TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

PHAN THẾ ANH

LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC
NHANH NÂNG CAO THÀNH TÍCH
CHẠY 100M CHO NỮ ĐỘI TUYỂN ĐIỀN
KINH TRƢỜNG THPT CỔ LOA
ĐÔNG ANH - HÀ NỘI
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hà Nội, 5/2017


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC
NHANH NÂNG CAO THÀNH TÍCH
CHẠY 100M CHO NỮ ĐỘI TUYỂN ĐIỀN
KINH TRƢỜNG THPT CỔ LOA
ĐÔNG ANH - HÀ NỘI
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Ngành học: Giáo dục Thể chất
Cán bộ hƣớng dẫn

ThS. Vũ Tuấn Anh
Hà Nội, 5/2017



GDTC

: Giáo dục thể chất

HLV

: Huấn luyện viên

N

: Số người

STN

: Sau thực nghiệm

STT

: Số thứ tự

TD

: Thể dục

TDTT

: Thể dục thể thao

TĐC



MỤC LỤC
Trang
ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ..................... 3
1.1. Những quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC trong
trường học ................................................................................................. 3
1.2. Mục tiêu, nhiệm vụ và vai trò của GDTC trong trường học ...................... 4
1.2.1. Mục tiêu của giáo dục thể chất trong trường học ................................... 4
1.2.2. Nhiệm vụ của giáo dục thể chất trong trường học .................................. 5
1.2.3. Vai trò của giáo dục thể chất trong trường học....................................... 5
1.3. Nội dung và các giai đoạn huấn luyện điền kinh ....................................... 6
1.3.1. Nội dung huấn luyện điền kinh ............................................................... 6
1.3.2. Các giai đoạn huấn luyện điền kinh ........................................................ 6
1.4. Sức nhanh và các biểu hiện của sức nhanh. ............................................ 10
1.4.1 Đặc điểm sức nhanh ............................................................................... 10
1.4.2. Cơ sở sinh lí, sinh hóa của sức nhanh ................................................... 12
1.5. Phương pháp rèn luyện sức nhanh ........................................................... 13
1.5.1. Phương pháp rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động đơn giản ......... 13
1.5.2. Phương pháp rèn luyện sức nhanh phản ứng phức tạp ......................... 14
1.5.3. Phương pháp rèn luyện sức nhanh tần số động tác .............................. 15
1.5.4. Mối quan hệ giữa các tố chất thể lực trong việc nâng cao thành tích
chạy 100m ............................................................................................... 15
1.6. Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THPT ................................................ 19
1.6.1. Đặc điểm tâm lí của học sinh THPT ..................................................... 19
1.6.2. Đặc điểm sinh lí của học sinh THPT .................................................... 20


CHƢƠNG 2. NHIỆM VỤ, PHƢƠNG PHÁP, TỔ CHỨC
NGHIÊNCỨU....................................................................................... 22

đội tuyển điền kinh trường THPT Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội ............... 32
3.2.2. Ứng dụng và đánh giá hiệu quả bài tập phát triển sức nhanh trong chạy
100m cho nữ đội tuyển trường THPT Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội ... 36
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 42
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC BIỂU BẢNG
Số biểu
bảng
Bảng 3.1

Nội dung

Trang

Thực trạng đội ngũ giáo viên TDTT trường THPT Cổ

28

Loa – Đông Anh – Hà Nội
Bảng 3.2

Thực trạng cơ sở vật chất phục vụ cho công tác GDTC

29

Bảng 3.3


Bảng 3.7

Tiến trình thực nghiệm

37

Bảng 3.8

Kết quả các test kiểm tra sau thực nghiệm của 2 nhóm

39

(

=

=8)

Biểu đồ 3.1 Biểu diễn kết quả chạy 30m XPT TTN và STN(S)

40

Biểu đố 3.2 Biểu diễn kết quả chạy 60m XPT TTN và STN(S)

41

Biểu đồ 3.3 Biểu diễn kết quả chạy 100m XPT TTN và STN(S)

