VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM ĐINH TRUNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH VIỆC LÀM KHI NHÀ NƯỚC
THU HỒI ĐẤT TỪ THỰC TIỄN QUẬN 2,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành : Chính sách công
Mã số

: 60.34.04.02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

Hà Nội - 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Võ Khánh Vinh

Phản biện 1: PGS. TS Văn Tất Thu
Phản biện 2: TS. Phan Anh Tuấn

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
họp tại: Học viện Khoa học xã hội 10 giờ, ngày 11 tháng 5 năm
2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

1


hóa gia tăng sẽ đẩy một bộ phận nông dân ra khỏi vùng đất mà họ
vẫn thường sinh sống (quá trình bần cùng hóa những người lao động)
làm cho đất canh tác bình quân đầu người đã thấp (0,17ha/người lao
động) nay còn thấp hơn.
Thu hồi đất phục vụ mục đích Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
và đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ đã mang đến những thay đổi lớn ở các
vùng nông thôn Việt Nam. Báo cáo từ những đề tài nghiên cứu của
nhiều nhà khoa học trong nước cho thấy sau khi thu hồi đất, ngân
sách của địa phương tăng lên, cơ sở hạ tầng được cải thiện, thu nhập
bình quân đầu người của địa phương tăng lên hàng năm, tỉ lệ hộ
nghèo giảm đi đáng kể. Tuy nhiên thu hồi đất làm giảm đi nhanh
chóng diện tích đất sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm của
các hộ dân bị thu hồi đất. Trong 10 năm từ năm 2001 đến 2010,
trung bình mỗi năm khu vực nông thôn nước ta phải nhường 50.000
ha đất nông nghiệp. Theo tính toán của các nhà phân tích, mỗi ha đất
nông nghiệp bị thu hồi sẽ làm cho khoảng 10 người lao động mất
việc làm; và với nửa triệu ha đất bị thu hồi từ năm 2001-2010, số lao
động mất việc làm lên đến hàng triệu người.
Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm văn hóa lớn, đồng thời
là trung tâm kinh tế hàng đầu của cả nước; vì vậy, đô thị hóa ở
Thành phố là một kết quả tất yếu của sự phát triển kinh tế – xã hội.
Đặc biệt, quá trình đô thị hóa vùng ven Thành phố Hồ Chí Minh
đang diễn ra rất sôi động. Quận 2 là một trong những quận vùng ven
của Thành phố, đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ. Điều này
được biểu hiện qua sự gia tăng dân số, tăng tỉ lệ dân đô thị và thay
đổi lớn số lượng dân cư. Bên cạnh đó, Quận 2 có nhiều công trình,
dự án đang được triển khai thực hiện, trong đó nổi bật là dự án Đô

thu hồi đất từ thực tiễn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh”.
2. Tình hình nghiên cứu
3


- Trong quá trình đô thị hoá, nhiều vấn đề bức xúc về mặt xã
hội đang diễn ra khắp cả nước đã được các cơ quan truyền thông đại
chúng phản ánh hằng ngày, đời sống một bộ phận nhân dân sau khi
di dời, tái định cư gặp nhiều khó khăn, nhất là trong vấn đề việc làm,
thu nhập, điều kiện nhà ở khiến họ chưa thể hòa nhập với nơi ở mới,
việc đền bù chưa hợp lý, chưa giải quyết dứt điểm khi giải phóng
mặt bằng làm cho một số hộ dân bức xúc dẫn đến khiếu nại kéo dài,
ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự trên địa bàn… Song, sự phản
ánh trên các phương tiện thông tin đại chúng mới chỉ thể hiện ở từng
hiện tượng riêng lẻ, chưa mang tính hệ thống và chưa đủ tầm khái
quát để làm cơ sở khoa học cho các chủ trương, chính sách giải
quyết các vấn đề xã hội trong quá trình đô thị hoá.
- Việc thu hồi đất để tiến hành công nghiệp hóa, đô thị hóa và
tạo việc làm cho người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất đang là bài
toán khó của Chính phủ và các địa phương trong việc đảm bảo an
sinh xã hội và phát triển bền vững. Nếu không đánh giá tổng quát,
khoa học về sự tác động nhiều mặt của thu hồi đất đến việc làm, thu
nhập và đời sống của người dân sẽ không tìm ra "nền tảng" cho việc
ổn định chính trị, kinh tế xã hội ở nhiều địa phương trong cả nước.
- Trong các công trình nghiên cứu, các tác giả đã đánh giá sự
tác động, sự cần thiết cũng như các nhân tố ảnh hưởng của thu hồi
đất để công nghiệp hóa, đô thị hóa đến việc làm của người dân bị thu
hồi đất; trên cơ sở đó đưa ra hệ thống các giải pháp và khuyến nghị
nhằm tạo việc làm cho họ.
- Vấn đề thực hiện chính sách giải quyết việc làm, sinh kế của

bị thu hồi đất tại Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất nhóm các giải pháp nhằm tạo việc làm hiệu quả
cho người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất tại Quận 2, Thành phố
Hồ Chí Minh
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
5


