TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

======

BÙI THỊ LƢU

HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
THEO NHÓM TRONG PHÂN MÔN
LUYỆN TỪ VÀ CÂU LỚP 3
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học Tiếng Việt

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

Th.S. LÊ BÁ MIÊN

HÀ NỘI - 2017


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến thầy giáo TH.S
LÊ BÁ MIÊN, ngƣời đã hƣớng dẫn và giúp đỡ tôi tận tình trong thời gian
thực hiện và hoàn thành đề tài này.
Do thời gian và trình độ còn hạn chế nên đề tài không tránh khỏi những
thiếu sót. Tôi rất mong nhận đƣợc sự đóng góp của quý thầy cô và các bạn để
đề tài đƣợc hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 27 tháng 4 năm 2017
Sinh viên thực hiện


1.1. Hình thức dạy học theo nhóm là gì ? .............................................................. 6
1.2. Bản chất của hình thức dạy học theo nhóm ................................................... 7
1.3. Đặc điểm của hình thức tổ chức dạy học theo nhóm .................................... 7
1.4. Quy trình dạy học theo nhóm........................................................................... 8
1.5. Một số điều kiện tổ chức thực hiện theo nhóm............................................ 11
1.6. Những ƣu điểm và nhƣợc điểm hình thức dạy học theo nhóm. ................. 12
1.7. Cơ sở triết học và cơ sở giáo dục học của hình thức dạy học theo
nhóm. ........................................................................................................................ 14
1.8. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh lớp 3................................................ 17
2. Cơ sở thực tiễn ............................................................................................ 21
2.1. Vị trí, nhiệm vụ của phân môn Luyện từ và Câu lớp 3 .............................. 21
2.2. Nội dung chƣơng trình và cấu trúc nội dung bài học phân môn
Luyện từ và Câu lớp 3 ............................................................................................ 22


2.3. Thực trạng hoạt động dạy học theo nhóm trong giờ dạy Luyện từ và
câu lớp 3 ................................................................................................................... 25
CHƢƠNG 2: DẠY HỌC THEO NHÓM TRONG PHÂN MÔN LUYỆN
TỪ VÀ CÂU LỚP 3 ....................................................................................... 29
1. Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm trong kiểu bài thực hành ở phân
môn Luyện từ và câu lớp 3.............................................................................. 29
1.1. Quy trình dạy kiểu bài thực hành trong phân môn Luyện từ và câu
lớp 3 .......................................................................................................................... 29
1.2. Vận dụng hình thức dạy học theo nhóm vào quy trình dạy bài Luyện
từ và câu lớp 3 ......................................................................................................... 30
1.3. Vận dụng hình thức dạy học theo nhóm vào dạy các kiểu bài Luyện
từ và câu lớp 3 ......................................................................................................... 37
1.4. Những hình thức hƣớng dẫn cụ thể thích hợp khi thực hiện giảng
dạy theo nhóm ......................................................................................................... 49
1.5.Cách thức đánh giá kết quả học tập theo nhóm ............................................ 51

sử dụng hình thức tổ chức dạy học. Cùng với xu hƣớng chung của đổi mới
giáo dục, đổi mới hình thức và phƣơng pháp dạy học cũng đi theo hƣớng tích
cực hóa hoạt động học tập của học sinh. Một trong những hình thức và
phƣơng pháp học tập tích cực là hình thức tổ chức dạy học theo nhóm.
Trong các phân môn của chƣơng trình tiểu học Tiếng Việt là môn học
trung tâm và chiếm thời lƣợng lớn nhất. Trong đó, Luyện từ và câu giữ một vị
trí đặc biệt quan trọng. Dạy Luyện từ và câu nhằm mở rộng, hệ thống hóa và
làm phong phú vốn từ của học sinh, cung cấp cho học sinh những hiểu biết sơ
giản về từ và câu, rèn cho học sinh kĩ năng dùng từ, dùng câu và sử dụng các
kiểu câu để thể hiện tƣ tƣởng, tình cảm của mình, đồng thời giúp cho học sinh
có khả năng hiểu các câu nói của ngƣời khác. Luyện từ và câu có vai trò
hƣớng dẫn học sinh trong việc nghe, nói, đọc, viết, phát triển ngôn ngữ và trí
tuệ của các em.
Ở lớp 3, nhiệm vụ của phâm môn luyện từ và câu là cung cấp vốn từ,
dạy cách sƣ dụng vốn từ cho học sinh, rèn kĩ năng dùng từ, câu trong giao tiếp
để học sinh biết cách sử dụng từ trong giao tiếp có hiệu quả. Thực tế, việc dạy
phân môn luyện từ và câu lớp 3 cho thấy chƣơng trình và sách giáo khoa mới
đã tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên vận dụng các phƣơng pháp dạy học
phát huy tính tích cực của học sinh.Ở nhiều nơi trên cả nƣớc, giáo viên đã chú

