Mục lục
Tiêu đề

Trang

1. Đặt vấn đề

1 -> 3

2. Giải quyết vấn đề

3

2.1. Cơ sở lí luận của vấn đề

3 -> 4

2.2. Thực trạng của vấn đề

4 - >5

2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

5 -> 10

2.4. Hiệu quả của áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

10 ->11

3. Kết luận


năm 1954 đến 1975) và đã thu được những kết quả nhất định.
Năm học 2013 - 2014 tôi tiếp tục thực hiện đề tài này làm đề tài nghiên cứu
cho mình.“ Sử dụng phương pháp đồ dùng trực quan trong giảng dạy môn Lịch sử
lớp 10 ( Phần lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX) ở nhà trường
THPT ”.

2


Mục đích nghiên cứu trong dạy học Lịch sử, phương pháp trực quan, góp
phần quan trọng tạo biểu tượng cho học sinh, cụ thể hoá các sự kiện lịch sử và
khắc phục tình trạng hiện đại hoá lịch sử của học sinh.
Đồ dùng trực quan là chỗ dựa để học sinh hiểu sâu sắc hơn bản chất của sự
kiện lịch sử, là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử
quan trọng nhất, giúp cho học sinh nắm vững các qui luật của sự phát triển xã hội.
Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu
những hình ảnh, những sự kiện được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ.
Cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử, đồ
dùng trực quan còn phát triển khả năng quan sát trí tưởng tượng, tư duy và ngôn
ngữ của học sinh. Nhìn vào bất cứ loại đồ dùng trực quan nào, học sinh cũng thích
nhận xét, phán đoán, hình dung quá khứ lịch sử được phản ánh, minh hoạ như thế
nào? Các em suy nghĩ và tìm cách diễn đạt bằng lời nói chính xác, có hình ảnh rõ
ràng, cụ thể về bức tranh, hay một sự kiện xã hội đã qua.
Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ, đặc trưng của bộ môn lịch sử và yêu cầu
đổi mới giáo dục, cũng như thực tiễn dạy học bộ môn, việc biên soạn sách giáo
khoa Lịch sử THPT có nhiều đổi mới về nội dung và phương pháp. Sách giáo khoa
Lịch sử hiện nay được biên soạn không chỉ là tài liệu học tập ở lớp và ở nhà của
học sinh theo định hướng mới, học sinh cần tìm tòi, nghiên cứu những sự kiện
trong sách giáo khoa, dưới sự tổ chức, hướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên. Từ đó
các em tự hình thành cho mình những hiểu biết mới về lịch sử, tìm tòi, khám phá

bảo vệ Tổ quốc cuối thế kỷ XVIII
Bài 25 ( Tiết 31): Tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá dưới triều
Nguyễn(nửa đầu thế kỷ XIX)
Kế hoạch nghiên cứu: Thời gian nghiên cứu từ tháng 1 năm 2013 đến hết
tháng 5 năm 2014.
2. Giải quyết vấn đề
2.1. Cơ sở lý luận của vấn đề
Nguyên tắc sử dụng đồ dùng trực quan.
Khi sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở trường THPT cần
chú ý những điểm sau:
- Phải căn cứ vào nội dung, yêu cầu giáo dưỡng, giáo dục của bài học để lựa
chọn đồ dùng trực quan tương ứng thích hợp.
4


- Có phương pháp thích hợp đối với việc sử dụng mỗi loại đồ dùng trực
quan. Phải đảm bảo được sự quan sát đầy đủ đồ dùng trực quan của học sinh.
- Phát huy tính tích cực của học sinh khi sử dụng đồ dùng trực quan, không
chỉ để cụ thể hoá kiến thức mà cần đi sâu phân tích bản chất sự kiện.
- Đảm bảo kết hợp lời nói với việc trình bày các đồ dùng trực quan, đồng
thời rèn luyện khả năng thực hành của học sinh khi xây dựng và sử dụng đồ dùng
trực quan như đắp sa bàn, vẽ bản đồ, tường thuật trên bản đồ, miêu tả hiện vật...
Tuỳ theo yêu cầu của bài học và loại hình đồ dùng trực quan mà có các cách
sử dụng khác nhau.
- Thứ nhất, cách sử dụng đồ dùng trực quan cỡ lớn dùng chung cho cả lớp
cùng một lúc như tranh ảnh, bản đồ treo tường, mô hình, sa bàn lớn...
- Thứ hai, cách sử dụng đồ dùng trực quan cỡ nhỏ đặt ở bàn học sinh như át
lát lịch sử, an bun tranh ảnh, minh hoạ trong SGK, báo chí tài liệu tham khảo, đồ
phục chế nhỏ.
- Thứ ba, cách sử dụng một số đồ dùng trực quan quy ước va hình vẽ trên