Luận văn tập trung nghiên cứu việc thực hiện chính sách giải
quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất trên địa bàn quận 2.
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Thực trạng lao động, việc làm của người dân trước và sau khi bị
thu hồi đất.
- Các nhân tố ảnh hưởng tới việc làm của người dân sau khi bị
thu hồi đất.
- Nghiên cứu, đề xuất giải pháp tạo việc làm cho dân sau khi bị thu
hồi đất.
+ Phạm vi về không gian: Nghiên cứu tại địa bàn quận 2.
+ Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu số liệu từ năm 2010 đến năm
2015.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận nghiên cứu
Luận văn lấy chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch
sử làm phương pháp luận chung. Đặc biệt, chú trọng sử dụng các
phương pháp đặc trưng của kinh tế chính trị - phương pháp trừu
tượng hóa. Ngoài ra, còn sử dụng các phương pháp khác: thống kê,
so sánh, phân tích, tổng hợp...
5.2. Phương pháp nghiên cứu

quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất.
Chương 2. Thực trạng thực hiện chính sách giải quyết việc
làm cho người dân bị thu hồi đất.
Chương 3. Tăng cường chính sách giải quyết việc làm cho
người dân bị thu hồi đất.

7


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM
CHO NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT
1.1. Khái quát về chính sách giải quyết việc làm cho người
dân bị thu hồi đất
1.1.1. Các quan niệm về việc làm
1.1.2. Một số lý thuyết tạo việc làm
1.1.3. Chính sách việc làm cho người dân bị thu hồi đất
Để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, đô thị hóa, hàng chục
vạn hộ gia đình đã phải nhường đất để di dời đến nơi định cư mới
theo sự sắp xếp của các nhà quản lý. Cùng với đó là hàng trăm ngàn
ha đất phải chuyển đổi mục đích sử dụng, do đó sẽ có hàng chục vạn
lao động không còn cơ hội được làm việc trên mảnh đất của mình.
Số lao động đó hoặc phải chuyển sang các ngành nghề mới, hoặc
phải chấp nhận cảnh không có việc làm. Để đảm bảo ổn định cuộc
sống cho những người nhường đất, tạo việc làm cho lao động vùng
bị thu hồi đất là điều kiện tiên quyết cho việc thực hiện thành công
sự nghiệp công nghiệp hóa, đô thị hóa đất nước; đồng thời là nhân tố
quan trọng trong việc phấn đấu đạt được mục tiêu thúc đẩy tăng
trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội.
1.2. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện chính

biện chứng với thực hiện chính sách xã hội và thực hiện các chính
sách kinh tế. Thực hiện tốt chính sách việc làm thì nguồn lao động
được sử dụng hiệu quả, thất nghiệp sẽ giảm, thúc đẩy tăng trưởng
kinh tế, đảm bảo ổn định chính trị và xã hội. Ngược lại, khi chính
sách việc làm chưa được giải quyết tốt, nạn thất nghiệp sẽ tăng và
các tệ nạn xã hội sẽ dễ dàng phát sinh, gánh nặng của các chính sách
bảo đảm an ninh, xã hội sẽ tăng lên. Một hệ thống các chính sách
9


việc làm đồng bộ sẽ tạo môi trường thuận lợi để việc làm hình thành,
ổn định và phát triển, từ đó cho công tác giải quyết việc làm sẽ gặp
nhiều thuận lợi và có kết quả tốt.
- Thực hiện chính sách việc làm người dân bị thu hồi đất
từng bước hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện, đa dạng,
ngày càng mở rộng, hiệu quả, một bộ phận của việc thực hiện chính
sách việc làm nói chung nhằm góp phần đảm bảo an sinh xã hội, ổn
định và phát triển kinh tế xã hội ở địa phương nói riêng, cả nước nói
chung.
1.2.3. Vai trò thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho
người dân bị thu hồi đất
1.3. Nội dung thực hiện chính sách giải quyết việc làm
cho người dân bị thu hồi đất.
Thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người dân bị
thu hồi đất là quá trình tạo ra và kết hợp giữa các yếu tố tư liệu sản
xuất, sức lao động và các điều kiện kinh tế xã hội khác để đảm bảo
cho giải quyết việc làm diễn ra và duy trì việc làm.
Thực hiện chính sách cho người dân bị thu hồi đất chính là
quá trình mà người dân sử dụng sức lao động của mình có thể tự do
tìm kiếm được một công việc phù hợp, cũng như là quá trình mà

với bản thân thông qua các chính sách trợ giúp của Nhà nước và các
doanh nghiệp, đồng thời bản thân người dân cũng có cơ hội tìm việc
làm và duy trì việc làm ở các dự án sử dụng đất thu hồi hoặc tìm
được các công việc khác do sự phát triển kinh tế xã hội tạo ra.