1


trọng đổi mới phƣơng pháp dạy học. Song do nhiều nguyên nhân khác nhau,
nhiều giáo viên chƣa thực sự chú ý đến vận dụng các phƣơng pháp, hình thức
dạy học, phát huy sự năng động, sáng tạo trong học tập của học sinh hoặc việc
đổi mới chỉ mang tính hình thức.
Với vai trò, vị trí của bậc học Tiểu học nói chung và phân môn Luyện
từ và câu trong bộ môn Tiếng Việt ở lớp 3 nói riêng, chúng tôi nghĩ rằng việc
phát huy tính tích cực học tập của học sinh có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập Lịch sử, Sáng kiến kinh
nghiệm.
- Phạm Văn Tuấn (2009), Bƣớc đầu tìm hiểu thực trạng sử dụng phƣơng
pháp dạy học theo nhóm trong môn Khoa học ở các lớp 4 và 5 các trƣờng
Tiểu học thuộc khu vực thành phố Vĩnh Yên- Vĩnh Phúc, Khóa luận tốt
nghiệp
- Đặng Quốc Bảo, Đinh Thị Kim Thoa, Đổi mới phƣơng pháp dạy học ở
Tiểu học: Tài liệu bồi dƣỡng Giáo viên. NXB GD 2006.
- Đặng Vũ Hoạt- Nguyễn Đức, Hình thức tổ chức theo nhóm trong gia
đình.
- Chu Lan Phƣơng. Tìm hiểu thực trạng sử dụng phƣơng pháp dạy học
theo nhóm trong dạy học môn Đạo Đức lớp 4 ở trƣờng Tiểu học. Khóa luận
tốt nghiệp.
Tuy nhiên, các tài liệu mới chỉ nói đến cách thức, biện pháp tổ chức
nhóm nhƣ thế nào nói chung. Còn việc sử dụng hình thức nhóm nào, nên tổ
chức hoạt động nhóm linh hoạt nhƣ thế nào trong tiết học,... Những vấn đề
này không đƣợc dề cập rõ ràng. Khiến cho việc áp dụng hình thức dạy học
theo nhóm vào trƣờng Tiểu học giáo viên rất lúng túng, thiếu chủ động.

3


3. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu hình thức dạy học theo nhóm trong phân môn Luyện từ và câu
ở lớp 3 nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh trong học tập, biết phát huy
thế mạnh của mình và biết hợp tác với nhau, cùng phát triển.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục đích trên, khóa luận phải thực hiện những nhiệm vụ cơ
bản sau:
- Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sơ thực tiễn của đề tài.


5


PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1. Cơ sở lý luận
1.1. Hình thức dạy học theo nhóm là gì ?
Theo từ điển Tiếng Việt 2009: nhóm là tập hợp một số cá thể đƣợc
hình thành theo những nguyên tắc nhất định.
Nhóm học tập là một tập thể học sinh gồm hai hay nhiều học sinh cùng
nhau phối hợp các hoạt động nhằm giải quyết nhiệm vụ học tập.
Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm vừa là hình thức dạy học, vừa
mang tính chất của phƣơng pháp dạy học. Nên ta có thể hiểu hình thức tổ
chức dạy học theo nhóm là cách thức, sắp xếp, tổ chức học sinh trong lớp theo
một đơn vị học tập, ở đó học sinh trao đổi, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau đạt mục
đích học tập, giải quyết đƣợc vấn đề.
Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm còn đƣợc gọi bằng những tên gọi
khác nhau nhƣ hình thức dạy học hợp tác, hình thức dạy học theo nhóm
nhỏ… Dạy học theo nhóm không phải là một phƣơng pháp dạy học cụ thể mà
là một hình thức tổ chức, hay là hình thức hợp tác của dạy học mang tính chất
của phƣơng pháp dạy học, nên khi không phân biệt giữa hình thức và phƣơng
pháp dạy học một cách cụ thể thì trong nhiều tài liệu hình thức dạy học này
còn đƣợc gọi là phƣơng pháp dạy học nhóm.
Hình thức tổ chức hoạt động theo nhóm thƣờng đƣợc áp dụng để đi
sâu, vận dụng, luyện tập, củng cố một chủ đề đã học, nhƣng cũng có thể để
tìm hiểu một chủ đề mới. Trong các môn khoa học tự nhiên, công việc nhóm
có thể đƣợc sử dụng để tiến hành các thí nghiệm và tìm các giải pháp cho
những vấn đề đƣợc đặt ra. Trong các môn nghệ thuật, âm nhạc, các môn khoa
học xã hội, các đề tài chuyên môn có thể đƣợc xử lí độc lập trong các nhóm,

