SỞ GDĐT BÀ RỊA – VŨNG TÀU
TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU

“SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC
TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT ”

TÁC GIẢ: LƯƠNG THÀNH VI
TỔ: LỊCH SỬ - ĐỊA LÝ

NĂM HỌC 2014 – 2015
A.PHẦN MỞ ĐẦU

I. Lý do chọn đề tài
1


Cũng như các môn học khác, môn học lịch sử có nhiệm vụ và khả năng góp
phần vào việc thể hiện mục tiêu đào tạo của trường phổ thông nói chung. Bộ môn
lịch sử cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ sở của khoa học lịch sử, nên đòi
hỏi học sinh không chỉ nhớ mà còn phải hiểu và vận dụng kiến thức đã học vào
cuộc sống. Cho nên, cùng với các môn học khác, việc học tập lịch sử đòi hỏi phát
triển tư duy, thông minh, sáng tạo.
Đã có quan niệm sai lầm cho rằng học lịch sử chỉ cần học thuộc lòng sách giáo
khoa, ghi nhớ các sự kiện - hiện tượng lịch sử là đạt, không cần phải tư duy - động
não, không có bài tập thực hành… Đây là một trong những nguyên nhân làm suy
giảm chất lượng môn học.
Người giáo viên trong dạy học lịch sử đa số chỉ làm nhiệm vụ nói lại nội dung
sách giáo khoa, lại càng khó khăn hơn trong việc phát triển bài giảng được soạn
trên cở sở sách giáo khoa. Như vậy, bài giảng không thể gây hứng thú cho học sinh
học tập, gây nhàm chán trong tâm lý dạy - học của cả giáo viên lẫn học sinh

xã hội về vị trí cũng như tầm quan trọng của bộ môn lịch sử đối với việc giáo dục
thế hệ trẻ. Tuy nhiên, với việc lạm dụng những phương tiện dạy học hiện đại một
cách quá mức không những không tăng thêm hiệu quả cho bài học mà còn làm
giảm sút chất lượng dạy học lịch sử.
Giáo viên nên kết hợp nhiều phương pháp dạy học trong một bài học sẽ làm thay
đổi được tâm lí, tạo sự bất ngờ, không làm cho học sinh bị nhàm chán. Sử dụng
phấn trắng bảng đen cũng như việc trình bày miệng là phương pháp dạy truyền
thống nhưng vẫn có ý nghĩa vô cùng to lớn và việc áp dụng dạy học liên môn Văn Sử - Địa ở trường phổ thông là một minh chứng vì nó sẽ làm tăng thêm hiệu quả
dạy học lịch sử.
Trong phạm vi đề tài này, tôi kết hợp các phương pháp nghiên cứu thống kê,
tổng hợp, phân tích, liên hệ ....
III. Giới hạn của đề tài
Trong phạm vi bài sáng kiến kinh nghiệm này, tôi chỉ nghiên cứu áp dụng tư liệu
văn học trong một số bài giảng nhất định của phần Lịch sử Việt Nam cho học sinh
khối THPT . Quý thầy cô và học sinh ở cấp THCS cũng có thể đọc, tham khảo.
IV. Các giả thiết nghiên cứu
Trong những năm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa ra ý tưởng dạy học liên
môn và việc dạy này đã được áp dụng ở một số nơi trên thế giới. Ở Việt Nam, dạy
học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng. Tuy nhiên việc áp dụng cụ
thể trong từng môn học, trong từng bài học thì vẫn còn lẻ tẻ, rời rạc. Đề tài sáng
kiến kinh nghiệm: “SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC TRONG DẠY HỌC LỊCH
SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT ” sẽ góp một phần nhỏ vào việc hệ thống lại
những mảnh rời rạc ấy, tìm tòi nội dung giao thoa giữa các môn học, bổ sung cho
nhau, làm sáng tỏ hơn những kiến thức mà học sinh được học trong mỗi môn.
Áp dụng việc dạy học liên môn sẽ nâng cao chất lượng học tập và làm tăng thêm
hiệu quả dạy học lịch sử.
V. Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn
Theo Nghị quyết TW khóa VIII khẳng định, đổi mới phương pháp giáo dục, đào
tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện, thành lập nếp tư duy sáng tạo
của người học. Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương pháp hiện đại

