I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam
Lịch sử không chỉ đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội mà trong
chừng mực không nhỏ còn là công cụ giáo dục tình cảm, đạo đức, phẩm chất.
Đó là giáo dục lòng yêu nước, trung thành với dân tộc, với cách mạng, với
Đảng là việc noi gương người xưa để hành động trong ngày hôm nay.
Nhưng hiện nay trong xã hội và nhà trường môn lịch sử bị xem là là môn phụ.
Kết quả học tập của học sinh rất yếu kém và đáng báo động. Vậy nguyên nhân
do đâu ?
Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân gây nên song cơ bản không phải do
bản thân môn lịch sử mà do quan niệm, phương pháp dạy học chưa phù hợp,
chưa đáp ứng yêu cầu môn học đề ra. Giáo viên dạy lịch sử chưa phát huy được
thế mạnh của bộ môn, chưa chỉ cho các em xác định được đây là bộ môn khoa
học cần phải có sự học tập nghiên cứu nghiêm túc, chưa tái hiện được không khí
của lịch sử trong giờ học nên để học sinh rơi vào tình trạng thụ động, chưa phát
huy được tính tích cực của học sinh làm cho không khí học tập mệt mỏi, làm cho
giờ học trở nên khô khan nặng nề. Vì vậy làm thế nào để tạo cho học sinh hứng
thú học lịch sử, phát huy tích cực xây dựng bài, kích thích sự tìm hiểu khám phá
về kiến thức.
Là một giáo viên trực tiếp dạy học lịch sử, trong tôi cũng đang có những
suy nghĩ về việc dạy học lịch sử hiện nay. Tôi cũng mong tìm ra con đường,
biện pháp tích cực để áp dụng trong công việc của mình đang làm và tìm ra
nhiều hướng đi hơn cho tư duy của bản thân trong quá trình dạy lịch sử.
Hiện nay ở các trường phổ thông đã áp dụng rất nhiều phương pháp dạy
học, nhiều phương tiện kĩ thuật mới và bước đầu mang lại những hiệu quả thiết
thực cho quá trình dạy và học lịch sử. quá trình sử dụng công nghệ thông tin
trong dạy học là một xu thế hiện nay đã mang lại hiệu quả đáng kể. Hay áp dụng
nguyên tắc dạy học liên môn , dạy học theo vấn đề, dạy học theo nhóm, dạy học
1
theo qua các chương trình học lịch sử đã góp phần tích cực vào quá trình tìm

học bộ môn lịch sử ở trường phổ thông là vấn đề chung của nhà giáo và ban
ngành có liên quan. Đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề
này. Tất cả những bài viết, những công trình nghiên cứu ấy đều hướng tới việc
tìm hiểu thực trạng của việc dạy học Lịch sử hiện nay, từ đó tìm ra nguyên nhân
và cuối cùng nêu ra những đề xuất, giải pháp nhằm khắc phục thực trạng của
việc dạy và học môn Lịch sử. Những công trình nghiên cứu ấy là tâm huyết của
nhiều nhà giáo dục có trách nhiệm nghề nghiệp của bản thân và tương lai của đất
nước.
Lịch sử là một trong những bộ môn cơ bản được giảng dạy trong nhà trường
phổ thông, nó giữ vị trí quan trọng trong mục tiêu và chiến lược đào tạo con
người xã hội chủ nghĩa của Đảng và nhà nước ta
Mục tiêu của chương trình đổi mới giáo dục phổ thông là nhằm tích cực
hoá hoạt động của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức mới. Một trong
những phương pháp hiệu quả nhất đó là áp dụng việc dạy học liên môn.
Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học
ở trường phổ thông. Đây là cách tìm các nội dung chung giữa những môn học
với bộ môn lịch sử, từ đó sẽ bổ sung, làm sáng tỏ hơn những kiến thức mới cho
học sinh.
