1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài.
Trong lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương là một bộ phận không thể tách
rời. Lịch sử địa phương là biểu hiện của lịch sử dân tộc, là sự minh họa cho lịch
sử dân tộc. Nó chứng minh sự phát triển hợp quy luật của địa phương trong sự
phát triển chung của cả nước. Nó không chỉ giúp học sinh hiểu về mảnh đất, con
người nơi mình chôn nhau cắt rốn, hun đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thống
yêu quê hương, đất nước mà còn giúp học sinh nhận thức sâu sắc lịch sử dân tộc.
Bên cạnh đó, việc nghiên cứu học tập lịch sử địa phương cũng là biện
pháp tích cực để thực hiện phương châm “nhà trường gắn liền với cuộc sống”.
Giúp cho học sinh biết vận dụng tri thức lịch sử sách vở vào thực tiễn cuộc sống,
biết đem tri thức lịch sử làm sáng tỏ vốn sống của mình và xã hội mình đang
sống. Từ đó giúp các em hứng thú trong học tập, đem kiến thức phục vụ địa
phương và xây dựng quê hương thêm giàu đẹp. Đó chính là những điều có thể
đạt được qua việc giảng dạy và học tập lịch sử địa phương.
Tuy nhiên, việc giảng dạy lịch sử địa phương lại ít được quan tâm, thậm
chí do phân phối chương trình các tiết học lịch sử địa phương thông thường là ở
cuối chương trình (dạy vào cuối năm học) nên tâm lý của học sinh không còn
chú ý và một số giáo viên thì hay xem nhẹ những tiết học lịch sử địa phương, các
bài soạn còn mang tính hình thức, hiệu quả của tiết dạy chưa cao. Hơn nữa, do
ảnh hưởng nhịp sống hiện đại, học sinh đổ xô vào học các môn học khác, nhằm
thi đỗ đại học, tìm chỗ đứng trong tương lai, mà sao nhãng học sử, đặc biệt là tìm
hiểu về lịch sử địa phương. Do vậy, chúng ta cần phải giảng dạy thật tốt lịch sử
địa phương để lôi cuốn, thu hút và định hướng đúng cho sự phát triển nhận thức
của thế hệ trẻ.
Ngoài ra, trong thời điểm hiện nay, tài liệu về địa phương rất ít, thậm chí
có nơi ngành giáo dục không biên soạn lịch sử địa phương để đội ngũ giáo viên
giảng dạy cho học sinh, bản thân tôi đang dạy môn Lịch sử lại kiêm nhiệm Bí
thư Đoàn trường phụ trách công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho đoàn viên
1


2


văn còn sử dụng phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, đối chiếu… để
bóc tách tìm ra cái chân thực của lịch sử, đảm bảo chính xác các nguồn tư liệu,
nhất là tư liệu dân gian, tư liệu khảo sát thực địa.
Trên cơ sở phương pháp luận khoa học biện chứng duy vật, đề tài sử dụng
các phương pháp phân tích- tổng hợp, so sánh, đối chiếu và thống kê.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
* Khái niệm:
- Địa phương là những vùng đất nhất định nằm trong một quốc gia có
những sắc thái đặc thù riêng, là một bộ phận cấu thành đất nước. Khái niệm “địa
phương” có thể hiểu theo hai khía cạnh cụ thể và trừu tượng. Với nghĩa thứ nhất,
có thể gọi địa phương là những đơn vị hành chính như các xã, huyện, tỉnh, thành
phố. Với nghĩa thứ hai, có thể gọi “địa phương” là những vùng đất nhất định
được hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên để phân biệt với vùng đất
khác, ví dụ: miền Bắc, miền Nam, khu vực Bắc Trung Bộ, Thanh Hóa... Thậm
chí có quan niệm theo cách đơn giản là: tất cả những gì không phải là của “Trung
ương” hay “Quốc gia” đều được coi là địa phương.
- Lịch sử địa phương: Từ nhận thức như vậy, ta có thể hiểu được lịch sử
địa phương cũng chính là lịch sử của các làng, xã, huyện, tỉnh hay khu vực,
vùng, miền.
Lịch sử địa phương còn bao hàm ý nghĩa lịch sử của các đơn vị sản xuất, chiến
đấu, các trường học, cơ quan, xí nghiệp... Xét về yếu tố địa lý, các đơn vị đó đều gắn
với một địa phương nhất định, song nội dung của nó mang tính kỹ thuật, chuyên môn
do vậy có thể xếp nó vào dạng lịch sử chuyên ngành. Như vậy, bản thân lịch sử địa
phương rất đa dạng, phong phú cả về nội dung và thể loại.
* Mối quan hệ:
- Mối quan hệ giữa lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương: Đây là mối quan

