TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
***************

TRỊNH THỊ MAI HƢƠNG

CHẤT THƠ TRONG TRUYỆN DÀI
CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

HÀ NỘI, 2017


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
***************

TRỊNH THỊ MAI HƢƠNG

CHẤT THƠ TRONG TRUYỆN DÀI
CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. NGUYỄN THỊ TUYẾT MINH

HÀ NỘI, 2017



Trịnh Thị Mai Hƣơng


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề .................................................................................................... 3
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................ 5
4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu......................................................................... 6
5. Phƣơng pháp nghiên cứu ................................................................................... 6
6. Đóng góp của khoá luận .................................................................................... 6
7. Bố cục của khoá luận ......................................................................................... 6
NỘI DUNG ........................................................................................................ 7
CHƢƠNG 1: CHẤT THƠ VÀ CHẤT THƠ TRONG VĂN XUÔI ................... 7
1.1. Quan niệm về thơ và chất thơ ........................................................................ 7
1.2. Chất thơ trong văn xuôi ................................................................................10
1.3. Tác giả Nguyễn Nhật Ánh và thể loại truyện dài ..................................14
CHƢƠNG 2: CÁC PHƢƠNG DIỆN BIỂU HIỆN CHẤT THƠ TRONG
TRUYỆN DÀI CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH ...................................................19
2.1. Nhan đề giàu chất thơ ...................................................................................19
2.2. Cốt truyện tâm lý ..........................................................................................23
2.3. Nhân vật với đời sống cảm xúc cảm giác ....................................................30
2.4. Không gian nghệ thuật khơi gợi cảm xúc ....................................................36
2.5. Ngôn ngữ đậm chất thơ ................................................................................40
2.5.1. Ngôn ngữ giàu hình ảnh và nhạc điệu........................................................40
2.5.2. Ngôn ngữ thơ đƣợc chêm xen vào mạch văn xuôi ....................................44
2.6. Giọng điệu đậm chất trữ tình........................................................................46
2.6.1. Giọng điệu trữ tình ngọt ngào ....................................................................47
2.6.2. Giọng điệu triết lí, chiêm nghiệm ..............................................................51
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 54


1


Ở Việt Nam, trong vài chục năm trở lại đây, Nguyễn Nhật Ánh đã
không còn là cái tên xa lạ đối với bạn đọc, đặc biệt là những bạn đọc yêu
thích truyện viết cho tuổi mới lớn. Mỗi tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh
đều tạo nên những cơn sốt đối với những bạn đọc tuổi hoa trên toàn quốc.
Nguyễn Nhật Ánh đƣợc biết đến là nhà văn của thiếu nhi và tuổi mới lớn.
Bên cạnh những truyện ngắn và hai bộ truyện Kính vạn hoa (45 tập) và bộ
Chuyện xứ Lang Biang (28 tập), ông còn có những truyện dài – một thể
loại sáng tác nổi bật hơn cả của nhà văn, với các tác phẩm nhƣ: Cho tôi xin
một vé đi tuổi thơ, Mắt biếc, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, Cô gái đến từ
hôm qua, Đi qua hoa cúc… Chính những cuốn truyện viết cho tuổi mới lớn
đầy ắp những cung bậc cảm xúc đã tạo nên “hiện tƣợng Nguyễn Nhật Ánh”
trong lòng bạn đọc nhiều thế hệ. Ông cũng đạt đƣợc nhiều thành công ở thể
loại này: năm 1990, truyện dài Chú bé rắc rối đƣợc Trung ƣơng Đoàn
Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trao giải thƣởng Văn học trẻ hạng A.
Năm 1995, ông đƣợc bình chọn là nhà văn đƣợc yêu thích nhất trong 20
năm (1975-1995) qua cuộc trƣng cầu ý kiến bạn đọc về các gƣơng mặt trẻ
tiêu biểu trên mọi lĩnh vực của Thành Đoàn thành phố Hồ Chí Minh và báo
Tuổi Trẻ. Năm 2008, Nguyễn Nhật Ánh xuất bản truyện dài có tên Cho tôi
xin một vé đi tuổi thơ, tác phẩm đã đƣợc báo Lao động bình chọn là tác
phẩm hay nhất năm 2008 và đoạt giải thƣởng văn học ASEAN năm 2010.
Những giải thƣởng đó không chỉ khẳng định tài năng, vị trí và những đóng
góp của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cho nền văn học Việt Nam mà còn góp
phần khẳng định vị thế của văn học nƣớc nhà trong khu vực và trên thế
giới. Góp một phần không nhỏ trong những thành công ấy chính là những
trang văn đậm chất thơ - một nét phong cách nổi bật của Nguyễn Nhật Ánh,
chạm đến trái tim và để lại ấn tƣợng sâu sắc trong lòng mỗi độc giả.

