B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI
----------

MAI VN NAM

Sử DụNG BảO TàNG Và NHà TRUYềN THốNG TạI
ĐịA PHƯƠNG TRONG DạY HọC LịCH Sử VIệT NAM
ở TRƯờNG THPT TỉNH THáI NGUYÊN

LUN N TIN S KHOA HC GIO DC

H NI - 2019


B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI
----------

MAI VN NAM

Sử DụNG BảO TàNG Và NHà TRUYềN THốNG TạI
ĐịA PHƯƠNG TRONG DạY HọC LịCH Sử VIệT NAM
ở TRƯờNG THPT TỉNH THáI NGUYÊN
Chuyờn ngnh: Lớ lun v phng phỏp dy hc b mụn Lch s
Mó s

: 9.14.01.11

LUN N TIN S KHOA HC GIO DC
Ng i h ng d n ho h

luận và Phƣơng pháp dạy học Lịch sử, Ban Chủ nhiệm cùng các thầy cô trong
Khoa Lịch sử, Phòng Sau đại học - Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội đã giúp đỡ
tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu, Ban Chủ nhiệm Khoa, các thầy cô
đồng nghiệp trong Khoa Lịch sử, Trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học Thái Nguyên,
Ban Giám hiệu, giáo viên các trƣờng THPT tham gia điều tra thực tiễn và thực
nghiệm đã tạo mọi điều kiện, giúp đỡ tôi học tập, nghiên cứu.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, ngƣời thân và bạn bè đã
luôn động viên, khuyến khích tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành
luận án.
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2019

Tác giả luận án

M i Văn N m


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... ii
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ........................................................................................1
2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .........................................................................3
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................3

2.1.2. Quan niệm về sử dụng bảo tàng, nhà truyền thống tại địa phƣơng trong dạy
học lịch sử ở trƣờng phổ thông ............................................................................. 43
2.1.3. Cơ sở xuất phát của việc sử dụng bảo tàng và nhà truyền thống tại địa
phƣơng trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trƣờng THPT ..................................... 45
2.1.4. Nội dung các bảo tàng, nhà truyền thống tại Thái Nguyên cần khai thác sử
dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trƣờng THPT ......................................... 48
2.1.4.1. Khái quát về các bảo tàng, nhà truyền thống tại Thái Nguyên .................. 48
2.1.4.2. Danh mục tài liệu trưng bày của bảo tàng, nhà truyền thống tại Thái
Nguyên có thể sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT .................... 53
2.1.5. Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng bảo tàng, nhà truyền thống tại địa phƣơng
trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trƣờng THPT .................................................. 58
2.1.5.1. Vai trò ..................................................................................................... 58
2.1.5.2. Ý nghĩa .................................................................................................... 60
2.2. Cơ sở thực tiễn ................................................................................................. 64
2.2.1. Khái quát tình hình sử dụng bảo tàng, nhà truyền thống trong dạy học lịch
sử ở một số nƣớc trên thế giới .............................................................................. 64
2.2.2. Thực tiễn sử dụng bảo tàng, nhà truyền thống tại địa phƣơng trong dạy học
lịch sử Việt Nam ở trƣờng THPT nói chung, trƣờng THPT tỉnh Thái Nguyên nói
riêng ...................................................................................................................... 67
2.2.2.1. Mục đích, đối tượng, địa bàn và nội dung điều tra khảo sát thực tiễn ... 67
2.2.2.2. Nội dung, phương pháp điều tra khảo sát thực tiễn ............................... 68
2.2.2.3. Kết quả điều tra khảo sát thực tiễn ......................................................... 69
Chƣơng 3: HÌNH THỨC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG BẢO TÀNG, NHÀ
TRUYỀN THỐNG TẠI ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT
NAM Ở TRƢỜNG THPT TỈNH THÁI NGUYÊN ............................................ 78
3.1. Vị trí, mục tiêu và nội dung ơ bản của lịch sử Việt Nam ở trƣ ng THPT ..... 78
3.1.1. Vị trí, mục tiêu dạy học lịch sử Việt Nam ở trƣờng THPT ........................ 78
3.1.2. Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam ở trƣờng THPT .................................. 80



cho học sinh ......................................................................................................... 109


