BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
------------------------------------

NGUYỄN THỊ NGỌC LAN
KHÓA: 2014 - 2016

BẢO TỒN, TÔN TẠO VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ
KIẾN TRÚC CẢNH QUAN CÁC VƯỜN HOA CÔNG CỘNG
TRONG KHU PHỐ CŨ THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Kiến trúc
Mã số: 60.58.01.02
LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS.KTS. LÊ QUÂN

Hà Nội - 2016


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn tới khoa sau đại học - Trường đại học kiến
trúc Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành xong luận văn của mình.
Tôi cũng xin gửi lời cám ơn chân thành nhất tới PGS.TS.KTS. Lê Quân,
người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình làm luận văn, cùng toàn
thể các thầy cô trong tiểu ban hướng dẫn đã đóng góp những ý kiến quý báu,
đưa ra những phương pháp, tìm ra hướng đi, giúp tôi hoàn thành luận văn này.
Sau cùng, tôi xin cám ơn nhà trường, cơ quan công tác và toàn thể bạn

* Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 03
* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ................................................... 03
* Cấu trúc luận văn ...................................................................................... 04

B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. SƠ LƯỢC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ THỰC
TRẠNG CÁC VƯỜN HOA CÔNG CỘNG TRONG KHU PHỐ CŨ
THÀNH PHỐ HÀ NỘI .............................................................................. 05
1.1. Sơ lược về quá trình hình thành và phát triển khu phố cũ Hà Nội .......... 05
1.1.1. Thời kỳ Pháp thuộc ...................................................................... 05
1.1.2. Giai đoạn từ sau cách mạng tháng 8 đến nay ............................... 10
1.2. Thực trạng kiến trúc cảnh quan các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ
thành phố thành phố Hà Nội ......................................................................... 15
1.2.1. Hiện trạng quy hoạch sử dụng đất ................................................ 15
1.2.2. Hiện trạng kiến trúc trong khu phố cũ Hà Nội ............................. 18


1.2.3. Hiện trạng kiến trúc cảnh quan .................................................... 18
1.2.4. Hiện trạng hạ tầng, kỹ thuật ......................................................... 22
1.2.5. Hiện trạng quản lý bảo tồn ........................................................... 26
1.3. Thực trạng về nghiên cứu các vườn hoa công cộng trong nước ............. 27
1.4. Những vườn hoa công cộng trong khu đô thị của các nước trên thế giới và
ở Việt Nam .................................................................................................. 27
1.4.1. Những vườn hoa công cộng trên thế giới ..................................... 27
1.4.2. Những vườn hoa công cộng ở Việt Nam ...................................... 31
CHƯƠNG 2. NHỮNG CƠ SỞ KHOA HỌC TRONG VIỆC BẢO TỒN,
TÔN TẠO VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC CẢNH QUAN CÁC
VƯỜN HOA CÔNG CỘNG TRONG KHU PHỐ CŨ THÀNH PHỐ HÀ
NỘI.............................................................................................................. 35
2.1. Cơ sở pháp lý về bảo tồn các di sản ....................................................... 35

3.2. Những nguyên tắc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan
các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ thành phố Hà Nội ....................... 75
3.3. Phân loại các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ thành phố Hà Nội. 77
3.3.1. Theo công năng. ........................................................................... 79
3.3.2. Theo vị trí qui hoạch trong thành phố. .......................................... 80
3.3.3. Theo qui mô. ................................................................................ 81
3.4. Hệ thống giải pháp quy hoạch – kiến trúc trong việc bảo tồn, tôn tạo và
phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ
thành phố Hà Nội ......................................................................................... 82
3.5. Hệ thống giải pháp hạ tầng – kỹ thuật trong việc bảo tồn, tôn tạo và phát
huy giá trị kiến trúc cảnh quan các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ
thành phố Hà Nội ......................................................................................... 84


3.6. Hệ thống giải pháp quản lý – khai thác sử dụng trong việc bảo tồn, tôn tạo
và phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan các vườn hoa công cộng trong khu phố
cũ thành phố Hà Nội..................................................................................... 86
3.7. Hệ thống giải pháp bảo tồn các giá trị về kiến trúc cảnh quan các vườn
hoa công cộng trong qui hoạch của khu phố cũ thành phố Hà Nội................ 88
3.8. Đề xuất thực hiện thiết kế thực nghiệm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị
kiến trúc cảnh quan vườn hoa Vạn Xuân - Hà Nội ....................................... 90
C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Kết luận...................................................................................................... 102
Kiến nghị.................................................................................................... 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt


