TÓM TẮT
HĐNK văn học theo quan niệm đổi mới PPGD là một hình thức tự học tích
cực, bổ ích và có hiệu quả, nối liền bục giảng với thực tiễn đời sống, mở rộng, kéo
dài trường suy tưởng - thẩm định về bài học cho HS; phát huy tính tích cực, chủ động
sáng tạo của người học, kiểm tra lại chất lượng dạy học trong giờ chính khoá.
Ngoại khoá VHDG góp phần làm sáng tỏ những đặc trưng cơ bản của VHDG
(tính tập thể, tính truyền miệng, tính dị bản, gắn với sinh hoạt xã hội…), điều mà GV
và HS rất khó thực hiện trong giờ chính khoá do hạn chế về điều kiện và thời gian
giảng dạy. Ngoại khoá VHDG cho phép chúng ta khai thác tác phẩm VHDG ở nhiều
góc độ, thỏa mãn nhu cầu làm "sống lại" tác phẩm VHDG trong môi trường diễn
xướng, thông qua các hình thức trình diễn bằng lời - nhạc - vũ, làm sáng lên những
vẻ đẹp độc đáo của VHDG. Ngoại khoá VHDG còn tăng cường tính thời sự, tính xã
hội cho nội dung bài học.
Thế nhưng, lâu nay trong nhà trường phổ thông, HĐNK văn học được hiểu là
hoạt động ngoài giờ học, là một hoạt động phụ, nằm ngoài quản lý chuyên môn. Việc tổ
chức ngoại khoá văn học tuỳ thuộc vào quỹ thời gian vốn rất hẹp hòi, vào năng lực và
nhiệt tình của người dạy và nhu cầu, hứng thú của người học. Mọi yêu cầu mục đích của
môn học coi như đã được giải quyết triệt để khi bài giảng trên lớp chấm dứt. Quan niệm
về HĐNK văn học như trên là chưa thoả đáng, chưa quan tâm đúng mức đến lợi ích của
hoạt động này trong quá trình giảng dạy và học tập bộ môn mà đặc biệt là VHDG.
Căn cứ vào tình hình thực tế ở nhà trường phổ thông mà cụ thể là ở trường THPT
Tập Sơn chúng tôi đang giảng dạy và nhu cầu học tập của HS. Chúng tôi muốn người
học tìm được những bổ ích thiết thực, tìm được niềm vui trong học tập bằng những buổi
ngoại khóa VHDG. Biết rằng dạy và học trong chính khóa đã khó, tổ chức bằng ngoại
khóa lại càng khó hơn nhưng chúng tôi vẫn cố gắng thiết kế và thử nghiệm hình thức
học tập này ở bộ phận VHDG. Chọn đề tài “Thiết kế hoạt động ngoại khóa văn học
dân gian cho học sinh ở Trường THPT Tập Sơn, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh” để
nghiên cứu, chúng tôi hy vọng đóng góp được phần nào trong việc nâng cao hiệu quả
giảng dạy bộ môn Ngữ văn mà cụ thể là ở bộ phận VHDG trong nhà trường.

-iii-

study, we hope to contribute to be somewhat effective in improving the teaching of
Literature that stuff be in the folklore department in the school.
-iv-


MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
TÓM TẮT ................................................................................................................ iii
ABSTRACT ..............................................................................................................iv
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................ix
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................................1
2. Lịch sử vấn đề .......................................................................................................4
3. Mục đích và nhiêm vụ nghiên cứu ........................................................................6
4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu .........................................................................6
5. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................7
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ..............................................................7
7. Kết cấu của luận văn .............................................................................................7
CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VÀ
NGOẠI KHÓA VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG NHÀ TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG ............................................................................................................8
1.1. Lý thuyết chung về hoạt động ngoại khóa .........................................................8
1.1.1. Khái niệm hoạt động ngoại khóa ..................................................................8
1.1.2. Tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa .................................................11
1.2. Hoạt động ngoại khóa văn học dân gian ..........................................................15
1.2.1. Cơ sở lý luận của hoạt động ngoại khóa văn học dân gian ........................15
1.2.2. Tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa văn học dân gian ....................18

học dân gian” ........................................................................................................47
2.2.2.1. Mục tiêu ...............................................................................................47
2.2.2.2. Hình thức tiến hành .............................................................................47
2.2.3. Hoạt động ngoại khóa “Ôn tập Văn học dân gian trong sân trường” .........48
2.2.3.1. Mục tiêu cần đạt ..................................................................................48