Như vậy dạy học liên môn là hết sức cần thiết với việc sử dụng nội dung
các bộ môn khác như văn học, địa lý, hội họa, điêu khắc, kiến trúc, âm nhạc…
nhằm hổ trợ bổ sung những kiến thức lịch sử, trong đó đặc biệt hiệu quả nhất là
việc sử dụng các tư liệu văn học trong giảng dạy lich sử. Hơn thế nữa dạy học
liên môn, nhất là việc sử dụng các tư liệu văn học trong giảng dạy lich sử còn
giúp cho học sinh tăng niềm hứng thú say mê học tập, góp phần nâng cao hiệu
quả bài học.
2. Cơ sở thực tế
“Lịch sử là sự kiện”, do đó những sự kiện lịch sử thường khô khan với rất
nhiều những con số về thời gian (ngày, tháng, năm) hoặc những số liệu kết quả
3
(của các thành tựu hoặc của những cuộc chiến dịch…). Nếu giáo viên chuyển tải

nguồn khac nhau, khó sưu tầm
* Thuận lợi
Sự quan tâm của toàn ngành giaó dục trong giai đoạn hiện nay chủ trương
thực hiện đổi mới phương pháo giáo dục
Bản thân giáo viên được Ban Giám Hiệu nhà trường cùng tổ chuyên môn
quan tâm khuyến khích động viên tìm tòi các giải pháp nhằm nâng cao chẩt
lượng môn học Lịch sử
4. Sử dụng tài liệu văn học trong giảng dạy Lịch sử Việt Nam ở
trường trung học phổ thông
a. Các loại tài liệu văn học
Trong việc dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông giáo viên có thể
đưa vào bài giảng của mình nhiều loại tài liệu văn học khác nhau, có thể chia
thành các loại tài liệu văn học như sau :
* Văn học dân gian:
Văn học dân gian rất phong phú, bao gồm nhiều thể loại khác nhau như
thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ca dao, dân ca
Có thể tìm thấy rất nhiều những loại tài liệu này trong kho tàng văn học
dân gian nước ta như: truyền thuyết “Sơn Tinh-Thủy Tinh”, “Âu Cơ- Lạc Long
Quân”, “sự tích Thánh Gióng”, “sự tích trầu cau”, “sự tích bánh dầy bánh chưng
cùng vô vàn những ca dao tục ngữ phản ánh phong tục tập quán, đời sống vât
chất tinh thần của người Việt xưa.
* Các tác phẩm văn học:
Các tác phẩm văn học ra đời vào thời kì diễn ra các sự kiện lịch sử bao
gồm văn học hiện thực phê phán, văn học yêu nước cách mạng.
Có thể kể ra đây nhiều tác phẩm văn học có giá trị như: “Hịch tướng sĩ” của
Trần Hưng Đạo, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi, “Tắt đèn” của Ngô Tất
Tố; “Bước đường cùng” của Nguyễn Công Hoan, tập thơ “Từ ấy” của Tố
Hữu,“Lịch sử nước ta” của Hồ Chí Minh ….
5
*Tiểu thuyết lịch sử:

cha ông để lại.
Ví dụ 3:
Trong khoá trình lịch sử lớp 11, ở bài 19: Nhân dân Việt Nam kháng
chiến chống Pháp xâm lược từ năm 1858 đến năm 1873, mục II. Kháng
chiến chống Pháp ở Gia Định và các tỉnh miền Đông Nam Kỳ 1859-1862.
Khi trình bày diễn biến tình hình chiến sự ở mặt trận này, giáo viên có thể lồng
ghép vào bài giảng đoạn thơ “Chạy giặc” của Nguyễn Đình Chiểu như sau:
“Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây
Một bàn cờ thế phút ra tay
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
Mất ổ đàn chim dáo dát bay
Bến Nghé cửa tiền tan bọt nước
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây
Hỏi trăng dẹp loạn rày đâu vắng
Nỡ để dân đen mắc nạn này!”
