Pháp luật về an toàn lao động ở Việt Nam
Trần Trọng Đào
Khoa Luật
Luận án TS Chuyên ngành:Luật kinh tế; Mã số 62 38 50 01
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Hữu Chí, TS. Nguyễn Huy Ban
Năm bảo vệ: 2013

Keywords. Pháp luật; An toàn lao động; Việt Nam.


Content

mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Xuất phát từ quan điểm coi con ng-ời là vốn quý nhất, Đảng và Nhà
n-ớc ta rất quan tâm đến vấn đề an ton lao ng, Bảo hộ lao động. Các quan
điểm cơ bản về chính sách Bảo hộ lao động đ-ợc thể hiện trong sắc lệnh
29/SL ngày 12/3/1947, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1992, Pháp lệnh
Bảo hộ lao động năm 1991, Bộ luật Lao động năm 1994, đ-ợc sửa đổi, bổ
sung năm 2002, 2006, 2007 và Bộ Luật Lao động năm 2012.
Thật vậy, con ng-ời là vốn quý nhất của xã hội. Ng-ời lao động vừa là
động lực vừa là mục tiêu của sự phát triển xã hội. Ng-ời lao động là chủ thể
của quá trình sản xuất, là yếu tố quyết định của nền kinh tế xã hội. Vì vậy,
việc bảo vệ sức khoẻ, tính mạng của ng-ời lao động là cần thiết, nó không chỉ
là yêu cầu rất quan trọng mà bao giờ cũng mang tính thời sự.
Trong chiến tranh, nhân dân ta cùng một lúc làm hai nhiệm vụ chiến
l-ợc là chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc, giải phóng dân tộc và xây dựng chủ
nghĩa xã hội ở miền Bắc. Đảng và Nhà n-ớc ta đã rất chú trọng, quan tâm tới
người lao động. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: Một công nhân bất kỳ nam hay
nữ đều rất quý báu, chẳng những quý cho gia đình các cô, các chú mà còn quý
cho Đảng, cho Chính phủ và nhân dân nữa. Người còn nói: Chúng ta phải

các yếu tố khác nh- ng-ời lao động, ng-ời sử dụng lao động, kỹ thuật, yếu tố
sản xuất, kinh doanh và cả cơ chế quản lý chúng. Pháp luật điều chỉnh các
quan hệ ATLĐ cũng vậy, phải điều chỉnh tới tất cả các mối quan hệ trực tiếp
hoặc gián tiếp liên quan đến quan hệ ATLĐ. Nghiên cứu vấn đề này, tác giả
đã đi từ các khái niệm, tính chất, đặc điểm riêng có, ý ngha và vai trò của
ATLĐ trong đời sống kinh tế xã hội.
Do đặc điểm riêng có của ATLĐ là luôn gắn liền với sản xuất, kinh
doanh, hễ có sản xuất, kinh doanh ắt có tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp
xảy ra, mà sản xuất kinh doanh là mấu chốt của sự tồn tại, phát triển xã hội.
Vn sản xuất kinh doanh luụn luụn tn ti, phỏt trin v cú mt ở mọi ni,
thuc nhiu Bộ, ngành qun lý v ở đó tạo ra sản phẩm xã hội. Chớnh vỡ th
pháp luật điều chỉnh cỏc quan hệ ATLĐ khi lao ng cũng mang tớnh đặc thù,
cũng ảnh h-ởng đến nhiều cơ quan, Bộ, ngành ở mọi lĩnh vực của đời sống xã
2


hội. Việc pháp luật v ATLĐ ảnh h-ởng sâu rộng đến đời sống xã hội, ảnh
h-ởng trực tiếp tới sức khoẻ, tính mạng của ng-ời lao động cho nên phỏp lut
v ATL rt quan trng, cần phi c hoàn thiện điều chỉnh kịp thời các
quan hệ ATLĐ mà điều này trong những năm qua Vit Nam cha lm c.
Tuy nhiờn, do điều kiện nền kinh tế của n-ớc ta còn nghèo, lạc hậu nên pháp
luật về ATLĐ của n-ớc ta ch-a hoàn thiện cũng là điều dễ hiểu. Trong giai đoạn
đầu của nền kinh tế thị tr-ờng nh- ở n-ớc ta hiện nay, việc hoàn thiện pháp luật
về ATLĐ đòi hỏi sự quan tâm không chỉ của một số nhà khoa học, nhà nghiên
cứu, một số cơ quan hay Chính phủ mà đòi hỏi cả một hệ thống cơ chế thích
hợp, của mọi ngành, mọi cấp và của mọi ng-ời lao động.
Trong luận án này, tác giả nêu bật vai trò, tầm quan trọng và sự cần
thiết cho hoàn thiện pháp luật về ATLĐ; ph-ơng h-ớng và các giải pháp hoàn
thiện. Về ph-ơng h-ớng, tác giả đề xuất h-ớng hon thiện pháp luật về ATLĐ
ở n-ớc ta tr-ớc hết phải lấy quan điểm của Đảng, Bác Hồ, của Nhà n-ớc về

