9

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM

LƯU THỊ THANH HUỆ

NHẬN DẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ẢNH HƯỚNG CỦA CÁC
NHÂN TỐ CHI PHỐI ĐẾN VIỆC TỔ CHỨC HỆ THỐNG THÔNG
TIN KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
TRONG MÔI TRƯỜNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP.Hồ Chí Minh - Năm 2013


BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM

LƯU THỊ THANH HUỆ
NHẬN DẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ẢNH HƯỚNG CỦA
CÁC NHÂN TỐ CHI PHỐI ĐẾN VIỆC TỔ CHỨC HỆ
THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH
NGHIỆP TẠI VIỆT NAM TRONG MÔI TRƯỜNG CÔNG
NGHỆ THÔNG TIN
CHUYÊN NGÀNH: KẾ TOÁN
Mã số : 60340301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN VĂN THẢO

các cá nhân đã giành thời gian trả lời bảng câu hỏi phỏng vấn.

TP.HCM, ngày…….tháng…….năm 2013
Người thực hiện luận văn

LƢU THỊ THANH HUỆ


III

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CSF: Critical Success Factors: Những nhân tố thành công quan trọng
CNTT: Công nghệ thông tin
DBMS: Data Base Management Systems
EFA: Exploratory Factor Analysis: Phân tích nhân tố khám phá
ERP: Enterprise Resource Planning: là một thuật ngữ được dùng liên quan đến mọi
hoạt động của Doanh nghiệp do phần mềm máy tính hổ trợ và thực hiện các quy trình
xử lý một cách tự động hóa.
H: Hypotheses: giả thuyết
IT: Information Technology
MIS: Management-Information System
MLR: Multiple Linear Regression
KMO: Hệ số Kaiser-Meyer-Olkin
PLS: Partial Least Squares: Phương pháp bình phương nhỏ nhất từng phần
Sig: Observed significane level: mức ý nghĩa quan sát
SPSS: Statistical package for the social sciences: Phần mềm thống kê cho khoa học xã
hội
VIF: Variance Inflation Factor
WTO: World Trade Organization

Chương V : Kết luận và kiến nghị


V

CHƢƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
1.1 Nghiên cứu của Toni M.Somers& Klara Nelson “The Impact of Critical Success
Factors across the Stages of Enterprise Resource Planning Implementation” ........ 04
1.1.1 Sự hỗ trợ từ nhà quản trị cấp cao .................................................................... 05
1.1.2 Nhà lãnh đạo dự án ......................................................................................... 06
1.1.3 Việc Đào tạo và huấn luyện cho người sử dụng hệ thống .............................. 06
1.1.4 Mong đợi thông tin từ cấp quản trị ................................................................. 06
1.1.5 Quan hệ đối tác giữa nhà cung cấp và khách hàng ......................................... 06
1.1.6 Lợi ích từ công cụ tiên tiến của nhà tư vấn .................................................... 07
1.1.7 Việc lựa chọn cẩn thận gói phần mềm thích hợp ........................................... 07
1.1.8 Quản lý dự án.................................................................................................. 07
1.1.9 Ban chỉ đạo dự án ........................................................................................... 08
1.1.10 Giá trị của nhà tư vấn .................................................................................. 08
1.1.11 Hạn chế sự hiệu chỉnh ................................................................................. 08
1.1.12 Phân tích và chuyển đổi dữ liệu ................................................................... 09
1.1.13 Quy trình tái cấu trúc kinh doanh ................................................................ 09
1.1.14 Xác định cơ sở hạ tầng ................................................................................. 10
1.1.15 Nguồn lực về tài chính, nhân sự ................................................................... 10
1.1.16 Năng lực của nhóm dự án ............................................................................. 10
1.1.17 Quản lý sự thay đổi ....................................................................................... 10
1.1.18 Xác định mục tiêu và chiến lược rõ ràng ...................................................... 11
1.1.19 Đào tạo về quy trình kinh doanh mới ........................................................... 11
1.1.20 Thông tin giữa các phòng ban ...................................................................... 11
1.1.21 Văn hóa trong Doanh nghiệp ........................................................................ 11
1.1.22 Hỗ trợ nhà cung cấp dịch vụ tư vấn triển khai ERP trong tương lai ............ 11