41




2
điền kinh, chạy 100m là môn được nhà trường đặc biệt quan tâm. Tập luyện
và thi đấu chạy 100m đòi hỏi vận động viên phải hội tụ đầy đủ các tố chất thể
lực và khả năng phối hợp vận động. Trong đó, việc phát triển sức nhanh là rất
quan trọng và là khâu then chốt vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến thành tích môn
chạy 100m. Qua quá trình theo dõi, tìm hiểu về quá trình học tập và tập luyện
của các em nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Cổ Loa – Đông Anh – Hà
Nội, tôi thấy hiệu quả chưa được cao, đặc biệt là sức nhanh trong chạy 100m.
Trong quá trình nghiên cứu tài liệu chúng tôi được biết môn chạy 100m
đã có một số tác giả nghiên cứu như: Nguyễn Thị Mến khóa luận tốt nghiệp
năm 2011, Lê Thị Kim Thuý khóa luận tốt nghiệp năm 2014, Lâm Đức Thuận
Khoa GDTC Trường ĐHSP Hà Nội 2… Tuy nhiên, chưa có tác giả nào
nghiên cứu sức nhanh nhằm nâng cao thành tích chạy 100m cho nữ đội tuyển
điền kinh Trường THPT Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội. Xuất phát từ những
lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Lựa chọn bài tập phát triển sức nhanh nâng cao thành tích chạy 100m
cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội”
* Mục đích nghiên cứu
Lựa chọn được bài tập phát triển sức nhanh nâng cao thành tích chạy
100m cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội
để ứng dụng vào giảng dạy và góp phần nâng cao thành tích chạy 100m.
* Giả thuyết khoa học
Nếu đề tài nghiên cứu về lựa chọn bài tập phát triển sức nhanh nâng
cao thành tích chạy 100m cho nữ đội tuyển trường THPT Cổ Loa – Đông Anh
Hà Nội thành công thì sẽ giúp cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Cổ
Loa – Đông Anh – Hà Nội đạt thành tích cao trong tập luyện và thi đấu các
giải trong và ngoài trường.


4
TDTT trở thành nếp sống hang ngày của hầu hết học sinh, sinh viên, qua đó
phát hiện và tuyển chọn được nhiều tài năng thể thao cho quốc gia.
Luật Giáo dục được Quốc hội khóa IX Nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam thông qua ngày 2/12/1998 và pháp lệnh TDTT được Ủy ban
Thường vụ Quốc hội thông qua tháng 9/2000 quy định:“Nhà nước coi trọng
TDTT trong trường học nhằm phát triển và hoàn thiện thể chất cho tầng lớp
thanh niên nhi đồng. GDTC là nội dung giáo dục bắt buộc đối với học sinh,
sinh viên được thực hiện trong hệ thống giáo dục quốc dân từ mầm non đến
đại học. TDTT trường học bao gồm việc tiến hành chương trình GDTC bắt
buộc và tổ chức TDTT ngoại khóa cho người học. Nhà nước khuyến khích và
tạo điều kiện cho học sinh được tập TDTT phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và
điều kiện từng nơi. GDTC là một bộ phận quan trọng để thực hiện mục tiêu
giáo dục toàn diện, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng
nhân tài, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ
nghĩa”.[10]
1.2. MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ VÀ VAI TRÒ CỦA GDTC TRONG
TRƢỜNG HỌC
1.2.1. Mục tiêu của giáo dục thể chất trong trƣờng học
Nhằm thực hiện được mục tiêu của nền giáo dục quốc dân thì GDTC
trong trường học có mục tiêu chính là giúp người học nắm vững kiến thức, kỹ
năng vận động cơ bản, nâng cao ý thức và năng lực TDTT của học sinh. Hình
thành phẩm chất đạo đức tốt góp phần phát triển hài hòa về thể chất và nhân
cách cho người học. Tránh xa các tệ nạn xã hội và bồi dưỡng tài năng thể thao
cho đất nước. Hình thành và phát triển con người mới, con người XHCN, sẵn
sàng tham gia chiến đấu, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.


