Lý thuyết bàn tay vô hình của Adam Smith
Phân tích lý thuyết bàn tay vô hình của Adam Smith và nêu ý nghĩa của việc
nghiên cứu học thuyết này trong giai đoạn nền kinh tế thị trường định hướng
XHCN của Việt Nam hiện nay.
1.

Hoàn cảnh:

Adam Smith là nhà kinh tế chính trị cổ điển nổi tiếng ở Anh và trên thế giới,
là tiền bối lớn nhất của Mác. Ông có nhiều lý luận rất có giá trị trong đó chúng
ta phải nhắc đến lý thuyết “bàn tay vô hình” của ông.

2.

Nội dung:

Học thuyết “bàn tay vô hình” nghiên cứu cơ chế hoạt động của một cơ chế
thị trường cạnh tranh và nó cũng phản ánh quan điểm chung của các nhà kinh tế
học cổ điển.
Theo ông, một chế độ kinh tế bình thường phải dựa trên cơ sở sản xuất và
trao đổi hàng hóa và một nền kinh tế hàng hóa bình thường phải dựa trên cơ sở
tự do cạnh tranh. Ngược lại thì chỉ là sản phẩm của ngẫu nhiên, độc đoán và ngu
dốt của con người.
Liên minh trao đổi là đặc tính vốn có của con người. Nó tồn tại vĩnh viễn với
loài người. Ông cho rằng mỗi người trong quá trình trao đổi sản phẩm không ai
xuất phát từ lợi ích công mà xuất phát từ lợi ích cá nhân của mình. Lợi thế cá
nhân chính là mục đích, là động lực xuất phát. Khi chạy theo lợi ích cá nhân thì
lợi ích công cộng cũng được hình thành bởi một bàn tay vô hình dẫn dắt mọi
người phục vụ cho lợi ích công, phục vụ cho lợi ích xã hội. Bàn tay vô hình đó
không nằm trong ý muốn ban đầu của con người.
Bàn tay vô hình đó chính là các quy luật kinh tế khách quan chi phối hành

Khoa học: quan sát các mối liên hệ bên trong, các phạm trù kinh tế hoặc cơ
cấu bị che lấp của hệ thống kinh tế tư sản.
Tầm thường: lý luận của ông còn nhiều mâu thuẫn, ông đặt các mối quan hệ
trên như mối liên hệ bề ngoài của hiện tượng cạnh tranh.
Ý nghĩa:
Việt Nam mới tham gia vào cơ chế KTTT, các yếu tố kinh tế còn sơ khai
nên:
Việc nghiên cứu lý thuyết bàn tay vô hình cung cấp tri thức quan trọng về
vai trò của cơ chế KTTT trong điều tiết nền kinh tế.
Nhận thức đúng đắn vai trò quan trọng của cơ chế KTTT, để phát huy vai
trò đó trong vận hành nền kinh tế.
Có chính sách thích hợp để khuyến khích tự do hóa cạnh tranh.
Tuy nhiên, Adam Smith đã quá đề cao vai trò của tự điều tiết các quy luật
kinh tế khách quan. Ông đã tuyệt đối hóa vai trò của cơ chế KTTT, gần
như phủ nhận vai trò của nhà nước. Đối với những thất bại của thị trường
thì không thể giải quyết được.
Cần có cái nhìn khách quan, khoa học về KTTT, không nên coi “thị
trường” là hoàn hảo, nhất thiết cần có sự điều tiết của nhà nước để khắc
phục những thất bại của thị trường.
3.

−

•

•

•
−