MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................................................. 2
MỤC LỤC HÌNH VẼ ...................................................................................................................... 3
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................................... 7
Chương 1. Cơ sở lý thuyết và yêu cầu phục hồi chức năng .......................................................... 9
1.1.
Giới thiệu chung ................................................................................................................. 9
1.2.
Cơ sở lý thuyết bệnh và yêu cầu phục hồi chức năng ...................................................... 10
1.2.1.
Nguyên nhân ............................................................................................................ 10
1.2.2.
Hệ quả ...................................................................................................................... 14
1.2.3.
Điều trị ..................................................................................................................... 15
1.3.
Một số phương pháp phục hồi chức năng sau tai biến ..................................................... 16
1.3.1.
2.2.2.
Thiết kế hệ thống băng tải ........................................................................................ 77
2.3.
Thiết kế mạch điều khiển động cơ ................................................................................... 82
2.3.1.
Nguyên lý điều khiển động cơ ................................................................................. 82
2.3.2.
Thiết kế mạch điều khiển động cơ ........................................................................... 85
Chương 3.Kết quả và kết luận .................................................................................................... 103
3.1.
Sản phẩm ban đầu sau lắp ráp ........................................................................................ 103
3.2.
Đánh giá sơ bộ thiết kế sản phẩm .................................................................................. 107
3.3.
Dự kiến phát triển tương lai ........................................................................................... 108
Hình 5. Nằm ngửa tay duỗi dọc thân ............................................................................................... 18
Hình 6. Tập gấp ................................................................................................................................ 19
Hình 7. Tập khép .............................................................................................................................. 20
Hình 8. Tập xoay.............................................................................................................................. 20
Hình 9. Tập tư thế nằm sấp .............................................................................................................. 20
Hình 10. Tập gấp duỗi...................................................................................................................... 21
Hình 11. Tập sấp ngửa cẳng tay ....................................................................................................... 21
Hình 12. Tập gấp duỗi cổ tay ........................................................................................................... 22
Hình 13. Tập nghiêng trụ và nghiêng quay ...................................................................................... 22
Hình 14. Tập gấp duỗi...................................................................................................................... 22
Hình 15. Tập dạng khép ................................................................................................................... 23
Hình 16. Tập gấp duỗi các khớp ngón cái........................................................................................ 23
Hình 17. Tập đối chiếu ngón cái với các ngón khác ........................................................................ 23
Hình 18. Tập gấp duỗi khớp háng .................................................................................................... 24
Hình 19. Tập dạng và khép khớp háng ............................................................................................ 24
Hình 20. Tập xoay khớp háng .......................................................................................................... 25
Hình 21. Tập duỗi khớp háng .......................................................................................................... 25
Hình 22. Tập tư thế nằm ngửa.......................................................................................................... 25
Hình 23. Tập tư thế nằm sấp ............................................................................................................ 26
Hình 24. Tập kéo ép khớp gối .......................................................................................................... 26
Hình 25. Tập bệnh nhân nằm ngửa .................................................................................................. 26
Hình 26. Tập bệnh nhân nằm sấp ..................................................................................................... 27
Hình 27. Tập quay khớp cổ chân ..................................................................................................... 27
Hình 28. Tập khớp ngón chân .......................................................................................................... 27
Hình 29. Cách hỗ trợ tay 1 ............................................................................................................... 28
Hình 30. Cách hỗ trợ tay 2 ............................................................................................................... 28
Hình 31. Ức chế co cứng toàn thân 1 ............................................................................................... 29
Hình 32. Tư thế ức chế co cứng 2 .................................................................................................... 29
Hình 33. Tập ức chế co cứng ở tay .................................................................................................. 29
Hình 34. Tập với người giúp ............................................................................................................ 29
Hình 62. Tư thế 2 ............................................................................................................................. 36
Hình 63. Tư thế 3 ............................................................................................................................. 36
Hình 64. Tư thế 4 ............................................................................................................................. 36
Hình 65. Tư thế 5 ............................................................................................................................. 37
Hình 66. Tư thế chuẩn bị.................................................................................................................. 37
Hình 67. Tập gấp duỗi...................................................................................................................... 37
Hình 68. Tư thế 1 ............................................................................................................................. 37
Hình 69. Tư thế 2 ............................................................................................................................. 37