một vấn đề gì đó.... và khi người học sử dụng mọi biện pháp để hiểu về vấn đề đó,
vận dụng kiến thức đó vào cuộc sống của mình có kết quả. Điều quan trọng là ở
chỗ làm thế nào để học sinh có nhu cầu hiểu biết, muốn hiểu biết và làm thế nào để
biết thì đó là công việc của mỗi một giáo viên. Vì vậy mới có câu: “Không thầy đố
mày làm nên”. Người thầy phải bằng mọi cách để cho học sinh được hoạt động
nhiều hơn, được đưa ra chính kiến của mình trong quá trình học tập.
Với phạm vi bài viết này tôi xin trao đổi với các đồng nghiệp cách sử dụng tư
liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam trường THPT .
4


VI. Kế hoạch thực hiện
- Thu thập, sưu tầm tài liệu, giáo trình liên quan đến đề tài.
- Lập dàn ý, bố cục đề tài và chọn lọc các phương pháp thực hiện phù hợp.
- Tiến hành thực hiện đề tài.
B. PHẦN NỘI DUNG
I. Thực trạng và những mâu thuẫn.
Hiện nay việc giảng dạy theo hướng phát huy tư duy của học sinh và tích hợp
liên môn đã được triển khai và đi vào thực tế thực hiện. Tuy nhiên trong quá trình
thực hiện rất nhiều giáo viên gặp không ít khó khăn, bản thân tôi và các đồng
nghiệp cũng không phải là ngoại lệ. Qua tìm hiểu thực tế, giáo viên bộ môn Lịch
Sử ở trường THPT Nguyễn Du và các trường THPT lân cận cũng đã từng thảo
luận, đề cập đến vấn đền này.
Lịch Sử là một trong những môn của khoa học xã hội, vì thế trong giảng dạy
môn Lịch Sử có nhiều bài, nhiền phần có thể liên hệ và sử dụng tư liệu, kiến thức
của các môn Ngữ Văn, Địa Lý... kết hợp để bài giảng đạt kết quả cao nhất. Tuy vậy
trong quá trình nghiên cứu soạn bài và thực tế giảng dạy giáo viên cũng gặp nhiều
vấn đề khó khăn như sử dụng thế nào cho phù hợp, cho hiệu quả, sự liên hệ, kết
hợp nằm ở những phần nào, nên nhiều hay ít ...
Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả trong quá trình giảng dạy theo hướng phát



được viết bằng tiếng Pháp đăng trên báo Nhân Đạo (năm 1923). Tác phẩm vạch
trần bản chất bù nhìn, tay sai của vua Khải Định…
Trong bài 15 "Phong trào dân chủ 1936 – 1939" giáo viên liên hệ đến tác phẩm
“Tinh thần thể dục” của tác giả Nguyễn Công Hoan( Ngữ văn 11) , giáo viên dạy
lịch sử cũng biết và nhắc lại cho học sinh thấy được tính chất bịp bợm của phong
trào này. Bài thơ “Từ ấy” của Tố Hữu là lời tâm nguyện của người thanh niên yêu
nước giác ngộ lí tưởng Đảng.
Bài 16 “ Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng Tám(19391945). Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời”ngiáo viên nhắc lại trong Sách
Ngữ văn 11, học sinh đã học bài “Chiều tối”, “Lai Tân” trích trong tập “Nhật kí
trong tù”. Sách Ngữ văn 12 đã dạy và cho học sinh tìm hiểu về “Bản tuyên ngôn
độc lập” của Chủ tịch Hồ Chí Minh – đây là văn kiện lịch sử quan trọng đánh dấu
kỉ nguyên độc lập tự do của nước Việt Nam. Giáo viên dạy sử trong bài này tốt
nhất là cho học sinh nghe lại lời đọc của Bác.
Trong bài 17 “Nước Việt nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2/9/1945 đến trước
ngày 19/12/1946” khi nói đến nạn đói năm 1945, người giáo viên dạy sử nhắc lại
học sinh liên tưởng đến các nhân vật như Chị Dậu hoặc hỏi về tác phẩm “Vợ Nhặt”
của nhà văn Kim Lân; tác phẩm “Một bữa no” của Nam Cao…và đặc biệt là phải
nói đến đoạn trích trong Hồi kí “Những năm tháng không thể nào quên” của Đại
tướng Võ Nguyên Giáp.
Bài 18 “ Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp
(1946-1950)”, khi giáo viên giảng về sự giúp đỡ của nhân dân Việt nam với nước
bạn Lào, bài thơ “Tây Tiến” của Quang Dũng sẽ làm cho học sinh rất chăm chú
nghe giảng…
Bài 19 “ Bước phát triển của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp
(1951-1953)”, bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc
(1953-1954)”, giáo viên dạy sử có thể liên hệ với bài “Việt Bắc” của Tố Hữu. Bài
thơ này nhắc lại rất nhiều kỉ niệm trong cuộc kháng chiến trường kì của dân tộc ta.
Bài thơ “Đất nước” của Nguyễn Đình Thi hay bài “Dọn về làng” của Nông Quốc


