BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

HOÀNG VIỆT HẢI

NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT TRIỂN NÔNG
NGHIỆP BỀN VỮNG Ở HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Hà Nội, 2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

HOÀNG VIỆT HẢI

NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT TRIỂN NÔNG
NGHIỆP BỀN VỮNG Ở HUYỆN LƯƠNG SƠN, TỈNH HÒA BÌNH

Chuyªn ngµnh: Kinh tế nông nghiệp
M· sè: 60.31.10

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Hòa Bình, tháng 9 năm 2012
Tác giả
Hoàng Việt Hải


ii

MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cảm ơn…………………………………………………………………….i
Mục lục……………………………………………………………………….ii
Danh mục các từ viết tắt……………………………………………..………..v
Danh mục các bảng…………………………………………………………..vi
Danh mục các hình……………………………………………………...…..viii
Phụ lục: Phiếu điều tra:....................................................................................ix
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG
NGHIỆP BỀN VỮNG ...................................................................................... 5
1.1. Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp bền vững ................................ 5
1.1.1. Một số khái niệm .............................................................................. 5
1.1.2. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp ................................................. 8
1.1.3. Nội dung của phát triển nông nghiệp bền vững................................ 9
1.1.4. Các nguyên tắc chung trong xây dựng nền nông nghiệp bền vững 10
1.1.5. Những nguyên nhân làm cho nông nghiệp phát triển không bền vững 11
1.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững ......... 11
1.2. Cơ sở thực tiễn về phát triển nông nghiệp bền vững ............................ 15
1.2.1. Tình hình phát triển nông nghiệp bền vững ở một số nước ........... 15
1.2.2. Tình hình phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững ở Việt Nam ...19

3.1.5. Thực trạng ngành lâm nghiệp ......................................................... 62
3.1.6. Nhận xét đánh giá về thực trạng sản xuất nông nghiệp ở huyện
Lương Sơn................................................................................................. 63
3.2. Thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp ở các đối tượng điều tra .. 65
3.2.1. Tình hình về nhóm đối tựơng điều tra ............................................ 65
3.2.1.Thông tin về nhóm hộ điều tra ......................................................... 66
3.2.2. Tình hình sản của nhóm hộ điều tra................................................ 67


iv

3.2.3. Đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh của nhóm hộ điều tra ....... 69
3.2.4. Một số mô hình sản xuất theo nông nghiệp bền vững .................... 71
3.2.5. Đánh giá chung về thực trạng phát triển nông nghiệp theo xu hướng
bền vững ở huyện Lương Sơn................................................................... 72
3.2.5.1. Thành công................................................................................... 72
3.3. Một số giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững huyện Lương Sơn 74
3.3.1. Quan điểm, mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững ở huyện
Lương Sơn đến 2015, định hướng đến 2020 ............................................ 74
3.3.2. Giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững huyện Lương Sơn ..... 77
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 92
TÀI LIỆU THAM KHẢO


v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Tên viết tắt
KH-KT
CN - TTCN