- Ngoài ra, các tổ chức chính trị xã hội cũng có vai trò quan
trọng trong tạo việc làm cho người dân bị thu hồi đất: tuyên truyền
đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước
về đất đai đến với người dân; làm cho người dân nhận thức đúng về
việc thu hồi đất phục vụ lợi ích phát triển kinh tế xã hội.
1.5. Những yếu tố tác động đến thực hiện chính sách giải
quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất
1.5.1. Tác động của thu hồi đất đến việc làm và đời sống
người dân bị thu hồi đất
Hàng vạn ha đất đã được thu hồi để sử dụng vào mục đích
chuyên dùng như xây dựng các khu công nghiệp, kinh tế, đô thị, xây
11


dựng các công trình cơ sở hạ tầng công cộng…Thực tế cho thấy, bên
cạnh những mặt đã làm được thì vấn đề bố trí đời sống, việc làm ổn
định cho các hộ dân bị thu hồi đất đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải
quyết, nhất là các địa phương nằm trong khu vực trọng điểm kinh tế
cuả đất nước.
1.5.2. Tác động tích cực trong thực hiện chính sách giải
quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất
- Thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người dân bị
thu hồi đất sẽ tạo sức ép mạnh mẽ trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế
theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
- Góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động, thay đổi cơ cấu việc

đảng và nhà nước mong đợi sẽ thành hiện thực vào năm 2020. Tuy
nhiên, mặt khác, việc thu hồi đất đã ảnh hưởng lớn đến đời sống xã
hội của những người dân ở khu vực bị giải tỏa, những con người mà
sinh kế của họ đã từ nhiều năm đã dựa vào đất nông nghiệp và sản
xuất nông nghiệp, tiểu thương buôn bán nhỏ, lẻ.

13


Chương 2
THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT VIỆC
LÀM CHO NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT
2.1. Những yếu tố tác động đến thực hiện chính sách giải quyết
việc làm cho người dân quận 2, thành phố Hồ Chí Minh
2.1.1. Điều kiện tự nhiên
Quận 2 nằm ở phía Đông Bắc của Thành Phố Hồ Chí Minh:
Phía Bắc giáp Quận Thủ Đức; Phía Nam giáp Quận 7 (qua sông Sài
Gòn), tỉnh Đồng Nai (qua sông Đồng Nai); Phía Tây giáp Quận 1,
Quận 4 và Quận Bình Thạnh (qua sông Sài Gòn); Phía Đông giáp
Quận 9
Quận 2 nằm ở vị trí khá thuận lợi cho sự phát triển kinh tế,
đặc biệt là thương mại, dịch vụ. Quận 2 chỉ cách trung tâm thành phố
bởi sông Sài Gòn, hệ thống sông Sài Gòn sẽ giúp Quận 2 phát triển
các trung tâm thương mại – dịch vụ mang tầm quốc tế, đặc biệt là
khu vực cầu Thủ Thiêm. Tiếp giáp với sông Đồng Nai, Quận 2 có
nhiều thuận lợi để phát triển hệ thống cảng, các khu công nghiệp. Vị
trí địa lý sẽ biến Quận 2 thành đầu mối giao thông quan trọng nối
liền Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Vũng Tàu, Tây nguyên với
hệ thống đường sắt, đường bộ, đường thủy.
2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội

số ít còn lại trở thành những lao động thất nghiệp
Vấn đề thực hiện chính sách việc làm cho lao động, những
năm qua các cấp chính quyền, đoàn thể ở địa phương bằng nhiều
hình thức đã tạo công ăn việc làm cho người lao động, bình quân mỗi
năm đã tạo việc làm cho 5.487 lao động; tỷ lệ thất nghiệp giảm từ
6% năm 2005 xuống còn 4,35% năm 2010. Đây là dấu hiệu đáng
mừng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của quận, song tỷ lệ
15


