SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
“SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC MÔN MỸ
THUẬT LỚP 9”
A. PHẦN MỞ ĐẦU
Chúng ta biết Mỹ thuật là một trong những môn học đặc thù, giữ vai trò quan trọng
trong giáo dục thẫm mỹ ở trường phổ thông hiện nay. Đó là môn học về cái đẹp, khơi dậy
tư duy sáng tạo trong tâm hồn trong sáng, thơ ngây và đáng yêu của lứa tuổi thiếu nhi.
Dạy nghệ thuật nói chung và dạy mỹ thuật nói riêng, không phải là đưa ra một công thức
cứng nhắc để làm, để vẽ mà điều cốt lõi quan trọng là lối tư duy, tạo điều kiện cho sự
phát triển tưởng tượng, khả năng sáng tạo của học sinh.
Nhu cầu thẩm mỹ ngày càng cao cùng với sự phát triễn của kinh tế xã hội, cho nên
việc nhìn nhận và thưởng thức cái đẹp của đại bộ phận nhân dân là vấn đề tất yếu khách
quan, không chỉ đối với người lớn, tầng lớp trí thức mà là tất cả mọi đối tượng, mọi tầng
lớp trong xã hội. Mỗi lứa tuổi lại có những cách cảm nhận, suy nghĩ và lí giải về cái đẹp
khác nhau. Người lớn có cách cảm nhận lôgic, còn trẻ em thì có cái nhìn vô tư, trong
sáng, nhìn sự vật qua lăng kính màu hồng, không vướng bận những nguyên tắc, trăn trở
mà tập trung tình cảm, sự yêu thích của mình vào mỗi bài vẽ.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Lí do chọn đề tài
Hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học vẫn là một vấn đề được nhiều nhà
nghiên cứu giáo dục quan tâm bàn bạc thống nhất. Cụ thể biện pháp nhằm cải tiến
phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá quá trình dạy học, tăng cường khả năng tư
duy của học sinh ở qúa trình lĩnh hội tri thức, phát huy tính độc lập, tính tích cực của học
sinh được làm việc dưới nhiều hình thức và gây được hứng thú trong giờ học. Một trong
những phương pháp dạy học phát huy được tính tích cực của học sinh, tính độc lập sáng
tạo, độc lập tư duy là biện pháp “sử dụng đồ dùng trực quan”. Việc giảng dạy môn Mĩ
thuật ở trường THCS cũng như những môn học khác, đồ dùng trực quan đóng một vai trò
quan trọng trong giờ giảng. Bởi vì đồ dùng trực quan khi sử dụng có hiệu quả trong tiết
giảng sẽ giúp học sinh tìm hiểu, so sánh, nhận xét, phỏng đoán và ghi nhận sự vật dễ
dàng hiểu sự vật qua con mắt quan sát bằng nét vẽ, hình vẽ, màu sắc một cách nhanh
- Rèn luyện óc sáng tạo cho học sinh.
B. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận :
Do đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi là từ "trực quan sinh động đến tư duy trìu
tượng" vì vậy tầm quan trọng của đồ dùng trực quan trong các môn học là rất lớn. Với
môn mĩ thuật đòi hỏi càng cần thiết hơn. Nó kích thích hứng thú học tập của học sinh
làm cho học sinh say mê, lôi cuốn học sinh hấp dẫn học sinh tham gia vào việc sáng tạo
ra cái đẹp, là tiền đề cho giờ học đạt hiệu quả cao .
Tóm lại, việc sử dụng đồ dùng trực quan trong môn mĩ thuật ngoài việc học sinh
lĩnh hội được tri thức, nó còn có tác dụng lớn đến xúc cảm thấm mĩ, đến đạo đức, tình
cảm và trí tuệ của học sinh.
Dạy mĩ thuật cho học sinh không khác nào dạy văn miêu tả. Nếu trong văn miêu tả
chúng ta dùng ngôn từ, ngữ pháp để diễn đạt thì trong môn mĩ thuật lại dùng hình ảnh,
đường nét, hình mảng, bố cục, màu sắc để thể hiện nội dung định miêu tả. Do đặc thù lứa
tuổi cần phải nhìn thấy để cảm nhận, gợi mở nên môn mĩ thuật rất cần đồ dùng dạy học
để minh hoạ kích thích sự tìm tòi, sáng tạo nhất.
Tuy nhiên với tầm quan trọng của đồ dùng dạy học như vậy thì người giáo viên
phải biết sử dụng đồ dùng dạy học như thế nào để phát huy hết tính năng của đồ dùng
dạy học lại là điều không kém phần quan trọng.