cuốn sách Nguyễn Nhật Ánh - hoàng tử bé trong thế giới tuổi thơ do Lê

3


Minh Quốc biên soạn (NXB Kim Đồng giới thiệu năm 2012). Cuốn sách là
tập hợp khá đầy đủ thông tin về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Nhật
Ánh. Đồng thời, cuốn sách còn đƣa đến nhiều bài viết dƣới góc nhìn khác
nhau của đồng nghiệp, của báo chí trong và ngoài nƣớc về Nguyễn Nhật
Ánh và tác phẩm của ông, đặc biệt là những sáng tác cho tuổi mới lớn.
Trong công trình Bách khoa toàn thư văn học thiếu nhi Việt Nam do hai
tác giả Vân Thanh và Nguyên An biên soạn, ở tập 1, phần Tổng quan, hai
tác giả đã sƣu tầm và giới thiệu một loạt bài viết về văn học thiếu nhi Việt
Nam, trong đó có nhiều bài viết đề cập đến Nguyễn Nhật Ánh và các tác
phẩm của ông. Tiêu biểu là bài viết của các tác giả: Lã Thị Bắc Lý, Nguyễn
Hƣơng Giang, Vân Thanh, Văn Hồng, Lê Phƣơng Liên, Nguyễn Thị Thanh
Xuân, Thu Việt …
Trong bài viết Truyện viết cho thiếu nhi sau 1975: diện mạo và quá
trình phát triển Lã Thị Bắc Lý đã có nhiều đoạn giới thiệu, phân tích khái
quát giá trị tác phẩm Kính vạn hoa. Tác giả Nguyễn Thị Hƣơng Giang đã
dành cả bài viết Người nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ để nói về Nguyễn Nhật
Ánh và một loạt các tác phẩm của ông nhƣ: Cô gái đến từ hôm qua, Bàn có
năm chỗ ngồi, Chú bé rắc rối, Thiên thần nhỏ của tôi, Hạ đỏ, Bong bóng lên
trời…
Bên cạnh các giáo trình và chuyên luận trên còn phải kể đến các luận
văn nghiên cứu về Nguyễn Nhật Ánh nhƣ: Thế giới trẻ thơ qua cách nhìn
của Nguyễn Nhật Ánh trong bộ truyện Kính vạn hoa (Luận văn thạc sỹ Ngữ
văn của Phan Thị Bền, 2005, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội). Trong luận
văn này, tác giả đi sâu vào nghiên cứu bộ truyện Kính vạn hoa trên cả hai
phƣơng diện nội dung và nghệ thuật dƣới góc nhìn thế giới trẻ thơ. Tuy mới

Thực hiện đề tài khóa luận, chúng tôi muốn tập trung làm rõ Chất thơ
trong truyện dài của Nguyễn Nhật Ánh. Từ đó, góp thêm tiếng nói khẳng
định tài năng cũng nhƣ đóng góp của nhà văn đối với nền văn đƣơng đại nói
chung cũng nhƣ mảng văn học viết cho thiếu nhi nói riêng.

5


4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của khoá luận là một số truyện dài của Nguyễn
Nhật Ánh, cụ thể là các truyện: Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Ngồi khóc
trên cây, Trại hoa vàng, Mắt biếc, Đi qua hoa cúc, Tôi thấy hoa vàng trên
cỏ xanh.
Phạm vi nghiên cứu của khóa luận là Chất thơ trong truyện dài của
Nguyễn Nhật Ánh. Cụ thể là các phƣơng diện: nhan đề, cốt truyện, nhân vật,
không gian nghệ thuật, ngôn ngữ, giọng điệu.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong khoá luận này, chúng tôi sử dụng chủ yếu những phƣơng pháp
nghiên cứu sau:
Phƣơng pháp hệ thống
Phƣơng pháp so sánh
Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp
6. Đóng góp của khoá luận
Khoá luận tiếp tục ghi nhận sáng tạo độc đáo trong tƣ duy nghệ thuật của
nhà văn Nguyễn Nhật Ánh ở phƣơng diện chất thơ trong truyện dài của ông.
7. Bố cục của khoá luận
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Mục lục và Tài liệu tham khảo, nội dung
chính của khoá luận đƣợc triển khai theo hai chƣơng:
Chƣơng 1: Chất thơ và chất thơ trong văn xuôi
Chƣơng 2: Các phƣơng diện biểu hiện chất thơ trong truyện dài của