2.2.2.6 Tổ chức hệ thống báo cáo .................................................................. 38
2.2.3 Mục tiêu của tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong môi trường CNTT .. 39


VII

2.2.3.1 Cung cấp được thông tin nhanh và hữu ích ....................................... 39
2.2.3.2 Đáp ứng yêu cầu quản lý của Doanh Nghiệp .................................... 40
2.2.3.3 Phù hợp với tính chất, đặc điểm hoạt động của Doanh Nghiệp ........ 40
2.2.3.4 Ứng dụng tiến bộ công nghệ thông tin trong hệ thống kế toán của
doanh nghiệp .................................................................................................. 41
2.2.4 Yêu cầu tổ chức hệ thống kế toán trong môi trường CNTT.......................... 41
2.2.4.1 Yêu cầu kiểm soát .............................................................................. 41
2.2.4.2 Yêu cầu hiệu quả................................................................................ 41
2.2.4.3 Yêu cầu phù hợp ................................................................................ 42
2.2.4.4 Yêu cầu linh hoạt ............................................................................... 42
2.3 Các nhân tố ảnh hƣởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong môi
trƣờng CNTT. .............................................................................................................. 42
2.3.1 Môi trường kinh doanh .................................................................................. 42
2.3.1.1 Môi trường kinh tế xã hội .................................................................. 42
2.3.1.2 Môi trường pháp lý. .......................................................................... 43
2.3.2 Nhu cầu thông tin kế toán .............................................................................. 43
2.3.3 Yêu cầu quản lý của doanh nghiệp ................................................................ 43
2.3.4 Yêu cầu kiểm soát trong doanh nghiệp ......................................................... 44
2.3.5 Nhận thức về công nghệ và vai trò của công nghệ thông tin trong quản lý .. 44
CHƢƠNG III: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1 Giới thiệu................................................................................................................ 47
3.2 Giả thuyết và mô hình nghiên cứu. ..................................................................... 47
3.2.1 Giả thuyết ...................................................................................................... 47
3.2.2 Mô hình nghiên cứu ....................................................................................... 49

4.2 Mẫu nghiên cứu định lƣợng ................................................................................. 58
4.3 Đánh giá thang đo bằng Cronbach Alpha .......................................................... 60
4.4 Phân tích nhân tố khám phá EFA cho các biến độc lập .................................... 63


IX

4.4.1 Nhân tố thứ nhất ........................................................................................ 67
4.4.2 Nhân tố thứ hai .......................................................................................... 68
4.4.3Nhân tố thứ ba ............................................................................................ 68
4.4.4 Nhân tố thứ tư ........................................................................................... 68
4.4.5 Nhân tố thứ năm ........................................................................................ 69
4.4.6 Nhân tố thứ sáu ......................................................................................... 69
4.4.7 Nhân tố thứ bảy ......................................................................................... 69
4.5 Phân tích EFA biến phụ thuộc ............................................................................. 70
4.6 Kiểm định mô hình và giả thuyết nghiên cứu .................................................... 71
4.6.1 Phân tích tương quan ................................................................................ 71
4.6.2 Đánh giá sự phù hợp của mô hình hồi quy tuyến tính bội ........................ 71
4.6.3 Kiểm định các giả thuyết .......................................................................... 72
4.6.4 Kiểm định giả thuyết về hệ số hồi quy ..................................................... 73
4.6.5 Dò tìm các vi phạm giả định cần thiết ...................................................... 74
4.6.5.1 Giả định về phân phối chuẩn của phần dư .................................. 74
4.6.5.2 Giả định không có mối tương quan giữa các biến độc lập ......... 76
4.6.6 Kết luận phân tích hồi quy ........................................................................ 76
4.7 Giải pháp về tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong các Doanh nghiệp tại
Việt Nam trong môi trƣờng CNTT...................................................................... 78
CHƢƠNG V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
5.1 Kết luận .................................................................................................................. 81
5.1.1 Kết quả đóng góp về mặt phương pháp nghiên cứu ................................. 82
5.1.2 Kết quả đóng góp về mặt lý thuyết ........................................................... 82