Hình 70. Tập giữ 90o ....................................................................................................................... 38
Hình 71. Duỗi hơn 90o..................................................................................................................... 38
Hình 72. Tập gấp duỗi hẳn ............................................................................................................... 38
Hình 73. Tập 2 chân ......................................................................................................................... 38
Hình 74. Vị trí khớp gối 45o ............................................................................................................ 39
Hình 75. Tập góc gấp khác .............................................................................................................. 39
Hình 76. Tư thế chuẩn bị.................................................................................................................. 39
Hình 77. Tập gấp duỗi chân liệt ....................................................................................................... 40
Hình 78. Gấp khớp gối, háng ........................................................................................................... 40
Hình 79. Tập gấp ngả khớp gối ........................................................................................................ 40
Hình 80. Khép dạng khớp háng ....................................................................................................... 40
Hình 81. Tập ngả 2 khớp gối............................................................................................................ 40
Hình 82. Tư thế nằm thư giãn .......................................................................................................... 41
Hình 83. Tập nằm ngửa gấp chân liệt tối đa .................................................................................... 41
Hình 84. Tập gấp duỗi tối đa............................................................................................................ 41
Hình 85. Tập thế đạp xe ................................................................................................................... 41
Hình 86. Tập nâng chân liệt ............................................................................................................. 41
Hình 87. Bắt chéo chân liệt .............................................................................................................. 42
Hình 88. Tập dồn trọng lượng lên mông, chân phải ........................................................................ 42
Hình 89. Tập dồn trọng lượng lên mông, chân trái .......................................................................... 42
4
Hình 118. Tập nghiêng bên phải ...................................................................................................... 50
Hình 119. Tập nghiêng bên trái........................................................................................................ 51
Hình 120. Tập ngồi cúi về trước ...................................................................................................... 51
Hình 121. Tập gấp duỗi gối.............................................................................................................. 51
Hình 122. Gấp duỗi chân liệt ........................................................................................................... 51
Hình 123. Tập lên xe lăn 1 ............................................................................................................... 52
Hình 124. Tập lên xe lăn 2 ............................................................................................................... 52
Hình 125. Tập lên xe lăn 3 ............................................................................................................... 52
Hình 126. Minh họa thiết kế SolidWorks ........................................................................................ 58
Hình 127. Biểu tượng sau khi cài bộ SolidWorks 2016 ................................................................... 58
Hình 128. Màn hình làm việc........................................................................................................... 59
Hình 129. Hộp thoại New SolidWorks Doccument ......................................................................... 59
Hình 130. Giao diện SolidWorks trong môi trường Assembly ........................................................ 60
Hình 131. Phần mềm Proteus ........................................................................................................... 61
Hình 132. Giao diện khởi động Orcad ............................................................................................. 61
Hình 133. Giao diện chính Orcad .................................................................................................... 62
Hình 134. Nguyên lý hệ thống ......................................................................................................... 63
5
Hình 135. Tổng quan khung treo ..................................................................................................... 64
Hình 136. Bảng các chi tiết .............................................................................................................. 64
Hình 137. Tính toán khung treo ....................................................................................................... 65
Hình 138. Minh họa hình 3D ........................................................................................................... 65
Hình 139. Tính toán thanh dầm khung trên ..................................................................................... 66
Hình 140. Bảng mô tả tính toán ....................................................................................................... 67
Hình 141. Thanh dầm dưới .............................................................................................................. 68
Hình 142. Minh họa các trường hợp ................................................................................................ 70
Hình 143. Phần tử hữu hạn .............................................................................................................. 71
Hình 174. Sơ đồ thiết kế khối chuyển đổi tương tự số sử dụng ADC 24-bit HX711 ...................... 94
Hình 175. Sản phẩm ban đầu ......................................................................................................... 103
Hình 176. Phía trên khung treo ...................................................................................................... 104
Hình 177. Phía dưới - chân khung treo .......................................................................................... 105
Hình 178. Chi tiết bộ tời nâng hạ và tay cầm ................................................................................. 106
Hình 179. Băng tải ......................................................................................................................... 107
6
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Khoa học kỹ thuật hiện đại ngày càng phát triển và có những đóng góp to lớn vào
sự thay đổi và tiến bộ của toàn xã hội. Kỹ thuật y học hiện đại cũng được khoa học
công nghệ hỗ trợ và mang tới nhiều bước tiến mới có ý nghĩa to lớn giúp chẩn đoán
và điều trị bệnh ngày càng chính xác hơn và hiệu quả hơn. Tại các bệnh viện của
Việt Nam hiện nay đã có rất nhiều các máy móc thiết bị y tế hiện đại cũng đang
được khai thác và sử dụng hiệu quả.
