SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC LỖI CHÍNH TẢ
CHO HỌC SINH LỚP 5 - TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH KIM

Người thực hiện:
Chức vụ:
Đơn vị công tác:

Đinh Thị Xuyến
Giáo viên
Trường Tiểu học Thành Kim,
Thạch Thành, Thanh Hoá
SKKN thuộc môn: Tiếng Việt

THANH HÓA, NĂM 2017


MỤC LỤC
Nội dung
I. Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
II. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

11
11
12
12
14
14
15
15
15


I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết, mục tiêu của giáo dục Tiểu học được quy định tại
luật Giáo dục Việt Nam năm 2010 như sau: “Trang bị cho học sinh hệ thống tri
thức cơ bản ban đầu, hình thành ở học sinh những kĩ năng cơ bản nền
tảng, phát triển hứng thú học tập ở học sinh, thực hiện các mục tiêu giáo dục
toàn diện đối với học sinh Tiểu học” [4].
Mục tiêu của môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học nhằm:
Hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe,
nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa
tuổi.
Thông qua việc dạy và học Tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác
của tư duy.
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và những
hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hóa, văn học của Việt
Nam và nước ngoài.
- Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong
sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt
Nam xã hội chủ nghĩa.

phục lỗi chính tả mà các em mắc phải. Chính vì vậy, tôi đã thử nghiệm và
mạnh dạn đề xuất: “Một số biện pháp khắc phục lỗi chính tả cho học sinh
lớp 5 - Trường Tiểu học Thành Kim huyện Thạch Thành tỉnh Thanh Hóa”.
2. Mục đích nghiên cứu:
- Tìm biện pháp khắc phục các lỗi chính tả học sinh thường mắc.
- Vận dụng các nguyên tắc dạy trong phân môn Chính tả hình thành kĩ
năng viết đúng chính tả cho học sinh.
- Lập Kế hoạch bài học theo hướng đổi mới phương pháp và nội dung bài
dạy cho sát thực với việc rèn chính tả cho học sinh.
- Xây dựng một hệ thống các bài tập chính tả thay thế cho các bài tập
chính tả lựa chọn trong chương trình Tiếng Việt lớp 5.
3. Đối tượng nghiên cứu:
- Học sinh lớp 5 trường Tiểu học Thành Kim huyện Thạch Thành tỉnh
Thanh Hóa.
- Chương trình phân môn Chính tả lớp 5, các tài liệu có liên quan.
4. Phương pháp nghiên cứu:
- Tra cứu tài liệu.
- Điều tra, quan sát.
- Thu thập thông tin.
- Áp dụng thực tế
- Thống kê, xử lí số liệu.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
“Trong ngôn ngữ học, chính tả của một ngôn ngữ là một hệ thống các quy
tắc ghi chép lại lời nói được cộng đồng người sử dụng chấp nhận một cách
chính thức (qua các thể chế của nhà nước) hoặc rộng rãi” [4].
Trong phân môn Tiếng Việt lớp 5, mỗi tuần có 1 tiết chính tả. Cả năm học,
sinh được học 35 tiết chính tả. Chương trình của phân môn chính tả ở khối lớp
5 gồm các dạng sau:
* Chính tả đoạn, bài:

học, về từ vựng – ngữ nghĩa học liên quan đến chính tả.
+ Nguyên tắc phối hợp giữa biện pháp tích cực với biện pháp tiêu cực
(xây dựng cái đúng, loại bỏ cái sai).
Đối với học sinh Tiểu học có ba loại lỗi cơ bản sau:
- Lỗi chính tả do không nắm được trình tự.
- Lỗi chính tả do không nắm được cấu trúc Tiếng Việt.
- Lỗi chính tả do viết theo lỗi phát âm địa phương [5].
Chính vì vậy, việc dạy cho học sinh viết đúng chính tả, đặc biệt là dạy cho
các em nắm vững nguyên tắc chính tả để thay cho cách viết theo phương ngữ là
công việc vô cùng khó, đòi hỏi giáo viên phải kiên trì, cần rèn luyện cho học
sinh thường xuyên và lâu dài.
Việc rèn luyện các quy tắc chính tả sẽ hình thành kĩ năng viết đúng đơn vị
từ của học sinh, khi các em đã viết đúng, viết chính xác thì mới có điều kiện
học tốt các môn học khác và trên cơ sở đó, các em rèn luyện kĩ năng sử dụng
tiếng Việt có hiệu quả. Trong suy nghĩ và giao tiếp đặc biệt là giao tiếp bằng
ngôn ngữ viết, người xưa thường nói “Nét chữ nết người”, “Văn hay chữ
tốt”. Do đó, việc bảo vệ tiếng nói, chữ viết của dân tộc đã trở thành tư tưởng có
tính chất chính thống và mỗi người Việt Nam cần có ý thức gìn giữ sự trong
sáng của tiếng Việt.
2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
2.1. Thực trạng về Giáo viên:
- Đa số giáo viên đều dựa vào các bài tập chính tả lựa chọn đã được soạn
ở sách giáo khoa để dạy cho học sinh mặc dù có một số bài tập luyện âm vần
học sinh không bao giờ bị mắc lỗi. Rất ít giáo viên tìm tòi, nghiên cứu để thay
3