5


người học. Nó là cầu nối để người học giao lưu, học hỏi, đoàn kết lại với
nhau. Nó khích lệ lòng tự tin, dũng cảm của bản thân người học có khát khao
khẳng định bản thân mình.
GDTC trong trường học là yếu tố cơ bản để chuẩn bị cho lao động sản
xuất và sẵn sàng bảo về tổ quốc. Vì kết quả hoạt động GDTC nên trình độ
hoạt động thể lực của người học sẽ được nâng cao. Đó là cơ sở để tiếp thu các
thao tác lao động và giải quyết các nhiệm vụ mà thực tiễn đòi hỏi người lao
động và giải quyết các kỹ xảo vận động hoàn thiện. GDTC còn giúp các em
rèn luyện ý chí, tinh thần vượt khó, lòng tự tôn dân tộc, từ đó sẵn sàng tham
gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
1.3. NỘI DUNG VÀ CÁC GIAI ĐOẠN HUẤN LUYỆN ĐIỀN KINH
1.3.1. Nội dung huấn luyện điền kinh
Nội dung huấn luyện thể thao nói chung và điền kinh nói riêng là quá
trình huấn luyện về các mặt: Thể lực, kỹ - chiến thuật, đạo đức, ý chí, tâm lý
và lý luận. Tất cả các mặt này đều có mối liên quan chặt chẽ với nhau và tạo
thành một quá trình thống nhất của việc hoàn thiện thể thao cho vận động
viên điền kinh. Quá trình này được thực hiện thông qua việc sử dụng các
phương tiện, phương pháp huấn luyện chung, huấn luyện chuyên môn và các
hình thức khác nhau của lượng vận động trong tập luyện và thi đấu.
1.3.2. Các giai đoạn huấn luyện điền kinh
Trong quá trình huấn luyện điền kinh nói chung và huấn luyện chạy cự
ly ngắn nói riêng đều có 4 giai đoạn:
+ Giai đoạn huấn luyện ban đầu.
+ Giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu.
+ Giai đoạn chuyên môn hóa sâu.
+ Giai đoạn hoàn thiện thể thao.


7
Mỗi giai đoạn đảm bảo các chức năng và nhiệm vụ riêng đáp ứng với

giới hạn cường độ của lượng vận động vì lúc này là lúc cơ thể các em đang
phát triển.
* Giai đoạn chuyên môn hóa sâu
Đặc điểm của giai đoạn này là tính chuyên môn hóa được thể hiện rõ
hơn. Tỷ trọng huấn luyện chuyên môn về thể lực, kỹ thuật, tâm lý được tăng
lên đáng kể. Khối lượng và cường độ của các phương tiện huấn luyện chủ yếu
tăng nhiều so với giai đoạn trước. Với mục đích hoàn thiện trình độ huấn
luyện về thể lực, kĩ thuật của vận động viên chạy ngắn, vẫn nên đa dạng hóa
các phương tiện huấn luyện và tỉ trọng tích hợp, đa dạng hóa điều kiện thực
hiện chúng và vị trí tiến hành tập luyện. Đây là giai đoạn vận động viên tập
luyện thể thao tích cực nhất đồng thời bộc lộ khả năng thể thao và đạt trình độ
điêu luyện về thể thao. Trong quá trình tập luyện thể hiện rõ đặc điểm của
chuyên môn hóa sâu như : Thể lực, kỹ thuật - chiến thuật, tâm lý cũng như
được nâng lên đáng kể nhờ tăng khối lượng đào tạo chung và cả khối lượng
các bài tập đào tạo chuyên môn cũng như các bài tập thi đấu. Tổng khối lượng
và cường độ tăng nhiều hơn so với giai đoạn trước, khối lượng các cuộc kiểm
tra thi đấu cũng tăng lên rõ rệt và trở thành nội dung không thể thiếu được
trong kế hoạch huấn luyện. Hệ thống tập luyện và thi đấu ngày càng trở nên
cá biệt hóa, đào tạo thể thao phần lớn gắn liền với thành tích thể thao. Do đó,
đòi hỏi vận động viên phải dành nhiêu thời gian và công sức, dồn nhiều tâm
trí để tập luyện và thực hiện chế độ sinh hoạt phù hợp, có kế hoạch để đạt
được thành tích cao nhất.
* Giai đoạn hoàn thiện thể thao
Ở giai đoạn này lượng vận động trong huấn luyện tương ứng với thi
đấu càng lớn và việc tuân thủ theo nguyên tắc thích hợp càng nghiêm ngặt thì


9
thành tích càng cao. Vì vậy, cần đặc biệt thận trọng đến mối quan hệ giữa
khối lượng và cường độ của lượng vận động trong huấn luyện.