Trong phục hồi chức năng vận động của người thì quá trình tập đi, đứng rất quan
trọng. Để có thể tạo nên kết quả phục hồi toàn diện, thiết bị trợ giúp người bệnh tập
đi đứng là một phần không thể thiếu. Tại Việt Nam hiện nay, tất cả các bệnh viện đa
khoa tuyến tỉnh đều đã có khoa Phục hồi chức năng, 240 quận/huyện, 2500
phường/xã đã triển khai phục hồi chức năng. Tuy vậy, phục hồi chức năng còn đang
là vấn đề mới đối với chúng ta. Chúng ta chưa có đủ các trang thiết bị chuyên môn
dùng cho chuyên khoa này. Ngoài ra, phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng lồng
ghép vào hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu của ngành y tế hiện đang là bước đi
chính và là biện pháp chiến lược để giải quyết vấn đề khuyết tật tại Việt Nam. Như
vậy, nhu cầu về thiết bị trợ giúp phục hồi chức năng vận động nói chung và phục
hồi chức năng đi đứng nói riêng là rất lớn.
Đã có một số công ty trong nước sản xuất các dụng cụ trợ giúp chức năng đứng như
hồi sau các bệnh hoặc di tật.
- Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu tìm hiểu một số hệ thống thiết bị phục hồi chức năng ở các nước tiên
tiến, tìm các yêu cầu, chức năng hoạt động, nguyên lý hoạt động chính phục vụ việc
phục hồi chức năng.
Nghiên cứu tổng quan các bước phục hồi chức năng của người bệnh, những nhu cầu
vận động thực tế nhằm xây dựng thiết bị phù hợp.
Nghiên cứu, ứng dụng KHCN vào trong quá trình thiết kế sản phẩm nhằm đảm bảo
tính khoa học cũng như tính chính xác, tuổi thọ, độ bền của sản phẩm.
3. Tóm tắt cô đọng các nội dung chính và đóng góp mới của tác giả:
Nội dung chính của luận văn là nghiên cứu, thiết kế chế tạo thiết bị hỗ trợ phục hồi
chức năng cho trẻ nhỏ. Kết quả nghiên cứu cuối cùng của đề tài là một sản phẩm có
khả năng ứng dụng thực tế, có độ chính xác tương đương thiết bị ngoại về chức
năng, đồng thời đảm bảo yêu cầu thực tiễn trong ứng dụng cho ngành phục hồi chức
năng ở Việt nam.
4. Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp tổng hợp phân tích: tổng hợp các tài liệu liên quan đến bệnh liệt nửa
người do tai biến mạch máu não và các phương pháp tập luyện phục hồi chức năng
hiện nay. Từ đó đưa ra các phương án thiết kế và lựa chọn phương án thiết kế tối ưu.
Phương pháp thiết kế: thiết kế sơ đồ khối, sơ đồ nguyên lý và sơ đồ chi tiết các khối
của thiết bị thiết bị hỗ trợ tập luyện phục hồi chức năng đi đứng.
Thử nghiệm thực tế: thử nghiệm thực tế, đánh giá hiệu năng của thiết bị và cải tiến.
