TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2


ĐỖ THỊ HOA

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC THEO
PHƢƠNG PHÁP THIẾT KẾ TÌNH HUỐNG BÀI
“CÁC TƢ THẾ, ĐỘNG TÁC CƠ BẢN VẬN ĐỘNG
TRÊN CHIẾN TRƢỜNG” CHO HỌC SINH LỚP 12
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGỌC TẢO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

HÀ NỘI - 2017


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG HÀ NỘI 2


ĐỖ THỊ HOA

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC THEO
PHƢƠNG PHÁP THIẾT KẾ TÌNH HUỐNG BÀI
“CÁC TƢ THẾ, ĐỘNG TÁC CƠ BẢN VẬN ĐỘNG
TRÊN CHIẾN TRƢỜNG” CHO HỌC SINH LỚP 12
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGỌC TẢO
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

nghiên cứu và do sự cố gắng nỗ lực của bản thân.
Nội dung khóa luận tốt nghiệp này không trùng với các kết quả nghiên
cứu của tác giả khác. Nếu sai em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày 28 tháng 04 năm 2017
Sinh viên
Đỗ Thị Hoa


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.................................................................. 3
4.1. Đối tượng nghiên cứu. .................................................................................. 3
4.2. Phạm vi nghiên cứu ...................................................................................... 3
5. Phƣơng pháp nghiên cứu 3
5.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận ................................................................. 3
5.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn ............................................................. 4
5.3. Phương pháp đối chiếu kết quả và so sánh ................................................. 5
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn ........................................................................ 5
6.1.Ý nghĩa khoa học............................................................................................. 5
6.2.Ý nghĩa thực tiễn ............................................................................................ 5
7. Kết cấu khóa luận ............................................................................................ 5
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO PHƢƠNG PHÁP
THIẾT KẾ TÌNH HUỐNG ............................................................................... 6
1.1. Một số khái niệm liên quan ......................................................................... 6
1.1.1. Hoạt động dạy học ...................................................................................... 6
1.1.2. Hoạt động dạy học cho học sinh trung học phổ thông ............................ 6



VẬN ĐỘNG TRÊN CHIẾN TRƢỜNG” CHO HỌC SINH LỚP 12 TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG NGỌC TẢO .................................................................. 26
3.1. Hoạt động dạy - học trong bài “Các tƣ thế, động tác cơ bản vận động
trên chiến trƣờng” chƣơng trình lớp 12 trung học phổ thông Ngọc Tảo ..... 26
3.1.1. Hoạt động dạy ........................................................................................... 26
3.1.2. Hoạt động học .......................................................................................... 26
3.2. Xây dựng tình huống tổ chức hoạt động dạy – học cho học sinh bài “Các
tƣ thế, động tác cơ bản vận động trên chiến trƣờng” chƣơng trình lớp 12
Trung học phổ thông ......................................................................................... 27
3.2.1. Lý luận dạy học chung đối với bài “Các tư thế, động các cơ bản vận
động trên chiến trường” chương trình lớp 12 Trung học phổ thông ............. 27
3.2.2. Xây dựng tình huống trong giảng dạy “Các tƣ thế, động tác cơ bản
vận động trên chiến trƣờng” cho học sinh lớp 12 Trung học phổ thông
Ngọc Tảo ............................................................................................................. 38
3.3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm ........................................................ 49
3.3.2. Nội dung thực nghiệm ............................................................................. 49
Tiểu kết chƣơng 3............................................................................................. . 54
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................... 55
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 57


DANH MỤC BẢNG BIỂU

Trang
Bảng 1: Kết quả kiểm tra của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng sau

51


tổ quốc là một trong những nội dung giáo dục toàn diện trong nhà trường, góp
phần hình thành nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa. Mặt khác, đối với
giáo viên tham gia giảng dạy bộ môn Giáo dục quốc phòng và an ninh, công việc
giảng dạy phải gắn liền với nghiên cứu khoa học. Đây là con đường ngắn nhất để
không ngừng tích lũy kiến thức, nâng cao trình độ, gọt sắc tư duy, góp phần tìm
ra hình thức, biện pháp thích hợp để truyền đạt tri thức tới người học.
Sau nhiều năm học tập bộ môn Giáo dục quốc phòng và an ninh theo
phương pháp truyền thống, bản thân em nhận thấy trong một tiết dạy giáo viên