Ví dụ
Cùng là một đề tài phong cảnh nhưng có nhiều chủ đề về phong cảnh miền núi,
nông thôn, thành phố, biển… Do vậy đồ dùng dạy học phải bao hàm những nét cơ bản
nhất hàm xúc nhất, học sinh lấy đó làm cơ sở phát huy gợi mở, sáng tạo cái đẹp.
Có thể nói: Trong giảng dạy mĩ thuật người giáo viên tìm được đồ dùng dạy học
thích hợp và biết sử dụng nó để có hiệu quả thì người giáo viên đó đã nắm được nội dung
bài dạy để đi tới sự thành công.
2. Cơ sở thực tiễn :
Học sinh lớp 9 ở giai đoạn cuối trung học cơ sở nên việc dẫn dắt gợi mở một
phương pháp vẽ cho học sinh là vô cùng quan trọng. Trong quá trình giảng dạy tôi thấy
rõ một điều là ở lớp 6, 7 các em vẽ tự nhiên ngây thơ, không đắn đo, không chần chừ,
%
18 20.8
%
64 62.6
%
10 10.4
%
4 4.2%
Nhận xét:
Qua số liệu khảo sát cho ta thấy tỉ lệ học sinh đạt giỏi còn quá ít. Số lượng học
sinh trung bình chiếm tỉ lệ cao nhất. Nguyên nhân dẫn đến số điểm của các em không cao
là do các em học thuộc lòng theo cách học vẹt, không chú ý đến ý nghĩa của bài học,
không chuẩn bị đồ dùng học tập chu đáo và đặc biệt không hứng thú trong học tập.
2. Thuận lợi và khó khăn
Thuận lợi:
* Đối với giáo viên:
Đa số giáo viên đều có lòng yêu nghề, mến trẻ, tận tụy với công tác giảng dạy,
chăm lo quan tâm đến học sinh.
* Đối với học sinh:
Học sinh được học môn mĩ thuật từ các lớp tiểu học.
Gia đình, nhà trường và xã hội luôn khuyến khích, động viên các em học tập các
môn học nói chung và môn mĩ thuật nói riêng.
Khó khăn:
- Phương pháp giảng dạy chưa thực sự phù hợp với một bộ phận không nhỏ học sinh yếu
kém dẫn đến chất lượng chưa cao.
- Do điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học, phương pháp trực quan
vào tiết học hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu bài của học sinh.
- Một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề, chưa khơi gợi được mạch nguồn
cảm xúc ẩn sau mỗi trái tim người học.
+ Nặng sức ì, chưa khai thác hết tác dụng của đồ dùng dạy học.
Đồ dùng dạy học là những hình ảnh, dụng cụ, đồ vật phục vụ cho việc dạy và học
mà học sinh có thể nhìn thấy được đặc biệt là được sử dụng trong công tác giảng dạy.
Đối với bộ môn mĩ thuật ở trường trung học cơ sở:
Đồ dùng dạy học không thể thiếu đối với người thầy khi lên lớp và đối với học
sinh khi nghiên cứu vấn đề. Vì thế đồ dùng dạy học chính là điều kiện, phương tiện để
dạy và học môn mĩ thuật ở các lớp trong trường trung học cơ sở.
Rõ ràng qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi đã thấy được tầm quan trọng của đồ
dùng dạy, nhất là trong việc hình thành cho các em thao tác thực hành, đem hình ảnh
sống động vào thực tế và có thể nói đồ dùng dạy học là nhịp cầu bắt qua ngôn ngữ, giúp
học sinh các lớp trung học cơ sở cảm thấy gần gũi và yêu thích bộ môn hơn. Tóm lại nội
dung kiến thức của bộ môn mĩ thuật bao giờ cũng đặt quan sát, phân tích và tiến hành
thực hành lên hàng đầu, do đó đồ dùng dạy học là không thể thiếu đối với hoạt động dạy
và học môn mĩ thuật.
Sử dụng các đồ dùng dạy học trong các tiết học lí thuyết và làm thực hành sẽ giúp
học sinh rèn luyện kĩ năng thao tác với các đồ dùng dạy, là một trong những biện pháp
quan trọng để thu thập thông tin từ thực tế. Thông qua đồ dùng dạy.