vi

3.4.1.4. Hướng dẫn học sinh sử dụng bảo tàng, nhà truyền thống để chuẩn bị bài học ở
nhà ....................................................................................................................... 112
3.4.2. Biện pháp sử dụng trong bài học tại bảo tàng, nhà truyền thống ........................ 114
3.4.2.1. Hướng dẫn học sinh quan sát hiện vật bảo tàng, nhà truyền thống kết hợp với
sách giáo khoa để xác định mục tiêu học tập ......................................................... 114
3.4.2.2. Sử dụng bảo tàng, nhà truyền thống để tổ chức hoạt động nhận thức tích cực
cho học sinh ......................................................................................................... 115
3.4.2.3. Hướng dẫn học sinh đóng vai làm hướng dẫn viên để củng cố, luyện tập
kiến thức .............................................................................................................. 120
3.4.2.4. Hướng dẫn học sinh sưu tầm tài liệu để xây dựng bảo tàng, nhà truyền
thống ảo ở nhà .................................................................................................... 121
Chƣơng 4: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM TOÀN PHẦN .................................. 124
4.1. Mụ đí h, đối tƣợng, địa bàn, giáo viên thực nghiệm sƣ phạm ................ 124
4.1.1. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm ............................................................... 124
4.1.2. Đối tƣợng, địa bàn và giáo viên thực nghiệm sƣ phạm............................. 124
4.2. Nội dung, phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm .......................................... 125
4.2.1. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm................................................................ 125
4.2.2. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm ......................................................... 126
4.3. Tổ chức thực nghiệm sƣ phạm ..................................................................... 127
4.3.1. Tổ chức thực nghiệm sƣ phạm bài học nội khóa ...................................... 127
4.3.2. Tổ chức thực nghiệm sƣ phạm hoạt động ngoại khóa .............................. 138
4.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ..................................................................... 140
4.4.1. Kết quả thực nghiệm bài học nội khóa ..................................................... 140
4.4.2. Kết quả thực nghiệm hoạt động ngoại khóa ............................................. 146
KẾT LUẬN ........................................................................................................... 148

Dạy học lịch sử

4

ĐC

Đối chứng

5

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

6

GV

Giáo viên

7

HS

Học sinh

8

LLVT


Phụ lục

14

SGK

Sách giáo khoa

15

THPT

Trung học phổ thông

16

TN

Thực nghiệm

17

TNSP

Thực nghiệm sƣ phạm

18

tr.


dựng BT, NTT ảo ở nhà..............................................................................123
Bảng 4.1. Thống kê điểm số kết quả TNSP toàn phần bài 20 tiết 2 .........................140
Bảng 4.2. Thống kê điểm số kết quả TNSP toàn phần bài 18 tiết 3 ............................141
Bảng 4.3. Bảng tổng hợp kết quả TN toàn phần bài 20 tiết 2 ..................................141
Bảng 4.4. Bảng tổng hợp kết quả TN toàn phần bài 18 tiết 3 ..................................142
Bảng 4.5. Bảng giá trị t và tα nhóm TN và ĐC bài 20 tiết 2 ....................................143
Bảng 4.6. Bảng giá trị t và tα nhóm TN và ĐC bài 18 tiết 3 ....................................143
Bảng 4.7. Thống kê điểm số kết quả TNSP toàn phần hoạt động trải nghiệm “Việt Bắc
– Những dấu ấn lịch sử”...............................................................................146
Bảng 4.8. Các tham số kiểm định kết quả kiểm tra hoạt động trải nghiệm “Việt Bắc –
Những dấu ấn lịch sử” .................................................................................146


ix

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ
- Danh mục hình
Hình 2.1. BT Văn hóa các dân tộc Việt Nam ...........................................................48
Hình 2.2. BT LLVT Việt Bắc – Quân khu I .............................................................49
Hình 2.3. BT Thái Nguyên ........................................................................................51
Hình 3.1. BT ảo LLVT Việt Bắc trên phần mềm Panotour ......................................84
Hình 3.2. Trò chơi Nhận diện lịch sử ......................................................................100
Hình 3.3. Mô hình hiện vật 3D ...............................................................................105
Hình 3.4. Mô hình phòng trƣng bày trên PowerPoint .............................................122
Hình 4.1. Một số slide bài giảng bài 20 (tiết 2) ......................................................132
Hình 4.2. Kênh hình minh họa TN bài 18 (tiết 3) ...................................................136