Giá trị

CC

Cơ cấu

HTX NN
HĐND
NN

Hợp tác xã nông nghiệp
Hội đồng nhân dân
Nông nghiệp

PTNT

Phát triển nông thôn

TBXH

Thương binh xã hội

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông


19

1.2

Tình hình xuất khẩu nông, lâm, thủy sản

20

2.1

Cơ cấu đất đai của huyện Lương Sơn năm 2011

35

2.2

Cơ cấu kinh tế qua các năm

38

2.3

Cơ cấu giá trị sản xuất theo ngành kinh tế ở Lương Sơn giai

39

đoạn 2009 – 2011
2.4



Cơ sở vật chất kỹ thuật điện lực

47

2.10 Số lượng mẫu điều tra ở điểm nghiên cứu

49

3.1

Giá trị sản xuất ngành nông lâm thủy sản

54

3.2

Giá trị và Cơ cấu giá trị sản xuất nông- lâm nghiệp, thủy sản

55

giai đoạn 2009 - 2011
3.3

Tình hìnhsử dụng và biến động đất giai đoạn 2007 2011

56

3.4



3.9

Diện tích, sản lượng thuỷ sản giai đoạn 2007 - 2011

62

3.10 Tình hình sử dụng đất rừng giai đoạn 2007 - 2011

63

3.11 Nhóm đối tượng điều tra theo lĩnh vực sản xuất theo vùng năm

66

2011
3.12 Tình hình thông tin về nhóm hộ điều tra

67

3.13 Chi phí sản xuất nhóm hộ điều tra năm 2011

68

3.14 Giá trị sản xuất của nhóm hộ điều tra

68

3.15 Thu nhập theo lĩnh vực sản xuất của nhóm hộ điều tra năm


35

2.2 Rác thải trên đường nhánh của thị trấn Lương Sơn

43

2.3 Rác thải liền cánh đồng xóm Mỏ - thị trấn Lương Sơn

43

3.1 Giá trị sản xuất ngành nông lâm thủy sản

53

3.2 Giá trị và cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp

55

3.3 Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp năm 2011

56

3.4 Ruộng Dưa hấu nhà ông Bạch Văn Sáu – Nhuận trạch Lương Sơn

71

3.5 Trang trại rừng nhà anh Bùi Văn Chiến – xã Tân Thành

71


- THPT:
- THCS:
- TH:
II. Thông tin về trồng trọt:
1. Cây lúa:
1.1. Diện tích cây lúa:
1.2. Sản lượng:
1.3. Chi phí cho cấy lúa:
- Giống:
- Phân bón (đạm. lân. Kali):
- Thuốc trừ sâu, diệt cỏ:
- Công máy làm đất:
- Thuê lao động:

Tuổi


x

- Khấu hao máy:
- Chi phí dịch vụ khác:
2.Cây lâm nghiệp
1.1. Diện tích cây lâm nghiệp:
1.2. Sản lượng:
1.3. Chi phí cho sản xuất lâm nghiệm:
- Giống:
- Phân bón (đạm. lân. Kali):
- Thuốc trừ sâu, diệt cỏ:
- Công máy làm đất:
- Thuê lao động:

+ Điện:
+ Nước:
+ Khác:
CHỦ HỘ

ĐIỀU TRA VIÊN


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nông nghiệp là ngành sản xuất truyền thống của nước ta từ ngàn đời
nay và là lĩnh vực luôn được Đảng, Nhà nước ta đặc biệt coi trọng, là nền tảng
có tính chiến lược trong thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội, bảo đảm an
ninh lương thực.
Việc phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững là một xu hướng tất
yếu trong quá trình hội nhập với nền kinh tế thế giới, một hướng đi đúng đắn
của Đảng và Nhà nước ta trong suốt thời gian qua. Sau hơn 25 năm thực hiện
đường lối đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông
thôn nước ta đã đạt được thành tựu khá toàn diện và to lớn, từ chỗ thiếu đói
và khủng hoảng lương thực, đến nay nông nghiệp nước ta đã vươn lên đủ ăn
và trở thành một trong những nước hàng đầu thế giới về xuất khẩu các nông
phẩm nhiệt đới.
Theo số liệu tổng kết của Tổng cục Thống kê, ngành Nông nghiệp đóng
góp 22,1% GDP, 23,8% sản lượng xuất khẩu, tạo việc làm cho 52,6% lao
động cả nước. Thu nhập từng bước được cải thiện, đời sống vật chất và tinh
thần của người nông dân tăng lên rõ rệt, làm thay đổi lớn bộ mặt nông thôn.
Cùng với sự phát triển vượt bậc của nông nghiệp, từ trồng trọt, chăn
nuôi gia súc, gia cầm, làm thuỷ lợi đến nuôi trồng thuỷ sản, các làng nghề...

Lương Sơn vẫn là sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, phát triển còn kém bền vững,
sức cạnh tranh thấp; đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp và bị bỏ hoang do
thu nhập từ sản xuất nông nghiệp thấp..; các loại dịch bệnh như lở mồm long
móng, cúm gia cầm, ngập úng, hạn hán… thường xuyên xảy ra.
Có thể thấy, môi trường nông nghiệp và nông thôn trên phạm vi của
tỉnh Hòa Bình và cả nước nói chung, khu vực Lương Sơn nói riêng đều chịu
sức ép ô nhiễm ngày càng lớn từ việc tập quán canh tác, sử dụng phân bón,