Sức nhanh là khả năng thực hiện động tác trong thời gian ngắn nhất ở
một điều kiện nhất định. Người ta phân biệt ba hình thức biểu hiện sức nhanh
như sau:
+ Thời gian tiềm tàng của phản ứng vận động.
+ Tốc độ động tác.
+ Tần số động tác.
Các hình thức đơn giản của sức nhanh tương đối độc lập với nhau. Đặc
biệt những chỉ số về thời gian phản ứng vận động hầu như không tương quan
với tốc độ động tác. Những hình thức kể trên là thể hiện các năng lực tốc độ
khác nhau.Trong thực tiễn thì sức nhanh được biểu hiện tổng hợp.Thí dụ:
thành tích chạy ngắn phụ thuộc vào thời gian phản ứng vận động, tốc độ động
tác đơn và tần số bước chạy. Trong động tác có sự phối hợp phức tạp thì tốc
độ không chỉ phụ thuộc vào sức nhanh mà còn phụ thuộc vào nhiều nhân tố
khác.Thí dụ: trong chạy thì tốc độ phụ thuộc vào độ dài bước chạy và tần số
của bước, còn bước chạy lại phụ thuộc vào độ dài chi dưới và lúc đạp sau. Vì
vậy, tốc độ động tác hoàn chỉnh biểu hiện gián tiếp sức nhanh của con người
cho nên trong khi phân tích đánh giá sức nhanh của con người phải căn cứ
vào mức độ phát triển của từng hình thức đơn giản của nó.
1.4.1. Đặc điểm sức nhanh
Sức nhanh là một tố chất thể lực để tiến hành các hành vi vận động
trong thời gian ngắn nhất trong các điều kiện quy định.
Sức nhanh động tác là một trong những cơ sở quyết định thành tích
trong nhiều môn thể thao có chu kì.
Trong các môn thể thao có chu kì, sức nhanh động tác cũng đặc biệt
quan trọng đối với toàn bộ hoặc đối với các tình huống từng phần trong các


11
môn chạy cự li ngắn, cũng như trong giai đoạn tăng tốc và xuất phát trong đua
thuyền, đua ca nô và bơi.

qua các yêu cầu cao trong huấn luyện, trong đó một điều kiện không thể thiếu
được là thông báo tốc độ đạt được bằng sự đo chính xác về thời gian. Điền
này được tiến hành tốt nhất trong huấn luyện thi đấu với đối phương.
Như vậy, sức nhanh phụ thuộc chủ yếu vào tính linh hoạt của quá trình
thần kinh cơ và tốc độ co cơ. Cả hai nhóm mặc dù biến đổi dưới tác dụng của
tập luyện nhưng nói chung đều là những yếu tố được quy định với các đặc
điểm di truyền do đó trong quá trình tập luyện, sức nhanh biến đổi chậm và ít
hơn sức mạnh và sức bền.
1.4.2. Cơ sở sinh lý, sinh hóa của sức nhanh
Thời gian của phản ứng vận động gồm 5 giai đoạn:
1. Xuất hiện hưng phấn trong cơ quan cảm thụ.
2. Dẫn truyền hưng phấn vào hệ thần kinh trung ương.
3. Truyền tín hiệu trong tổ chức lưới và hình thành tín hiệu ly tâm.
4. Truyền tín hiệu từ thần kinh trung ương tới cơ.
5. Hưng phấn cơ và hoạt động đáp trả.
Trong giai đoạn thứ ba chiếm nhiều thời gian nhất. Những hoạt động
tác được thực hiện với tốc độ tối đa khác hẳn với động tác chậm về đặc điểm
sinh lý. Sự khác biệt cơ bản thể hiện ở chỗ: Khi thực hiện với tốc độ tối đa thì
khả năng điều chỉnh bằng cảm giác trong tiến hành thực hiện động tác sẽ gặp
khó khăn. Do đó, với tốc độ cao khó có thể thực hiện động tác thật chính xác.
Các động tác rất nhanh và được thực hiện với tần số cao, thí dụ trong
chạy cự li ngắn, cơ chỉ hoạt động tích cực ở những điểm cuối cùng của biên
độ động tác . Động năng được truyền cho một bộ phận nào đó của cơ thể, sau
đó bị triệt tiêu khi các cơ đối kháng tham gia hoạt động và truyền cho bộ phận
này một gia tốc theo hướng ngược lại. Trong động tác tốc độ lớn, hoạt tính


13
của cơ diễn ra trong thời gian ngắn đến mức cơ không kịp co lại nhiều và thực
tế cơ hoạt động theo chế độ đẳng trường.