Các đồ dùng dạy hiện đại có sự trợ giúp của đồ dùng dạy như máy tính, máy chiếu
projector, máy chiếu hắt, tivi, loa, giúp các nội dung kiến thức được làm rõ, giờ học trở
nên sinh động, hấp dẫn hơn. Có thể nói đồ dùng dạy học với việc sử dụng có hiệu quả đồ
dùng, thiết bị dạy học là một trong những yếu tố quyết định thành công của giờ dạy. Như
vậy có thể khẳng định: muốn nâng cao được chất lượng và hiệu quả dạy cho môn học,
giáo viên cần phải sử dụng tích cực và phát huy tối đa những chức năng của đồ dùng dạy
học.
Việc sử dụng đồ dùng dạy học ở trường hiện nay có các hình thức sau:
* Phiếu học tập (cá nhân hoặc nhóm) kết hợp với bảng phụ hoặc máy chiếu. Có thể sử
dụng trong các tiết lý thuyết hay thường thức mĩ thuật.
* Tranh, ảnh, mô hình ( Tranh phiên bản của các họa sĩ trong nước và thế giới, bài vẽ
của học sinh, tranh vẽ và cách hướng dẫn của giáo viên, đồ vật thật…)
* Các phương tiện nghe nhìn: Máy chiếu projector, đầu video, băng hình, máy tính…
Để một tiết dạy mĩ thuật đạt kết quả cao tôi luôn ý thức cho mình phải có sự chuẩn
sẽ ảnh hưởng đến quá trình giảng dạy .
Ví dụ : Tiết 10 - Bài 10 Vẽ tranh: Đề tài Lễ hội
Tôi chuẩn bị 1 số bài vẽ trên khổ A3 vẽ về các lễ hội khác nhau, các hình ảnh về
lễ hội cũng khác nhau như tranh vẽ về Lễ hội đấu vật, đua thuyền, hát quan họ, trọi gà, đi
chơi hội đầu xuân… Học sinh quan sát rõ có thể tìm nhiều cách thể hiện. Nếu như sử
dụng các bài vẽ vào giấy A4 thì hơi nhỏ học sinh khó quan sát và sẽ rối mắt, các hình ảnh
sẽ không rõ ràng như bài vẽ ở khổ A3. Tuy nhiên tôi cũng sử dụng những bài chưa đẹp về
cả hình, bố cục và màu sắc để học sinh rút kinh nghiệm cho bài vẽ của mình. Ngoài
những đồ dùng do thầy trò tự tạo ra thì đồ dùng thiên nhiên là một trong những đồ dùng
sống động nhất đối với đôi mắt trẻ thơ. Chính vì vậy trước khi học bài này tôi đã hướng
dẫn các em tự quan sát các lễ hội ở quê mình đặc biệt là lễ hội Tứ thôn ở xã Tân Việt
trong nhiều khía cạnh.
Ví dụ: Tiết 4 – Bài 4 Vẽ trang trí: Tạo dáng và trang trí túi xách
Giáo viên chuẩn bị ba loại đồ dùng:
- Tranh vẽ của giáo viên và học sinh về các loại túi xách phong phú về kiểu dáng, màu
sắc, họa tiết trang trí.
- Ảnh chụp về các loại túi xách
- Một số chiếc túi xách thật ( lưu ý giáo viên chuẩn bị những chiếc túi có nhiều kích
thước, màu sắc, chất liệu, họa tiết trang trí khác nhau) để học sinh được tận mắt nhìn và
sờ vào chiếc túi.
Tranh vẽ: tôi chọn 1 số tranh vẽ của học sinh vẽ theo cách nghĩ cách cảm nhận và
sự quan sát được của các em.
Trong các bài vẽ mẫu cho học sinh tham khảo tôi cũng đưa ra một số bài vẽ chưa
đẹp để học sinh rút kinh nghiệm về cách sắp xếp bố cục, cách tạo dáng và trang trí khi vẽ
:
+ Bài vẽ 1: cái túi xách nhỏ ở giữa tờ giấy.
+ Bài vẽ 2: cái túi xách to chiếm hết tờ giấy.
+ Bài vẽ 3: cái túi xách vừa không quá to hay quá nhỏ đặt ở chính giữa tờ giấy.
Qua quan sát tranh học sinh gợi mở được nhiều điều trong khi vẽ phải chú ý : bố
cục (cách sắp xếp). Ngoài đồ dùng gợi về kiểu dáng và họa tiết tranh trí cho học sinh thì
có chất lựợng.
Tuỳ theo đối tượng học sinh mà phần củng cố có thể treo để học sinh củng cố lại
hoặc có thể lấy luôn bài vẽ đẹp và chưa đẹp của học sinh để học sinh củng cố nhận xét và
hoàn thiện bài ở nhà .