thế các bài tập chính tả trong sách giáo khoa chưa phù hợp với đối tượng học
sinh ở địa phương mình.
- Một số giáo viên phát âm không chuẩn các tiếng có âm đầu ch/tr; s/x;

ch/tr; Ví dụ: Khi viết trung thành thì viết thành chung thành; trông mong
viết thành chông mong
- Em Hà Gia Huy do mới chuyển từ miền Nam ra nên em hay phát âm và
viết các tiếng (chữ) có thanh ngã thành thanh hỏi.
Một số bài viết của các em ở đầu năm học:

4


(Bài viết của em: Nguyễn Ngọc Phương Chinh - Lớp 5B)

(Bài viết của em: Mai Thành Luân - Lớp 5B)
5


Sau khai giảng 3 tuần, tôi đã tiến hành làm một bài khảo sát với 93 học
sinh khối lớp 5, mỗi em làm 2 bài tập sau trong thời gian 30 phút:
Bài 1:
a, Điền vào chỗ trống t hay c?
Tuổi thơ chở đầy cổ tích
Dòng sông lời mẹ ngọ… ngào
Đưa con đi cùng đất nướ…
Chòng chành nhịp võng ca dao
Trương Nam Hương
b, Điền vào chỗ trống ao hoặc au để hoàn chỉnh đoạn thơ:
Thời gian chạy qua tóc mẹ
Một m… trắng đến nôn n…
Lưng mẹ cứ còng dần xuống
Cho con ngày một thêm c…
Trương Nam Hương


Cứ tự quay ...ong nhà
Không cần ...ời nổi gió
Không cần bạn ...ạy xa.
Trần Đăng Khoa
c, Điền vào chỗ trống r, d hay gi để hoàn chỉnh đoạn thơ:
Bầm ơi có …ét không Bầm
Heo heo …ó núi lâm thâm mưa phùn
Bầm …a …uộng cấy Bầm …un
Chân lội …ưới bùn tay cấy mạ non.
Tố Hữu
d, Điền vào chỗ trống c hay k để hoàn chỉnh đoạn văn sau
Sau 80 năm giời nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta …
ần phải xây dựng lại …ơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho
chúng ta theo …ịp các nước khác trên hoàn cầu.Trong công cuộc …iến thiết
đó, nước nhà trông mong chờ đợi ở …ác em rất nhiều.
Hồ Chí Minh
Kết quả khảo sát như sau:
Bài 1:
Tổng
Các lỗi chính tả thường mắc
Ghi
số
thanh hỏi/ chú
t/c
ao/au
l/n
n/ng
HS
thanh ngã

r/d/gi

TL
SL
23,7% 27

TL
29%

c/k
SL
8

Ghi chú

TL
8,6%

Nhìn vào bảng trên ta thấy học sinh lớp 5, trường Tiểu học Thành Kim
viết sai cặp âm, vần: t/c, ao/au, l/n, n/ng, thanh hỏi/ thanh ngã rất ít, chỉ có 2
hoặc 3/93 em, có thể là do các em suy nghĩ chưa kĩ khi làm bài, bởi vì khi tôi
hỏi các em lại đưa ra đáp án đúng và cách phát âm của các em đối với các tiếng
có âm vần trên đều chính xác.
Tuy nhiên, đối với các cặp phụ âm: s/x, ch/tr, r/d/gi, c/k học sinh còn sai
rất nhiều.
Ngoài ra trong quá trình giảng dạy, tôi còn thống kê thêm một số lỗi chính
tả các em hay nhầm lẫn như: ng/ngh, g/gh.
Bên cạnh đó, kết quả giữ vở sạch – viết chữ đẹp của các em trong năm
học 2015-2016 như sau:
- Khối 4: A: 68/93 em = 73,1%, xếp loại B: 25/93 em = 26,9%.