( Chạy giặc - Nguyễn Đình Chiểu )
Qua đoạn trích này đã giúp cho học sinh tái hiện lại được sự kiện đau
thương của đất nước ta vào giữa thế ki XIX. Từ đó hướng học sinh tới sự trân
trọng nền dộc lập tự do đang được hưởng ngày nay.
Ví dụ 4 :
Trong khoá trình lịch sử lớp 11, ở bài 21 Phong trào yêu nước chống Pháp
của nhân ta trong những năm cuối thế kỷ XIX, mục II. Một số cuộc khởi nghĩa
tiêu biểu trong phong trào Cần Vương và phong trào đấu tranh tự vệ cuối thế kỷ
XIX.
Khi giới thiệu về cuộc khởi nghĩa Hương Khê, giáo viên có thể lựa chọn
tình tiết trong những tiểu thuyết lịch sử về giai đoạn này để giới thiệu về nhân
vật Phan Đình Phùng. Đây là người đã dám đứng ra can gián việc phế truất vua
Dục Đức bất chấp việc có thể bị cách chức quan , thậm chí có thể bị chém đầu.
7
Giáo viên có thể trích dẫn một đoạn lời can gián của Phan Đình Phùng được ghi

Trong khoá trình lịch sử lớp 12, ở bài 12, để làm sáng tỏ tội ác của Thực
dân Pháp xâm lược cũng như nỗi thống khổ của nhân dân ta do chính sách bóc
lột công nhân ở các đồn điền cao su, ta có thể đưa câu ca dao:
“Cao su đi dễ, khó về
Khi đi trai tráng, khi về bủng beo”
(Ca dao chống Pháp)
Ví dụ 6:
Trong khoá trình lịch sử lớp 12, ở bài 14. Phong trào cách mạng 1930 –
1935. Mục II Phong trào cách mạng 1930 – 1931 và Xô Viết Nghệ Tĩnh.
Khi giới thiệu về phong trào ở Nghệ -Tĩnh giáo viên có thể đưa vào bài giảng
đoạn trích trong “Bài ca cách mạng” sau:
“Kìa Bến Thuỷ đứng đầu dậy trước
Nọ Thanh Chương tiếp bước, bước lên
Nam Đàn, Nghi Lộc, Hưng Nguyên
Anh Sơn, Hà Tĩnh một phen dậy rồi
Không có lẽ ta ngồi chịu chết
Phải cùng nhau kiên quyết một phen
Tổng này, xã nọ kết liên
Ta hò, ta hét, thét lên thử nào ”
(Bài ca cách mạng- Đặng Chính Kỷ))
Thông qua đoạn trích này, giáo viên đã giúp cho học sinh mường tượng rõ
nét về tinh thần đấu tranh bất khuất cùng với qui mô rộng lón của phong trào
cách mạng Nghệ -Tĩnh
Ví dụ 7 :
Trong khoá trình lịch sử lớp 12, ở bài 16 Phong trào giải phóng dân tộc
1939 – 1945 và cách mạng Tháng Tám 1945. Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà
được thành lập.
9
Mục 4, phần II. Nguyễn Ái Quốc về nước lãnh đạo cách mạng, để khắc hoạ hình
ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh và tình cảm của người khi trở về quê hương sau 30

Mục IV: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa được thành lập. Nhân sự kiện
Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập, Nhà thỏ Tố Hữu viết:
“ Hôm nay sáng mồng hai, tháng chín
Thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình
Muôn triệu tim chờ chim cũng nín
Bỗng vang lên câu hát ân tình
Hồ chí minh! Hồ chí minh!
…Người đọc tuyên ngôn rồi chợt hỏi:
Đồng bào nghe tôi nói rõ không?
Ôi! Câu hỏi hơn một lời kêu gọi.
Rất đơn sơ mà ấm bao lòng
Cả muôn triệu một lời đáp : Có !