8
Chương 1. Cơ sở lý thuyết và yêu cầu phục hồi chức năng
1.1. Giới thiệu chung
Tai biến mạch máu não là loại bệnh lý thường gặp do nhiều nguyên nhân khác nhau,
có thể gây tử vong nhanh, tỷ lệ tử vong cao. Đây cũng là loại bệnh để lại nhiều di
chứng nặng nề, đặc biệt là những di chứng về vận động như đi, đứng dẫn đến
này vào khoảng 2,0 tỷ đồng. Trong khi đó, hệ thống Locomat của Thụy Sỹ là một
hệ thống tập luyện phục hồi chức năng vận động tổng thể có kết hợp với bài tập
dưới dạng trò chơi. Hệ thống này cũng đang được sử dụng ở rất nhiều bệnh viện ở
châu Âu và Mỹ. Tuy nhiên, giá thành của nó lại rất rất đắt, tầm 15 tỷ.
Theo thống kê tại Việt Nam có khoảng 7,8% dân số tương đương với 6,1 triệu
người là những người bị khuyết tật về một chức năng nào đó như vận động, thị giác,
thính giác, ngôn ngữ. Trong đó, số người bị khuyết tật về chức năng vận động
chiếm tỷ lệ cao nhất lên đến 35,5%. Đội ngũ chuyên gia phục hồi chức năng của ta
còn chưa đủ, trang thiết bị tập luyện còn rất thiếu thốn, chủ yếu là các thiết bị tập
luyện cổ điển, thông thường.
Cũng đã có một số công ty sản xuất các trang bị hỗ trợ đi lại nhưng vẫn chỉ là các
thiết bị giản đơn như khung đỡ, gậy chống…Một số nghiên cứu chuyên sâu về trang
thiết bị hỗ trợ đi lại như xe lăn tự hành dành cho người khuyết tật đã được một
nhóm tác giả tại Đại học Bách khoa Hà Nội thực hiện. Việc nghiên cứu, thiết kế,
chế tạo các thiết hỗ trợ tập luyện phục hồi chức năng vận động mới bắt đầu được
chú ý tới. Ví dụ như đề tài nghiên cứu, thiết kế thiết bị tập luyện khớp cổ tay, cổ
chân do một nhóm tác giả khác ở Đại học Bách khoa Hà Nội thực hiện. Tuy nhiên
đây không phải là thiết bị hỗ trợ tập luyện phục hồi chức năng đi lại của bệnh nhân.
Như vậy có thể nói đây là đề tài nghiên cứu đầu tiên hướng tới việc thiết kế thiết bị
hỗ trợ tập luyện phục hồi chức năng đi lại của bệnh nhân
1.2. Cơ sở lý thuyết bệnh và yêu cầu phục hồi chức năng
1.2.1. Nguyên nhân
Các chuyên gia Trung tâm tế bào Hiện Đại Quảng Châu đã chỉ ra rằng: Nguyên
nhân gây đô ̣t quy ̣ có 8 nguyên nhân chính, tìm hiể u nguyên nhân gây bê ̣nh, kip̣ thời
chẩ n đoán, có tác du ̣ng trong viê ̣c điề u tri ̣đô ̣t quy.̣
-
Tăng huyết áp và xơ vữa đô ̣ng ma ̣ch là nguyên nhân chính gây đô ̣t quy:̣ Mô ̣t
số dữ liê ̣u đã cho thấ y, 93% bê ̣nh nhân xuấ t huyế t naõ có tiề n sử bi ̣cao huyế t
30%～40% bê ̣nh nhân mắ c ma ̣ch máu não bi ̣ tiể u đường, tỷ lê ̣ bi ̣ xơ cứng
động ma ̣ch của những bệnh nhân tiể u đường cao hơn người bình thường gấ p
5 lầ n, thời gian mắ c xơ cứng động mạch cũng sớm hơn người biǹ h thường và
tiǹ h tra ̣ng xơ cứng cũng tương đố i nă ̣ng.
Các loại chấ n thương bên ngoài, ngộ đô ̣c, u naõ , u não sau xa ̣ tri ̣ có thể dẫn
đế n tình tra ̣ng thiếu máu hoặc xuấ t huyế t ma ̣ch máu naõ .
