Giáo án: Nâng niu soạn và để "đốt" ?
Nền giáo dục của chúng ta đã và đang đổi mới. Công cuộc đổi mới ấy đã
diễn ra trong những năm qua. Chúng ta quan tâm đến sách giáo khoa,
quan tâm đến học sinh và chất lượng thực của các kì thi. Phải chăng vì công
cuộc đổi mới còn đang bề bộn với hàng núi công việc mà chúng ta chưa
nhận ra một con ốc “cũ” cần được thay thế ngay lập tức trong guồng quay
mới? Con ốc cần thay thế ấy là gì và nó nằm ở đâu? Xin được trả lời rằng:
con ốc đó chính là các bài soạn trước khi lên lớp của giáo viên!
Giáo án - vật bất li thân của giáo viên - thực sự đang cần một sự thay đổi. Sự
thay đổi cả về hình thức và nội dung chứ không phải sự đổi mới của các câu
khẩu hiệu. Vì giáo án không chỉ giúp giáo viên “lên lớp” mà còn giúp học sinh
có thể tiếp thu kiến thức một cách chủ động, tích cực. Để đạt được mục tiêu này,
toàn bộ hệ thống giáo dục đã và đang thay đổi. Trường học được nâng cấp, tôn
tạo. Trang thiết bị dạy học với những giáo cụ trực quan ngày càng sinh động.
Tuy nhiên, cái cần được đổi mới trước tiên là giáo án của giáo viên, đặc biệt là
giáo án của giáo viên bậc tiểu học, thì lại chưa “đổi mới” theo đúng nghĩa.
Đó là vấn đề tồn tại không chỉ với một cá nhân, một sở mà là vấn đề thuộc về
một hệ thống trên toàn quốc. Theo dõi cuộc thi giáo án tốt, giờ học hay trên tạp
chí Thế giới trong ta (TGTT), bạn sẽ thấy vấn đề tôi vừa nêu trên không chỉ rất
hợp lí mà thực sự khiến chúng ta phải lo lắng. Đó thật sự là một vấn đề đáng báo
động.
Đổi mới - Hãy bắt đầu từ chính bài giảng của giáo viên!
Theo qui định của Ngành giáo dục thì mỗi giáo viên tiểu học phải có ít nhất 20
tiết/tuần. Trong khi để soạn giáo án cho một bài, nhanh nhất cũng mất 30 phút.
Chúng ta hãy cùng nhau giải một đề toán thật đơn giản như sau: Một giáo án
soạn nhanh nhất cần 30 phút đồng hồ. Với 20 tiết học với 20 giáo án khác nhau
thì trong một tuần, giáo viên cần ít nhất bao nhiêu thời gian để hoàn thành? Đó
là bài toán hết sức đơn giản mà học sinh cấp tiểu học cũng có thể có ngay đáp án
là: 20 x 30 = 600 phút = 10 giờ
Như vậy trung bình mỗi ngày, giáo viên phải bỏ ra ít nhất 1,5 giờ để soạn giáo
án. Xin thưa, thời gian soạn giáo án là thời gian ngoài trường học. Và để hoàn

kiến thức một cách có khoa học, chủ động và tích cực. Điều này cũng đồng
nghĩa với việc một giáo án được soạn hình thức, máy móc, nhại lại sách giáo
khoa sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến công tác giảng dạy. Không bàn đến trình độ
của giáo viên. Chúng ta hãy nhìn nhận thật khách quan và công tâm những
chồng giáo án để cùng nhau thấy một tồn đọng cần được loại trừ, rút kinh
nghiệm. Đó là sự rườm rà, máy móc không cần thiết của những phần bài soạn đã
và đang tiếp tục được viết, được thực hiện trong trường học.
Để hiểu đúng, hiểu rõ được ý đồ của người viết, chúng ta hãy cùng nhau quan
sát và tìm hiểu nội dung của một giáo án dự thi giáo viên giỏi cấp tỉnh của một
giáo viên tiểu học. Tôi xin đưa ra một dẫn chứng từ chính một giáo án dự thi
đăng tải trên tạp chí TGTT để làm ví dụ minh hoạ cho ý kiến của mình.
Một giáo án trình bày tại “Thế giới trong ta” – Cơ quan ngôn luận của Hội Khoa
học tâm lý – Giáo dục Việt Nam số 71+72 (tháng 1 + 2 năm 2008) khổ 19 x
27cm mà phải mất đến 2,5 trang. Nhìn vào giáo án này, các bạn hẳn cũng đồng ý
với tôi rằng nguyên chép cũng phải mất 30 phút. Vậy để vừa suy nghĩ, vừa viết
thì cần bao nhiêu thời gian? Hình thức bài soạn đã cho thấy một vấn đề đáng
quan tâm và cần được giải đáp rồi. Vậy còn nội dung thì sao? Những câu văn
liên tiếp phải lặp đi, lặp lại, đó là: Giáo viên hỏi; Học sinh trả lời... Những câu
hỏi lặp đi lặp lại hết sức vô nghĩa như thế giúp ích gì cho việc giảng dạy? Và
nếu không ghi như thế thì phải chăng cả giáo viên và học sinh không ai nói một
lời nào? Vậy ghi như thế nhằm mục đích gì? Phải chăng nếu không ghi ra thì
giáo viên sẽ không nhớ công việc mình cần phải thao tác trong tiết học? Phải
chăng ghi những câu chữ rườm rà, mất thời gian ấy chỉ nhằm mục đích để cho
đầy đủ các phần?
Tôi tha thiết mong rằng khi bài báo này được đăng tải, chúng tôi, những phụ
huynh học sinh, sẽ nhận được lời giải đáp thích đáng nhất.
Thêm nữa, những câu hỏi được ghi ra hoàn toàn là những câu hỏi đã có sẵn
trong sách giáo khoa. Việc giáoviên ghi lại những câu hỏi ấy như thế để làm gì?
Với cách làm việc máy móc và hình thức ấy thì giáo dục có đổi cũng chưa chắc
đã mới..

lại chẳng qua cũng là những kiến thức đã được viết trong sách giáo khoa mà mỗi
em sở hữu một quyển. Vậy là giờ học ấy của giáo viên phải được gọi cho đúng
là “giờ tập chép” vì những con chữ được ghi trong sách giáo khoa được ghi lại
ra vở qua một người thông ngôn. Quả đúng là như thế.
Mục tiêu giáo dục “lấy học sinh làm trung tâm” trước hết đòi hỏi đội ngũ giáo
viên thực sự có trình độ. Quan trọng hơn là giáo viên đó thực sự tâm huyết với
nghề. Những hình thức rườm rà, vô bổ cần được dũng cảm và triệt để loại trừ.
Vũ Nguyên