KHOA SAU ĐẠI HỌC
BÀI THUYẾT TRÌNH
Đề tài: “Nghiên cứu lý thuyết bàn tay vô hình của Adam
Smith có ý nghĩa lý luận và thực tiễn như thế nào trong
công cuộc đổi mới ở Việt Nam”
Giảng viên : TS. Ngô Gia Lưu
Môn học : Các học thuyết kinh tế hiện đại
Lớp : Cao học 16B2
Nhóm thực hiện : Nhóm 2
1. Châu Hồ Quốc Bảo Nhóm trưởng
2. Nguyễn Thị Ngọc Nữ Thành viên
3. Đỗ Thị Kim Nữ Thành viên
4. Nguyễn Thị Hồng Thanh Thành viên
5. Nguyễn Huy Thu Hiền Thành viên
6. Phan Hữu Tài Thành viên
7. Lê Văn Cường Thành viên
8. Đoàn Trần Phong Thành viên
9. Lưu Huỳnh Thanh An Thành viên
TP. HỒ CHÍ MINH
THÁNG 2/ 2015
NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
MỤC LỤC
1.Hoàn cảnh ra đời, khái lược nội dung lý thuyết bàn tay vô hình 2
1.1.Khái lược nội dung lý thuyết “bàn tay vô hình”: 4
1.2.Nội dung chi tiết lý thuyết “bàn tay vô hình” của Adam Smith: 5
1.3.Nhận xét: 8
2.Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của lý thuyết “bàn tay vô hình" 9
1.4.Ý nghĩa lý luận: 9
1.5.Ý nghĩa thực tiễn: 10
1. Hoàn cảnh ra đời, khái lược nội dung lý thuyết bàn tay vô hình

Những tác phẩm chính của Adam Smith
"Lectures on Rhetoric and Belles Lettres," 1748.
"The Theory of Moral Sentiments," 1759.
"Lectures on Rhetoric and Belles Lettres" (1762-1763; in 1958)
"Lectures on Jurisprudence," 1766.
"An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations," 1776.
"Account of the Life and Writings of David Hume", 1777.
"Thoughts on the State of the Contest with America", 1778.
"Essays on Philosophical Subjects", 1795 - gồm :
"The Principles which Lead and Direct Philosophical Enquiries illustrated by the
History of Astronomy"
“The Principles which Lead and Direct Philosophical Enquiries illustrated by the
History of the Ancient Physics"
“The Principles which Lead and Direct PhilosophicalEnquiries illustrated by the
History of the Ancient Logic and Metaphysics"
"Of the External Senses"
"Of the Nature of that Imitation which takes place in what are called the Imitative
Arts"
"Of the Affinity between certain English and Italian Verses"
3
"Review of Johnson's Dictionary", 1755, Edinburgh Review
"Letter to the Authors", 1756, Edinburgh Review
"Preface and Dedication to William Hamilton's Poems on Several Occasions", 1748,
1758
"Account of the Life and Writings of Adam Smith LL.D." by Dugald Stewart, 1793,
Transactions of the Royal Society of Edinburgh.
1.1. Khái lược nội dung lý thuyết “bàn tay vô hình”:
Điểm xuất phát trong phân tích của A.Smith là nhân tố con người kinh tế. Theo
ông, con người kinh tế có 2 tính: tính vị kỉ và tính vị tha. Trong 2 tính này, tính vị kỉ
trội hơn nên làm nảy sinh mối quan hệ trao đổi, mua bán.

ích riêng của mình, con người phụng sự xã hội nhiều hơn anh ta chủ trương làm điều
đó…”
1.2. Nội dung chi tiết lý thuyết “bàn tay vô hình” của Adam Smith:
Smith chỉ sử dụng thuật ngữ "bàn tay vô hình" ba lần trong ba tác phẩm của ông.
Nhưng sau này, thuật ngữ này đã được sử dụng rộng rãi trở thành một lý luận kinh tế
học.
Học thuyết “bàn tay vô hình” nghiên cứu cơ chế hoạt động của thị trường cạnh
tranh và nó cũng phản ánh quan điểm chung của các nhà kinh tế học cổ điển.Theo A.
Smith, một chế độ kinh tế bình thường phải dựa trên cơ sở sản xuất và trao đổi hàng
hóa và một nền kinh tế hàng hóa bình thường phải dựa trên cơ sở tự do cạnh tranh.
Ngược lại thì chỉ là sản phẩm của ngẫu nhiên, độc đoán và ngu dốt của con người.
Ông viết:
“Mỗi cá nhân đều cố gắng sử dụng vốn của mình sao cho có được sản phẩm có
giá trị cao nhất. Thông thường, cá nhân này không có chủ định củng cố lợi ích công
5
cộng, mà cũng chẳng biết mình đang củng cố lợi ích này ở mức độ nào. Cá nhân này
chỉ có mục đích bảo vệ sự an toàn và thành quả riêng của mình. Trong quá trình này,
một bàn tay vô hình này đã buộc anh ta phải theo đuổi một mục đích không nằm trong
dự định. Trong khi theo đuổi lợi ích của mình, anh ta đã bảo vệ luôn lợi ích của xã hội
một cách hữu hiệu hơn cả khi anh ta có ý định làm việc này”.
Bàn tay vô hình, trước hết thể hiện lợi ích của các cá nhân,nó tác động như là
một lực đẩy, hướng con người tới công việc nào mà xã hội sẵn sàng trả tiền.A. Smith
viết:
“Chúng ta không mong có bữa trưa nhờ lòng hào phóng của người mổ thịt,
người nấu bia, hoặc người làm bánh, mà ở cách nhìn của họ đối với lợi ích của bản
thân họ. Chúng ta trông chờ không phải ở lòng nhân đạo của họ, mà ở tính tự tương
thân của họ, và không bao giờ nói với họ về những nhu cầu của chúng ta, mà về
những lợi ích của họ”.
Bàn tay vô hình chính là các quy luật kinh tế khách quan chi phối hành động của
con người. Adam Smith gọi hệ thống các quy luật khách quan đó là một trật tự thiên