động, phức tạp và thú vị của lịch sử địa phương ở các địa phương, thấy được mối
quan hệ chặt chẽ của lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc, thấy được nét độc
4


đáo, đặc thù của lịch sử địa phương song vẫn tuân theo quy luật phát triển chung
của lịch sử dân tộc và lịch sử nhân loại.
2. 2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
* Chất lượng giảng dạy lịch sử địa phương ở trường THPT Hậu Lộc 2.
- Các nội dung hoạt động sau đây đã được thường xuyên tổ chức thực hiện:
+ Thuyết trình các nội dung về lịch sử địa phương.
+ Cung cấp các tài liệu về lịch sử địa phương.
- Các hoạt động sau đây (do điều kiện thực tế của từng trường, lớp) ít được
tổ chức thực hiện một cách thường xuyên:
+ Chăm sóc các di tích lịch sử.
+ Hoạt động nhân đạo từ thiện, đền ơn đáp nghĩa với Mẹ Việt Nam anh
hùng, anh hùng liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng.
+ Thưởng thức, sinh hoạt văn hoá, văn nghệ với chủ đề liên quan lịch sử
địa phương.
+ Trò chơi giải trí.
- Các nội dung hoạt động sau đây được học sinh yêu thích, song ít được tổ
chức thực hiện:
+ Tham quan các di tích lịch sử văn hóa, di tích cách mạng…
+ Tổ chức bài học tại địa phương, trong nhà bảo tàng, phòng truyền thống…
+ Nói chuyện thời sự, chính trị, văn hoá, xã hội liên quan địa phương …
+ Thảo luận, trao đổi hoặc thi tìm hiểu về lịch sử địa phương.
+ Đi viếng và chăm sóc các nghĩa trang liệt sĩ, các nhà bia tưởng niệm, các
tượng đài của anh hùng liệt sĩ, viếng thăm và chăm sóc, nuôi dưỡng các anh
hùng, các nhân vật, nhân chứng lịch sử gắn liền với lịch sử cách mạng địa
phương, các Mẹ Việt Nam anh hùng còn sống.

ở các trường THPT huyện Hậu Lộc nói chung và trường THPT Hậu Lộc 2 nói
riêng giáo viên chỉ chú tâm đến dạy học lịch sử dân tộc, chưa quan tâm thoả
đáng đến lịch sử địa phương. Mặt khác để giảng dạy lịch sử địa phương thực sự
có hiệu quả đòi hỏi người giáo viên phải tốn nhiều công sức, tốn nhiều thời gian
từ khâu sưu tầm, lựa chọn tài liệu cần thiết để sử dụng, kế hoạch, thiết kế nội
dung đến triển khai, tổ chức thực hiện. Ở một số nơi, các tiết lịch sử địa phương
6