mà tác giả nghiên cứu, phân tích, giúp cho các nhà hoạch định chính sách
sửa đổi, bổ sung vấn đề pháp luật, chính sách, chế độ cho phù hợp. Giúp
cho các nhà hoạch định cân nhắc tr-ớc khi quyết định những vấn đề quốc
gia mà đặc biệt là pháp luật v ATLĐ vì tr-ớc hết liên quan đến con ng-ời,
đến lợi ích tăng tr-ởng kinh tế, đến chính trị, đến hội nhập quốc tế, thu hút
đầu t-... khi có chính sách đúng sẽ thúc đẩy sản xuất, tăng năng suất lao
động, góp phần đảm bảo an ninh trật tự xã hội, tạo niềm tin của ng-ời lao
động đối với Đảng, Nhà n-ớc.
Thứ ba, kể cả ng-ời lao động và ng-ời sử dụng lao động nhận thức rõ vị
trí, vai trò của pháp luật v ATLĐ. Về phía ng-ời sử dụng lao động, họ sẽ quan
tâm thực hiện và đầu t- cho cải thiện điều kiện lao động, điều kiện lao động đảm
bảo ATLĐ là yêu cầu thiết yếu khách quan cho sản xuất, không chỉ bảo vệ sức
khoẻ, tính mạng mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho ng-ời lao động, cho
chính ng-ời sử dụng lao động và cho lợi ích quốc gia. Khi và chỉ khi ng-ời sử
dụng lao động và ng-ời lao động hiểu rõ vai trò và tầm quan trọng của ATLĐ,
họ mới cùng nhau tự giác thực hiện và mới đạt hiệu quả cao nhất.
3. Mục đích và phạm vi nghiên cứu
Nội dung chủ yếu của pháp luật về an toàn lao động là quy định các
quyền và nghĩa vụ của ng-ời sử dụng lao động và ng-ời lao động và cơ chế

4


quản lý về an toàn lao động. Để đảm bảo quyền và nghĩa vụ của ng-ời sử
dụng lao động và ng-ời lao động đ-ợc thực thi có hiệu quả, cần thiết phải có
cơ chế quản lý và cơ chế áp dụng thích hợp. Nh-ng sau 20 năm thực hiện pháp
luật v ATLĐ (qua tổng kết, đánh giá của các cơ quan chức năng mà đặc biệt
của Bộ Lao động - Th-ơng binh và Xã hội), những nội dung đó đã bộc lộ một
số khiếm khuyết trong các quy định về an toàn lao động, đặc biệt trong quá
trình áp dụng gây nhiều tranh cãi và nhiều cách hiểu khác nhau. Vì vậy, tôi