-vi-


2.2.3.2. Khung chương trình ............................................................................49
2.2.3.3. Đối tượng tham gia và thiết bị .............................................................49
2.2.3.4. Nội dung hoạt động .............................................................................49
2.2.4. Hoạt động “Diễn xướng văn học dân gian” tại lớp ....................................52
2.2.4.1. Mục tiêu cần đạt ..................................................................................52
2.2.4.2. Khung chương trình ............................................................................52
2.2.4.3. Đối tượng tham gia và thiết bị .............................................................53
2.2.4.4. Nội dung hoạt động .............................................................................53
2.2.5. Hoạt động ngoại khóa tham quan dã ngoại, sưu tầm văn hóa dân gian ngoài
nhà trường .............................................................................................................55
2.2.5.1. Hoạt động ngoại khóa tham quan dã ngoại .........................................55
2.2.5.2. Sưu tầm văn hóa dân gian ngoài nhà trường .......................................60
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM VÀ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT .................69
3.1. Bài dạy thực nghiệm hoạt động ngoại khóa văn học dân gian ở Trường THPT
Tập Sơn ...................................................................................................................69
3.1.1. Mục đích thực nghiệm ................................................................................69
3.1.2. Yêu cầu thực nghiệm ..................................................................................69
3.1.3. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm .............................................................69
3.1.4. Thời gian và quy trình thực nghiệm ...........................................................70
3.1.4.1. Thời gian thực nghiệm ........................................................................70
3.1.4.2. Quy trình thực nghiệm ........................................................................70



DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
GV:

Giáo viên

HS:

Học sinh

KS:

Khảo sát

HĐNK:

Hoạt động ngoại khóa

VHDG:

Văn học dân gian

HĐGDNGLL:

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

PPDH:

Phương pháp dạy học

nâng cao hiệu quả giáo dục thẩm mỹ, khơi gợi niềm say mê hứng thú học tập bộ môn
Văn học trong tình hình hiện nay.
Giải quyết thực trạng trên, cần phải kết hợp đổi mới phương pháp giảng dạy
cả giờ chính khoá lẫn HĐNK, mà trước hết là phải có một quan niệm đúng về tầm
quan trọng ý nghĩa của những HĐNK văn học.
Theo dõi quá trình đổi mới PPGD Ngữ văn ở nhà trường phổ thông trong
những năm gần đây, nội dung đổi mới thường tập trung vào giờ chính khoá, còn hình
thức ngoại khóa thì ít được chú trọng triển khai. Phải chăng hoạt động ngoài giờ của
HS là không quan trọng, không đóng vai trò trong việc nâng cao chất lượng giảng
dạy và học tập bộ môn? Đã đến lúc cần xác định lại vị trí, vai trò của HĐNK, phát
huy cao độ tính năng động sáng tạo, niềm hứng thú của HS.
HĐNK văn học theo quan niệm đổi mới PPGD là một hình thức tự học tích
cực, bổ ích và có hiệu quả, nối liền bục giảng với thực tiễn đời sống, mở rộng, kéo
dài trường suy tưởng - thẩm định về bài học cho HS; phát huy tính tích cực, chủ động

-1-


sáng tạo của người học, kiểm tra lại chất lượng dạy học trong giờ chính khoá. HĐNK
văn học, vì thế, vừa là hoạt động giáo dục, vừa là hoạt động thẩm mỹ, “góp phần tạo
ra lối sống văn hoá và khả năng hưởng thụ văn hoá nghệ thuật cho HS. Qua hoạt động
ngoại khoá Văn học, HS được phát triển cân đối về trí tuệ, đạo đức, thể dục và mĩ
dục” [28, Tr. 381].
HĐNK văn học càng cần thiết và bổ ích khi được áp dụng vào quá trình dạy
học phần VHDG ở THPT vì những lí do sau:
Ngoại khoá VHDG góp phần làm sáng tỏ những đặc trưng cơ bản của VHDG
(tính tập thể, tính truyền miệng, tính dị bản, gắn với sinh hoạt xã hội…), điều mà GV
và HS rất khó thực hiện trong giờ chính khoá do hạn chế về điều kiện và thời gian
giảng dạy. Ví dụ, để làm rõ đặc điểm gắn với sinh hoạt xã hội của VHDG, người dạy
phải lý giải về hoàn cảnh nảy sinh và môi trường diễn xướng của nó; làm sáng tỏ tính