Trong quá trình dạy học tôi đã sử dụng nhiều loại đồ dùng trực quan và được dạy
ở nhiều khối học. Nhưng trong đề tài này tôi chỉ đưa ra một số lược đồ ở lớp 10
trong phần Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX để khảo sát và
rút kinh nghiệm.
Sử dụng lược đồ không chỉ để xác định vị trí các địa điểm lịch sử mà còn để
hiểu rõ nội dung của lược đồ, những sự kiện, hiện tượng lịch sử sinh động, dạy cho
học sinh đọc lược đồ như đọc sách lịch sử.
Ví dụ 1: Lược đồ khởi nghĩa Hai Bà Trưng và cuộc kháng chiến chống xâm
lược Hán, được sử dụng trong tiết 22 ( bài 16) Thời Bắc thuộc và cuộc đấu tranh
giành độc lập dân tộc(tiếp). Ở lớp 10 chương trình chuẩn. Giáo viên phải giúp học
sinh khai thác lược đồ để thấy được nguyên nhân, diễn biến, kết quả và ý nghĩa
lịch sử của cuộc khởi nghĩa .
Lược đồ này được sử dụng khi dạy mục 2 - Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu
phần a, SGK trang 83, 84. Để thuận lợi cho học sinh quan sát, Giáo viên phải treo
lược đồ lên góc trên bên phải bảng. Trước hết, Giáo viên giới thiệu tên lược đồ,
giới thiệu các kí hiệu, hướng dẫn học sinh quan sát lược đồ, kết hợp nội dung SGK
và gợi mở từng ý để HS tìm hiểu. Cho học sinh thảo luận nhóm để học sinh tự xác
định vị trí, hướng nổi dạy khởi nghĩa. Sau khi học sinh đã thảo luận, xác định được
6


hướng tiến đánh của nhân dân ta, thì Giáo viên gọi học sinh lên trình bày nét chính
của cuộc khởi nghĩa, học sinh khác nhận xét, Giáo viên lược thuật lại cuộc khởi
nghĩa.
*Nguyên nhân.
- Chính quyền đô hộ tàn bạo, tham
lam-> nhân dân cơ cực.
- Thái thú Tô Định giết hại Thi
Sách( chồng Trưng Trắc)
* Diễn biến.

hướng đánh chiếm của nghĩa quân, thì Giáo viên gọi học sinh lên trình bày nét
chính của cuộc khởi nghĩa, học sinh khác nhận xét, Giáo viên lược thuật lại cuộc
khởi nghĩa.
*Nguyên nhân.
Nhân dân oán hận chế độ bóc
lột của nhà Lương.
* Diễn biến.
- Mùa xuân năm 542 Lý Bí liên
kết với hào kiệt các châu miền
Bắc, nổi dậy khởi nghĩa, lật đổ
chính quyền đô hộ.
+ 544 Lý Bí lên ngôi vua, đặt
quốc hiệu là Vạn Xuân
+ 545 nhà Lương cử Trần Bá
Tiên xâm lược nước ta. Lý Bí
giao binh quyền cho Triệu Q
Phục
* KÕt qu¶: Năm 550 cuộc
kháng chiến kết thúc thắng lợi.
* ý nghÜa: Thể hiện tinh thần yêu nước Việt Nam không bị vùi dập dưới ách áp
bức và âm mưu đồng hoá của kẻ thù.
Ví dụ 3: Lược đồ chiến thắng bạch Đằng năm 938, được sử dụng trong tiết
22 ( bài 16) Thời Bắc thuộc và cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc(tiếp). ở lớp 10
chương trình chuẩn. Giáo viên phải giúp học sinh khai thác lược đồ để thấy được
nguyên nhân, diễn biến, kết quả và ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa .
Lược đồ này được sử dụng khi dạy mục 2 - Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu
phần d, SGK trang 85, 86. Để thuận lợi cho học sinh quan sát, Giáo viên phải treo
lược đồ lên góc trên bên phải bảng. Trước hết, Giáo viên giới thiệu tên lược đồ,
giới thiệu các kí hiệu, hướng dẫn học sinh quan sát lược đồ, kết hợp nội dung SGK
và gợi mở từng ý để HS tìm hiểu. Cho học sinh thảo luận nhóm để học sinh tự xác