Bảng 4.9: Trọng số hồi qui


XII

DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Phân loại của hệ thống thông tin thành công
Hình 1.2: Mô hình hệ thống thông tin thành công Delone and McLean’smodel (1992)
Hình 1.3: 22 nhân tố trong mô hình hệ thống thông tin thành công của Delone and
McLean’smodel
Hình 1.4: Mô hình các nhân tố trong quá trình tổ chức thực hiện ERP
Hình 1.5: Kết quả kiểm định giả thuyết
Hình 3.1: Mô hình nghiên cứu
Hình 3.2: Quy trình nghiên cứu
Hình 4.1: Biểu đồ tần số của phần dư chuẩn hóa
Hình 4.2: Kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1.

Sự cần thiết của đề tài
Công nghệ thông tin giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế, các doanh

nghiệp phải phát triển khả năng của mình và nguồn nhân lực để đạt được lợi thế trong
cạnh tranh toàn cầu với các tổ chức kinh tế nước ngoài. Bên cạnh đó, với sự phát triển
vượt bậc của công nghệ thông tin, ứng dụng rộng rãi của internet đã ảnh hưởng sâu
rộng đến phương thức kinh doanh, phương thức quản lý, tổ chức hệ thống kế toán

Đối tượng nghiên cứu trong bài nghiên cứu này chính là các nhân tố tác động
đến hệ thống thông tin kế toán của các Doanh nghiệp tại Việt Nam và sự tác động của
những nhân tố này đến hệ thống thông tin kế toán của Doanh nghiệp như thế nào.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Để giải quyết được mục tiêu nghiên cứu, đề tài này sẽ nghiên cứu trong phạm vi:
i.

Quá trình tổ chức hệ thống thông tin kế toán.

ii.

Nhận dạng và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố chi phối đến
việc tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong các Doanh nghiệp tại Việt
Nam trong môi trường công nghệ thông tin.

4.

Phƣơng pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này bao gồm hai bước chính: (1) nghiên cứu sơ bộ(dùng phương

pháp định tính) và (2) nghiên cứu chính thức (dùng phương pháp định lượng).
Nghiên cứu định tính: được thiết kế có tính chất thăm dò tự nhiên, khám phá các
ý tưởng, cố gắng giải thích sự tương quan có ý nghĩa từ các thang đo, từ kết quả này
xây dựng bảng câu hỏi chính thức được hình thành sao cho phù hợp về mặt ý nghĩa các
thang đo và đối tượng lấy mẫu.
Kỹ thuật thực hiện trong nghiên cứu định tính: Thảo luận tay đôi, số lượng
người phỏng vấn 12 người (vì nếu tiếp tục phỏng vấn cũng không tìm hiểu thêm được
thông tin về dữ liệu).
Nghiên cứu định lượng: được thiết kế với dữ liệu thu thập thông qua bảng câu
hỏi nghiên cứu chính thức. Mẫu trong nghiên cứu định lượng là 270 nhân viên trong

Chương V: Kết Luận và Kiến Nghị


4

CHƢƠNG I:
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Các nghiên cứu đề cập đến các nhân tố đã ảnh hưởng đến quá trình tổ chức hệ thống
thông tin kế toán, thành công hay thất bại khi thực hiện hệ thống hoạch định các nguồn
lực doanh nghiệp ERP qua nghiên cứu Hazar Daoud & Mohamed (Vol.13,2013,pp135). Accounting information systems in an ERP environment and Tunisian Firm
performance. Bên cạnh đó là việc nhận dạng và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các
nhân tố chi phối đến quá trình tổ chức hệ thống thông tin kế toán như nghiên cứu của
Toni M.Somers& Klara Nelson “The Impact of Critical Success Factors across the
Stages of Enterprise Resource Planning Implementation. Nghiên cứu này còn trình bày
các nhân tố trong một hệ thống thông tin kế toán thành công “Information Systems
Success” của tác giả William H. DeLone và Ephraim R. McLean “Nghiên cứu của
Toni M.Somers& Klara Nelson “The Impact of Critical Success Factors across the
Stages of Enterprise Resource Planning Implementation”.
1.1 Nghiên cứu của Toni M.Somers& Klara Nelson “The Impact of Critical
Success Factors across the Stages of Enterprise Resource Planning
Implementation”
Mục đích của bài viết này là (1) đánh giá (CSFs) các nhân tố quan trọng ảnh
hưởng đến quá trình thực hiện ERP, và (2) giải quyết các mối quan hệ chặt chẽ của các
nhân tố chính (CSFs) của Hệ thống ERP qua các giai đoạn thực hiện dựa trên các tổ
chức lớn, các Doanh nghiệp đã thực hiện một hệ thống ERP. Tác giả đã kiểm tra ý
nghĩa của các kết quả nghiên cứu và thực tiễn.
Nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng. Ví dụ, một số các "nhân tố
thành công" xác định trong bốn nghiên cứu :
 Trường hợp nghiên cứu của Sumner [60] bao gồm: hỗ trợ của quản lý cấp cao,
thiết kế lại quy trình kinh doanh để "phù hợp" những gì các phần mềm sẽ hỗ trợ,