KTS

Kiến trúc sư

CV

Công viên

VHCC

Vườn hoa công cộng


DANH MỤC HÌNH ẢNH MINH HOẠ
Số hiệu

Tên hình

Trang

hình
Hình 1.1

Ranh giới các khu vực xây dựng Thời pháp thuộc năm 1925

06

Hình 1.2

Ranh giới các khu vực xây dựng Thời pháp thuộc năm 1943


21

Hà Nội
Hình 1.8

Rác vất bừa bãi ngay trong vườn hoa

22

Hình 1.9

Nhiều hàng quán mở ngay trong vườn hoa

22

Hình 1.10 Xe máy đi lại tự do trong vườn hoa

24

Hình 1.11 Hàng quán chắn hết lối đi

24

Hình 1.12 Rác thải vứt bừa bãi trên các lối đi

25

Hình 1.13 Hố ga mất nắp, không, có cảnh báo cho người qua lại



Hình 1.21 Vườn hoa Chi Lăng- thành phố Hồ Chí Minh

32

Hình 1.22 Vườn hoa Kim Đồng- thành phố Hải Phòng

33

Hình 1.23 Đài phun nước Con Cóc vườn hoa Kim Đồng

34

Hình 1.24 Khu vui chơi vườn hoa Kim Đồng

34

Hình 2.1

Vườn hoa Chí Linh (vườn hoa Lý Thái Tổ)

52

theo trục và đối xứng
Hình 2.2

Vườn hoa Bác Cổ

53


Hình 2.8

Tượng Pasteur vườn hoa Pasteur

61

Hình 2.9

Tượng Hô xê Macti vườn hoa Tao Đàn

62

Hình 2.10 Vườn Soho – Anh

65

Hình 2.11 Vườn Villa d’este, tivoli, Ý

66

Hình 3.1

Vườn hoa Vạn Xuân trên vệ tinh

93

Hình 3.2

Vườn hoa với vị trí giao thông thuận lợi



100

Hình 3.8

Một số tiêu điểm chính về kiến trúc phụ trợ

101


DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ
Số hiệu
bảng,

Tên bảng, sơ đồ

Trang

Sơ đồ
Bảng 1.1

Vườn hoa dưới thời Pháp thuộc

10

Bảng 1.2

Sự biến đổi ở các vườn hoa

19


83

Bảng 3.3

Đặc điểm một số cây trang trí thường trồng tại các
vườn hoa

85


1

A. MỞ ĐẦU
* Lý do chọn đề tài
Việt Nam đang trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng cần đảm
bảo sự bền vững. Thành phố Hà Nội đã được mở rộng lãnh thổ hơn khoảng
ba lần so với trước kia đòi hỏi phải sử dụng đất hiệu quả nhằm nâng cao
chất lượng cuộc sống cho người dân, bao gồm cả những người sống trong
các khu phố cũ, nơi có mật độ dân số và mật độ xây dựng cao.
Vườn hoa công cộng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển sức
khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần của người dân. Đó là một môi trường
vật thể, nơi mọi người có thể thư giãn, vui chơi, tận hưởng cây xanh và
không khí trong lành, điều này giúp trẻ em phát triển cường tráng và giúp
người lớn duy trì sức khỏe và sự hưng phấn. Vườn hoa công cộng cũng là
một không gian xã hội, nơi mọi người gặp gỡ để giao lưu, chia sẻ và tổ
chức các hoạt động tập thể. Vườn hoa công cộng có thể là điểm kết nối
những người có các quan điểm và thuộc các tầng lớp xã hội khác nhau
nhằm tăng cường sự gắn kết xã hội và cơ hội hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau.
Những vườn hoa có diện tích nhỏ trong các khu dân cư, do nằm ở khoảng

phố. Những giá trị về kiến trúc, cảnh quan của hệ thống vườn hoa cũ đã
không được bộc lộ trọn vẹn. Qua đó, ta thấy tìm hiểu về kiến trúc cảnh
vườn hoa là một việc cần thiết nhằm tạo một cái nhìn đầy đủ về di sản mà
người Pháp đã để lại.
Chính vì thế, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các vườn hoa công
cộng trong khu phố cũ Hà Nội là thực sự cần thiết nhằm góp phần hoàn thiện
đời sống người dân.
* Mục tiêu nghiên cứu:
- Nghiên cứu quá trình hình thành phát triển và tổng kết thực trạng các vườn
hoa công cộng trên địa bàn khu phố cũ Hà Nội.
- Xác định các yếu tố cấu thành và có ảnh hưởng tác động tới cảnh quan,
không gian kiến trúc các vườn hoa công cộng. Tạo cơ sở lập các tiêu chí để


3

bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các vườn hoa công cộng hiện có trên địa
bàn khu phố cũ Hà Nội.
- Hệ thống các giải pháp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các vườn hoa
công cộng trong địa bàn khu phố cũ thành phố Hà Nội.
* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Bảo tồn – tôn tạo kiến trúc cảnh quan các vườn hoa
công cộng.
- Phạm vi nghiên cứu: Các vườn hoa được xây dựng trong thời Pháp thuộc
(từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX) ở Hà Nội.
* Phương pháp nghiên cứu
- Điều tra, thu thập thêm thông tin về các công viên, vườn hoa công cộng.
- Phân tích đánh giá thực trạng các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ
Hà Nội
- So sánh đối chiếu và nghiên cứu khu vực khác nhau làm nổi nên tính đặc