1


phải chuyển tải nhiều kiến thức đồng thời phân chia thời gian học lý thuyết cũng
như thực hành phải hợp lý khoa học mới giải quyết được hết trọng tâm nội dung
bài dạy. Mặt khác, không để học sinh học phần lí thuyết cũng như thực hành một
cách thờ ơ, xem thường và cũng tránh sự nhàm chán trong tập luyện đó là yếu tố
chủ quan, đòi hỏi giáo viên vận dụng phát huy tốt việc đổi mới phương pháp
giảng dạy. Cần lưu ý rằng, để phục vụ đắc lực cho việc nâng cao chất lượng
giảng dạy, hướng nghiên cứu của giáo viên Giáo dục quốc phòng và an ninh nên
tập trung trực tiếp vào nội dung kiến thức môn học hay những yếu tố tham gia
vào quá trình dạy và học như: Đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới cách
thức tổ chức các hoạt động trong nội dung chương trình học tập... Đổi mới mạnh
mẽ sâu rộng phương pháp dạy và học, phương pháp kiểm tra đánh giá: Giáo viên
cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hóa hơn nữa trong quá
trình học tập của học sinh, phải tạo ra cho học sinh có hứng thú trong quá trình
học tập và tự giác, tích cực tham khảo tài liệu, chủ động nắm bắt nội dung môn
học, nhằm hiểu sâu hơn nữa kiến thức. Đồng thời, cần cải tiến phương pháp học
tập của học sinh, bởi hoạt động của giáo viên trên lớp đã bao hàm hoạt động của
học sinh cũng như hoạt động học của học sinh luôn chứa đựng vai trò giảng dạy
của giáo viên. Để dự báo năng lực học tập, tự giáo dục của học sinh, năng lực

4.2. Phạm vi nghiên cứu
Học sinh khối lớp 12 trường Trung học phổ thông Ngọc Tảo.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu tài liệu giáo trình dạy học, phương pháp dạy học Giáo dục
quốc phòng và an ninh có liên quan đến hình thức tổ chức và phương pháp luyện

3


tập các nội dung thực hành bài “Các tƣ thế, động tác có bản vận động trên
chiến trƣờng” đối với chương trình Giáo dục quốc phòng và an ninh cấp Trung
học phổ thông, từ đó xác định cơ sở lý luận để tổ chức quá trình dạy học nhằm
nâng cao chất lượng môn học.
5.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
* Phương pháp điều tra, quan sát, đánh giá
Tiến hành điều tra thực trạng công tác giảng dạy nội dung “Các tƣ thế,
động tác cơ bản vận động trên chiến trƣờng” đối với học sinh lớp 12, ở
trường Trung học phổ thông Ngọc Tảo, bằng các hình thức như dự giờ, phát
phiếu điều tra nhằm thu thập các thông tin nghiên cứu.
* Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Phương pháp thực nghiệm sư phạm tiến hành kiểm chứng, đối chứng
nhằm khẳng định tính khả thi của việc sử dụng tình huống trong bài dạy, các vấn
đề nghiên cứu chỉ có thể thông qua thực tiễn kiểm chứng bằng thực nghiệm sư
phạm mới đủ tin cậy, để giải quyết việc xác định vấn đề cơ sở khoa học hay
không, để hình thức tổ chức và phương pháp dạy học tích cực với nhóm thực
nghiệm.
* Phương pháp sử dụng phiếu hỏi
Phương pháp sử dụng phiếu hỏi để điều tra, lấy ý kiến phản hồi về việc sử
dụng tình huống trong học bài “Các tƣ thế, động tác cơ bản vận động trên