được quy định trong chương trình còn bị xem nhẹ, thiếu sự quan tâm, đầu tư nên
giờ học nhàm chán, mang tính chất hình thức; có giáo viên còn sử dụng các tiết
lịch sử địa phương để dạy bù, ôn tập. Mặt khác, phương pháp tiến hành các tiết
dạy lịch sử địa phương vẫn theo lối dạy học trên lớp là chủ yếu nên chưa tạo
được hứng thú cho học sinh trong các giờ học lịch sử địa phương.
- Khó khăn khách quan: trường THPT Hậu Lộc 2 mặc dù đã có nhiều có
gắng trong việc trang bị các thiết bị, phương tiện phục vụ cho việc dạy học, tuy
nhiên còn thiếu thiết bị, phương tiện, cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động, thiếu tài
liệu, sách hướng dẫn cũng làm hạn chế hiệu quả giảng dạy lịch sử địa phương.
Muốn giảng dạy tốt phần lịch sử địa phương ở trường THPT Hậu Lộc 2 hiện nay,
ngoài điều kiện nhân cách, tấm lòng và tài năng của nhà giáo, rất cần có những
điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí để thu hút, lôi cuốn học sinh, đồng thời lại
cần có cả môi trường hoạt động. Thực tế điều kiện của trường THPT Hậu Lộc 2
giáo viên kiêm nhiệm nhiều việc, nhà trường không có kinh phí dành cho
chương trình lịch sử địa phương nên chỉ thực hiện theo hình thức cho học sinh
nghe thuyết giảng… Bên cạnh đó, tài liệu lịch sử địa phương được sưu tầm, lưu
giữ trong các nhà trường còn nghèo nàn, thư viện nhà trường hầu như chưa có
tài liệu, sách báo liên quan đến lịch sử địa phương.
Việc giảng dạy lịch sử địa phương chỉ được dành thời lượng từ 1 đến 2
tiết/1năm học/1 lớp trong chương trình vì vậy nên dễ xem nhẹ, giao khoán cho
giáo viên làm, ít kiểm tra. Mặt khác công tác bồi dưỡng giáo viên hướng dẫn

sử địa phương...giúp giáo viên nhận thức tầm quan trọng của việc giảng dạy lịch sử,
đây là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục nhằm góp phần giáo dục toàn diện
học sinh. Đối với giáo viên giảng dạy cần nắm vững và quán triệt mục đích, yêu
cầu, nội dung, nhiệm vụ giáo dục của giảng dạy lịch sử địa phương; khắc phục tư
tưởng ngại khó không tổ chức đa dạng các hoạt động tiếp cận lịch sử cho học sinh
hoặc thực hiện một cách sơ sài. Đặc biệt đối với giáo viên chủ nhiệm phải hiểu
được tầm quan trọng lịch sử địa phương từ đó có hướng hỗ trợ giáo dục học sinh để
việc tổ chức giảng dạy lịch sử địa phương đạt hiệu quả cao nhất.
8


- Đối với học sinh: Đối với học sinh trường THPT Hậu Lộc 2 hiện nay
nhiều em rất ngại học môn lịch sử, nhất là các em chỉ chú tâm vào các môn học
để thi THPT Quốc gia vừa để lấy kết quả công nhận tốt nghiệp và xét vào đại
học. Ở mỗi trường chỉ có số ít học sinh lựa chọn bài thi Khoa học xã hội tham
gia ôn tập nhưng cũng chủ yếu là lịch sử dân tộc, vì thế nhận thức của đa số học
sinh về lịch sử dân tộc còn yếu. Vì vậy nhiệm vụ của giáo viên là giúp các em
hiểu được tầm quan trọng của lịch sử địa phương để các em tham gia đầy đủ, tích
cực và có ý thức hoạt động tốt.
* Xây dựng kế hoạch hoạt động và chương trình thật cụ thể:
- Xác định các căn cứ để xây dựng kế hoạch giảng dạy lịch sử địa phương
cho học sinh:
+ Căn cứ vào mục tiêu giáo dục THPT, kế hoạch giáo dục của nhà trường.
+ Căn cứ vào các hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Bộ Giáo
dục và Đào tạo, của Sở Giáo dục và Đào tạo.
+ Căn cứ vào kế hoạch hoạt động giáo dục của toàn trường, của Đoàn
TNCS Hồ Chí Minh trong năm học.
+ Căn cứ nội dung chương trình lịch sử địa phương trong phân phối
chương trình.
+ Căn cứ vào khả năng hiện có về các mặt của học sinh trong lớp.