6

quan trọng trong vấn đề tổ chức hệ thống thông tin như là sự hỗ trợ từ nhà quản trị cấp
cao[8] [54]. Vai trò của nhà quản trị cấp cao trong việc triển khai công nghệ thông tin
(IT) bao gồm sự am hiều về khả năng và hạn chế của IT, từ đó thiết lập mục tiêu phù
hợp với hệ thống công nghệ thông tin (CNTT), giới thiệu chiến lược CNTT của Công
ty đến các nhân viên[43].
1.1.2 Nhà lãnh đạo dự án.(Project champion)
Sự thành công của một công cuộc đổi mới hệ thống công nghệ thông tin thường
có liên quan đến sự hiện diện của nhà lãnh đạo, chính là người thực hiện việc chuyển
đổi và tuyên truyền đến các nhân viên (user) trong Doanh nghiệp. Nhà lãnh đạo dự án
phải có trách nhiệm trong quá trình tồn tại của dự án và khả năng hiểu biết về công
nghệ thông tin cũng như đặc điểm kinh doanh của Doanh nghiệp.
1.1.3 Việc Đào tạo và huấn luyện cho ngƣời sử dụng hệ thống
(User training and education)
Vai trò của việc đào tạo người sử dụng phần mềm là nhân tố quan trọng trong
quản lý hệ thống thông tin MIS (Management-Information System)[44] . Nếu thiếu sự
đào tạo này thì sẽ thất bại hoàn toàn. Phải có kế hoạch đào tạo người sử dụng hệ thống
phần mềm thời gian sáu tháng khi dự án bắt đầu thực hiện[14].
1.1.4 Mong đợi thông tin từ cấp quản trị.(Management of expectation)
Một hệ thống thông tin thất bại khi hệ thống thông tin này không đáp ứng được
mong đợi của các cổ đông trong Doanh nghiệp [39, p. 263]. Mong đợi của Doanh
nghiệp có thể vượt quá khả năng của hệ thống mặc dù hệ thống đã có những đóng góp
tích cực. Cần cân nhắc và đo lường nhu cầu mong đợi từ cấp quản trị trong suốt quá
trình thực hiện tổ chức hệ thống thông tin ERP [30].
1.1.5 Quan hệ đối tác giữa nhà cung cấp và khách hàng.