động và ng-ời lao động theo quy định của Bộ luật Lao động mà tất cả các đối
t-ợng khi tham gia quan hệ pháp luật v ATLĐ; mọi thành phần kinh tế, trong
các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, hợp tác xã, trong nông nghiệp, các loại
hình sở hữu, các trang trại có sử dụng thuê m-ớn lao động, các đơn vị sự
nghiệp trong các tổ chức quần chúng, tổ chức chính trị - xã hội, mọi ng-ời lao
động, v.v... toàn bộ các chủ thể tham gia quan hệ an toàn lao động.
4. Ph-ơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu luận án, tác giả đã sử dụng nhiều ph-ơng
pháp nghiên cứu, trong đó có các ph-ơng pháp cụ thể sau đây:
Ph-ơng pháp phân tích: Trên cơ sở các quy định hiện hành của pháp luật
về ATLĐ, tác giả phân tích các quy định về an toàn lao động lao động về những
mặt đ-ợc, những vấn đề còn bất cập, mâu thuẫn, thậm chí cả xung đột pháp luật,
từ đó rút ra những -u điểm và khuyết điểm của pháp luật hiện hành để tiếp thu
vào hoàn chỉnh pháp luật về ATLĐ ở Việt Nam. Mặt khác trong quá trình áp
dụng, từ những nhận thức thờ ơ và sự vi phạm thng xuyờn pháp luật về ATLĐ
dẫn đến các hậu quả tai nn lao ng, tác giả phân tích nguyên nhân xy ra và từ
đó đ-a ra những nhận xét, đề xuất khc phc v ra các giải pháp hoàn thiện
pháp luật về ATLĐ.
Ph-ơng pháp thống kê: Thống kê các số liệu về tai nạn lao động từ năm
1992 đến nay và quá trình áp dụng các quy định về an toàn lao động trong các
doanh nghiệp Nhà n-ớc, Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty có vốn đầu tn-ớc ngoài, Công ty liên doanh, Công ty cổ phần, các tập đoàn kinh tế v.v
Ph-ơng pháp so sánh: để làm rõ vấn đề về công tác an toàn lao động,
tác giả đã so sánh các quy định về quyền và nghĩa vụ của ng-ời sử dụng lao
động và ng-ời lao động, cơ chế quản lý và cơ chế áp dụng trong doanh nghiệp
Nhà n-ớc với các doanh nghiệp khác. Bên cạnh đó còn so sánh pháp luật n-ớc

6


ta với một số n-ớc trên thế giới nh- Mỹ, Anh, một số n-ớc phát triển ở Châu

3. Bộ Lao động - Th-ơng binh và Xã hội (1979), Công tác thanh tra kỹ thuật
an toàn và bảo hộ lao động, tập II.
4. Bộ Luật lao động (1995), Nxb Lao ng xó hi.
5. Bộ Luật lao động đ-ợc sửa đổi (2007), Nxb Lao ng xó hi.
6. Bộ Luật lao động, sửa đổi (2012), Nxb Lao động xã hội.
7. Bộ Luật dân sự (2005), Nxb Hồng Đức.
8. Bộ Luật hình sự (1999), Nxb Hồng Đức.
9. Bộ Lao động - Th-ơng binh và Xã hội (2000), Những vụ tai nạn lao động
điển hình từ năm 1992 đến 1999, Nxb Lao động - Văn hoá.
10. Bộ Y tế (1999), Bệnh bụi phổi silíc nghề nghiệp, Tài liệu tập huấn.
11. Bộ Lao động (1962), Đảm bảo an toàn lao động để phục vụ công nghiệp
hóa xã hội chủ nghĩa, Nxb Sự thật Hà Nội.
12. Công -ớc 155 (1981) về an toàn lao động, vệ sinh lao động và môi tr-ờng
lao động, Nxb Lao ng xó hi.
13. Công -ớc 148 (1977) về bảo vệ ng-ời lao động phòng chống các rủi ro
nghề nghiệp do ô nhiễm không khí, ồn và rung ở nơi làm việc, Nxb Lao
động xã hội.
14. Công -ớc 174 (1993) về phòng ngừa những tai nạn lao động nghiệm trọng,
Nxb Lao động xã hội.
15. Công tác thanh tra kỹ thuật an toàn và Bảo hộ lao động (1979), Nxb
Lao động xã hội.
16. Mai Đức Chính (2008) - Bài phát biểu của Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn
lao động Việt Nam tại lễ mít tinh phát động tuần lễ Quốc gia về ATVSLĐ-

168


PCCN lần thứ 10 năm 2008.
17. Cục An toàn lao động (2012), Hồ sơ quốc gia về an toàn lao động, vệ
sinh lao động.