thuật.Vậy bộ môn VHDG có nhiệm vụ sưu tầm và nghiên cứu các hình thức sinh hoạt
thực tiễn và các kiểu trình diễn nghệ thuật ấy không?”. Câu hỏi ấy đến nay đã được
đa số các nhà VHDG nước ta và thế giới trả lời theo hướng khẳng định. Ở Việt Nam,
bộ phận VHDG được đưa vào giảng dạy ở hầu hết các cấp học. Nhưng HS chỉ được
tiếp cận các tác phẩm VHDG bằng ngôn từ trên văn bản, nếu người dạy không chú ý
hình thức tồn tại của tác phẩm trong dân gian, vô tình đã xóa mờ đi “hình thức sinh
hoạt thực tiễn và các kiểu trình diễn nghệ thuật” của tác phẩm.Vì thế rất cần HĐNK
VHDG để HS tự khám phá các hình thức tồn tại của VHDG trong đời sống.
Tổ chức HĐNK VHDG là một công việc vừa có ý nghĩa thực tiễn vừa có ý
nghĩa khoa học. Tuy nhiên, để tổ chức tốt hoạt động này cần phải có sự chuẩn bị kỹ
lưỡng về khâu tổ chức, thiết kế hoạt đông,…và nghiên cứu kĩ về chương trình. Căn
cứ vào tình hình thực tế ở nhà trường phổ thông mà cụ thể là ở trường THPT Tập Sơn
tôi đang giảng dạy và nhu cầu học tập của bộ môn, tôi muốn người học tìm được
những bổ ích thiết thực, tìm được niềm vui trong học tập bằng những buổi ngoại khóa
VHDG. Biết rằng dạy và học trong chính khóa đã khó tổ chức bằng ngoại khóa lại
càng khó hơn nhưng tôi vẫn cố gắng thiết kế và thử nghiệm hình thức học tập này ở
bộ phận VHDG. Chọn đề tài “Thiết kế hoạt động ngoại khóa văn học dân gian cho
học sinh ở Trường THPT Tập Sơn, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh” để nghiên cứu
tôi hy vọng đóng góp được phần nào trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy bộ môn
Ngữ văn mà cụ thể là ở bộ phận VHDG trong nhà trường.

-3-


2. Lịch sử vấn đề
Ở các nước phát triển trên thế giới và trong khu vực như: Mỹ, Hàn Quốc,
Singapo,…ngoại khóa nói chung và ngoại khóa văn học nói riêng là một phần không
thể thiếu trong chương trình đào tạo của mình. Còn ở Việt Nam, trong khoảng hai
mươi năm trở lại đây, vấn đề ngoại khóa văn học đã được chú ý nghiên cứu trên cả
bình diện lý thuyết và thực hành.