5


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO
PHƢƠNG PHÁP THIẾT KẾ TÌNH HUỐNG
1.1. Một số khái niệm liên quan
1.1.1. Hoạt động dạy học
Hoạt động dạy học là quá trình gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng
đó là hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh. Trong đó dưới
sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học tự giác, tích cực tự tổ
chức, tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ
dạy học. Trong quá trình dạy học, hoạt động dạy của giáo viên có vai trò chủ
đạo, hoạt động học của học sinh có vai trò tự giác, chủ động, tích cực. Nếu thiếu
một trong hai hoạt động trên, quá trình dạy học không diễn ra.
1.1.2. Hoạt động dạy học cho học sinh trung học phổ thông
Hoạt động dạy ở trường phổ thông gồm 3 bước:
∙ Bước 1: Thực hiện chương trình dạy học (việc nắm vững chương trình dạy học
là một tiền đề đảm bảo hiệu quả quản lí dạy và học).
∙ Bước 2: Soạn bài, chuẩn bị lên lớp (yêu cầu giáo viên phải nắm vững nội dung
và phương pháp giảng dạy cho học sinh).
∙ Bước 3: Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh (để biết được mức độ
lĩnh hội tri thức của học sinh).
1.1.3. Tổ chức hoạt động dạy học cho học sinh trung học phổ thông
Chính vì bản chất của hoạt động dạy học cần phải dựa vào hai hoạt động
thống nhất biện chứng với hai chủ thể cũng thống nhất biện chứng đó là giáo

6

Phương pháp thiết kế tình huống có những ưu điểm sau:
Thứ nhất: Gắn nội dung dạy học với thực tiễn cuộc sống. Dạy học tình
huống giúp người học có cái nhìn sâu hơn và thực tiễn hơn về vấn đề lí thuyết đã
được học. Thông qua việc xử lí tình huống, người học sẽ có điều kiện để vận
dụng linh hoạt các kiến thức lí thuyết, hiểu rõ và sâu hơn các khái niệm, mở rộng
sự hiểu biết một cách sinh động, hấp dẫn mà không làm nặng nề khối lượng kiến
thức của học sinh.
Thứ hai: Dạy học tình huống giúp cho việc liên kết các lí thuyết rời rạc
của một môn học hoặc nhiều môn học khác nhau. Điều này rất quan trọng, vì
trên thực tế người học được trang bị rất nhiều kiến thức từ nhiều môn học khác
nhau nhưng lại chưa được cung cấp sự liên kết các kiến thức độc lập lại với
nhau. Khi ra thực tiễn cuộc sống, họ cần phải vận dụng tất cả kiến thức liên
ngành để giải quyết.
Thứ ba: Dạy học tình huống góp phần nâng cao tính chủ động sáng tạo
của người học. Khác với việc tiếp thu lí thuyết một cách thụ động, khi được giao
các bài tập tình huống, người học phải chủ động tìm kiếm thông tin, phải chủ
động tư duy, thảo luận - tranh luận trong nhóm hay với giáo viên, tìm hiểu thêm
về lí thuyết, tài liệu tham khảo để đi đến giải pháp.
Thứ tư: Dạy học tình huống góp phần gây hứng thú học tập qua quá trình
tư duy, tranh luận tích cực với các bạn trong nhóm. Đây chính là lúc quá trình
dạy và học tập trung vào học phương pháp học, phương pháp tiếp cận, phân tích
và tìm giải pháp chứ không chỉ giới hạn ở việc học các nội dung cụ thể.