Hút thuốc. Trong thuốc lá có chứa mô ̣t lươ ̣ng lớn Nicotine, Nicotine khiế n
cho cân nặng bị giảm, giảm cảm giác thèm ăn. Vừa kháng Insulin la ̣i vừa làm
tăng Cortisol, đề u là những nguyên nhân khiế n cho đường trong máu và
huyế t áp tăng cao. Cuố i cùng dẫn đế n đô ̣t quy.̣
Người béo. Theo các quan sát lâm sàng, người béo phì có tỷ lê ̣ bi ̣đô ̣t quy ̣ cao
hơn người bình thường đế n 40%. Ngoài ra, người béo thường mắ c các bê ̣nh
như tiể u đường, cao huyế t áp, bê ̣nh tim ma ̣ch vành... đây đề u là những nhân
tố nguy hiểm gây đô ̣t quy.̣
Đột quỵ não nguyên nhân tiền ẩn, tích tụ cholesterol
Đột quỵ não, chính xác hơn là đột quỵ tĩnh mạch não, chính là thuật ngữ trước đây
thường gọi là tai biến mạch máu não, một loại bệnh gây tử vong cao. Có nhiều
nguyên nhân gây bệnh song người ta mới biết đến một nguyên nhân là do tích tụ
cholesterol.
Nguyên nhân nhồi máu não
Có nhiều nguyên nhân gây bệnh: bệnh tim mạch, huyết áp, rối loạn huyết động.
Biến chứng của bệnh lý cột sống cổ (thoái hóa, thoát vị đĩa đệm,...); chèn đẩy hệ
11
động mạch đốt sống – thân nền và phổ biến nhất là rối loạn chuyển hóa mỡ máu
(lipid) máu. Nhưng phần lớn là do nguyên nhân phối hợp trên một người bệnh.
Nhồi máu não gây đột quỵ là do cục huyết khối được tạo thành bởi một số yếu tố
trung tâm khác là không chính xác.
12
Thật ra không phải hoàn toàn như vậy. Ngoài những cơ chế về tai biến gây ra do sự
tăng hoặc hạ thấp cholesterol trong huyết tương nói trên, còn có một loại bệnh do
rối loạn men chuyển hóa do di truyền hoặc nguyên phát là bệnh tích tụ cholesterol.
Trong bệnh này, cholesterol trong máu tăng hay hạ thấp lại không biểu hiện ở trong
máu lưu thông mà lại tích tụ ở một đoạn động mạch nào có cấu trúc và vị trí thuận
lợi cho sự tích tụ đó. Khu trú tích tụ cholesterol nguy hại nhất là ở động mạch cảnh
trong, đoạn mới tách ra từ động mạch cảnh gốc. Vì thế, trong lâm sàng, khám xét
động mạch cảnh để phát hiện “tiếng thổi tâm thu” ở đoạn hẹp động mạch là rất cần
thiết, và siêu âm Doppler động mạch cảnh sẽ cho kết luận chẩn đoán.
Sự hình thành “cục tắc nghẽn động mạch” này chủ yếu là do các mảng cholesterol
tích tụ lại, khác hẳn với cấu tạo của cục huyết khối trong nhồi máu não thông
thường như đã kể trên.
Ngoài ra, tích tụ cholesterol còn gây nên nhiều bệnh khác. Ứ trệ quá mức
cholesterol hay esther cholesterol ở hệ thần kinh rễ gây nên bệnh Wolman, có đặc
điểm là hóa vôi thượng thận và tình trạng ứ trệ quá mức lipid nơ ron.
Bệnh tích tụ hạt mỡ Farber có đặc điểm là tăng sinh hạt cộng với những tế bào hình
bọt trong mô và tình trạng ứ trệ quá mức glycolipide trong nơ ron.
Những bằng chứng khoa học trên đây chứng tỏ rằng bệnh tích tụ cholesterol là thủ
phạm quan trọng có thể bất ngờ gây đột quỵ nhồi máu não cho tất cả mọi người,
không kể người trẻ hay cao tuổi, thể trạng gầy hay béo với xét nghiệm cholesterol
tăng hay bình thường.
