Minh để làm việc tạo nên có nhiều thành
phần dân tộc và tôn giáo;
Thứ hai, các thế lực thù địch nội tại của chế độ cũ luôn tìm cách
chống phá công cuộc xây dựng và phát triển Thành phố;
16


Tín ngưỡng, tôn giáo 2004.

17


Thứ ba, chính sách tôn giáo Việt Nam luôn đứng trước thách thức
của tình hình tôn giáo hiện nay như việc kích động giáo dân tập trung đông
người tổ chức cầu nguyện, hiệp thông, lên án chính quyền đàn áp tôn giáo, coi
thường pháp luật, công khai thách thức chống đối chính quyền, gây rối trật tự
công cộng, chống người thi hành công vụ, bắt giữ cán bộ, đập phát tài sản,…

2.4.3. Nguyên nhân của các hạn chế, bất cập của chính sách
tôn giáo
Những hạn chế, bất cập của chính sách tôn giáo ở Việt Nam đã
được nêu ở trên đều có những nguyên nhân chủ yếu sau:
Thứ nhất, trong quá trình thực hiện chính sách tôn giáo, có những
quy định liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo được quy định mới không
thống nhất dẫn đến sự mâu thuẩn, chồng chéo;
Thứ hai, việc áp dụng pháp luật trong quản lý hoạt động tôn giáo và
giải quyết vấn đề tôn giáo của cơ quan có thẩm quyền chưa được thống nhất;
Thứ ba, việc phân công, phân cấp phân quyền trong việc thực
hiện chính sách tôn giáo vào trong cuộc sống chưa phù hợp, chưa tương
xứng với điều kiện, năng lực thực hiện các chủ thể, chưa tính tới yếu tố
đặc thù, nhạy cảm của hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo;
Thứ tư, trong quá trình thực hiện chính sách, nhất là các văn bản
pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành, các cơ quan quản lý nhà
nước chưa lường hết được các yếu tố phát sinh trong thực tiễn;
Kết luận Chương 2
Sự đa dạng về tín ngưỡng, tôn giáo của Thành phố Hồ Chí Minh,
làm cho tình hình tôn giáo trên địa bàn, trong quá trình thực hiện chính

tín ngưỡng của quần chúng, vừa phải kịp thời đấu tranh chống địch lợi
dụng tôn giáo đế phá hoại cách mạng;
Thứ hai, nội dung cốt lõi của công tác tôn giáo là công tác vận
động quần chúng;
19


Thứ ba, làm tốt công tác tôn giáo là trách nhiệm của toàn bộ hệ
thống chính trị do Đảng lãnh đạo;
Thứ tư, việc theo đạo, truyền đạo và hoạt động tôn giáo (sinh hoạt
động, truyền đạo và quản đạo) phải tuân thủ hiến pháp và pháp luật.
3.2. Các giải pháp hoàn thiện chính sách tôn giáo ở Việt Nam
hiện nay
3.2.1. Hoàn thiện thể chế chính sách tôn giáo
Hệ thống chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và công tác
quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo từng bước được hoàn thiện, thể
chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng về tín ngưỡng, tôn giáo.
Trước hết, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được ghi nhận trong
Hiến pháp. Để đảm bảo thực hiện tốt Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo,
Chính phủ đã ban hành Nghị định số 92/2012/NĐ-CP, ngày 08/11/2012
Quy định chi tiết và biện pháp thi hành Pháp lệnh Tín ngưỡng, Tôn giáo
(gồm 5 chương, 46 điều), bổ sung nhiều quy định mới rõ ràng, minh bạch,
đề cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo.
Như vậy, chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt
Nam đã khá phù hợp và đẩy đủ. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo đã được Quốc
hội thông qua ngày 18/11/2016 và có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2018 đòi
hỏi nhà nước khẩn trương cụ thể hóa các quy định về chính sách trong Luật
Tín ngưỡng, tôn giáo nhằm nâng cao hiệu quả của Luật Tín ngưỡng, tôn
giáo và đạt được mục tiêu của chính sách tôn giáo.


Thứ nhất, đào tạo cán bộ làm công tác tôn giáo phải có một lộ
trình dài hạn, khoa học.
Thứ hai, đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo bằng những
hình thức đa dạng và thiết thực hơn.
Thứ ba, tăng cường hoạt động khảo sát tình hình thực tiễn nhằm
đúc rút những bài học kinh nghiệm.
Thứ tư, tăng cường huấn luyện các kỹ năng cho cán bộ thực hiện
chính sách tôn giáo.
21


3.2.4. Tăng cường tuyên truyền giáo dục về chính sách tôn giáo
Để tiếp tục thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động quần
chúng trong vùng đồng bào có đạo trên phạm vi cả nước cần tập trung một
số công tác sau:
Thứ nhất, tiếp tục quán triệt, triển khai và thực hiện tốt Nghị
quyết số 25-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp
hành Trung ương Đảng (khóa IX) về công tác tôn giáo; thực hiện Luật
Tín ngưỡng tôn giáo; thực hiện nghiêm túc các chỉ thị, Nghị quyết, Quyết
định, chương tình, kế hoạch liên quan đến công tác tôn giáo.
Thứ hai, tiếp tục củng cố, kiện toàn hệ thống Mặt trận và các tổ chức
thành viên từ tỉnh đến cơ sở theo hướng chuyên sâu, thiết thực, hiệu quả.
Thứ ba, các cấp, các ngành, đoàn thể trên địa bàn các tỉnh cần
chủ động phối hợp tham mưu, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, giải
quyết có hiệu quả các vụ việc, vấn đề phát sinh liên quan đến tôn giáo.
Thứ tư, đổi mới công tác tuyên truyền các chủ trương, chính sách
của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
Thứ năm, đẩy mạnh công tác tuyên truyền đối ngoại liên quan
đến tôn giáo; kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng chính đáng của chức
sắc, nhà tu hành, tín đồ các tôn giáo.

hoạt theo hiến chương, điều lệ của tổ chức tôn giáo đã được Nhà nước
công nhận, đúng quy định của pháp luật.
Thứ năm, chủ động phòng ngừa, kiên quyết đấu tranh chống
những hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để mê hoặc, chia rẽ, phá hoại
khối đại đoàn kết dân tộc.

23