3

thuốc bảo vệ thực vật bừa bãi, việc bỏ trống khâu xử lý chất thải của ngành
chăn nuôi, chất thải làng nghề... đang là những vấn đề cần được quan tâm
nghiên cứu, nhằm đưa ra những cơ sơ lý luận và thực tiễn cho phát triển nông
nghiệp bền vững.
Vấn đề đặt ra là, phát triển nông nghiệp bền vững ở huyện Lương Sơn
sẽ diễn ra như thế nào? Thực trạng sản xuất nông nghiệp bền vững ở huyện
trong những năm qua đạt kết quả ra sao? Giải pháp nào để có thể phát triển
nông nghiệp bền vững mà đảm bảo cả về số lượng, chất lượng và môi trường?
Để nông nghiệp Lương Sơn phát triển bền vững, cung cấp nông sản hàng hóa
cho thị trường, góp phần giải quyết các vấn đề về kinh tế - xã hội - môi trường,
đưa Nghị quyết của Đảng về vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn vào cuộc
sống trên địa bàn huyện, em chọn đề tài: “Những giải pháp chủ yếu nhằm phát
triển nông nghiệp bền vững ở huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình” làm luận
văn tốt nghiệp.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu tổng quát
Trên cơ sở nghiêu cứu, phân tích, đánh giá thực trạng phát triển các
ngành sản xuất nông nghiệp của huyện Lương Sơn qua 5 năm 2007 - 2011,
phát hiện những nhân tố ảnh hưởng, những khó khăn, thuận lợi, những bất


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ
PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG
1.1. Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp bền vững
1.1.1. Một số khái niệm
1.1.1.1. Khái niệm về phát triển
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì “phát triển là phạm trù triết học
chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới. Phát triển là
một thuộc tính của vật chất. Mọi sự vật và hiện tượng của hiện thực không tồn
tại trong trạng thái bất biến mà trải qua một loạt các trạng thái khác nhau từ
khi xuất hiện đến lúc tiêu vong. Nguồn gốc của sự phát triển là sự thống nhất
và đấu tranh của các mặt đối lập.
Theo cuốn Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học (Nhà Xuất bản
Đà Nẵng) “phát triển là sự biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp
đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp”.
1.1.1.2. Khái niệm về nông nghiệp
Theo Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp hành Trung ương
Đảng khóa X thì: “Nông nghiệp là tên chung chỉ những ngành sản xuất lấy
đất đai, mặt nước, đồng cỏ, quy trình sinh học …làm đối tượng và là tư liệu
sản xuất chủ yếu. Nông nghiệp có đặc điểm riêng, nổi bật là quá trình sản xuất
chịu sự chi phối khá nhiều của các yếu tố: tài nguyên thiên nhiên, thời tiết, khí
hậu…Nông nghiệp là sản nghiệp cơ sở (nền tảng) của các sản nghiệp thứ hai
(công nghiệp) và sản nghiệp thứ ba (dịch vụ); là sản nghiệp chính của nông
dân và là sản nghiệp đầu tiên cần thiết cho sự sinh tồn của xã hội”.
1.1.1.3. Khái niệm về phát triển nông nghiệp
Theo GS.TS Đỗ Kim Chung: “Phát triển nông nghiệp thể hiện quá trình


6


Theo Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển (World Commission
and Environment and Development, WCED) thì “phát triển bền vững là sự phát
triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng
các nhu cầu của các thế hệ tương lai”.
Về nguyên tắc, muốn phát triển bền vững thì phải cùng đồng thời thực
hiện 3 mục tiêu: (1) Phát triển có hiệu quả về kinh tế; (2) Phát triển hài hòa
các mặt xã hội; nâng cao mức sống, trình độ sống của các tầng lớp dân cư và
(3) cải thiện môi trường môi sinh, bảo đảm phát triển lâu dài vững chắc cho
thế hệ hôm nay và mai sau.
Như vậy, khái niệm "Phát triển bền vững" nó không chỉ là nỗ lực nhằm
hoà giải kinh tế và môi trường, hay thậm chí phát triển kinh tế - xã hội và bảo
vệ môi trường. Với ý nghĩa này, nó được xem là "tiếng chuông" cảnh báo
hành vi của loài người trong thế giới đương đại.