- Danh mục biểu đồ, đồ thị
Biểu đồ 2.1. Mức độ cần thiết của việc sử dụng BT, NTT trong DHLS ..................70
Biểu đồ 2.2. Mức độ yêu thích của HS khi sử dụng BT, NTT để học tập lịch sử ....71

trình và sách giáo khoa (SGK), phƣơng pháp dạy học (PPDH) lịch sử cũng phải
thực sự đổi mới theo hƣớng phát triển NL, phẩm chất của HS. Một trong những con
đƣờng, biện pháp để thực hiện đổi mới PPDH là sử dụng đa dạng nhiều nguồn kiến
thức ngoài SGK. Nguồn kiến thức càng đa dạng, sử dụng hợp lý thì hiệu quả bài
học lịch sử càng đƣợc nâng cao.
1.3. Việc sử dụng phƣơng tiện trực quan luôn đƣợc đánh giá là “nguyên tắc
vàng ngọc” trong dạy học ở trƣờng phổ thông. Vì thế các bộ môn đều khai thác
những đồ dùng, phƣơng tiện dạy học nhằm hình thành ở HS con đƣờng nhận thức
hiệu quả nhất. Trong khi các bộ môn khoa học tự nhiên chủ yếu tìm đến phòng thí


2

nghiệm làm nơi nghiên cứu, thực hành, bộ môn Lịch sử chủ yếu tìm đến những di
tích, hiện vật, tài liệu. Bảo tàng (BT), nhà truyền thống (NTT) chính là phƣơng tiện
hữu ích, thiết thực cho việc học tập lịch sử ở trƣờng phổ thông.
Các tài liệu của BT, NTT là phƣơng tiện, công cụ quan trọng hỗ trợ giáo viên
(GV) hƣớng dẫn, tổ chức cho HS nhận thức lịch sử một cách chân thực, dễ dàng tạo
đƣợc biểu tƣợng và tránh “hiện đại hóa” lịch sử. Thông qua việc khai thác, sử dụng
các tài liệu, hiện vật BT, NTT, GV sẽ giúp HS học tập bộ môn trong “môi trường
lịch sử” chân thực, cụ thể, trực quan và hấp dẫn.
1.4. Thực tiễn của việc dạy học lịch sử (DHLS) ở trƣờng phổ thông cho thấy một
số GV nhận thức đƣợc tầm quan trọng và bƣớc đầu khai thác, sử dụng BT, NTT vào
DHLS, song hiệu quả dạy học vẫn chƣa đạt mục tiêu đề ra. HS chủ yếu đến BT, NTT để
tham quan thỏa mãn trí tò mò, hiếu kỳ, mua vui, giải trí mà ít quan tâm đến việc học tập
lịch sử, văn hóa thông qua các hiện vật...Từ đó đặt ra vấn đề cần khai thác, sử dụng BT,
NTT một cách hiệu quả nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng DHLS ở trƣờng phổ thông.
1.5. Thái Nguyên vốn là vùng đất có truyền thống lịch sử - cách mạng, với vị trí hết
sức thuận lợi, “tiến có thể đánh, lui có thể giữ”, nên trong suốt chiều dài lịch sử của dân
tộc, nhân dân Thái Nguyên đã có những đóng góp to lớn. Đặc biệt, theo nhận định của Đại

sát tại 31 trƣờng THPT tỉnh Thái Nguyên1.
Luận án tiến hành TN các biện pháp sƣ phạm đã đề xuất vào DHLS VN, chủ
yếu từ 1930 đến 1954 ở 8 trƣờng THPT2 tỉnh Thái Nguyên.
3. Mụ đí h và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng BT, NTT, một nguồn
cung cấp kiến thức quan trọng, đề tài xác định các tài liệu của BT và NTT tại địa
phƣơng cần khai thác sử dụng trong DHLS VN ở trƣờng THPT. Đề tài đề xuất các
hình thức, biện pháp sử dụng theo hƣớng phát triển NL HS để góp phần đổi mới
phƣơng pháp và nâng cao chất lƣợng dạy học bộ môn.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục đích trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ cụ
thể sau:
Một là, tìm hiểu những vấn đề lí luận PPDH liên quan đến sử dụng các loại tài
liệu của BT, NTT trong DHLS.
1

Tỉnh Thái Nguyên có 31 trƣờng THPT, trong đó có 28 trƣờng trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo, 1 trƣờng
trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, 1 trƣờng trực thuộc Bộ Công An, 1 trƣờng trực thuộc trƣờng Đại học Sƣ
phạm - Đại học Thái Nguyên.
2
8 trƣờng THPT TNSP toàn phần: THPT Thái Nguyên, THPT Chuyên Thái Nguyên, THPT Lƣơng Ngọc
Quyến, THPT Chu Văn An, THPT Gang Thép, THPT Bình Yên, THPT Đại Từ, THPT Phú Lƣơng.