Điều đó lại càng giúp nhận rõ vai trò quan trọng của chế độ ẩm thực trong dự phòng
đột quỵ và nhồi máu não, một loại tai biến đáng sợ gây tàn phế và tử vong với tỷ lệ
cao. Vì thế mọi người không nên ăn các thức ăn giàu lipid nhất là mỡ và phủ tạng
động vật.
Hậu quả của đột quỵ
Tùy thuộc vào vị trí tổn thương của nhu mô não, bệnh nhân sẽ có những sự suy
giảm tương ứng ở các chức năng vận động, cảm giác, khả năng suy nghĩ và diễn đạt.
Sau đột quỵ, bệnh nhân có thể có một vài trong các hậu quả sau đây:
-
Yếu nhẹ nửa người hoặc liệt hoàn toàn nửa người (liệt hẳn một bên cơ thể)
Giảm và mất cảm giác một bên cơ thể.
Loạn văn ngôn, tức nói năng khó khăn hoặc nói liu nhiu.
Rối loạn ngôn ngữ, tức khó nói thành từ hoặc khó hiểu những điều đang nói.
Khó nuốt hoặc nuốt sặc.
Giảm thị lực và (hoặc) giảm thị trường, tức nhìn bị hạn chế
Mất khả năng kiểm soát cảm xúc và thay đổi tâm trạng.
Thay đổi về nhận thức, tức các vấn đề về trí nhớ, khả năng đánh giá, giải
quyết vấn đề hoặc kết hợp tất cả những khả năng này.
Thay đổi hành vi, tức thay đổi tính cách, có ngôn ngữ và hành động không
thích hợp
Nhiều công trình điều tra và nghiên cứu khoa học cho kết quả: 50% bệnh nhân tai
biến mạch máu não sống sót để lại di chứng trong đó 92,96% di chứng về vận động;
68,42 di chứng vừa và nhẹ; 27,69% di chứng nặng; 50% bệnh nhân phụ thuộc trong
các hoạt động tự chăm sóc; 71% giảm khả năng lao động; 66% mất khả năng lao
động; 62% giảm các hoạt động xã hội; 92% người bệnh liệt nửa người đang sống tại
gia đình và cộng đồng vẫn có nhu cầu tập luyện phục hồi chức năng.
14
1.2.3. Điều trị
Điều trị thuốc
o Cải tạo nhà ở và môi trường xung quanh cho phù hợp với bệnh nhân.
o Các dụng cụ trợ giúp cần thiết cho giai đoạn này: trợ giúp đi lại, trợ
giúp sinh hoạt, trợ giúp làm việc…
o Tham gia các hoạt động hoà nhập cộng đồng: nhóm trợ giúp, hội
người tàn tật, tiếp cận các dịch vụ công cộng, các hoạt động của cộng
đồng.
o Hỗ trợ bệnh nhân và gia đình về tâm lý sau tai biến: có những chức
năng không thể phục hồi, người bệnh trở thành người tàn tật.
o Việc làm và thu nhập: khả năng tiếp tục nghề cũ, hoặc bệnh nhân phaỉ
học một nghề mới hoặc có những hoạt động gì tạo thu nhập?
15
1.3. Một số phương pháp phục hồi chức năng sau tai biến
1.3.1. Bố trí giường nằm cho bệnh nhân liệt nửa người
Sau tai biến mạch máu não, một nửa người của bệnh nhân không chỉ liệt về vận
động mà các chức năng khác như thính giác, thị giác, cảm giác cũng bị rối loạn.
Bố trí giường nằm đúng là để cho nửa người bên bị liệt được tiếp xúc với các kích
thích tự nhiên càng nhiều càng tốt thông qua thị giác, thính giác, cảm giác, vận động
tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình phục hồi.
Bố trí giường nằm hợp lí đồng thời cũng để tạo điều kiện thuận lợi cho người nhà
bệnh nhân và nhân viên y tế dễ dàng thực hiện các kĩ thuật chăm sóc điều dưỡng,
tập luyện vận động ở nửa người bên liệt. Bố trí giường nằm hợp lí cũng quan trọng
và cần thiết như là để bệnh nhân nằm đúng vị thế trên giường và thực hiện các bài
tập luyện vận động.