7


nhƣ: thơ Đƣờng, thơ Tống, thơ Lý - Trần. Ngoài ra có thể phân loại theo nội
dung nhƣ: thơ tình yêu, thơ chính trị, thơ đời thƣờng…
Chất thơ là khái niệm rộng hơn thơ, chất thơ không chỉ có ở thơ mà
còn có ở cả văn xuôi. Chất thơ chính là ý vị trữ tình, là sự thi vị gợi lên từ
chính hình ảnh, ngôn từ của tác phẩm. Nó có sức gợi, sức lan toả rất lớn,
tác động vào tâm hồn ngƣời đọc, tạo những khoái cảm kì lạ. Không những
thế, nói đến chất thơ là nói đến tính cảm xúc và cái đẹp. Hơn thế nữa, cái
đẹp có sức cảm hoá con ngƣời. Chất thơ gắn với tính trữ tình bay bổng.
Chất thơ còn là những ý nghĩa nằm ở ngoài lời, ở những khoảng lặng của
ngôn từ cho nên nó mang tính mơ hồ mà chúng ta chủ yếu cảm nhận bằng
tâm hồn và bằng sự liên tƣởng.
Hoài Nam từng viết: “Chất thơ của bài thơ nằm trong một cái đích rất
mơ hồ nhưng lại rất cụ thể, nó mơ hồ ở chỗ nó tan biến vào từng câu thơ,
nó chảy ra bàng bạc trong từng tác phẩm nhưng nó cụ thể ở chỗ nó tụ lại ở
một điểm ngời sáng nào đó làm cho cái bàng bạc trải rộng kia lấp lánh
lên. “Điểm ngời sáng” là nơi gặp gỡ của tất cả các câu thơ, ý thơ, nơi ngã
ba, ngã bảy tỏa đi các câu thơ, đối với người làm thơ là nơi cảm xúc gặp
gỡ, đối với người đọc thơ là nơi cảm xúc tỏa đi. Người làm thơ mà không
bắt nổi các cảm xúc tinh tế và trải rộng đi nhiều hướng của mình khi tụ lại
một điểm thì người đọc thơ cứ phải đuổi bắt chất thơ bàng bạc và chập
chờn và phải sống trong trạng thái chờ đợi vô vọng, phải chịu đựng một
bước hẫng hụt trong thi ca” [17, tr.9].
Nói về các nhân tố tạo nên chất thơ, Hà Minh Đức viết: “Chất thơ là
một phẩm chất tổng hợp được tạo nên từ nhiều nhân tố. Những nhân tố
này có thể có trong nội dung của các thể loại khác, nhưng ở thơ biểu hiện
tập trung hơn cả, và được hoà hợp, liên kết một cách vững chắc để tạo

tâm hồn, những xúc cảm thẩm mĩ từ phía ngƣời tiếp nhận. Thuật ngữ “chất
thơ” nghiêng về tính nội dung, cảm xúc. Nó hƣớng con ngƣời tới cái đẹp, an