- Lớp 12:
+ Số tiết dạy Lịch sử địa phương theo PPCT: 2 tiết/năm.
+ Nội dung dạy: Cách mạng ở Thanh Hóa (1924- 1945) và Thanh Hóa
trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ (1945- 1975). Tìm hiểu cụ
thể về các nhân vật lịch sử ở huyện Hậu Lộc và các di tích lịch sử có liên quan.
(Nhà bia tưởng niệm nơi thành lập Chi bộ cộng sản đầu tiên của huyện Hậu Lộc
tại thôn Trần Phú xã Mỹ Lộc, nghĩa trang liệt sỹ huyện Hậu Lộc tại xã Mĩ Lộc)
Giảng dạy lịch sử địa phương được tiến hành chủ yếu trong các tiết chính
khóa trên lớp theo phân phối chương trình đã quy định. Trước đó, giáo viên cho
học sinh về nhà tự tìm tư liệu (giáo viên giới thiệu sách tham khảo, trang web,...
cho học sinh tìm kiếm thông tin). Sau đó, khi đến tiết học, học sinh sẽ trình bày
nội dung đã sưu tầm, chọn lọc. Giáo viên hướng dẫn, chỉnh sửa, bổ sung, kết
luận về nội dung lịch sử địa phương được học. Đặc biệt, giáo viên sẽ sử dụng tối
đa phương pháp kể chuyện, miêu tả nhân vật lịch sử, tường thuật các trận đánh,
các sự kiện lịch sử nổi bật của địa phương để tạo biểu tượng lịch sử và thông qua
10


đó bồi dưỡng lòng tự hào, tình yêu quê hương đất nước và hứng thú học tập lịch
sử của học sinh.
Trên cơ sở định hướng của các chủ đề tuỳ theo điều kiện của từng trường,
từng địa phương và khả năng, sở thích của học sinh mà lựa chọn những nội dung
hoạt động cho phù hợp.
* Các yêu cầu trong việc xây dựng chương trình:
- Nhiệm vụ giáo dục: Căn cứ vào các tính chất của các bài giảng và đặc
điểm giáo dục của học sinh trong lớp (điểm mạnh và điểm hạn chế) để xác định
nhiệm vụ giáo dục về các mặt ý thức, thái độ, tình cảm và hành vi, kĩ năng cần
đạt được theo từng tiết học.
- Dự kiến người thực hiện: Lực lượng chủ yếu thực hiện các hoạt động là
học sinh của lớp nên cần lên phương án phân công cụ thể chi tiết. Ngoài ra giáo

hợp với sở trường, chuyên môn của từng người hoặc người có khả năng tìm hiểu
và hứng thú với chuyên đề đó. Việc phân công các giáo viên đảm nhận một số
chuyên đề sẽ giúp giáo viên có điều kiện tìm hiểu, nghiên cứu sâu, khai thác tư
liệu đó nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử địa phương.
* Cải tiến hình thức giảng dạy:
- Dạy học tại thực địa: Phối hợp với Đoàn thanh niên lồng ghép các nội
dung lịch sử địa phương vào các hoạt động ngoại khoá. Thành lập các tổ ngoại
khóa lịch sử địa phương và tổ chức cho học sinh tham quan dã ngoại liên quan
lịch sử địa phương.
Để hoạt động tham quan có kết quả cần:
+ Chọn nơi tham quan phù hợp.
+ Lập dự trù kinh phí cho chuyến đi.
+ Cử người hướng dẫn liên hệ trước. Người hướng dẫn học sinh đi tham
quan phải là người có hiểu biết về nơi cần đến và có kinh nghiệm tổ chức.
+ Trước khi đi tham quan phải trang bị kiến thức cho học sinh về nơi đến
tham quan.
+ Đặt mục đích yêu cầu cho học sinh cần đạt được trong chuyến tham quan.
+ Sau khi tham quan tổ chức cho học sinh viết thu hoạch hoặc trao đổi
trực tiếp về cảm nhận của các em sau chuyến đi để nhà trường nắm được kết quả,
12