5

Tuần 19

phân biệt âm đầu l/n, âm
cuối n/ng
phân biệt âm đầu l/n, âm
cuối n/ng
phân biệt vần ao/au
phân biệt các vần iêm/im,
iêp/ip
phân biệt âm chính o/ô

phân biệt s/x
phân biệt ch/tr
phân biệt g/gh, ng/ngh
phân biệt r/d/gi
phân biệt c/k

3.2. Xây dựng hệ thống bài tập thay thế cho những bài tập chính tả lựa
chọn và cung cấp, mở rộng các quy tắc chính tả:
Sau khi đã thống kê được các bài tập chính tả lựa chọn chưa phù hợp, tôi
đã xây dựng hệ thống bài tập cho phù hợp với đối tượng học sinh của mình như
sau:
* Tuần 9:
Bài tập1: Điền vào chỗ trống s hoặc x để hoàn chỉnh đoạn văn:
Biển luôn thay đổi tùy theo …ắc mây trời. Trời …anh thẳm, biển cũng
thẳm …anh, như dâng cao lên, chắc nịch. Trời rải mây trắng nhạt, biển mơ
màng dịu hơi …ương. Trời âm u mây mưa, biển …ám …ịt, nặng nề. Trời ầm
ầm dông gió, biển đục ngầu giận dữ.

- choàng tỉnh, choáng váng, chếnh choáng, vàng chóe
+ Những từ Hán Việt có thanh nặng hoặc thanh huyền thường có âm đầu
tr. Do đó nếu gặp các từ này ta chọn tr để viết, không chọn ch.
Ví dụ:
– tr đi với dấu nặng: Trịnh trọng, trị giá, trụy lạc, trục lợi, trụ sở, vũ trụ,
trạm xá, hỗ trợ, triệu phú, trận mạc…
– tr đi với dấu huyền: Truyền thống, từ trường, trần thế, trù bị, trùng hợp,
phong trào, lập trường, trừng trị…
+ Những từ chỉ đồ vật trong nhà, chỉ tên các loại quả, chỉ tên các món ăn,
chỉ tên các hoạt động, chỉ quan hệ của những người trong gia đình và những từ
mang ý nghĩa phủ định thường có âm đầu ch.
Ví dụ:
- chổi, chiếu, chén, chạn, chảo,…
- chuối, chanh, chôm chôm, …
- cháo, chè, chả,…
- chặt, chẻ,chém,…
- cha, chú, chị, cháu, chắt, chồng, chút, chít,…
- chớ, chưa,chẳng,…
+ Một số từ có thể thay âm đầu tr bằng âm đầu gi.
Ví dụ:
- trời - giời, trầu - giầu, nhà tranh – nhà gianh, …
+ Một số từ chỉ vị trí thường viết là tr.
Ví dụ: trong, trên, trước [2]
* Tuần 14:
Bài tập2: Điền vào chỗ trống g/gh hoặc ng/ngh để hoàn chỉnh đoạn thơ:
Gió bấc thật đáng …ét
Cái thân …ầy khô đét
Chân tay dài …êu …ao
Chỉ …ây toàn chuyện dữ
9

Ví dụ: gian xảo, giao chiến, giai nhân, tăng gia,…du dương, do thám, dư
dật,.. [2]
* Tuần 19:
Bài tập1: Điền vào chỗ chấm c hoặc k để hoàn chỉnh đoạn thơ:
Thuyền đậu, thuyền đi hạ …ín mui
Lưa thưa mưa biển ấm chân trời
Chiếc tàu chở …á về bến …ảng
Khói lẫn màu mây tưởng đảo khơi.
Huy Cận
Sau bài tập, tôi giúp cho học sinh nắm được các quy tắc chính tả:
+ c luôn đứng trước các nguyên âm: a, ă, â, o, ô, ơ, u, ư.
+ k luôn đứng trước các nguyên âm: i, e, ê.
Sau khi xây dựng được hệ thống bài tập trên, tôi đã đưa ra buổi sinh hoạt
chuyên môn để cả khối cùng tham khảo, góp ý. Ý kiến của tôi đã được cả khối