Ví dụ 4: Lược đồ trận Ngọc Hồi - Đống Đa, được sử dụng trong tiết 29
trong bài 23 Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc
cuối thế kỷ XVIII ở lớp 10 chương trình chuẩn. Giáo viên phải giúp học sinh khai
thác lược đồ để thấy được tiến quân thần tốc của quân ta ở trận Ngọc Hồi - Đống
Đa. mục 2 thuộc phần II lớn - Các cuộc kháng chiến ở cuối thế kỉ XVIII. Giáo
viên phải treo lược đồ lên góc trên bên phải bảng. Trước hết, Giáo viên giới thiệu
khái quát lược đồ, giới thiệu các kí hiệu, hướng dẫn học sinh quan sát lược đồ, kết
hợp nội dung SGK. Tổ chức cho học sinh tìm hiểu nội dung diễn biến trong SGK
sau đó gọi học sinh tường thuật trên lược đồ, học sinh khác nhận xét. Giáo viên
lược thuật lại diễn biến trên lược đồ.
Trong 5 ngày( từ đêm 30 tháng Chạp năm Mậu Thân đến mồng 5 Tết Kỉ Dậu) với
cuộc hành quân thần tốc, nghĩa quân Tây Sơn đã đánh bại hoàn toàn quân xâm
9


lược và tiến vào Thăng long. Chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa còn Vang mãi về
sau.

Lược đồ trận Ngọc Hồi-Đống Đa
Ví dụ 5: Lược đồ các đơn vị hành chính Việt Nam thời Minh Mạng, được sử
dụng trong tiết 31 trong bài học “ Tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá dưới triều
Nguyễn(nửa đầu thế kỷ XIX)” ở lớp 10 chương trình chuẩn. Giáo viên phải giúp
học sinh khai thác lược đồ để thấy được Nhà Nguyễn đã xây dựng bộ máy chính
quyền như thế nào? Lược đồ này được sử dụng khi dạy mục 1 – Xây dựng và củng
cố bộ máy nhà nước - chính sách ngoại. Giáo viên treo lược đồ lên góc trên bên
phải bảng. Trước hết, Giáo viên giới thiệu khái quát lược đồ, giới thiệu các kí hiệu,
hướng dẫn học sinh quan sát lược đồ, kết hợp nội dung sách giáo khoa.Tổ chức
cho học sinh tìm hiểu kiến thức sau đó Giáo viên sử dụng bản đồ giới thiệu Chính
quyền trung ương, chính quyền địa phương. Cải cách hành chính của Minh Mạng
có ý nghĩa gì? (thống nhất hệ thống đơn vị hành chính, làm cơ sở cho sự phân chia


20%

10A5 ( 40HS)

70%

30%

Lớp/ TS HS

Nhưng qua thực tế áp dụng phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan với các
đơn vị kiến thức trên tại lớp 10A1, 10A5 ( năm học 2013 - 2014) và khai thác triệt
11