9


ủi và nuôi dƣỡng niềm tin vào cái đẹp, làm cho tâm hồn con ngƣời tránh
đƣợc sự khô cằn, chai sạn, nghèo tƣởng tƣợng.
Nhƣ vậy, chất thơ là phạm trù giá trị, một yếu tố làm nên phong cách
văn chƣơng của một tác giả, một khuynh hƣớng hay một thời đại văn học.
Nó chứa đựng thái độ với cái đẹp, tiêu chuẩn về cái đẹp và biến đổi cùng với
thời gian. Qua sự biểu hiện chất thơ có thể thấy quan niệm, thái độ, tình cảm
của nhà văn, rộng hơn là thị hiếu thẩm mĩ của một thời đại, một dân tộc.
Chất thơ là phƣơng thức nổi bật của phƣơng thức trữ tình.
1.2. Chất thơ trong văn xuôi
Nghiên cứu chất thơ trong văn xuôi, xét trên một phƣơng diện nào
đó, gắn liền với việc thừa nhận hiện tƣợng giao thoa thể loại nhƣ một thực
tế hiển nhiên. Đã nghiên cứu chất văn xuôi trong thơ thì cũng có thể
nghiên cứu chất thơ trong văn xuôi. Tìm chất thơ trong văn xuôi chính là
tìm những đặc tính vốn làm nên đặc thù của thể loại thơ, đƣợc văn xuôi
tiếp nhận nhằm làm giàu có thêm cho sự biểu đạt của văn xuôi, thuận theo
một tâm thế nhìn, một kiểu cảm thụ đặc biệt về thế giới và gắn với những
đối tƣợng miêu tả cũng có nhiều nét đặc biệt. Mỗi khi ta gặp trong tác
phẩm văn xuôi một sự ƣu tiên cho việc biểu hiện tâm tình chủ quan của
nghệ sĩ, một chiều hƣớng miêu tả nghiêng về nắm bắt những nét tinh lọc
của thế giới, tâm hồn, một thái độ tôn sùng tính lí tƣởng, một sự thích thú
đẽo gọt câu văn theo hƣớng đề cao sự ám gợi và tính hài hoà của mọi yếu
tố ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp là khi ta có thể nói tới cái gọi là chất thơ.
Quả là có một giao ƣớc ngầm nhƣ thế hình thành trong đời sống văn học,
trên cả hai lĩnh vực sáng tác và cảm thụ, dẫu biết rằng thơ cũng có ba bảy

đã in dấu lên mọi cảnh vật, mọi cảnh sắc mà nhà văn miêu tả. Nó làm cho
cảnh vật ấy sôi động hẳn lên, rung lên, vang lên những cung bậc mạnh mẽ.
Cái ngọn lửa từ bên trong ấy có thể làm nên chất thơ, chất trữ tình đằm

11


thắm. Nguồn gốc sâu xa này có khi đƣợc tác giả chăm bón, nuôi dƣỡng từ
rất lâu, nhƣng cũng có khi nó xuất hiện một cách đột ngột mà chính tác giả
cũng không ngờ tới. Những khi xúc cảm khởi phát ở trong lòng, nó thôi
thúc nhà văn phải cầm bút để trải lòng ra với độc giả.
“Chất thơ là chìa khoá để mở ra một cái gì đó trước đây vẫn còn bị
phong kín” [16, tr.505]. Chất thơ của cuộc đời rất phong phú và đa dạng,
nó luôn luôn ƣu đãi con ngƣời, chỉ có điều con ngƣời ta không phải ai
cũng thấy đƣợc, nắm bắt để diễn tả và thƣởng thức nó. Các nhà văn có
tâm huyết thƣờng đi sâu vào khai thác và chiếm lĩnh một cách tối đa chất
thơ của cuộc đời để trả lại cho đời. Nhờ có họ mà ngƣời đời mới luôn
luôn đƣợc thƣởng thức những điều tuyệt diệu.“Thơ là tiếng nói hồn nhiên
nhất của tâm hồn con người trước cuộc đời” [20, tr.48].
Hình tƣợng của chất thơ là hình tƣợng của cảm xúc, vì vậy sự chân
thực về mặt tình cảm quyết định rất lớn đến giá trị của hình tƣợng thơ. Ở
trong chất thơ, cảm xúc và suy nghĩ luôn kết hợp chuyển hoá lẫn nhau
trong quá trình phát triển của hình tƣợng. Nếu nhƣ cảm xúc là cội nguồn
đầu tiên thì suy nghĩ là “thao tác” tiếp theo tạo nên tầng khái quát cho hình
tƣợng thơ. Chất thơ trong văn xuôi là sự phản ánh trực tiếp những tình
cảm, những tâm trạng cá nhân. Khi đọc những tác phẩm khác nhau của
những tác giả khác nhau, ta cảm nhận đƣợc tình cảm của họ dàn trải trên
những trang văn cũng khác nhau. Vì vậy, có thể dựa vào chất thơ, sự biểu
hiện của chất thơ mà nắm bắt đƣợc tình cảm, cảm xúc, tâm trạng, suy nghĩ
của nhà văn. Có ngƣời bộc lộ cảm xúc một cách kín đáo, lặng lẽ, có ngƣời

sản phẩm tinh thần của riêng tác giả nhƣng thông qua chất thơ, độc giả có
thể cảm nhận đƣợc những tình cảm, cảm xúc mà nhà văn trải qua và đang
diễn tả lại. Khi đó, tâm hồn hàng nghìn, hàng vạn độc giả sẽ hoà cùng một
nhịp với con tim tác giả. Nói cách khác, tiếng nói trong lòng tác giả khi ấy
đã tìm thấy đƣợc sự đồng điệu trong tâm hồn độc giả. Thi nhân xƣa có câu