10


tán thành và thống nhất đưa hệ thống bài tập trên vào dạy cho cả khối trong
năm học 2016-2017.
3.3. Rèn đọc và viết đúng ở tất cả các môn học:
Không những khi viết chính tả mới rèn cho học sinh mà trong tất cả các
môn học tôi đều chú ý sửa lỗi phát âm và chữ viết cho các em, quan tâm sát sao
đến những em hay đọc và viết sai. Yêu cầu học sinh luôn có ý thức đọc đúng
và viết đúng theo chuẩn phổ thông và các quy tắc chính tả, không được đọc và
viết tùy tiện theo thói quen của mình.
Ngoài ra, tôi luôn phối hợp với giáo viên bộ môn, đặc biệt đối với những
giáo viên hay phát âm theo tiếng địa phương để họ chú ý phát âm đúng theo
tiếng phổ thông khi dạy học sinh để các em nắm được cách phát âm đúng và tự
sửa dần tiếng địa phương.

bài chính tả bằng cách: Cho các em đọc trước bài chính tả ngày mai viết (trong
11


SGK) và cha mẹ đọc các tiếng, từ khó và dễ viết sai trong bài chính tả, yêu cầu
các em viết ra nháp (thường là các tiếng, từ có âm đầu tr/ch, tr/ch, s/x, r/d/gi).
Cha mẹ học sinh kiểm tra, nếu thấy các em viết sai so với bài chính tả thì yêu
cầu viết lại cho đúng. Chẳng hạn, thứ ba,ngày 15 tháng 11 năm 2016, học bài
chính tả Nghe – viết: Luật Bảo vệ môi trường, Cha mẹ học sinh đọc cho các em
viết ra nháp các tiếng, từ như: môi trường, giữ, trong lành, sạch đẹp, tác động
xấu, sự cố, suy thoái, sử dụng, đa dạng sinh học.
3.6. Hướng dẫn học sinh trang bị, sử dụng Sổ tay Chính tả:
Giáo viên yêu cầu mỗi em tự làm một cuốn Sổ tay Chính tả, hướng dẫn
các em ghi chép đầy đủ các quy tắc chính tả và các mẹo để viết đúng chính tả
để những khi gặp những từ khó hay từ dễ nhầm lẫn thì các em có thể xem lại
trong Sổ tay chính tả và viết cho đúng. Như thế, mỗi khi các em đọc lại Sổ tay
chính tả không những giúp các em viết đúng chính tả mà còn giúp các em nhớ
được các quy tắc chính tả hay các mẹo để viết đúng chính tả.
Chẳng hạn:
* Khi các em làm xong Bài tập 2- Tuần 14, cần cho các em ghi vào Sổ tay
Chính tả quy tắc:
+ g, ng luôn đứng trước các nguyên âm: a, ă, â, o, ô, ơ, u, ư.
+ gh, ngh luôn đứng trước các nguyên âm: i, e, ê.
* Khi các em làm xong Bài tập 2- Tuần 16, cần cho các em ghi vào Sổ tay
Chính tả một số mẹo để phân biệt d/r/gi như sau:
- Chữ r và gi không đứng đầu các tiếng có vần có âm đệm oa, uê, oe, uy.
Do đó gặp các tiếng dạng này thì chọn d để viết.
Ví dụ: Dọa nạt, hậu duệ, kiểm duyệt, duy trì, duy nhất…
- Trong từ Hán Việt:
+ Các tiếng có thanh ngã hoặc thanh nặng thường viết với âm đầu d.

…cứ như thế cho đến khi hết thời gian thì dừng lại. Đội nào làm nhanh hơn và
điền được nhiều từ đúng hơn thì đội đó thắng cuộc.
- Tổ chức hoạt động Câu lạc bộ Tiếng Việt:
+ Giải Tiếng Việt thông qua báo bảng: Hàng tháng, tôi đều khuyến khích
các em tham gia Sân chơi trí tuệ bằng cách: Tôi ra đề Tiếng Việt và ghi đề lên
bảng chung của Nhà trường, khuyến khích cả lớp tham gia làm bài và nộp lại
bài cho tôi chấm. Cuối tháng sẽ tổng hợp em nào được điểm cao và nộp bài
sớm thì sẽ đề nghị nhà trường trao thưởng, những em nào làm đúng nhưng viết
sai chính tả sẽ bị trừ điểm (giải thưởng là một quyển vở ô li 60 trang).
+ Giải Tiếng Việt qua báo Văn học và tuổi trẻ:
Tôi sưu tầm các bài tập luyện Chính tả (với những bài tập luyện các lỗi
mà học sinh thường sai) trong báo Văn học và Tuổi trẻ dành cho cấp Tiểu học,
phô tô phát cho học sinh tự làm rồi nộp lại cho cô giáo chấm.
Ví dụ:
1) Điền vào chỗ trống xa hay sa để hoàn chỉnh bài thơ sau:
Nghỉ hè … cách bạn bè
Trời mưa đất lún nên xe … lầy
Nói năng … sả chẳng hay
Học tập … sút cha rầy mẹ la
Chớ nên lãng phí … hoa
Đại dương … thẳm bao la chân trời
Bắc cực vạn dặm … vời
… mạc biển cát, bầu trời nóng khô.
Bạn bè … lánh buồn phiền
Hư hỏng … ngã chẳng nên con người
Lính thủy hoạt động … khơi
… đà hàng quán, buông lơi học hành
… xôi luôn nhớ gia đình
Đến vùng … khoáng đi tìm tài nguyên
Ăn tiêu … xỉ phí tiền