Kết luận
Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu đã được trình bày ở 3 chương của
luận văn, tôi xin đưa ra những kết luận sau đây:
1. Các vườn hoa ở trung tâm cũ của Hà Nội, được xây dựng từ thời Pháp
thuộc có giá trị về nhiều mặt: lịch sử, xây dựng đô thị, tạo dựng diện mạo kiến
trúc cảnh quan đô thị đồng thời mang lại giá trị sử dụng trong đời sống cộng
đồng đô thị. Các vườn hoa này là những nhân tố lần đầu tiên xuất hiện ở các
đô thị Việt Nam. Tuy chúng có vị trí qui mô với những giải pháp kiến trúc khá
khiêm nhường song đã góp một phần quan trọng trong việc tạo dnwgj cơ thể
lẫn diện mạo của khu đô thị xây dựng dưới thời Pháp thuộc bên cạnh các
mảng kiến trúc công cộng, các công trình nhà ở, đặc biệt là các biệt thự. Các
vườn hoa này cần được duy trì, khôi phục và nâng cấp cùng với việc cải tạo và
nâng cấp khu trung tâm cũ của Hà Nội.
2. Nhằm khắc phục tình trạng biến dạng và xuống cấp của các vườn hoa
cũ trong khu trung tâm Hà Nội cần thực hiện một loạt các giải pháp qui hoạch
và quản lý như sau:
- Khẳng định và khôi phục vị trí từng có của các vườn hoa trong đó trước
tiên là khôi phục công năng, chức năng như ban đầu, khắc phục tình trạng
vườn hoa trở thành các đầu mối giao thông. Những vườn hoa lớn như Bách
Thảo, Pasteur cần được trả lại vị trí là trung tâm của Hà Nội.
- Trong các giải pháp qui hoạch có thể để dành những khu đất để mở
rộng và phát triển hệ thống vườn hoa cũ. Những vườn hoa này được thiết kế
dựa trên những đặc điểm truyền thống của những vườn hoa cũ.
3. Nhằm khôi phục và nâng cao sự thích ứng của những vườn hoa cũ vào
điều kiện cuộc sống đương đại cần thực hiện các giải pháp sau:
- Cải tạo và chỉnh trang lại các vườn hoa: Thay thế các loại vật liệu
không phù hợp, phá dỡ hoặc xây lại các thành phần kiến trúc không đúng theo


103

Hà Nội.
6. Nguyễn Thị Thủy, Trịnh Thị Liên (1985), Kiến trúc phong cảnh thành
phố, Nxb Hà Nội, Hà Nội.
7. Nguyễn Văn Uẩn (2000), Hà Nội nửa đầu thế kỷ 20, Nxb Hà Nội, Hà
Nội.
8. Bộ Xây dựng, Trường Đại học kiến trúc Hà Nội, Tổ chức phát triển
Quốc tế Canada, Trường Đại học tổng hợp Montreal (2004), Dự án quản
lý đô thị ở Việt Nam, Thông tin khoa học, số đặc biệt nghiên cứu về đô
thị Hà Nội, Hà Nội.
9. Viện nghiên cứu kiến trúc (1998), Bảo tồn di sản kiến trúc cảnh quan Hà
Nội, Hà Nội.
10. Hàn Tất Ngạn (1992), Khai thác và tổ chức cảnh quan trong sự hình
thành và phát triển đô thị Việt Nam, Luận án tiến sĩ kiến trúc,Trường Đại
học kiến trúc Hà Nội, Hà Nội.


11. Nguyễn Quốc Thông (1997), Mô hình và phương pháp qui hoạch cải tạo
phát triển khu phố trung tâm cũ thành phố Hà Nội, Luận án tiến sĩ kiến
trúc, Trường Đại học kiến trúc Hà Nội, Hà Nội.
12. Nguyễn Đình Toàn (1998), Những nhân tố tự nhiên và truyền thống văn
hóa bản địa trong kiến trúc thời Pháp thuộc ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ
kiến trúc, Trường Đại học kiến trúc Hà Nội, Hà Nội.
13. Cao Xuân Hưởng, Góp phần nghiên cứu xây dựng định hướng bảo tồn
và cải tạo các dãy phố bao quanh hồ Hoàn Kiếm, Luận văn thạc sĩ kiến
trúc, Trường Đại học kiến trúc Hà Nội, Hà Nội.
14. Văn Lục (2001), “Vườn Bách thảo, nét đẹp của Thủ đô”, Hà Nội mới,
15/5/2001.
15. Nguyễn Hồng Vân (1998), “Bách Thảo xưa – nay – ngày mai”, Hà Nội
mới, 1/3/1998 – trang 3.
16. Nguyễn Vinh Phúc (1988), “Về vườn hoa Bình Than”, Hà Nội mới,