4

Hai là, tìm hiểu nội dung chƣơng trình, SGK phần Lịch sử VN ở trƣờng THPT.
Ba là, điều tra, khảo sát thực tiễn DHLS VN ở trƣờng phổ thông, đặc biệt là thực tiễn
sử dụng BT, NTT ở trƣờng THPT; phỏng vấn hƣớng dẫn viên BT, NTT ở một số tỉnh khu


- Phƣơng pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu điều tra thực tiễn, kết quả TNSP
để rút ra nhận xét, đánh giá và các kết luận khoa học.
5. Giả thuyết khoa học
Việc sử dụng BT, NTT tại địa phƣơng sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng dạy
học bộ môn, hoàn thành mục tiêu dạy học nếu xác định đƣợc các tài liệu, hiện vật
của BT, NTT tại địa phƣơng cần khai thác sử dụng trong DHLS VN ở trƣờng THPT
và đề xuất hình thức, biện pháp sử dụng phù hợp với nội dung chƣơng trình, điều
kiện dạy học của địa phƣơng.
6. Ý nghĩ

ủa đề tài

6.1. Ý nghĩa khoa học
Đề tài góp phần làm phong phú thêm lý luận và PPDH bộ môn Lịch sử về việc
sử dụng BT, NTT tại địa phƣơng trong DHLS VN để nâng cao chất lƣợng dạy học.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Kết quả nghiên cứu giúp cho GV ở trƣờng phổ thông biết cách sử dụng
BT, NTT tại địa phƣơng vào DHLS VN hiệu quả, phù hợp với thực tiễn, điều
kiện từng nhà trƣờng.
- Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo tin cậy cho sinh viên, học viên cao
học, nghiên cứu sinh ngành Sƣ phạm Lịch sử học tập và nghiên cứu.
7. Đóng góp ủa luận án
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần:
- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa quan trọng của việc sử dụng BT, NTT
tại địa phƣơng trong DHLS VN ở trƣờng THPT.
- Điều tra, phác họa bức tranh chân thực về thực tiễn sử dụng BT, NTT hiện
nay trong DHLS VN ở trƣờng THPT nói chung, trƣờng THPT tỉnh Thái Nguyên
nói riêng.
- Hệ thống đƣợc nội dung tài liệu của BT, NTT tại địa phƣơng có thể khai thác


ông trình nghiên ứu về bảo tàng, nhà truyền thống

Trong dòng chảy phát triển của lịch sử đã diễn ra sự chuyển giao thế hệ để từ đó
xây dựng nên kho tàng đồ sộ về di sản văn hoá. Vƣợt qua thời gian, những kỷ vật của
quá khứ đã đƣợc gìn giữ, bảo quản và trƣng bày tại BT, NTT. Từ chứng tích của con
ngƣời cổ xƣa, những công cụ lao động giản đơn cho đến hình ảnh của nhân vật anh
hùng, những sản phẩm văn hoá tinh xảo,... chính là các “hiện vật biết nói”, có giá trị
lớn lao trong giáo dục lịch sử truyền thống, bản sắc văn hoá. Vì thế, vấn đề bảo tồn, BT
là một nội dung quan trọng trong chính sách văn hoá của mỗi quốc gia, luôn thu hút sự
quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học.
1.1.1. Nghiên cứu của các tác giả nƣ c ngoài
BT xuất hiện đầu tiên ở Hy Lạp thời cổ đại và ngày càng phát triển mở rộng
đến mọi quốc gia. Với sự phát triển mạnh mẽ các loại hình BT và sự nghiệp BT,
nhiều công trình nghiên cứu, hội nghị nghiên cứu đã thảo luận về vai trò, tác dụng
của sƣu tập hiện vật BT, vấn đề giáo dục của BT, vấn đề bảo quản các sƣu tập và kỹ
thuật bảo quản hiện vật trong BT, NTT... Đầu thế kỷ XX, các tạp chí nghiên cứu BT
lần lƣợt ra đời nhƣ tạp chí Museum New (Anh, 1900), tạp chí Museum Skunder
Đức, 1905), tạp chí Muzeon (Bỉ, 1926). Năm 1946, Hội đồng quốc tế các BT
(International Council of Museum - viết tắt là ICOM) thuộc Ủy bản Văn hóa, Khoa
học và Giáo dục của Liên Hợp Quốc UNESCO đƣợc thành lập. ICOM đã thúc đẩy
hợp tác giữa các BT, khuyến khích việc nghiên cứu về BT, góp phần bảo vệ và phát
huy di sản văn hóa của nhân loại. Cho đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu về
BT, NTT ở các nƣớc trên thế giới, tiêu biểu nhƣ sau:


8

V.K Gađanôp trong cuốn Lênin với việc bảo vệ di sản văn hoá, xây dựng BT
(Nguyễn Đình Khôi dịch, Nxb Văn hoá nghệ thuật, 1962 đã nghiên cứu quan điểm



9

tế, các tác giả đƣa ra một hƣớng dẫn cơ bản cho các khía cạnh của công việc BT,
từ việc quản lý và bảo tồn bộ sƣu tập, tổ chức BT đến phát triển khách tham
quan, công tác giáo dục công chúng.
M.E Kaulen, I.M Kossova, A.A Sundieva trong công trình Sự nghiệp BT của
nước Nga Cục Di sản văn hóa, 2006) hệ thống một cách toàn diện các mặt của sự
nghiệp BT ở Nga trong các giai đoạn lịch sử trên cơ sở kế thừa sự phát triển của BT
Liên Xô cũ và đổi mới theo xu thế hiện đại. Việc sử dụng BT đã đƣợc các tác giả
trình bày trong nội dung công tác giáo dục của BT ở Nga, trong đó phân tích hình
thức sử dụng theo câu lạc bộ học tập, nghiên cứu mối quan hệ gắn bó khăng khít
giữa nhà trƣờng và BT. Công trình đã giúp chúng tôi khẳng định rõ vai trò của BT
và gợi ý vấn đề giáo dục BT đối với thế hệ trẻ.
Nghiên cứu việc gìn giữ hiện vật BT, Vương Hoằng Quân trong cuốn Cơ sở
BT học Trung Quốc Nguyễn Duy Chiếm, Nguyễn Thị Hƣờng dịch, Nxb Thế giới,
2008) đã phân tích việc bảo quản hiện vật BT cần dựa trên cơ sở nghiên cứu quy
luật biến đổi di sản văn hoá nhân loại và sự tác động của hiện tƣợng thiên nhiên
nhằm ngăn chặn, làm chậm quá trình biến đổi hiện vật, khống chế, phòng chữa sự
hƣ hỏng và biến dạng của hiện vật. Theo tác giả, nội dung cơ bản của khoa học kỹ
thuật bảo quản hiện vật bao gồm phân tích kết cấu thành phần của hiện vật, tìm quy
luật biến đổi chất của hiện vật, nghiên cứu hiện vật trong môi trƣờng bảo quản của
BT... Tiếp cận nghiên cứu tập trung vào kỹ thuật BT, cho nên công trình chƣa đi sâu
phân tích sự tác động và cơ chế giao tiếp giữa con ngƣời với hiện vật BT.
Cuốn Les musées de France (Các BT của Pháp) của tác giả Marie - Christine
Labourdette (Presses Universitaires de France, 2015) trình bày vấn đề BT Pháp là
gì, các nguyên tắc tổ chức cơ bản của BT ở Pháp, những bộ sƣu tập và ảnh hƣởng
của BT đối với cộng đồng, văn hóa Pháp. Tác giả phân tích những đặc điểm của BT
Pháp với tính phong phú và chiều sâu theo thời gian của các bộ sƣu tập. BT của

kiến thức cơ bản, giải thích cho HS về nghệ thuật, tự nhiên và lịch sử.
Những nghiên cứu trên của các tác giả nước ngoài đã phân tích, làm rõ vấn
đề lý luận của BT, NTT như khái niệm, chức năng, phân loại, xác định mối quan
hệ gắn kết giữa BT, NTT với nhà trường, vai trò đối với giáo dục. Bên cạnh đó,
kết quả nghiên cứu của các tác giả giúp chúng tôi xác định những căn cứ để phác
họa khái quát thực tiễn sử dụng BT, NTT ở một số nước trên thế giới.
1.1.2. Nghiên cứu của các tác giả trong nƣ c
Vào những năm đầu thế kỉ XX, BT mới xuất hiện ở VN, do ngƣời Pháp
xây dựng. Trải qua quá trình phát triển, VN đã có một hệ thống BT, NTT với
nhiều loại hình, bao phủ ở khắp các địa phƣơng. Cùng với sự phát triển của