Hình 1.1: Tính bền vững
Ở Việt Nam, thể hiện cụ thể nhất là Quyết định số 153/2004/QĐ - TTg
ngày 17/8/2004 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Định hướng chiến lược
phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam).
Về mặt học thuật, thuật ngữ này được giới khoa học nước ta tiếp thu
nhanh. Đã có hàng loạt công trình nghiên cứu liên quan mà đầu tiên phải kể


8

đến là công trình do giới nghiên cứu môi trường tiến hành như "Tiến tới môi
trường bền vững” (1995) của Trung tâm tài nguyên và môi trường, Đại học
Tổng hợp Hà Nội. "Nghiên cứu xây dựng tiêu chí phát triển bền vững cấp
quốc gia ở Việt Nam - giai đoạn I” (2003) do Viện Môi trường và phát triển
bền vững, Hội Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam tiến hành. Trên

tính thời vụ.
- Nông nghiệp có liên quan chặt chẽ đến các ngành công nghiệp và dịch vụ.
1.1.3. Nội dung của phát triển nông nghiệp bền vững
Theo Tiến sĩ Vũ Văn Nâm, phát triển nông nghiệp bền vững gồm bốn
nội dung cơ bản sau:
Một là: Tăng năng suất nông nghiệp một cách bền vững và ổn định
Việc tăng năng suất phải được thực hiện một cách ổn định, bền vững,
không bị tác động bới các yếu tự nhiên, yếu tố kinh tế thị trường. Tăng năng
suất nông nghiệp trước hết phải tăng hiệu quả sử dụng đất đai, lao động và
vốn, sử dụng hiệu quả các nguồn lực để thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng về
sản phẩm nông nghiệp.
Hai là: Phân phối công bằng sản phẩm và tài nguyên nông nghiệp
Sự phát triển nông nghiệp bền vững bao gồm biện pháp thực hiện sự
công bằng về phân phối, chia sẻ sản phẩm nông nghiệp và tài nguyên nông
nghiệp. Đạt được sự công bằng thường là điều khó. Vì vậy, chiến lược phát
triển thuỷ lợi, phân bón, giống phải tính đến yếu tố công bằng cho sự phát
triển của nền nông nghiệp.
Ba là: Sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên
Nông nghiệp có thể phát triển bền vững khi tài nguyên thiên nhiên
được sử dụng đúng đắn không bị giảm cấp, không bị tàn phá bởi những kỹ
thuật canh tác không phù hợp. Trong chiến lược phát triển nông nghiệp cần
phải có các nội dung bảo vệ, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên kết hợp với việc
phát triển nông lâm nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản.


10

Bốn là: Làm tăng sự công bằng giữa các thế hệ và hoàn thiện chất
lượng cuộc sống
Sự phát triển nông nghiệp được gọi là bền vững khi mà các hoạt động

Suy giảm về lượng và chất một số tài nguyên thiên nhiên có ý nghĩa cơ
bản đối với đời sống con người: đất, rừng, thủy sản, khoáng sản, năng lượng,
đa dạng sinh học. Một số nhà nghiên cứu cho đã dự báo nguy cơ thiếu hụt
trầm trọng về lương thực tại một số quốc gia trong vài thập kỷ tới.
Ô nhiễm môi trường sống đang tăng lên với tốc độ nhanh, phạm vi lớn
hơn trước. Các vùng nông thôn, vùng sản xuất nông nghiệp, ven biển và biển
đang ngày càng bị ô nhiễm, nhất là tại các nước đang phát triển thu nhập thấp.
Trái đất đang nóng lên dưới tác động của khí nhà kính, một số băng
khổng lồ tại Nam Cực, Bắc Cực sẽ tan chảy làm cho nước biển dâng lên ngập
các vùng đất thấp và thay đổi khí hậu toàn cầu.
Các vấn đề xã hội cấp bách: nghèo đói, thất nghiệp, cách biệt về mức
sống và thu nhập ngày càng gia tăng tạo nên nguyên nhân sâu sắc về bất ổn
kinh tế, chính trị thế giới để thu lợi riêng của một số cường quốc. Tính chất
hai mặt của xu thế toàn cầu hóa đang tăng lên nhanh chóng.
Việc giải quyết những thách thức này đang đòi hỏi nâng cao nhận thức
của mọi người về phát triển bền vững, nỗ lực to lớn về khoa học, công nghệ,
về tổ chức quản lý và hợp tác trong từng địa phương, từng quốc gia, từng khu
vực và trên toàn thế giới.
1.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững
Từ đặc điểm của sản xuất nông nghiệp cho thấy, phát triển nông nghiệp
bền vững do tác động của nhiều yếu tố.
1.1.6.1. Chính sách của Đảng và Nhà nước đối với nông nghiệp
Với sản xuất nông nghiệp, cơ chế chính sách về đất đai có vai trò chủ
đạo. Thời kỳ trước năm 1986, sản lượng lương thực cả nước chỉ đạt 11- 12


12

triệu tấn/năm. Nước ta rơi vào khủng hoảng lương thực thiếu đói trầm trọng...
Chúng ta tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã có sự