Như Trường Sơn say gió Biển Đông…”
Bài thơ này giúp học sinh dễ nắm không gian và thời gian Bác Hồ đọc
bản Tuyên ngôn độc lập, giáo dục cho học sinh tình cảm thân thương, gần gũi
dành cho Hồ Chủ Tịch.
Ví dụ 8:
Trong khoá trình lịch sử lớp 12, ở Bài 18: Những năm đầu của cuộc
kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946- 1950).
Lời kêu gọi của Chủ Tịch Hồ Chí Minh rất ngắn gọn và súc tích. Lời kêu
gọi đã nói rõ được âm mưu của thực dân Pháp và tinh thần đấu tranh vì độc lập
của nhân dân Việt Nam. Qua đó học sinh biết được khí thế cách mạng của
những năm đầu kháng chiến chống Pháp. Giáo viên có thể trích:
“Hỡi đồng bào toàn quốc!
Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta
càng nhân nhượng thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta
lần nữa.”
11
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!

1954).
Mục 2, phần II: Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ (từ lúc mở đầu ngày
13/3/1954 đến khi kết thúc ngày 7/5/1954) giáo viên giảng thêm:
“ Năm mươi sáu ngày đêm
Khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt
Máu trộn bùn non
Gan không núng, chí không sờn…”
Hay:
“ Chín năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng…”
(Trích: Hoan hô chiến sĩ Điện Biên- Tố Hữu)
Qua các bài thơ này giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ thời gian diễn ra chiến
dịch Điện Biên Phủ (56 ngày đêm), chín năm kháng chiến chống Pháp (từ 1946
đến 1954) và làm cho học sinh hiểu rõ sự hi sinh, gian khổ và đã làm nên một
Điện Biên Phủ chấn động địa cầu.
5. Kết quả
Nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông
hiện nay là một yêu cầu cấp thiết đòi hỏi sự cố gắng của nhiều tổ chức, cá nhân.
Tìm hiểu thực trạng dạy – học môn Lịch sử, từ đó tìm hiểu nguyên nhân và
hướng tới vạch ra những con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn
Lịch sử ở trường trung học phổ thông là hướng đi đã và đang được thực hiện rất
tích cực, hợp logic, phần nào đã mang lại những hiệu quả tích cực trong dạy và
học bộ môn. Ngày nay, với sự phát triển ngày càng cao của nền kinh tế, việc ứng
dụng các phương pháp dạy học hiện đại như chương trình “dạy học cho tương
lai” của Intel, sửdụng các chương trình hỗ trợ dạy học khác như Powerpoint…
đã góp phần nâng cao hiệu quả dạy học. Điều đó thực sự mang lại những kết quả
tích cực trong quá trình dạy học các môn học nói chung và môn học Lịch sử nói
13
riêng. Vai trò của Lịch sử trong đời sống xã hội ngày càng được nhận thức đúng
đắn hơn. Vị trí của môn học ngày càng được nâng cao, song vẫn chưa tương

Quá trình dạy, học lịch sử ở trường phổ thông có nhiều hình thức, tổ chức.
Trong đó, hình thức lên lớp là hình thức, tổ chức dạy học cơ bản, song không
phải là duy nhất. Bên cạnh lên lớp còn có các hình thức dạy học khác: tham
quan học tập và hoạt động ngoại khoá… Để nâng cao hiệu quả dạy, học bộ môn
lịch sử phải nâng cao hiệu quả toàn diện các hoạt động của quá trình dạy, học.
Trong đó, trước hết và quan trọng là nâng cao hiệu quả từng bài học lịch
sử. Đây là một nhiệm vụ trọng tâm của việc tiến hành bài học, vì nó thể hiện kết
quả lao động, tài năng sư phạm của giáo viên và việc phát huy tính tích cực, độc
lập trong học tập của học sinh để đạt được mục tiêu.