7

triển của quản lý dự án. Quản lý tốt phạm vi dự án là rất tốt để tránh việc làm kế hoạch
và chi phí vượt mức, đòi hỏi phải có kế hoạch và chi phí hợp lý với dự án. Nếu cho
rằng phạm vị dự án rất rộng và có nhiều tham vọng, điều này có thể gây ra vấn đề
nghiêm trọng là tăng vấn đề điều chỉnh (customization) trên hệ thống, từ đó làm tăng
thời gian và chi phí thực hiện dự án [3].
1.1.9 Ban chỉ đạo dự án. (Steering committee)
Để thực hiện thành công ERP cần thiết phải thành lặp một ban chỉ đạo hoặc một
nhóm chuyên gia [60]. Một cơ cấu quản lý dự án với một ban chỉ đạo hoặc một nhóm
các superusers ( các cấp có kinh nghiệm sử dụng phần mềm quản lý). Ban chỉ đạo
(steering committee) là lãnh đạo cấp cao của doanh nghiệp (DN), như giám đốc, phó
giám đốc, kế toán trưởng… và một số phụ trách trực tiếp như trưởng các phòng, ban.
Nhiệm vụ của Ban chỉ đạo là thiết lập chiến lược chung cho việc phát triển hệ thống
thông tin kế toán cho Doanh nghiệp, đề ra các yêu cầu cho hệ thống. Các yêu cầu này
cần gắn với những mục tiêu cụ thể và có thời hạn hoàn thành. Nhưng việc cần làm
ngay là đưa ra một cơ cấu nhân sự kịp thời và hợp lý.
1.1.10 Giá trị của nhà tƣ vấn (Use of consultant)
Nhiều Doanh nghiệp nhờ Công ty tư vấn để thực hiện quy trình tổ chức hệ
thống thông tin kế toán. Những chuyên gia tư vấn có nhiều kinh nghiệm trong những
ngành cụ thể, có kiến thức toàn diện các phần hành trong hệ thống [46]. Chuyên gia tư
vấn có thể tham gia vào các giai đoạn khác nhau trong quá trình thực hiện tổ chức hệ
thống thông tin kế toán như: phân tích nhu cầu của Doanh nghiệp, giới thiệu một giải
pháp thích hợp và phương pháp quản lý cần thực hiện [62].

1.1.11 Hạn chế sự hiệu chỉnh (Minimal customization)


9

Với mục tiêu nâng cao hiệu quả trong doanh nghiệp bằng việc áp dụng công
nghệ thông tin vào việc tổ chức hệ thống thông tin, thì việc hiệu chỉnh (customization)

1.1.14 Xác định cơ sở hạ tầng (Definning the architecture)
Việc triển khai ERP thành công thường được xác định bởi sự thay đổi trong
kinh doanh và tổ chức. Trong giai đoạn xây dựng cơ sở hạ tầng, điều cần được quan
tâm là lựa chọn một cơ sở hạ tầng phù hợp với mục tiêu kinh doanh và đặc điểm quản
lý của Doanh nghiệp.

1.1.15 Nguồn lực về tài chính, nhân sự (Delicated resources)
Nguồn lực về tài chính cũng như nhân sự phải được xác định sớm ngay thời
điểm bắt đầu dự án. Một vài sơ sót trong việc dự trù ngân sách và nguồn lực sẽ đưa chi
phí dự án lên cao, không đảm bảo nguồn lực thực hiện dự án, dẫn đến thất bại trong
quá trình tổ chức hệ thống thông tin kế toán [47].
1.1.16 Năng lực của nhóm dự án (Project team competence)
Một nhân tố quyết định đến sự thành công hay thất bại của ERP đó là kiến thức,
kinh nghiệm, năng lực của đội dự án , từ các thành viên trong nhóm dự án đến các cấp
quản lý dự án phải am hiểu nhu cầu kinh doanh của Doanh nghiệp mình [36], phải gặp
gỡ các chuyên gia tư vấn để có kiến thức chuyên môn toàn diện hơn [6],[10],[13].
1.1.17 Quản lý sự thay đổi (Change management)
Quản lý sự thay đổi là mối quan tâm chính của việc thực hiện ERP, việc giới
thiệu một hệ thống mới ERP vào việc tổ chức hệ thống thông tin có thể dẫn dến sự
phản kháng từ một số cá nhân trong Doanh nghiệp. Một nữa dự án ERP thất bại do
không quản trị được sự thay đổi. Các Doanh nghiệp cần có phương pháp tiếp cận toàn


11

diện với các quy trình có quy mô lớn, ưu tiên quản trị sự thay đổi đến tất cả nhân viên
trong Doanh nghiệp [42].
1.1.18 Xác định mục tiêu và chiến lƣợc rõ ràng (Clear goals and objectives)
Xác định mục tiêu và chiến lược liên quan đến dự án triển khai ERP nhằm đáp
ứng phạm vi, thời gian và chi phí của dự án [52].