chất lượng của chuyến tham quan, từ đó rút kinh nghiệm cho những chuyến tham
quan khác.
Theo kinh nghiệm, có hai loại bài có thể tổ chức dạy tại thực địa địa
phương. Thứ nhất, những bài về lịch sử địa phương. Thứ hai, những bài học
trong chương trình lịch sử dân tộc nói về một sự kiện lớn xảy ra ở địa phương
như ở lịch sử lớp 10 Bài 20. Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các
thế kỷ X-XV với các nội dung liên quan đến chùa Sùng Nghiêm Diên Thánhngôi chùa được xây dựng từ thời Lý và sự phát triển của Phật giáo ở Thanh Hóa.
- Nói chuyện lịch sử địa phương: Hướng dẫn học sinh sưu tập tư liệu và

gắn với lịch sử chung cả nước để học sinh nhận thấy sự thống nhất trong đa dạng
của lịch sử dân tộc và những đóng góp của địa phương đối với phát triển lịch sử
toàn quốc. Ví dụ, khi dạy lịch sử 12 bài 20: Cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp thắng lợi (phần chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ) cần liên hệ đoàn xe đạp
thồ cũng như dân quân Thanh Hóa đối với chiến thắng này. Hay khi dạy bài 22:
Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược. Nhân dân
miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965- 1973) có thể giới thiệu về Chiến
thắng Nam Ngạn- Hàm Rồng.
* Giảng dạy lịch sử địa phương gắn với hoạt động thực tiễn.
Hằng tháng tổ chức cho học sinh đi viếng và chăm sóc các nghĩa trang liệt
sĩ huyện tại xã Mỹ Lộc, nhất là vào dịp kỷ niệm ngày thương binh liệt sĩ 27
tháng 7 và tết Nguyên đán; thăm và chăm sóc nhà bia tưởng niệm nơi thành lập
Chi bộ cộng sản đầu tiên của huyện Hậu Lộc tại thôn Trần Phú xã Mỹ Lộc, các
tượng đài của anh hùng liệt sĩ, viếng thăm và chăm sóc, nuôi dưỡng các anh
hùng, các nhân vật, nhân chứng lịch sử gắn liền với lịch sử cách mạng địa
phương; thăm và tặng quà các Mẹ Việt Nam anh hùng còn sống.
Tổ chức các cuộc hội thảo, giao lưu trao đổi, thi tìm hiểu lịch sử, hái hoa
học tập, dạ hội lịch sử xung quanh các chủ đề lịch sử, các ngày lễ kỉ niệm, các
ngày truyền thống lịch sử cách mạng địa phương.

14


Hướng dẫn cho các em sưu tầm một số tư liệu lịch sử địa phương liên
quan đến chương trình học tập bộ môn lịch sử, sưu tầm những mẩu chuyện,
những tư liệu về các nhân vật lịch sử ở quê hương.
Tóm lại, để đạt được việc giảng dạy lịch sử địa phương thu hút học sinh
tham gia một cách tự nguyện thì việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũng như
các hình thức giảng dạy là một vấn đề cấp thiết. Vì vậy trước hết để thực hiện tốt
nhiệm vụ giảng dạy cần:

địa phương… Giờ đây những học sinh của tôi đã trở thành những em năng động,
sáng tạo trong học tập, hình thành ở các em thái độ trân trọng và tự hào về lịch
sử địa phương cũng như lịch sử dân tộc. Những trang viết đầy cảm xúc của các
em học sinh giỏi được nhà trường tổ chức cho thăm quan dã ngoại ở các di tích
lịch sử tại miền Trung trong năm học qua (thăm quê Bác, ngã ba Đồng Lộc,
nghĩa trang Trường Sơn...) thật đáng trân trọng và ý nghĩa.
Để kiểm nghiệm phương pháp giảng dạy lịch sử địa phương tôi đã tiến
hành thực hiện ở một số lớp học trong hai năm học cụ thể như sau: Năm học
2015-2016 thực hiện các giải pháp dạy học lịch sử địa phương ở lớp 10A1, còn
lớp 10A7 tiến hành dạy học truyền thống thuyết trình trên lớp. Năm học 20162017 thực hiện các giải pháp dạy học lịch sử địa phương ở lớp 11A5, còn lớp
11A6 tiến hành dạy học bình thường theo phương pháp truyền thống. Kết quả:
Mức độ hứng thú học tập môn Lịch sử:
Năm học
2015- 2016
2016- 2017