không phải là ngƣời đƣa ra kiến thức

7


- Học sinh là chủ thể tích cực chủ động sáng tạo của hoạt động sáng tạo
của hoạt động học tập. Dạy học theo nhóm là sự tác động trực tiếp giữa học
sinh với nhau, cùng nhau thảo luận và cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học
tập. Mỗi cá nhân phải tự hoàn thành nhiệm vụ của mình. Thành công của cá
nhân là thành công của cả nhóm.
- Giáo viên là ngƣời thức tỉnh tổ chức và đạo diễn. Trong giờ học theo
nhóm, giáo viên dẫn dắt học sinh khám phá, lĩnh hội kiến thức qua từng bƣớc.
Các nhóm học sinh tự tiến hành các hoạt động, qua đó có thể rút ra các tri
thức cần thiết cho mình. Giáo viên là ngƣời tổ chức, điều khiển học sinh tự
tiến hành các hoạt động.
1.4. Quy trình dạy học theo nhóm
Quy trình 1: Theo tài liệu Dự án phát triển Giáo viên Tiểu học: Đổi mới
phƣơng pháp dạy học ở Tiểu học, gồm 5 bƣớc:
Bƣớc 1: Tổ chức thành lập các nhóm
Giáo viên có thể chia 2 – 6 học sinh thành một nhóm theo tổ hoặc dãy
bàn. Tùy thuộc vào nội dung, mục đích, yêu cầu và thời lƣợng của tiết học mà
giáo viên có thể sử dụng các loại nhóm sau:
Nhóm cặp đôi (2 học sinh ), giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi
nhóm 2 học sinh. Vị trí, vai trò của học sinh trong nhóm là bằng nhau.
Nhóm nhiều ngƣời ( từ 3 – 7 học sinh ), giáo viên chia lớp thành nhiều
nhóm, mỗi nhóm từ 3 -7 học sinh, học sinh thảo luận theo các tình huống mà
giáo viên đƣa ra.
Các nhóm đƣợc chia ngẫu nhiên và có chủ định:
- Nhóm nhiều trình độ: có cả học sinh giỏi, khá, trung bình yếu.
- Nhóm cùng trình độ: trong nhóm học sinh có cùng trình độ.

cáo kết quả:

9


- Hình thức dùng lời: học sinh trực tiếp báo cáo kết quả bằng lời nói. Yêu
cầu các nhóm khác lắng nghe, chất vấn, bổ sung để hoàn thành nhiệm vụ
chung.
- Hình thức dùng biểu bảng: học sinh đƣợc làm việc bằng giấy Tôky to
để ghi lại kết quả thảo luận, kết quả đó đƣợc gắn lên bảng. Các nhóm cùng
nhận xét, đánh giá để đƣa ra kết luận đúng. Qua quá trình đó, học sinh hình
thành khả năng đánh giá, nhận xét.
Bƣớc 5: Hoạt động chung cả lớp (nếu cần thiết)
Giáo viên tổ chức cho học sinh chốt lại kiến thức mới xuất hiện, đánh giá
hoạt động học tập của nhóm.
Quy trình 2: Theo tài liệu gần đây nhất về phƣơng pháp dạy học tích
cực của Dự án Việt – Bỉ (2001 – 2003), một hoạt động đƣợc tổ chức dạy học
theo nhóm bao gồm các bƣớc sau:
Bƣớc 1: Làm việc chung cả lớp
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức
- Tổ chức các nhóm
- Hƣớng dẫn cách làm việc theo nhóm
Bƣớc 2: Làm việc theo nhóm
- Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập
- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm
- Cử đại diện trình bày kết quả của cả nhóm
Bƣớc 3: Thảo luận, tổng kết trƣớc toàn lớp
- Các nhóm lần lƣợt báo cáo kết quả
- Thảo luận chung, nhận xét, bổ xung, đánh giá
- Giáo viên tổng kết chốt lại kiến thức, đánh giá kết quả học tập của