8


Thứ năm: Dạy học tình huống góp phần nâng cao năng lực hợp tác, khả
năng làm việc theo nhóm, kĩ năng phân tích, giải quyết vấn đề, kĩ năng trình bày,
bảo vệ và phản biện ý kiến trước đám đông. Người học biết cách tôn trọng và
lắng nghe ý kiến của người khác để làm cho vốn kiến thức của mình phong phú hơn.

cách tổ chức lớp học, bố trí thời lượng, đặt câu hỏi, tổ chức và khuyến khích học
sinh thảo luận, nhận xét, phản biện. Đây thật sự là những thách thức lớn đối với
giáo viên. Như vậy phương pháp này đòi hỏi giáo viên hiểu rõ các đặc điểm của
học sinh và các yếu tố tác động để có sự dẫn dắt điều khiển thích hợp.
 Khó khăn đối với người học.
Khi cách tiếp nhận kiến thức có sự thay đổi, từ bị động sang chủ động, từ
phương pháp truyền thống sang phương pháp tình huống, không chỉ có người
dạy, người học cũng phải đối mặt với những khó khăn đó là phương pháp dạy
học tình huống đòi hỏi người học có tính năng động và khả năng tư duy độc lập
cao, người học phải có sự đam mê, yêu thích kiến thức thật sự chứ không phải
đến lớp chỉ vì nghĩa vụ. Tuy nhiên, do đã quá quen thuộc với cách tiếp thu kiến
thức thụ động (thầy giảng trò ghi chép) nên khi chuyển qua phương pháp mới:
đòi hỏi sự năng động, khả năng tư duy và tính sáng tạo thì một bộ phận học sinh
không thích ứng được. Khi gặp tình huống khó thiếu sự hấp dẫn hay bị lạc
hướng họ dễ nản chí hoặc không nhiệt tình tham gia.
1.2.3. Nguyên tắc thiết kế tình huống
Nguyên tắc là định hướng quan trọng để đạt được mục đích khi thiết kế tình
huống, chính vì vậy, em đề xuất các nguyên tắc xây dựng tình huống như sau:
 Nguyên tắc 1. Tình huống phải gắn với mục đích và nội dung dạy học.

10


Tình huống cần thiết thực, sát với yêu cầu thực tế của mục tiêu bài học, phải
xác định rõ kiến thức trọng tâm của bài để tập trung xây dựng những tình huống
có nội dung thích hợp; chú ý những tính chất điển hình, tiêu biểu, bộc lộ được
bản chất của sự vật, hiện tượng.
 Nguyên tắc 2. Tình huống phải đảm bảo tính chính xác, tính khoa học.
Nội dung và cách thức thực hiện của tình huống phải mang tính đặc trưng của
môn học. Tình huống phải chứa đựng tính mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa

bảo về mặt nội dung và tư tưởng nhằm giáo dục học sinh có tư tưởng chính trị rõ
ràng, đúng đắn.
1.2.4. Quy trình thiết kế tình huống
Bước 1. Xác định mục tiêu và trọng tâm bài học
Xác định mục tiêu và trọng tâm bài học là định hướng căn bản cho việc
tiến hành giảng dạy một bài cụ thể. Từ đó giáo viên căn cứ vào mục tiêu bài học
để lựa chọn tình huống dạy học sao cho phù hợp, chú ý hơn đến các kiến thức
trọng tâm.
Bước 2. Xác định nội dung kiến thức dạy học gắn với tình huống sẽ sử dụng
Từ nội dung bài dạy xác định những kiến thức có khả năng thiết kế tình
huống. Giáo viên phải tự trả lời các câu hỏi như: Sau khi giải quyết xong tình
huống, người học sẽ đạt được điều gì? Có phù hợp với mục tiêu và nội dung dạy
học không? Sau đây là những căn cứ để giáo viên lựa chọn tình huống:
- Tính cần thiết và lợi ích của tình huống đem lại sau khi giải quyết.
- Tính đơn giản hay phức tạp của tình huống; tình huống khó hay dễ.
- Có phù hợp với trình độ và tâm sinh lí của học sinh hay không?
- Tình huống có dễ tìm tài liệu không?