tả cơ bản. Việc làm này, tôi đưa ra thảo luận trong buổi sinh hoạt chuyên môn
của tổ khối và được thống nhất ngay từ đầu năm học để các bạn đồng nghiệp
cùng áp dụng.
4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Sau khi áp dụng những biện pháp trên tại khối 5 của nhà trường, đến tuần
28, tôi đã khảo sát lại với những bài tập phân biệt: s/x, ch/tr, r/d/gi, c/k, g/ghng/ngh thì nhận được kết quả rất khả quan, mặt khác đa số học sinh đều tiến bộ
về chữ viết, cách trình bày. Đây quả là niềm động viên khích lệ rất lớn đối với
tôi cũng như các đồng chí giáo viên dạy cùng khối. Cụ thể:
* Lỗi chính tả:
Các lỗi chính tả thường mắc
Tổng
số
g/gh
s/x
ch/tr
r/d/gi
c/k
HS
ng/ngh
93 SL TL SL TL SL TL SL TL SL TL
em
3 3,2% 4 4,3% 3 3,2% 2 2,2% 0
0

Ghi chú

* Kết quả xếp loại Giữ vở sạch - viết chữ đẹp như sau:
14


- Xây dựng “Đôi bạn cùng tiến” trong học tập
- Giáo viên không ngừng học hỏi, tự tìm hiểu, nghiên cứu để nâng cao
trình độ, chuyên môn nghiệp vụ. Bời vì, có nắm chắc kiến thức, giáo viên mới
có thể giúp học sinh học tập một cách có hiệu quả.
- Tổ khối thường xuyên sinh hoạt chuyên môn, thảo luận, trao đổi, học hỏi
kinh nghiệm lẫn nhau, thống nhất để cùng nhau áp dụng những biện pháp tối
ưu vào giảng dạy để nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
2. Kiến nghị:
- Nhà trường, chuyên môn cần bổ sung thêm các tài liệu về Nghiên cứu
Tiếng Việt, từ điển Tiếng Việt để giáo viên tham khảo nhằm phục vụ tốt cho
công tác giảng dạy Tiếng Việt nói chung và phân môn Chính tả nói riêng.
Thường xuyên tổ chức thi ''Vở sạch, chữ đẹp” theo định kì, hàng tháng có phần
thưởng xứng đáng động viên giáo viên và học sinh đạt giải.
15


- Tổ chuyên môn cùng nhà trường thường xuyên tổ chức các chuyên đề đổi
mới phương pháp dạy môn Tiếng việt trong đó có phân môn Chính tả lớp 5.
- Cung cấp kịp thời các phương tiện dạy học phục vụ cho môn học.
Sáng kiến kinh nghiệm được hoàn thành với những tích luỹ kinh nghiệm
của bản thân trong nhiều năm giảng dạy cùng với sự góp ý của đồng nghiệp
trường Tiểu học Thành Kim. Rất mong tiếp tục nhận được sự góp ý của các
đồng nghiệp và Hội đồng khoa học cấp ngành để sáng kiến của tôi được hoàn
thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG
Thạch Thành, ngày 08 tháng 4 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác.



1.

2.

Tên đề tài SKKN
Một số biện pháp khắc phục tình
trạng học sinh lớp 4 yếu kém môn
Toán
Một số biện pháp khắc phục tình
trạng học sinh lớp 5 yếu kém môn
Toán

Kết quả
Cấp đánh
đánh giá
giá xếp loại
xếp loại
(Phòng, Sở,
(A, B,
Tỉnh...)
hoặc C)

Năm học
đánh giá xếp
loại

Cấp phòng

C

21


( Bài viết của em: Nguyễn An Khánh)

22


( Bài viết của em: Nguyễn Thanh Lam)

23