Lớp

Sĩ số

10A1
10A7
11A5
11A6

45
49
36
41



10A1
10A7
11A5
2016- 2017
11A6
2015- 2016

Sĩ số
45
49
36
41

Giỏi
SL
07
03
06
03

%
15,6
6,1
16,7
7,3

Khá
SL
11

2,8
06
14,6

Qua hai bảng thống kê trên ta thấy có sự chuyển biến rõ rệt về mức độ
hứng thú học tập và chất lượng bộ môn của các lớp:
- Năm học 2015- 2016: Mức độ hứng thú học tập ở lớp 10A1 tăng 16,0%
so với lớp 10A7 (từ 55,1% lên 71,1%); mức độ không hứng thú học tập thay đổi
theo chiều ngược lại. Tỉ lệ học sinh Giỏi – Khá của lớp 10A1 cao hơn hẳn so với
lớp 10A7 (tăng 13,5%). Tỉ lệ học sinh Yếu – Kém giảm mạnh: từ 12,2% ở 10A7
xuống còn 2,2% ở lớp 10A1.
16


- Năm học 2016- 2017: Mức độ hứng thú học tập ở lớp 11A5 tăng 18,9%
so với lớp 11A6 (từ 56,1% lên 75,0%); mức độ không hứng thú học tập của lớp
11A5 giảm mạnh so với lớp 11A6. Tỉ lệ học sinh Giỏi – Khá của lớp 11A5 cao
hơn so với lớp 11A6 (tăng 14,9%). Tỉ lệ học sinh Yếu – Kém giảm mạnh: từ
14,6% ở 11A6 xuống còn 2,8% ở lớp 11A5.
3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận.
Giảng dạy lịch sử địa phương trong nhà trường thật sự cần thiết, quan
trọng trong kế hoạch giáo dục vì nó tạo ra điều kiện môi trường thống nhất với
quá trình dạy học, để tiềm năng của mỗi cá nhân có cơ hội bộc lộ nhằm phát
triển các phẩm chất, năng lực của mình.
Hầu hết các học sinh của tôi đều yêu thích lịch sử địa phương vì nó giúp
các em hiểu hơn về con người và địa phương, tạo ra hứng thú học tập và giúp các
em thêm yêu và tự hào về địa phương, quê hương đất nước.
Giảng dạy lịch sử địa phương có chất lượng đòi hỏi người giáo viên mất
nhiều thời gian lên kế hoạch và tổ chức, giáo viên phải luôn bám sát cùng học

giảng dạy bài gì, nội dung gì).
Cung cấp đầy đủ tài liệu, sách hướng dẫn, phương tiện hoạt động cho giáo
viên và học sinh.
Cần thường xuyên mở các lớp tập huấn, bồi dưỡng, nâng cao năng lực, kĩ
năng và phương pháp giảng dạy lịch sử địa phương cho giáo viên; tổ chức các
chuyên đề, hội thảo, hội giảng các tiết lịch sử địa phương.
Trên đây chỉ là kinh nghiệm của riêng bản thân trong dạy học lịch sử địa
phương ở trường THPT Hậu Lộc 2 để tạo hứng thú và nâng cao chất lượng bộ môn
Lịch sử cho học sinh cũng như trong hoạt động Đoàn Thanh niên của nhà trường.
Vì vậy, tôi rất mong muốn nhận được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp để
sáng kiến kinh nghiệm của tôi được hoàn thiện hơn trong những lần sau.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Hậu lộc, ngày 10 tháng 5 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người khác.

18


Người viết

Nguyễn Văn Quang

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Toan Ánh (1999), Làng xóm Việt Nam, Nxb TPHCM.
2. Ban chấp hành Đảng bộ xã Văn Lộc (2010), Lịch sử Đảng bộ xã Văn Lộc
- Hậu Lộc -Thanh Hóa, Nxb Văn hóa dân tộc,
3. Ban NC&BS Lịch sử Thanh Hóa (1994), Lịch sử Thanh Hóa, tập 2, Nxb