13


“Thi dĩ ngôn chí”, thơ là để nói lên suy nghĩ, ý chí của mình. Quan niệm
này đã có chỗ tiến bộ, coi thơ là sản phẩm tinh thần gắn liền với chủ thể
sáng tạo. Nhƣng thực chất, ngoài việc dùng thơ để bày tỏ tình cảm với
nhau thì ngƣời xƣa còn dùng thơ nhƣ một thứ công cụ để họ diễn tả
những thứ mà họ nhìn thấy, nghe thấy, cảm nhận thấy và những gì mình
suy nghĩ một cách rất khách quan. Qua đó, độc giả sẽ tự mình chiêm
nghiệm và đúc rút ra những điều bổ ích chứ không phải bằng sự áp đặt.
Chất thơ ngoài khả năng giao cảm, còn đạt đến một ý nghĩa nhân
văn nào đó. Ý nghĩa ấy có thể giúp con ngƣời hƣớng tới sự hoàn thiện
trong nhân cách. Trong cuộc sống, chúng ta thƣờng gặp nhiều khó
khăn, trắc trở, sẽ có những khi chúng ta nản lòng hay mềm yếu trƣớc
những cám dỗ. Khi ấy, chất thơ và những giá trị nhân văn mà những tác
phẩm văn học sẽ tiếp thêm cho ta sức mạnh, đứng vững trên đƣờng đời
và luôn giữ cho mình một tâm hồn trong sạch. Chất thơ đem đến cho ta
những phút giây thƣ thái, thoải mái, bình yên, khiến lòng ta lắng lại,
quên đi những vất vả, lo toan xô bồ của cuộc sống. Chất thơ còn đem
đến cho con ngƣời niềm tin yêu vào con ngƣời và cuộc đời. Nguyễn
Nhật Ánh đã đem chất thơ đến cho những tác phẩm của mình, đƣa
ngƣời đọc vào một thế giới trong sáng, tƣơi đẹp với đầy đủ những cung
bậc cảm xúc, khiến lòng ngƣời thêm trong sạch và giàu yêu thƣơng
hơn…

học trò. Ông sáng tác trƣớc hết là vì đam mê, do sự thôi thúc của tâm hồn
chứ không phải vì mục đích mƣu sinh hay mƣu cầu danh tiếng. Ông không
đặt cho văn chƣơng những trọng trách quá nặng nề, tác phẩm có thành công
hay không là do cái tài, cái tâm của mỗi nhà văn chứ không phải do ý đồ
khiên cƣỡng. Quan niệm nhƣ vậy nên Nguyễn Nhật Ánh viết một cách
thong dong, viết để bƣớc vào một thế giới không có sự phiền muộn của
cuộc sống đời thƣờng. Nguyễn Nhật Ánh cho rằng, tác phẩm văn học thiếu

15


nhi chủ yếu là những tác phẩm viết cho thiếu nhi chứ không phải viết về
thiếu nhi. Đó phải là những tác phẩm vừa đảm bảo đƣợc tính thẩm mỹ, hợp
với gu mĩ cảm của trẻ em lại vừa có tính giáo dục. Ông luôn tâm niệm, nhà
văn viết cho thiếu nhi bao giờ cũng đồng thời là nhà giáo dục.
Cho đến nay, Nguyễn Nhật Ánh là nhà văn viết cho thiếu nhi có
nhiều đầu sách nhất Việt Nam. Không chỉ nhiều về số lƣợng, tác phẩm
của ông còn nhận đƣợc nhiều giải thƣởng cao quý và nhận đƣợc sự đón
đọc nồng nhiệt từ độc giả. Với hơn 20 truyện dài, cùng lối viết chân thực,
mộc mạc, nhà văn đi sâu khai thác nhiều mặt trong đời sống của tuổi học
trò ở các lứa tuổi khác nhau, từ trẻ nhỏ cho đến tuổi mới lớn. Nếu nhƣ
viết cho tuổi mới lớn là những rung động đầu đời thì khi viết cho tuổi cấp
hai, Nguyễn Nhật Ánh lại đi sâu vào khai thác chuyện trƣờng lớp, bài vở,
mối quan hệ với thầy cô và bạn bè.
Với tài năng quan sát tinh tế, giọng điệu dí dỏm, mỗi truyện của
Nguyễn Nhật Ánh đều làm lạ hoá cái thế giới hằng ngày quen thuộc. Đọc
truyện Nguyễn Nhật Ánh ai cũng thấy mình trong đó. Với những truyện
dài nhƣ: Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Ngồi khóc trên cây, Tôi thấy hoa
vàng trên cỏ xanh, Còn chút gì để nhớ… Nguyễn Nhật Ánh đã trở thành
cái tên quen thuộc không chỉ với tuổi học trò mà còn với nhiều độc giả ở