Hình 2. Bố trí giường nằm cho bệnh nhân
Nguyên tắc kĩ thuật:
-
giúp, vận động chủ động vì bệnh nhân không thể phục hồi được nếu không có vận
động chủ động. Bệnh nhân phải được luyện tập phục hồi ở các vị thế khác nhau như
nằm, ngồi, đứng, đi ở bệnh viện cũng như ở nhà, vì có nhiều động tác vận động
bệnh nhân có thể làm được khi nằm nhưng chưa chắc đã làm được khi ngồi và khó
hoặc không thể làm được khi đứng và đi.
1.3.2.1. Tư thế nằm đúng của bệnh nhân
Người bệnh được nằm ở các tư thế đúng theo mẫu phục hồi để phòng ngừa các biến
chứng và thương tật thứ cấp đặc biệt là co cứng và co rút sau này.
Nếu đã có co cứng thì sử dụng kĩ thuật vị thế để ức chế và chống lại mẫu co cứng,
kết hợp cùng với các kĩ thuật tập luyện khác trong quá trình phục hồi.
Nằm nghiêng về phía bên liệt
-
-
Đầu bệnh nhân: có gối đỡ chắc
chắn, không để đầu bị đẩy ra sau, các đốt
sống cổ phía trên ở tư thế hơi gấp.
Thân mình: bệnh nhân nằm ở tư thế nửa
ngửa, có gối đỡ phía lưng.
Tay liệt: khớp vai, xương bả vai được đưa
ra trước, tay duỗi 90o với thân, khớp
khuỷu duỗi, cẳng tay xoay ngửa, cổ tay,
các ngón tay duỗi và dạng.
Hình 3. Nằm nghiêng về phía bên liệt
17
-
-
Đầu bệnh nhân: có gối đỡ chắc chắn,
không gối quá cao, không để các đốt sống
cổ và ngực bị gấp.
Mặt bệnh nhân nhìn thẳng ra trước hoặc
quay sang bên liệt.
Vai bên liệt: có gối mỏng đỡ dưới xương
bả vai để giữ vai ở vị thế đưa ra trước.
Hình 5. Nằm ngửa tay duỗi dọc thân
-
Tay bên liệt: xoay ngửa, duỗi dọc theo thân mình, hoặc dạng ngang, hoặc
duỗi thẳng lên phía đầu, các ngón tay duỗi và dạng.
Hông bên liệt: có gối mỏng đỡ dưới hông giữ khớp háng duỗi, đưa ra trước.
Chân bên liệt: có gối đỡ dưới khoeo giữ khớp gối gấp, có gối đỡ phía mắt cá
ngoài giữ cho chân bên liệt không đổ ra ngoài.
Chân và tay lành: được đặt ở vị trí mà bệnh nhân cảm thấy thoải mái, dễ chịu.
18
1.3.2.2. Tập vận động tư thế nằm - Tập vận động thụ động chi trên.
Trong giai đoạn đầu khi còn liệt mềm, người bệnh không tự mình vận động nửa
người phía bên liệt được, họ cần có người khác tập vận động giúp, hoặc hướng dẫn
họ sử dụng bên lành tập vận động cho bên bị liệt.
Mục đích: Tập vận động thụ động để duy trì tầm vận động của các khớp, đề phòng
ngừa các biến chứng và thương tật thứ phát như teo cơ, loét do đè ép. viêm phổi,
cứng khớp, co rút, biến dạng, hạn chế hoặc mất vận động sau này.
Hình 8. Tập xoay
+ Kéo giãn khớp vai: là phương pháp có hiệu quả tốt để giải phóng tình trạng tắc
nghẽn quanh khớp. Trong khi xoa bóp vùng khớp vai, xác định vùng bao khớp co
cứng nhiều, kỹ thuật viên vừa kéo giãn khớp vai (có thể tỳ bàn chân vào nách bệnh
nhân để tăng lực kéo) vừa đẩy chỏm xương cánh tay về cùng phía bao khớp co cứng
với lực 7-10kg để làm giãn phần bao khớp co cứng giải phóng tình trạng kẹt khớp.