này vẫn còn khá cao so với chỉ tiêu yêu cầu.
2.3. Kết quả thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho
người dân tại quận 2, thành phố Hồ Chí Minh
2.3.1. Tổ chức thực hiện
Từ tháng 5-2007 đến nay, Quỹ Hỗ trợ đào tạo và giải quyết
việc làm cho người có đất bị thu hồi trên địa bàn Thành phố Hồ Chí
Minh (gọi tắt là Quỹ 156) đã hỗ trợ được gần 90 tỷ đồng cho hàng
ngàn hộ dân bị thu hồi đất sản xuất.
Riêng tại Quận 2, công tác chăm lo, hỗ trợ cho người dân
sau di dời luôn được cả hệ thống chính trị quận quan tâm thực hiện
nhất là việc hỗ trợ người dân trong Khu đô thị mới Thủ Thiêm và hộ
dân các dự án khác thực hiện chuyển đổi ngành nghề phù hợp với
điều kiện tái định cư. Thông qua nguồn Quỹ 156/2006/QĐ - UBND
ngày 27/10/2006 của Ủy ban nhân dân thành phố, hoạt động của Sàn
giao dịch việc làm hàng năm của quận, nhiều hộ dân đã được tạo
điều kiện học nghề, giới thiệu việc làm, vay vốn phát triển sản xuất
kinh doanh, ổn định cuộc sống tại nơi ở mới.
2.3.2. Kết quả đạt được
- Về hỗ trợ vay vốn đào tạo nghề và giải quyết việc làm
- Về hỗ trợ đào tạo nghề

Nếu không có giải pháp đồng bộ mang tính khả thi để giải quyết nó thì
vấn đề ổn định và phát triển đối với quận 2 nói riêng và thành phố Hồ
Chí Minh nói chung sẽ hết sức khó khăn.
Để giải quyết cơ bản vấn đề trên, đòi hỏi chúng ta phải có
nhận thức đúng về vị trí, vai trò của người dân bị thu hồi đất và giải
quyết việc làm cho cho họ; trên cơ sở đó có các giải pháp cơ bản,
phù hợp với từng địa bàn cụ thể. Cần phải thống nhất nhận thức rằng,
giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất là một trong những
17


nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, không những liên quan đến vấn đề
phát triển Kinh tế xã hội, mà còn có ý nghĩa hết sức quan trọng đảm
bản an sinh xã hội, an ninh trật tự tại địa phương. Vấn đề đó không
đơn thuần để bảo đảm đời sống cho người dân, mà còn liên quan đến
đường lối, chính sách công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Đảng, Nhà
nước; không chỉ là vấn đề của hiện tại mà còn là của tương lai.

18


Chương 3
TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢI QUYẾT
VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT Ở QUẬN 2,
TPHCM
3.1. Quan điểm, định hướng tăng cường thực hiện chính
sách giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất.
3.1.1. Quan điểm của Đảng – Nhà nước
Để thực hiện tốt chính sách giải quyết việc làm cho người
dân bị thu hồi đất ở Quận 2, cần thực hiện đầy đủ và sâu sắc các

3.2.1.1. Tiến hành rà soát, điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống
quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cần thiết phải giải tỏa, thu hồi
3.2.1.2. Thực hiện chính sách việc làm của người dân bị thu
hồi đất và giải quyết tốt công tác tái định cư nhằm “an cư lạc nghiệp
” cho người dân bị thu hồi đất
3.2.1.3. Hoàn thiện cơ chế giải quyết việc làm cho nông dân bị
thu hồi đất
3.2.1.4.. Tổ chức, quản lý có hiệu quả thị trường sức lao động
3.2.1.5. Mở rộng thị trường xuất khẩu lao động và tạo điều
kiện thuận cho nông dân bị thu hồi đất được tham gia xuất khẩu lao
động
3.2.2. Nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp sử dụng đất
thu hồi
3.2.2.1. Tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển
nhanh, bền vững, nhằm tạo nguồn cầu về việc làm người dân bị thu
hồi đất
3.2.2.2. Tăng cường trách nhiệm của các doanh nghiệp hoạt
động sản xuất, kinh doanh sử dụng đất thu hồi trong việc giải quyết
việc làm cho người dân bị thu hồi đất
20


Kết luận Chương 3
Đánh giá một cách khách quan thì việc thực hiện các chính
sách thu hồi đất, đền bù, tái định cư, giải quyết việc làm, bảo đảm
đời sống cho người lao động bị thu hồi đất ở Quận 2 có lúc, có nơi
vẫn chưa làm tốt, chưa đáp ứng được nguyện vọng chính đáng của
đại đa số người dân. Thậm chí, một số nơi người dân bất bình, tình
trạng chống đối, khiếu kiện vẫn còn tồn tại, làm ảnh hưởng đến ổn
định chính trị, trật tự an toàn xã hội, Với những tồn tại, hạn chế và


22