12


Bước 3. Thu thập dữ liệu
Thu thập dữ liệu để thiết kế tình huống bằng cách tìm kiếm từ các nguồn
chính thống, thực tế trong bối cảnh. Ví dụ như những đoạn phim tài liệu, những
câu truyện lịch sử, tư liệu kháng chiến...để chọn ra những ý tình huống sát với
bài học nhất. Có thể nói đến như các thước phim tư liệu về chiến thắng Điện
Biên Phủ, bộ đội ta di chuyển dưới hầm hào như thế nào, bò, lê qua trận địa địch
ra sao để ứng dụng xây dựng tình huống vào bài " Các tư thế vận động tác cơ
bản vận động trên chiến trường", hay cách băng bó vết thương trên chiến
trường...

quá dễ hoặc quá khó.
Bước 6. Tham khảo ý kiến của đồng nghiệp
Chia sẻ tình huống với đồng nghiệp giúp giáo viên thu nhận được những
đóng góp quý báu về cách dẫn dắt tình huống; nội dung và cách dùng từ; độ
chính xác khoa học của nguồn thông tin; tính hợp lí, khả thi, phù hợp với đối
tượng của tình huống…
Bước 7. Chỉnh sửa và hoàn thiện tình huống
Sau khi tham khảo thêm ý kiến của đồng nghiệp hay những người có
cùng chuyên môn, giáo viên hoàn thiện tình huống về nội dung và cách trình
bày, chỉnh sửa các lỗi chính tả hoặc các chi tiết chưa hợp lí.

14


Tiểu kết chƣơng 1
Điều kiện thực tế đòi hỏi người giáo viên linh hoạt đổi mới vận dụng các
phương pháp dạy học vào bài giảng của mình để lượng kiến thức truyền đạt đến
học sinh là tối đa và tối ưu nhất. Phương pháp thiết kế tình huống là một gợi ý
tốt cho giáo viên làm phong phú thêm bài giảng cũng như tránh nhàm chán cho
học sinh. Tuy nhiên, cũng cần tận dụng tối đa những ưu điểm và hạn chế tối đa
những nhược điểm của phương pháp này để bài giảng được thành công hơn nữa.
Dựa trên những cơ sở lý luận, lý thuyết của phương pháp làm tiền đề ứng dụng
vào giảng dạy thực tiễn.

15


Chƣơng 2
THỰC TIỄN GIẢNG DẠY BÀI “CÁC TƢ THẾ, ĐỘNG TÁC CƠ BẢN
VẬN ĐỘNG TRÊN CHIẾN TRƢỜNG” CHO HỌC SINH LỚP 12

Về trang phục của học sinh mặc để thực hiện các động tác còn chưa đồng
nhất theo quy định, người thiếu mũ, người thiếu giầy ngay trong tiết thực hành
ngoài bãi tập còn mặc quần bó dẫn đến động tác thực hiện bị ảnh hưởng.
2.1.1.2. Về cách tổ chức
Tổ chức giảng dạy tại các trường trung học phổ thông hiện nay đều chia ra
thành hai nội dung giảng dạy, đó là giảng dạy trên lớp và giảng dạy thực hành
ngoài thao trường.
Tổ chức giảng dạy trên lớp giáo viên giảng phần nội dung lý thuyết của
bài học, truyền tải cho học sinh ý nghĩa cơ bản của bài học, nội dung và những
điểm cần lưu ý, các lỗi tránh mắc phải...
Tổ chức giảng dạy trên thao trường: Sau những giờ học lý thuyết trên lớp,
học sinh sẽ được thực hành trực tiếp ngoài thao trường để củng cố và hoàn thiện
hơn bài học. Trong buổi thực hành giáo viên sẽ làm mẫu và chỉ ra các lỗi hay
gặp phải rồi cho học sinh thực hiện.
2.1.1.3. Về phương pháp dạy học
Hiện nay, phương pháp dạy học khoa học luôn đề ra 6 bước thực hiện và
theo một thứ tự lôgic nhất định nhằm tạo sự liên kết gồm: Nêu tên vấn đề hoặc
nội dung huấn luyện và thời gian, giảng giải nguyên tắc cơ bản cốt lõi, đặt ra tình
huống giả định sát với bài học, bàn bạc cách xử lí cho tình huống nêu ra, tổ chức
tập luyện theo cách xử lí đưa ra và cuối cùng nhận xét kết quả, rút kinh nghiệm.

17