sẽ luôn đồng hành cùng kí ức trong mỗi cuốn truyện của Nguyễn Nhật Ánh:
“Mỗi cuốn truyện là một tuổi thơ trọn vẹn, lần nào cũng như bắt đầu lại từ
đầu, với những kí ức lung linh hoa lá và những trải nghiệm khóc cười rất
thật, tưởng chừng không có bóng dáng của “hư cấu văn học”. Cũng vì thế
mà khó xác định nhà văn viết cho thế hệ nào, thời đại nào. Có cảm tưởng,
người đọc sau trăm năm nữa vẫn sẽ có một Nguyễn Nhật Ánh đồng hành với
kí ức tuổi thơ của mình như thế này mà thôi” [1].
Truyện dài của Nguyễn Nhật Ánh là một mảng sáng tác tiêu biểu
trong sáng tác của ông. Phần lớn truyện dài của ông viết cho tuổi mới lớn

17


với những kỉ niệm tuổi học trò, những rung cảm đầu đời của những anh
chàng học sinh cấp ba mê văn chƣơng, yêu nghệ thuật, đa sầu, đa cảm. Đó
là những trang văn trữ tình đầy chất thơ và cũng không kém phần hóm hỉnh,
nhà văn đã đem đến cho ngƣời đọc những cảm nhận tƣơi mới về cái đẹp của
tuổi hoa niên.

18


CHƢƠNG 2
CÁC PHƢƠNG DIỆN BIỂU HIỆN CHẤT THƠ
TRONG TRUYỆN DÀI CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH
2.1. Nhan đề giàu chất thơ
Trong các yếu tố góp phần làm nên tác phẩm, nhan đề giữ một vai trò
vô cùng quan trọng. Nhan đề là “chìa khoá nghệ thuật” giúp ngƣời đọc mở
ra cánh cửa để bƣớc vào thế giới của tác phẩm văn học; giúp độc giả nhận
biết đƣợc đề tài, chủ đề của tác phẩm, nhờ đó cũng định hƣớng đƣợc cách

mình bất cứ lúc nào, hay nói khác đi, khi bạn nhận ra rằng thỉnh thoảng tắm
mình trong dòng sông trong trẻo của tuổi thơ sẽ giúp bạn gột rửa những bụi
bặm của thế giới người lớn một cách diệu kỳ” [3, tr.208]. Cuốn truyện cũng
nhƣ một tấm vé giúp chúng ta bƣớc lên con tàu trở về với thế giới tuổi thơ.
Bởi vậy nhà văn từng nói rằng ông viết cuốn sách này không dành cho trẻ
em mà viết cho những ai từng là trẻ em.
Nhan đề truyện dài của Nguyễn Nhật Ánh đôi khi không cần phải
khái quát nội dung toàn bộ câu chuyện, có thể chỉ là một chi tiết nhỏ trong
truyện nhƣng lại mang một ý nghĩa sâu sắc, đậm chất thơ và chất nhân văn.
Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh là một truyện dài có nhan đề nhƣ vậy.
Truyện là lời kể của nhân vật “tôi” tức nhân vật Thiều. Mƣợn giọng kể của
“tôi”, qua lăng kính trẻ thơ, Nguyễn Nhật Ánh vẽ một bức tranh về thân
phận con ngƣời trong kiếp sống cơ cực. Đó là chuyện gia đình Thiều, gia
đình Mận, hay bố con ông Tám Tàng, những con ngƣời phải trải qua những
biến cố trong cuộc sống. Họ rơi vào những hoàn cảnh ngặt nhèo, khốn khổ,
có lúc tƣởng chừng nhƣ bế tắc. Họ bận rộn, chật vật với chuyện mƣu sinh,
chống chọi với bệnh tật và những tai họa không dƣng ập đến… Những
phận ngƣời khốn khổ tƣởng nhƣ cứ mãi sống trong nghèo đói, trong bệnh

20