39. Nguyễn Văn Quán (2000), Bài làm tốt công tác AT-VSLĐ góp phần quan
trọng trong sự phát triển nội lực đất n-ớc. Tạp chí Bảo hộ lao động (3).
40. Quy định số 41/1999/QĐ-TTG ngày 03/8/1999.
41. Quy phạm kỹ thuật an toàn bình chịu áp lực.
42. Quy phạm kỹ thuật khai thác đá lộ thiên.
43. Quy phạm kỹ thuật an toàn trong xây dựng.
44. Quy phạm nối đất, nối không các thiết bị điện.
45. Quy phạm kỹ thuật an toàn trong xây dựng, Điều 8.1.7.
46. Sắc lệnh số 29/SL ngày 12/3/1947.
47. Sắc lệnh số 77/SL ngày 22/5/1950.
48. Sức khoẻ trong lao động, Nxb Xây dựng (2001).
49. Tạp chí Luật học (7), (2009).
50. Tạp chí Luật học (4), (2012).
51. Tạp chí Bảo hộ lao động (6), (1998).
52. Tạp chí Bảo hộ lao động (3), (2000).
53. Tạp chí Bảo hộ lao động (8), (2000).
54. Tạp chí Bảo hộ lao động (4), (2010).
55. Tạp chí Bảo hộ lao động (10), (2010).
56. Tạp chí Bảo hộ lao động (4), (2011).
57. Tạp chí Bảo hộ lao động (7), (2011).
58. Tạp chí Bảo hộ lao động (8), (2011).
59. Tạp chí Bảo hộ lao động (4), (2012).
60. Tạp chí Bảo hộ lao động (11), (2012).
61. Tổ chức Lao động quốc tế hợp tác với Hội Ecgônômi quốc tế (1999), Các

170


điểm kiểm tra ECGÔNÔMI.
62. Thông tin an toàn về vệ sinh lao động (4), (2000).


Chủ tịch công đoàn của HTX Vĩnh Thành, Quận Hai Bà Tr-ng trong lần
kiểm tra HTX năm 2003.
80. Website: www.Ilo.org/safework/events/safeday/lang en/index.htm
81. Website: www.dantri.com/langnghecodambaoantoanlaodong/ (01/5/2008).
82. Website: www.gso.gov.vn/ Báo cáo của Vụ Doanh nghiệp - Bộ Kế hoạch
và Đầu t-, Thông tin 6 tháng đầu năm 2008, mục đầu t-.
83. WTO (2006), Các văn kiện gia nhập tổ chức th-ơng mại thế giới WTO
của Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia - Hà Nội.

Tiếng Anh
84. Abdul Jalil, M. (1985), Occupational Safety and Health in Malaysia: A
Perspective. Seminar on Occupational Safety and Health. Pp.3-18.
85. Amarjit Singh, Jimmie Hinze & Richard J. Coble, A. A. Balkema (1999).
Implementation of Safety and Health on Construction Sites. Pp.224-228.
86. Anderson T.M. (1998). "Addressing Barriers To Improve Safety
Performance". Construction Manager. Nov. Vol.4, Issue 9, pp.13-15.
87. Charles D.Reese (2000). Annotated Dictionary of Construction Safety
and Health. Lewis Publishes.
88. Charles

D.Reese/James

V.Eidson

(1999).

Handbook

of

97. Jeseph A. (1993), The Cost Of Accidents, Ms Thesis, Safety Sciences
Department, Indiana University Of Pennsylvania.
98. Kartam, N.A. (1997). "Integrating Safety And Health Performance Into
Construction CPM, ASCE". Journal Of Construction Engineering And
Management. Pp. 121 - 126.
99. Law of Malaysia - Occupational Safety and Health Act and Regulations
(2001) MDC Publishers Printers Sdn Bhd, pp.120.
100. Law of people’s Republic of China on Work Safety (2002), The Law of
the People's Republic of China on Work Safety, adopted at the 28th
Meeting of the Standing Committee of the Ninth National People's
Congress of the People's Republic of China on June 29, 2002, is hereby
promulgated and shall go into effect as of November 1.
101. Law of the People’s of China on the prevention and Treatment of
Occupational Diseases (2002), Law of the People's Republic of China on
Prevention and Control of Occupational Diseases, adopted at the 24th
Meeting of the Standing Committee of Ninth National People's Republic
of China on October 27, 2001, is hereby promulgated and shall go into
effect as of May 1.

173


102. Lexman, L. (1996). "Industrialization and its impact on the Health and
Safety Workers". IRPA Report: Industrialization and Its Impact on the
Health and Safety of Workers. Unpublished research report. Pp.1-18.
103. Lin, J and Mills, A. (2001). "Measuring The Occupational Health And
Safety Performance Of Construciton Companies In Australia". MCB
University Press. Vol. 19. No. 3/4, pp.131-138.
104. McIntosh, B., Gurdon, A.M. (1986). Factors Influencing Health and
Safety Performance in New Zealand. The Journal of Industrial Relations.