Ví dụ Tiết 15 – bài 15: Vẽ trang trí: Tạo dáng và trang trí thời trang
Trước khi cho học sinh quan sát tranh tôi đưa ra một hệ thống câu hỏi trước sau đó
mới cho học sinh quan sát và nhận xét tranh .
Hệ thống câu hỏi :
Em hay quan sát một số bộ trang phục do cô chuẩn bị hãy cho biết
? Đây là những bộ trang phục gì ?
GV giới thiệu một số trang phục đã chuẩn bị về hình dáng, kiểu cách, chất liệu, mục đích
sử dụng.
- GV giới thiệu một số hình ảnh qua máy chiếu đa năng và đặt câu hỏi
? Thời trang là gì ?
GV giới thiệu: Sự thay đổi thời trang xưa nay (Thời trang là thước đo của xã hội, kinh
tế, văn hóa vì xã hôi, kinh tế phát triển thời trang cũng thay đổi theo sự phát triển đó)
- GV giới thiệu hình ảnh qua máy chiếu đa năng
? Thời trang giữa các vùng miền có khác nhau không ? vì sao ?
- GV giới thiệu hình ảnh qua máy chiếu đa năng
? Em có nhận xét gì về các mẫu thời tranh và màu sắc ?
? Theo em như thế nào là trang phục đẹp ?
- GV giới thiệu đưa ra ví dụ trang phục đẹp cần phù hợp theo tuổi tác, theo mùa, giới
tính, văn hóa dân tộc, hoàn cảnh( đặc biệt về trang phục học đường,…thông qua hình
ảnh).
- GV giới thiệu hình ảnh qua máy chiếu đa năng
? Ngoài thời trang quần áo còn có các vật dụng đi kèm gì ?
- GV giới thiệu hình ảnh qua máy chiếu đa năng
? Thời trang có ý nghĩa như thế nào với cuộc sống ?
Sau khi đưa ra một hệ thống câu hỏi như trên, trên máy chiếu đa năng và cho học
sinh nêu nhận xét.
Ví dụ 2: Tiết 14 – Bài 13: Vẽ theo mẫu: Tập vẽ dáng người
Giáo viên giới thiệu một số hình ảnh, yêu cầu học sinh quan sát và đưa ra câu hỏi:
? Hình này vẽ những hoạt động gì ?
? Các em có nhận ra tư thế của đầu, tay, chân, thân ? người khi đứng, cúi ngồi quỳ… như
thế nào ?
Qua hình ảnh đó gợi ý học sinh tìm ra tỉ lệ các bộ phận và chỉ ra cho học sinh thấy
được trục của từng bộ phận cơ thể người, dáng người ở tư thế đứng, đi, chạy, nhảy, ngồi,
quỳ…
Giáo viên cho học sinh xem tranh vẽ những hoạt động khác nhau của các nhân vật.
5. Không lạm dụng đồ dùng dạy học :
Học sinh trung học cơ sở thích những cái mới, cái lạ để bắt chước theo, thích ghi
nhận nhiều nhưng lại ít có khả năng chọn lọc. Vì vậy giáo viên phải thường xuyên đổi
mới đồ dùng và không nên lạm dụng đồ dùng nếu không sẽ phản tác dụng dẫn đến nhàm
chán.
Ví dụ Tiết 18 – bài 18: Vẽ tranh: Đề tài tự chọn
Tôi thấy ở bài này nhiều giáo viên chưa biết chọn lọc để giảng bài vẽ tự chọn cho
hiệu qủa. Có giáo viên đưa ra rất nhiều tranh vẽ mà vẫn cảm thấy thiếu, chưa đủ, chưa
nói được hết những gì bài yêu cầu và khả năng học sinh chưa đạt được sự thoả mãn .
Nhiều giáo viên còn chưa xác định được "thế nào là vẽ tranh đề tài tự chọn". Có
giáo viên đưa cả vẽ trang trí, vẽ theo mẫu vào đồ dùng. Chính vì vậy mà bài giảng lan
man không tập trung. Ở bài này tôi chọn mỗi chủ đề một tranh :
- Tranh phong cảnh: + Phong cảnh nông thôn.
+ Phong cảnh miền núi.
+ Phong cảnh miền biển .
+ Phong cảnh thành phố .
- Tranh sinh hoạt : + Lao động
+ Học tập
+ Thể thao, văn nghệ…
Copyright: Tài liệu đại học ©