trong nước. Nhà nước chỉ nên can thiệp vào các chức năng kinh tế khi nó vượt ra
ngoài khả năng của các chủ doanh nghiệp, ông viết:
“Bạn nghĩ rằng bạn đang giúp cho hệ thống kinh tế bằng những quy định, ý định
tốt đẹp và bằng những hành động can thiệp của mình? Không phải vậy đâu hãy để
mặc mọi sự việc xảy ra, đừng nhúng tay vào. Dầu nhờn của lợi ích cá nhân sẽ làm cho
các bánh xe kinh tế hoạt động một cách gần như kỳ diệu, không cần kế hoạch, không
cần quy tắc, thị trường sẽ giải quyết tất cả, chính sách kinh tế tốt nhất của nhà nước là
tự do kinh tế…”
Tóm lại, nội dung chính của thuyết “bàn tay vô hình” là Nhà nước không nên can
thiệp vào kinh tế, thị trường sẽ tự động giải quyết tất cả. Nhưng tại sao thị trường lại
có thể giải quyết được? Đó là vì mỗi một con người luôn luôn chạy theo lợi ích cá
nhân của mình, nhưng họ không biết rằng mình đã vô tình bảo vệ lợi ích xã hội và
chính cái mong muốn theo đuổi lợi ích cho mình nó như một động lực, như một bàn
tay vô hình nào đó thúc đẩy cho sự phát triển của xã hội. Đó chính là quan điểm của
A.Smith về lý thuyết bàn tay vô hình.
7
1.3. Nhận xét:
Adam Smith sử dụng hình tượng “bàn tay” để ám chỉ quyền lực chi phối thị
trường. Ông cũng phân quyền lực này thành 2 loại:
1. Bàn tay hữu hình: Quyền lực chi phối thị trường của Nhà nước, được thực hiện
thông qua các chủ trương, chính sách chủ quan của giới cầm quyền.
2. Bàn tay vô hình: Quyền lực chi phối thị trường của tự nhiên, được thực hiện
thông qua các quy luật tự nhiên khách quan, nằm ngoài sự chi phối của con
người.
Rõ ràng, quy luật tự nhiên mạnh hơn suy nghĩ chủ quan của Nhà nước. Từ đây ta
có thể thấy xu hướng ca ngợi “bàn tay vô hình” của Adam Smith, ông luôn kêu gọi
Chính phủ không can thiệp quá sâu vào thị trường.
Theo Adam Smith thì có một "bàn tay vô hình" thúc đẩy sự vận hành của nền
kinh tế thị trường theo quy luật cung cầu và quy luật giá trị, chi phối tài sản và cách
tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ,biến những tính toán riêng về lợi ích của từng người thành