Chú ý khi kéo nắn, bệnh nhân phải không đau mới đúng, nếu đau cần chuyển hướng
kéo nắn cho thích hợp.
Tư thế bệnh nhân nằm sấp: tập động tác nâng và duỗi khớp vai.
Hình 9. Tập tư thế nằm sấp
20
Tập vận động khớp khuỷu
- Tập gấp duỗi: vị trí ban đầu tay bệnh nhân duỗi sát thân người, lòng bàn tay ngửa
quay lên trên, dùng ngón trỏ và ngón giữa tay phải giữ ngón cái bệnh nhân và để
ngón cái tay mình trên mu tay bệnh nhân còn các ngón khác đỡ phía dưới cổ tay để
giữ cổ tay bệnh nhân duỗi thẳng. Sau đó gấp khớp khuỷu tay lại hết tầm vận động,
rồi lại đưa về vị trí ban đầu.
Hình 10. Tập gấp duỗi
- Tập sấp ngửa cẳng tay: bệnh nhân ở tư thế hơi gấp khớp khuỷu, KTV nắm giữ bàn
tay bệnh nhân và duỗi thẳng ngón trỏ qua mặt trước cổ tay để giữ cổ tay bệnh nhân
thẳng, sau đó tiến hành xoay ngửa lòng bàn tay bệnh nhân lên, rồi xoay sấp lòng
bàn tay xuống.
Hình 11. Tập sấp ngửa cẳng tay
- Kéo giãn khớp: KTV dùng một tay giữ cố định cánh tay bệnh nhân, một tay nắm
dọc cẳng tay để kéo.
ngón trỏ tay phải nắm giữ đầu một ngón tay bệnh nhân, và tiến hành di chuyển dạng
khép ngón tay đó. Tập như vậy với tất cả các ngón:
Hình 15. Tập dạng khép
- Tập gấp duỗi các khớp ngón cái: Khuỷu tay bệnh nhân ở tư thế gấp 900 KTV nắm
bàn tay bệnh nhân trong lòng bàn tay phải của mình và giữ bàn tay xoay ngửa các
ngón duỗi thẳng. Dùng ngón cái và ngón trỏ tay phải kẹp giữa hai bên ngón cái
bệnh nhân rồi gấp ngón cái vào lòng và dạng ngón cái ra:
Hình 16. Tập gấp duỗi các khớp ngón cái
- Tập đối chiếu ngón cái với các ngón khác: Tay bệnh nhân ở tư thế gấp khuỷu,
KTV giữ bàn tay bệnh nhân trong lòng bàn tay phải của mình, dùng ngón cái giữ
cho các ngón tay bệnh nhân duỗi thẳng. KTV đặt ngón cái tay trái dọc theo mặt
trước và ngón troe dọc theo mặt sau ngón tay cái của bệnh nhân. Sau đó di chuyển
ngón tay cái bệnh nhân từ phía lòng bàn tay ra ngoài rồi tiếp tục vận động về phía
lòng bàn tay đến đối diện với các ngón tay khác cho tới ngón út:
Hình 17. Tập đối chiếu ngón cái với các ngón khác
23
1.3.2.3. Tập vận động tư thế nằm - Tập vận động thụ động chi dưới
Trong giai đoạn đầu khi còn liệt mềm, người bệnh không tự mình vận động nửa
người phía bên liệt được, họ cần có người khác tập vận động giúp, hoặc hướng dẫn
họ sử dụng bên lành tập vận động cho bên bị liệt.
Tập vận động thụ động khớp háng
- Tập gấp duỗi khớp háng: Bệnh nhân nằm sát mép giường, KTV đứng về phía bên
phải bệnh nhân, bàn tay trái đỡ dưới khoeo bàn tay phải đỡ gót chân bệnh nhân,
nâng chân bệnh nhân lên gấp gối lại giữ không cho chân bệnh nhân dạng hoặc xoay
ngoài. Từ từ di chuyển gối bệnh nhân về phía ngực, bàn tay chuyển từ khoeo lên gối
bệnh nhân, sau đó gấp gối lại về sát mông, rồi lại duỗi gối ra đưa chân về vị trí ban
đầu.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©