14
III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận
Trong đế tài này tôi muốn đưa ra phương pháp sử dụng tài liệu văn học
trong giảng dạy Lịch sử Việt Nam nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong việc
học bộ môn Lịch sử. Qua đó các em dần hình thành khả năng tư duy sáng tạo
trong học tập và cuộc sống, từ đó giúp các em co kĩ năng sống vững vàng , kết
hợp học đi đôi với hành gắn liền học tập vào thực tế của cuộc sống.
Việc sử dụng tài liệu văn học trong giờ học sử là một việc làm rất hiệu
quả có tác dụng lớn nhằm gây hứng thú cho học sinh, làm cho bài học trở nên
sinh động, hấp dẫn.
Tài liệu văn học hỗ trợ đắc lực cho việc truyền thụ kiến thức lịch sử, tạo
hứng thú học tập bộ môn Lịch sử và lòng say mê học tập Lịch sử của học sinh.
Thông qua đó nó cũng góp phần giáo dục đạo đức, tình yêu quê hương đất nước,
lòng biết ơn đối với những anh hùng liệt sĩ đã hi sinh xương máu của mình cho
nước nhà.
Tuy nhiên khi sử dụng các tài liệu văn học trong giảng dạy giáo viên cần
chú ý:
- Giáo viên cần có sự lựa chọn kĩ càng, phải tim hiểu cặn kẽ để tìm ra những tài
liệu văn học tâm đắc nhất phục vụ cho từng khóa trình lịch sử.
- Không lạm dụng những tài liệu văn học, tránh việc ôm đồm đưa vào quá

học sinh
- Tổ chức các buổi tham quan các di tích, các bảo tàng trong và ngoài tỉnh
nhằm củng cố khắc sâu hơn kiến thức lịch sử cho học sinh.
- Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên bắt đầu từ chính sách thu hút người
giỏi vào ngành sư phạm.
- Tăng cường các hoạt động hỗ trợ bài học trên lớp: Bài học trên lớp càng có
tác dụng cao khi được hỗ trợ bằng các hoạt động khác như (tự học ở nhà; tham
quan học tập ở nhà bảo tàng lịch sử, cách mạng, nhà truyền thống địa phương, kết
16
hợp các dạng hoạt động học tập; ngoại khoá, thực hành…). Bởi vì, nội dung và chủ
đề hoạt động của các hình thức dạy học này phải bám sát với nội dung học chính
khoá và phải đạt được mục đích giáo dưỡng, giáo dục, phát triển như bài học trên
lớp. Vì vậy, để nâng cao chất lượng dạy, học bộ môn cần thiết tăng cường các hoạt
động hỗ trợ.
- Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy, học lịch sử: Kiểm tra,
đánh giá trong quá trình dạy học lịch sử là quá trình thu thập và xử lý những
thông tin về tình hình lĩnh hội kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng đạo đức, hình thành
kỹ năng, kỹ xảo của học sinh… so với mục tiêu học tập. Sự hiểu biết về các
nguyên nhân ảnh hưởng đến tình hình học tập của học sinh, giúp giáo viên có
những biện pháp sư phạm thích hợp nhằm nâng cao chất lượng bài học và giúp
các em học tập ngày càng tiến bộ hơn (hoàn thiện kiến thức, hình thành thế giới
quan, phát triển ngôn ngữ, tư duy và giáo dục lòng yêu lao động cho học sinh)
(3)
.
Kiểm tra, đánh giá là một khâu quan trọng không thể thiếu được của quá
trình dạy học. Nó là công việc của cả giáo viên và học sinh. Vì vậy kiểm tra,
đánh giá có ý nghĩa to lớn đối với việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn.
Song thực tế việc kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông
chưa tốt. Vì vậy cùng với việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, cần thiết
phải đổi mới việc kiểm tra, đánh giá trên tất cả các mặt về quan niệm, nội dung,