để , tôi thấy các em chú ý, sôi nổi xây dựng ý kiến, tiếp thu bài dễ dàng hơn, không
khí lớp học thoải mái, hào hứng hơn. Giờ dạy được tiến hành theo phương pháp sử
dụng đồ dùng trực quan không những phát huy được tính tự giác, chủ động, tích
cực, sáng tạo tinh thần trách nhiệm, phát triển khả năng sáng tạo, rèn luyện kĩ năng
tổng hợp kiến thức, năng lực đánh giá, năng lực thực tiễn của học sinh trong giờ
học mà còn kích thích động cơ, hứng thú học tập của học sinh. Gây hứng thú cho
học sinh học tập và yêu thích môn học, tạo điều kiện cho học sinh phát huy tính
tích cực trong học tập. Giúp học sinh tái hiện sự kiện lịch sử một cách khách quan,
Phát triển khả năng trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ cho HS.
Kết quả bài kiểm tra hoạt động nhận thức của các em cho thấy các em
nghiêm túc trong học tập, hiểu được kiến thức cơ bản của bài học và biết vận dụng
được kiến thức đã học vào việc giải quyết các vấn đề trong thực tế cuộc sống.
Kết quả kiểm tra kỹ năng vận dụng kiến thức của học sinh tại các lớp như sau:
Kỹ năng

3. Kết luận
3.1. Kết luận.
* Nội dung:
12


Giáo viên đã sử dụng phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong
giảng dạy môn Lịch sử lớp 10, thực hiện trong phần Lịch sử Việt Nam từ nguồn
gốc đến giữa thế kỉ XIX) ở nhà trường THPT ”.
Bài 16 ( Tiết 22): Thời Bắc thuộc và cuộc đấu tranh giành độc lập dân
tộc(tiếp theo).
Bài 23 ( Tiết 29): Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước, bảo
vệ Tổ quốc cuối thế kỷ XVIII
Bài 25 ( Tiết 31): Tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá dưới triều Nguyễn(nửa
đầu thế kỷ XIX)
Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được thực hiện một nhiệm vụ
học tập thích hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết với thực tiễn, thực hành. Nhiệm vụ
này được học sinh thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ
việc xác định được kiến thức cơ bản học sinh còn biết cách phân tích, đánh giá…,
Phát triển khả năng trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ cho HS.
* Ý nghĩa:
Sử dụng phương pháp đồ dùng trực quan trong giảng dạy môn lịch sử người
giáo viên đã tự bồi dưỡng cho mình kiến thức chuyên môn sâu, am hiểu kiến thức
về thực tế cuộc sống để hướng dẫn học sinh chủ động lĩnh hội kiến thức.
Học sinh được học tập theo phương pháp này sẽ gắn lí thuyết với thực
hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội.
Học sinh có cơ hội rèn luyện nhiều kĩ năng quan trọng như tái hiện sự kiện
lịch sử một cách khách quan, tổng hợp kiến thức, Phát triển khả năng nhớ các sự
kiện, tư duy và ngôn ngữ cho học sinh.
Qua môn học giáo viên tác động mạnh đến tính cảm, thái độ của học sinh,

giỏi, trung bình, yếu, kém) để đảm bảo tới mức cao nhất học sinh nhận thức
được kiến thức cơ bản của bài học, của cả giai đoạn lịch sử.
3.2. Đề xuất
*. Bộ GD&ĐT
Bộ GD&ĐT cần cung cấp thêm tranh ảnh, đồ dùng dạy học, tư liệu để đáp
ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học của môn Lịch sử.
* Nhà trường
14


Giáo viên giảng dạy bộ môn cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy
một cách đồng bộ, thường xuyên sử dụng đồ dùng dạy học, coi đó là một hoạt
động hiệu quả để phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình giảng
dạy môn lịch sử.
Trên đây là một số ý kiến cá nhân về việc đổi mới phương pháp dạy học
môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông. Do hạn chế về thời gian nên sánh kiến
của tôi không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của
đồng nghiệp để việc đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử ở nhà trường trung
học phổ thông đạt được kết quả cao hơn.

Đánh giá của HĐTĐSKKN
Trường THPT số 1 Bắc Hà

Bắc Hà, tháng 04 năm 2014
Người viết sáng kiến

Phạm Thị Yến

15