sách kinh tế để điều chỉnh nền kinh tế xã hội kết hợp với cơ chế tự điều chỉnh theo
thuyết “bàn tay vô hình” để thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Cũng giống như các nhà lý luận cổ điển khác, A. Smith ủng hộ mạnh mẽ tư
tưởng tự do kinh tế, đề cao tự do cạnh tranh. Điều đó là hoàn toàn phù hợp với hoàn
cảnh kinh tế xã hội của thời kỳ đầu của chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh. Trong tác
phẩm “Nguồn gốc giàu có của các quốc gia”, ông khẳng định rằng chế độ xã hội bình
thường hợp với “trật tự tự nhiên” là xã hội tư bản, nền kinh tế bình thường là nền kinh
tế phát triển trên cơ sở tự do cạnh tranh, xã hội bình thường là xã hội xây dựng trên cơ
sở quy luật tự nhiên, còn xã hội không bình thường là sản phẩm của độc đoán, ngẫu
nhiên và dốt nát của con người.
Dựa vào lý thuyết “Bàn tay vô hình”, với sự thúc đẩy của lợi ích cá nhân và sự
điều tiết của thị trường cạnh tranh, A. Smith đã giải thích việc giá cả thị trường được
cân bằng,không xa rời chi phí sản xuất thực tế hàng hóa. Ông đã giải thích việc xã hội
làm như thế nào để hướng những người sản xuất hàng hóa phải cung cấp những hàng
hóa mà xã hội cần, sự tương đồng cơ bản trong thu nhập của dân chúng ở mỗi trình độ
9
sản xuất của một quốc gia. Nghĩa là ông đã tìm ra trong cơ chế thị trường một hệ thống
tự điều tiết việc cung ứng cho xã hội một cách có trật tự.
Theo ông, Nhà nước là công cụ cần thiết để chống thù trong giặc ngoài,chống tội
phạm và bảo vệ đất nước. Tuy nhiên, đôi khi Nhà nước cũng có chức năng kinh tế,khi
nó vượt ra ngoài khả năng của các doanh nghiệp như đào sông, đắp đường…, nhưng
nhà nước không nên can thiệp sâu vào các hoạt động kinh tế, thị trường tự nó sẽ giải
quyết tất cả.
Ông cũng chỉ ra các điều kiện cần thiết để quy luật kinh tế khách quan hoạt động
là:
- Sự tồn tại và phát triển của sản xuất hàng hòa và trao đổi hàng hóa;
- Nền kinh tế phải được phát triển trên cơ sở tự do kinh tế: tự do sản xuất, tự do
liên doanh, liên kết, tự do mậu dịch.
Sau này, trong lịch sử, có rất nhiều nhà kinh tế, rất nhiều học thuyết kinh tế ra
đời kế thừa và phát huy tư tưởng tự do kinh tế của A.Smith, bao gồm:

phát huy vai trò đó trong vận hành nền kinh tế nước ta. Cần có chính sách thích hợp để
khuyến khích tự do hóa cạnh tranh.
Trong công cuộc đổi mới, Nhà nước cần đầu tư xây dựng, quản lý các doanh
nghiệp kinh tế nhà nước một cách thỏa đáng với vị trí của nó, nhưng không được bù lỗ
dưới bất cứ dạng thức nào, doanh nghiệp kinh tế nhà nước chịu sự chỉ đạo định hướng
sản xuất của Nhà nước và được ưu tiên đầu tư, song nó phải năng động đua tranh về
mọi mặt để cạnh tranh được với các doanh nghiệp khác trên thị trường. Ngoài ra, cần
chống độc quyền trong kinh tế, độc quyền đem lại những đặc quyền, đặc lợi mới cho
một ít người, trong khi toàn thể xã hội phải trả giá, cạnh tranh mới là nguyên tắc có
tính nền tảng của kinh tế thị trường. Những doanh nghiệp nào yếu kém, thua lỗ sẽ bị
phá sản, các nguồn lực của doanh nghiệp đó sẽ được chuyển sang các doanh nghiệp
khác, hoạt động có hiệu quả hơn chứ không bị mất đi. Chính vì vậy mà nhà kinh tế Mỹ
gốc Áo Alois Schumpeter đã coi “phá sản là một sự tàn phá sáng tạo”.
11
Tuy nhiên, lý thuyết “Bàn tay vô hình” của A.Smith mới chỉ quan tâm đến mặt
tích cực của thị trường, mà không thấy tác động tiêu cực hay thất bại mà tự nó không
thể khắc phục được, như: độc quyền, cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường, khủng
hoảng kinh tế, thất nghiệp, sự phân phối bất bình đẳng, vì thế ông đã tuyệt đối hóa vai
trò của thị trường, phủ nhận vai trò kinh tế của Nhà nước. Việc nghiên cứu lí thuyết
này còn có ý nghĩa cần có cái nhìn khách quan, khoa học về cơ chế thị trường. Không
nên coi thị trường là sự hoàn hảo trong điều tiết nền kinh tế. Sự điều tiết của Nhà nước
đối với nền kinh tế thị trường là cần thiết để ngăn ngừa, khắc phục những thất bại của
thị trường, để thị trường hoạt động có hiệu quả. Nhà nước có thể làm tăng hiệu quả của
thị trường, khắc phục những khuyết tật của cơ chế "bàn tay vô hình", nền kinh tế hiện
đại cần được điều hành bởi sự kết hợp giữa "bàn tay vô hình" của thị trường với bàn
tay hữu hình của nhà nước thông qua luật pháp, thuế và nhiều biện pháp kinh tế, tài
chính khác; vai trò vĩ mô cũng như vi mô của nhà nước ngày càng tỏ ra quan trọng
trong nền kinh tế thị trường.
12