Để hoạt động dạy học theo nhóm đạt kết quả tốt, giáo viên cần:

11


- Soạn giảng: chọn những bài, những câu hỏi trong bài có độ khó tƣơng
đối, có hƣớng mở, đòi hỏi nhiều thời gian nhiều ngƣời thảo luận, tranh cãi.
- Chia nhóm: Cần xác định số lƣợng thành viên trong nhóm; nên bắt đầu
từ nhóm đôi để hình thành kĩ năng hợp tác nhóm.Thời gian để nhóm gắn kết
với nhau khoảng một học kì. Nên chọn nhóm theo năng lực đa dạng để hỗ trợ
nhau trong học tập.
- Phân công trách nhiệm trong nhóm: do học sinh trong nhóm tự phân,
có nhóm trƣởng, và thƣ kí ghi chép nội dung của các thành viên trong nhóm.
- Giao nhiệm vụ: phải rõ ràng, ngắn gọn, đủ để các thành viên biết nhóm
mình phải làm gì trong thời gian bao lâu. Nếu cần giáo viên phải giải thích
thêm.
- Tổ chức quản lí lớp: giáo viên phải bao quát lớp, đảm bảo cho học sinh
làm việc hiệu quả. Trong khi làm việc nhóm, học sinh gặp khó khăn, giáo
viên phảo hỗ trợ, giúp đỡ kịp thời.
- Tổ chức cho học sinh báo cáo: đảm bảo cho các nhóm đƣợc báo cáo,
đƣa ra quan điểm hay thắc mắc của nhóm mình. Học sinh có thể nhận xét, bổ
sung cho nhau, để hoàn thành nhiệm vụ học tập. Giáo viên có nhiệm vụ nhận
xét việc hoạt động nhóm của các nhóm, đồng thời phải đƣa ra đáp án cuối
cùng của nhiệm vụ học tập đƣợc giao.
1.6. Những ưu điểm và nhược điểm hình thức dạy học theo nhóm.
Ƣu điểm
Dạy học theo nhóm là một hoạt động tích cực:
+ Đem lại cho học sinh cơ hội đƣợc sử dụng kiến thức và kĩ năng mà
các em đƣợc lĩnh hội và rèn luyện.
+ Cho phép học sinh diễn đạt những ý tƣởng, khám phá của mình.

Thái độ:
- Ý thức hợp tác trong công việc.

13


- Ý thức tự chịu trách nhiệm trong nhóm.
- Ý thức tôn trọng thành quả lao động của ngƣời khác.
- Ý thức cùng ngƣời khác hƣớng tới mục đích hoạt động chung.
Nhƣợc điểm
+ Trong hoạt động hợp tác theo nhóm chỉ có một số học sinh tham gia,
số còn lại ít tham gia hoặc tham gia không tích cực.
+ Nhóm có thể lạc hƣớng hoặc bị một số cá nhân làm rối loạn.
+ Các thành viên trong nhóm không lắng nghe ý kiến của nhau.
+ Vai trò của các thành viên trong nhóm không thay đổi.
+ Nếu trong nhóm biến tranh luận thành tranh cãi thì buổi thảo luận
không thành công
+ Nếu nhóm trƣởng không có khả năng điều khiển, tổ chức mặt khác lại
độc đoán thì kết quả thảo luận không cao.
1.7. Cơ sở triết học và cơ sở giáo dục học của hình thức dạy học theo
nhóm.
Cơ sở triết học
Theo quan điểm của triết học duy vật biện chứng, mâu thuẫn là nguồn
gốc của sự vận động và phát triển. Đây chính là cơ sở của hình thức dạy học
theo nhóm, tạo điều kiện cho học sinh cọ xát, chia sẻ và hợp tác. Sự cạnh
tranh, đấu tranh giữa những nhận thức trái ngƣợc nhau sẽ tạo nên động lực
thôi thúc sự tìm kiếm chân lý của mỗi cá nhân, cũng nhƣ của cả nhóm.
Cơ sở giáo dục học của hình thức dạy học theo nhóm
- Giáo dục trong tập thể và bằng tập thể
Tập thể là một cộng đồng ngƣời đƣợc tập hợp trên cơ sở những mục

riêng tƣ.
Xây dựng tập thể lành mạnh. Khuyến khích nhận thức, thái độ và hành
vi đúng đắn, đồng thời ngăn chặn, lên án những hành vi sai trái làm ảnh