lại kết quả tốt.
Trong trường hợp sức nhanh phản ứng giữ vai trò quan trọng người ta
phải sử dụng tới các phương pháp chuyên môn để hoàn thiện nó. Một trong số
phương pháp chuyên môn rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động đơn giản
thường áp dụng trong thực tiễn là phương pháp phân tích. Bản chất của
phương pháp này là tách biệt việc hoàn thiện phản ứng với phần nâng cao tốc
độ của động tác tiếp theo.
Như vậy, bài tập sức nhanh phản ứng vận động đơn giản bao gồm 2
phần: tập phản ứng trong điều kiện thuận lợi và tập tốc độ động tác theo
phương pháp cảm giác vận động do Gelerstein đề xuất năm 1958 để hoàn
thiện phản ứng vận động đơn giản. Phương pháp này dựa trên mối liên quan
chặt chẽ giữa sức nhanh phản ứng và năng lực phân biệt những khoảng thời
gian ngắn. Thông thường những người có khả năng cảm giác tốt và khoảng
thời gian ngắn thì sẽ có sức nhanh phản ứng cao.
1.5.2. Phƣơng pháp rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động phức tạp
Phản ứng vận động phức tạp thường gặp trong thể thao gồm có 2 loại:
phản ứng đối với vật thể di động và phản ứng lựa chọn. Phản ứng đối với vật
thể di động thường gặp trong các môn bóng và các môn đối kháng cá nhân,
phản ứng với vật thể di động thường kéo dài từ 0,25 - 1 giây. Bài tập phản
ứng đối với vật thể di động yêu cầu tập luyện được gia tăng thông qua tốc độ
vật thể tăng tính bất ngờ và rút ngắn cự li. Trò chơi vận động với bóng có tác
dụng rất tốt trong rèn luyện sức nhanh đối với vật thể di động. Trong khi tiến
hành giáo dục phản ứng vận động phức tạp cần phải đảm bảo nguyên tắc từ


15
đơn giản tới phức tạp và tiến hành theo cách tăng dần số lượng biến đổi tình
huống có thể xảy ra.
1.5.3. Phƣơng pháp rèn luyện sức nhanh tần số động tác
Mặc dù phụ thuộc vào nhiều nhân tố nhưng tốc độ tối đa phụ thuộc chủ

lên sẽ làm tốc độ động tác tăng lên và ngược lại. Nếu tập luyện làm tăng tốc
độ tối đa và sức mạnh chỉ tăng trong vùng lực cản bên ngoài nhỏ, còn nếu lực
cản bên ngoài tương đối lớn thì thực tế sẽ không ảnh hưởng nhiều đến tốc độ
động tác. Chỉ có thể tăng đồng thời trị số tối đa của lực và tốc độ mới làm cho
tốc độ tăng lên trong toàn vùng lực cản bên ngoài.
Như vậy, về nguyên tắc có thể tăng tốc độ trong một động tác nào đó
bằng một trong hai cách sau:
+ Tăng tốc độ tối đa.
+ Tăng sức nhanh tối đa.
Kinh nghiệm cho thấy, nâng cao tốc độ tối đa là việc làm khó khăn,
trong khi đó nâng cao sức mạnh đơn giản hơn nhiều.Vì vậy, trong thực tiễn
người ta sử dụng rộng rãi các bài tập sức mạnh để nâng cao tốc độ. Hiệu quả
của các bài tập sức mạnh càng cao khi lượng đối kháng tập luyện càng lớn.
Trong quá trình rèn luyện sức mạnh để nâng cao tốc độ cần giải quyết
hai nhiệm vụ cơ bản sau:
+ Nâng cao sức mạnh tốc độ.
+ Rèn luyện khả năng phát huy sức mạnh lớn trong điều kiện vận động
nhanh.
Để rèn luyện khả năng nhanh chóng phát huy sức mạnh, trong trường
hợp này càng căng cơ tối đa được tạo nên bằng lượng đối kháng dưới mức
giới hạn và tốc độ lớn nhất. Trong rèn luyện sức mạnh tốc độ cần lưu ý rằng
động tác phải thực hiện với biên độ cực đại. Nếu thực hiện động tác với biên


17
độ hạn chế (có chỗ dừng) thì những mối quan hệ phối hợp bất lợi sẽ được
củng cố.
Cần phải sử dụng kết hợp các bài tập sức nhanh với các bài tập sức
mạnh đơn thuần và lấy các bài tập sức mạnh đơn thuần làm cơ sở. Nếu chỉ sử
dụng các bài tập sức mạnh tốc độ thì tốc độ tối đa sẽ không được nâng lên