11

mạng lƣới BT, NTT, ở VN có nhiều công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực BT
học, tiêu biểu nhƣ sau:
Cuốn “Sổ tay công tác BT” của nhóm tác giả Lâm Bình Tường, Mai Khắc
Ứng, Phạm Xanh, Đặng Văn Bài (Nxb Văn hóa HN, 1980) nghiên cứu về lý luận
và hƣớng dẫn thực hành chuyên môn nghiệp vụ BT, trong đó khẳng định vai trò
giáo dục và khả năng phổ biến kiến thức của BT. Hoạt động giáo dục khoa học
của BT đƣợc tiến hành bằng cách tiếp xúc trực tiếp với hiện vật gốc, thông qua
phần trƣng bày BT. Theo đó, hình thức hƣớng dẫn tham quan các phần trƣng bày
cố định và triễn lãm thƣờng kỳ tại BT là hình thức quan trọng nhất.
Trong cuốn BT, di tích, lễ hội Nxb Văn hóa thông tin, 1992 , Phan Khanh
nghiên cứu những vấn đề lí luận, thực tiễn của khoa học BT, di tích, lễ hội và ý nghĩa
giáo dục truyền thống cho HS. Bằng việc khái quát lịch sử phát triển của BT, tác giả
quan niệm BT là một thiết chế văn hóa châu Âu mới đƣợc đƣa vào nƣớc ta từ những
năm 20 của thế kỷ XX. Tác giả nêu bật chức năng giáo dục phổ biến khoa học của
BT với cơ sở từ các sƣu tập hiện vật gốc. “Bằng những thực tế sinh động qua các
hiện vật gốc mang hơi thở của lịch sử như những rìu búa của tổ tiên ta từ thời nguyên

năng giáo dục của BT, các tác giả cho rằng “BT thông qua các hình thức hoạt động
của mình nhằm chuyển giao có mục đích rõ ràng các thông tin, những tri thức về
khoa học, lịch sử, văn hóa giúp cho việc hình thành thế giới quan, giáo dục tư
tưởng đạo đức, thẩm mỹ cho con người phát triển toàn diện” [50, tr.136]. Công cụ
chính của công tác giáo dục BT là những sƣu tập hiện vật gốc, chúng đƣợc coi là
nguồn nhận thức trực tiếp, giúp cho công chúng có sự hiểu biết về quá trình lịch sử,
con ngƣời một cách chân thực, tin cậy và có đƣợc cảm xúc nhƣ đang sống, chứng
kiến các sự kiện đó.
Tác giả Trương Quốc Bình với bài nghiên cứu Chủ tịch Hồ Chí Minh và vấn
đề bảo tồn di sản văn hóa dân tộc (Tạp chí Di sản Văn hóa, số 2, 2003 đã tập trung
phân tích quan điểm tƣ tƣởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác bảo tồn di sản văn
hóa dân tộc. Với tƣ cách là kiến trúc sƣ của nền văn hóa dân tộc - khoa học - đại
chúng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra những quan điểm, những định hƣớng và
nhiệm vụ cơ bản về bảo vệ và phát huy truyền thống dân tộc.
Bài viết “Hiện vật BT - nhìn từ quan điểm lịch sử” trong tuyển tập Về lịch sử
văn hoá và BT (Nxb Chính trị Quốc gia, 2004) của tác giả Dƣơng Trung Quốc đã
phân tích yếu tố giá trị lịch sử của các hiện vật BT, hiện vật đó gắn liền với một thời
điểm, một sự việc có ý nghĩa lịch sử. Tác giả cũng nhấn mạnh, đối với những sự kiện
lịch sử đã qua, việc lựa chọn hiện vật BT phải mang tính chất điển hình, xác định


13

đƣợc những thời điểm lịch sử, sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử có tính chất điển hình.
Bài viết là gợi ý quý báu cho chúng tôi khi khai thác tài liệu của BT, NTT.
Đặng Văn Bài với bài nghiên cứu “BT với công tác giáo dục HS phổ thông lý luận và bài học thực tiễn” (Tạp chí Di sản Văn hóa, số 3, 2006 đã đánh giá vai
trò của BT đối với công tác giáo dục HS phổ thông xét từ những vấn đề lý luận và
thực tiễn giáo dục BT. Tác giả xác định nhiệm vụ giáo dục khoa học cho HS phổ
thông là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các BT VN. Từ đó,
yêu cầu các BT cần tạo lập không gian văn hóa hấp dẫn, thu hút HS, đƣa BT thực