15


hƣởng xấu đến lợi ích chung, đi ngƣợc lại những chuẩn mực đã đƣợc thừa
nhận.
Coi trọng đúng mức lợi ích của các thành viên, trong sự thống nhất với
lợi ích chung, kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể.
Tuyệt đối tránh các tình trạng: cực đoan hóa lợi ích cá nhân hoặc lợi ích
chung của tập thể, đối lập lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể; không đƣợc chèn
ép nguyện vọng chính đáng của cá nhân.
- Nguyên tắc phát triển trong dạy học
Cuộc sống con ngƣời là một chuỗi những hoạt động, giao lƣu kế tiếp
nhau, đan xen nhau. Con ngƣời sống, tồn tại, phát triển trong hoạt động và
học tập thông qua hoạt động. Nhân cách của con ngƣời cũng đƣợc hình thành
và phát triển trong chính quá trình sống, học tập, lao động, giao lƣu, vui chơi,
giải trí của cá nhân trong cộng đồng xã hội.
Chính trong quá trình hoạt động, con ngƣời tham gia vào các mối quan
hệ với thế giới tự nhiên, thế giới đồ vật do các thế hệ trƣớc tạo ra mà con
ngƣời chiếm lĩnh đƣợc các giá trị văn hóa của loài ngƣời gửi gắm vào trong
các mối quan hệ, qua đó nhân cách của con ngƣời đƣợc hình thành và phát
triển.
Học sinh muốn có nhân cách phát triển toàn diện phải hoạt động trong
tập thể, phải là chủ thể có ý thức đối với các hoạt động nhƣ: học tập, lao động,
giao lƣu, vui chơi giải trí, … cần tự giác, tích cực, chủ động rèn luyện và tu
dƣỡng ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trƣờng để trở thành những ngƣời có
nhân cách – chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc.

cho trẻ, rèn luyện ngôn ngữ nói và viết cho các em,nhất là khả năng diễn đạt
mạch lạc.
- Đặc điểm tri giác:

17


Tri giác của học sinh tiểu học vẫn mang tính không của chủ định. Trong
quá trình tri giác trẻ thƣờng tập trung vào một chi tiết nào đấy của đối tƣợng
và cho đấy là tất cả.
Tính tri giác của học sinh tiểu học còn mang tính đại thể, ít đi vào chi
tiết. Chú ý đến các chi tiết ngẫu nhiên, không tìm ra các dấu hiệu đặc trƣng
của đối tƣợng, chỉ dừng lại ở nhận biết và gọi tên, chƣa có khả năng phân tích
và tổng hợp mà chỉ liệt kê những gì tìm thấy,…
Tri giác của các em phát triển dƣới ảnh hƣởng của hoạt động học tập.
Ngày càng có khả năng quan sát tinh tế (tìm ra các dấu hiệu đặc trƣng cho sự
vật hiện tƣợng, biết tìm ra các sắc thái của các chi tiết) ; có mục đích và
phƣơng hƣớng rõ ràng;…Vì vậy, ngƣời giáo viên cần phải quan tâm và bồi
dƣỡng năng lực quan sát cho học sinh tiểu học.
- Đặc điểm trí nhớ:
Ở học sinh tiểu học, trí nhớ trực quan – hình tƣợng phát triển hơn trí
nhớ từ ngữ-logic. Tính không chủ định vẫn chiếm ƣu thế cả trong ghi nhớ lẫn
tái hiện, nhất là ở các lớp đầu tiểu học. Các em có khả năng ghi nhớ tốt, đặc
biệt là ghi nhớ máy móc. Tình cảm có ảnh hƣởng lớn đến độ bền vững và độ
nhanh của sự ghi nhớ của học sinh tiểu học. Trí nhớ của các em phát triển
dƣới ảnh hƣởng của hoạt động học tập theo hƣớng ngày càng mang tính chủ
định, tính trừu tƣợng, khái quát.
Học sinh Tiểu học chƣa biết sử dụng các biện pháp ghi nhớ, nhất là các
biện pháp ghi nhớ ý nghĩa. Vì vậy, ngƣời giáo viên cần phải quan tâm đến
việc hình thành và phát triển trí nhớ ý nghĩa cho học sinh tiểu học.

- Đặc điểm tƣ duy:
Đặc điểm nổi bật nhất của tƣ duy học sinh Tiểu học là chuyển dần từ tính
trực quan, cụ thể sang tính trừu tƣợng, khái quát: tính trực quan cụ thể giảm
dần còn tính trừu tƣợng, khái quát tăng dần theo khối lƣợng. Vì vậy, ngƣời

19