bổ ích, buổi ngoại khóa vừa là sân chơi thú vị cho HS vừa là món quà ý nghĩa gởi
đến thầy cô giáo nhân ngày 20 tháng 11.
Tương tự như thế, chiều ngày 12 tháng 01 năm 2009, tại hội trường Trường
THPT Lê Quý Đôn, Đà Nẵng, tổ Ngữ văn đã tổ chức ngoại khóa VHDG với chủ đề
“Hội xuân”. Hội xuân ở các làng bản Việt Nam, cùng với các nghi lễ các hình thức
diễn xướng ca múa nhạc và trình diễn sân khấu là các trò chơi dân gian. Đây là hoạt
động thiết thực, nó giúp HS củng cố mở rộng được kiến thức.
- Ở bậc đại học
Năm 2009, tổ bộ môn Ngữ văn và câu lạc bộ “Văn thơ” của trường đại học An
Giang đã tổ chức ngoại khóa VHDG cho các sinh viên chuyên ngành ngữ văn.
Chương trình ngoại khóa văn VHDG là sự trải nghiệm những kiến thức về VHDG
mà các sinh viên đang học. HĐNK này giúp sinh viên hiểu rõ hơn những đặc trưng
của VHDG, đây cũng là cơ hội để sinh viên rèn luyện các kĩ năng sống như: kĩ năng
giao tiếp, kĩ năng tổ chức, kĩ năng dàn dựng, thiết kế,… Hình thức học tập này sẽ làm
cho môn Ngữ văn ở trường phổ thông trở nên hấp dẫn hơn, góp phần giúp các sinh
viên rèn luyện những kĩ năng sư phạm cần thiết để trở thành một GV dạy văn thực
thụ, biết đổi mới phương pháp giảng dạy và thành công hơn trong công việc và nghề
nghiệp của mình.
Mặc dù HĐNK VHDG đã được quan tâm và PPGD bằng hình thức thực hành
này đã được ứng dụng khá rộng rãi và mang lại những kết quả tốt trong việc dạy - học
môn văn trong nhiều nhà trường phổ thông. Nhưng nhìn chung, các công trình các công
trình trên chỉ trình bày một cách khái quát, nhiều khái niệm liên quan đến HĐNK chưa
được xác định thống nhất. Chẳng hạn như: ngoại khóa là hình thức học tập hay vui
chơi, dạy học thêm, bồi dưỡng HS giỏi, giúp đỡ HS yếu kém có phải là ngoại khóa hay
không? Các hình thức ngoại khóa, quy trình tổ chức HĐNK chưa được làm rõ, GV và

-5-


TÀI LIỆU THAM KHẢO

[14] Nguyễn Văn Dân (2006), Phương pháp luận nghiên cứu văn học, NXB Khoa
Học Xã Hội.
[15] Trương Quang Dũng (2007), “Một số biện pháp quản lý góp phần nâng cao chất
lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông hiện nay”, Kỷ
yếu hội thảo khoa học “Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng
cao chất lượng dạy-học ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm
Thành phố Hồ Chí Minh.
[16] Phạm Văn Đồng (1986), Dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn diện, NXB
Giáo Dục.
[17] Nguyễn Bích Hà (2010), Giáo trình VHDG, NXB Đại học Sư phạm.
[18] Phạm Thanh Hải (2007), “Nâng cao chất lượng hoạt động ngoại khóa ở trường
phổ thông nhìn từ góc độ dạy học ở trường sư phạm”, Kỷ yếu hội thảo khoa học
“Hiệu quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy-học
ở nhà trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
[19] Nguyễn Trọng Hoàn (2002), Tiếp cận văn học, NXB Khoa Học Xã Hội.
[20] Nguyễn Trọng Hoàn (2003), Rèn luyện tư duy sáng tạo trong dạy học tác phẩm
văn chương, NXB Giáo Dục.
[21] Lê Tiến Hùng, Hà Nhật Thăng (1995), Tổ chức hoạt động giáo dục, NXB Giáo Dục.
[22] Đặng Thành Hưng (2002), Dạy học hiện đại - lý luận, biện pháp, kỹ thuật, NXB
ĐHQG, Hà Nội.
[23] Nguyễn Xuân Kính (2012), Một nhận thức về văn học dân gian Viêt Nam, NXB
Đại học Quốc gia Hà Nội.
[24] Nguyễn Xuân Lạc (1998), Văn học dân gian trong nhà trường, NXB Giáo Dục.
[25] Lê Thị Thu Liễu (2007), “Một vài suy nghĩ về giải pháp để nâng cao hiệu quả
của hoạt động ngoại khóa trong nhà trường”, Kỷ yếu hội thảo khoa học “Hiệu
quả của hoạt động ngoại khóa đối với việc nâng cao chất lượng dạy - học ở nhà
trường phổ thông”, Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
[26] Lê Nguyên Long (1998), Thử đi tìm những phương pháp dạy học hiệu quả, NXB
Giáo dục.


NXB Giáo dục.

-94-


[38] Huỳnh Vân (dịch) (1978), “Song đề của “Mỹ học tiếp nhận”, Man-Phơ-Rét NaoMan”, Tạp chí văn học, (4), tr.2.
[39] X. Macarenco (1974), Một số kinh nghiệm giáo dục, NXB Giáo Dục.
[40] Phạm Thu Yến (2014), Phân tích tác phẩm văn học dân gian theo đặc trưng thể
loại, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

-95-