Tổng
số
học
sinh
36
37
36

Giỏi

Khá

Trung bình

Yếu

Kém

SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%)
3
2
4

8.3%
5,4%
11%

6 16.6%
10 27%

số
học
sinh
36
37
36

Giỏi

Khá

Trung bình

Yếu

Kém

SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%)
5
4
6

14%
11%
17%

12 33%
13 31%
14 39%



kinh tế thị trường, lối suy nghĩ, cách sống thực dụng đang tác động mạnh mẽ đến
từng học sinh cùng với sự thái độ dạy học đối phó, qua loa, đại khái của không ít
giáo viên đã và đang là những trở ngại không nhỏ đối với việc giảng dạy nói chung
và dạy bộ môn Lịch sử nói riêng.
Trong đề tài này, tôi bước đầu mạnh dạn tìm hiểu sự giao thoa giữa ba môn học
Văn - Sử - Địa và hai môn Văn – Sử nói riêng, đúc kết thành những phần cụ thể
kèm theo từng bài của Sách giáo khoa phần Lịch sử Việt Nam Chương trình cơ
bản.
Trong quá trình nghiên cứu và viết, chắc chắn đề tài sáng kiến kinh nghiệm này
còn có những hạn chế, tôi mong được sự góp ý chân thành của đồng nghiệp, bạn bè
để đề tài này được hoàn thiện hơn.
II. Bài học kinh nghiệm, hướng phát triển
Qua việc thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm “SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN
HỌC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT ”, bản thân
tôi rút ra được một số kinh nghiệm như sau:
- Cần nghiên cứu kỹ nội dung sách giáo khoa để có hướng soạn bài phù hợp, phần
nào nên đưa kiến thức văn học vào, phần nào không.
- Trước khi sử dụng tài liệu văn học trong bài giảng, giáo viên phải tham khảo kỹ,
nên đưa vào những phần cần thiết, ngắn gọn và đề cập đúng nội dung cần đề cập.
- Nên khuyến khích học sinh tìm tòi liên hệ trong quá trình giảng bài để lớp học
sinh động, sôi nổi hơn và hiệu quả hơn.
- Khi trích dẫn liên hệ cần sự chính xác ( ở tác phẩm nào, nhà văn nào...).
III. Đề xuất, kiến nghị
Về phía phụ huynh học sinh: Kiểm tra đôn đốc việc chuẩn bị bài, học bài của học
sinh ở nhà.
Về phía trường: Hỗ trợ tích cực cho giáo viên trong việc áp dụng phương pháp
mới này vào trong thực tiễn.
Về phía ngành: Hỗ trợ thêm về phương tiện thiết bị nhằm phục vụ tốt hơn cho
công tác dạy học của giáo viên.