Tiết 4

Ngày soạn: …..

KHÁI QUÁT VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM
I. MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Nắm được những nét khái quát về văn học dân gian cùng với những giá trị to lớn, nhiều mặt của bộ
phận văn học này.
- Biết yêu mến, trân trọng, giữ gìn, phát huy văn học dân gian.
II. TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG
1. Kiến thức
- Khái niệm văn học dân gian
- Các đặc trưng cơ bản của văn học dân gian
- Những thể loại chính của văn học dân gian
- Những giá trị chính của văn học dân gian
2. Kĩ năng
- Nhận thức khái quát về văn học dân gian
- có cái nhìn tổng quát về văn học dân gian Việt Nam
3. Phương tiện dạy học:
SGK, SGV, chuẩn kiến thức kĩ năng, giáo án, bảng phụ.
III. NỘI DUNG LÊN LỚP
1. Kiểm tra bài cũ: (0 phút)
2. Bài mới: (43 phút)
Văn học dân gian là một bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam. Bài học hôm nay giúp ta hiểu
các đặc trưng cơ bản của văn học dân gian và khái niệm về các thể loại của văn học dân gian Việt
Nam; hiểu được vị trí, vai trò và những giá trị to lớn của văn học dân gian trong mối quan hệ với văn
học viết và đời sống văn hoá dân tộc.
Hoạt động của GV và HS
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đặc trưng cơ
bản của văn học dân gian
- GV: Văn học dân gian là gì?

theo phương thức truyền miệng (qua
nhiều thế hệ, nhiều địa phương), kể cả
khi có chữ viết.
- Quá trình truyền miệng được thực
hiện thông qua hình thức diễn xướng
dân gian: kể, hát, diễn tác phẩm văn
học dân gian.

2. Văn học dân gian là sản phẩm của
quá trình sáng tác tập thể (tính tập


văn học dân gian
- GV: Tại sao nói văn học dân gian là sản phẩm của quá
trình sáng tác tập thể ?
- HS: trả lời
- GV giảng: tập thể là một nhóm người (lao động) hoặc cả
cộng đồng.
- GV nói thêm về sự bảo lưu và tính sáng tạo trong tác
phẩm VH dân gian (tạo ra dị bản)
Ví dụ: “Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chang vợ hú gật gù khen ngon”
Dị bản: “Râu tôm nấu với ruột bù
Chồng chang vợ húp gật gù khen ngon”
(người Nghệ Tĩnh gọi “bầu” là “bù”, lục bát hiệp vần nên
câu sau là “gật gù”→ phù hợp với địa phương)
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu hệ thống thể
loại của văn học dân gian Việt Nam
*Thao tác 1: GV yêu cầu học sinh làm việc theo 2 nhóm và
sử dụng bảng phụ:

tự nhiên
Tự sự dân gian – biến cố lớn của
cộng đồng
Tự sự dân gian – nhân vật lịch sử
Tự sự dân gian – số phận và ước
mơ của nhân dân lao động
Tự sự dân gian ngắn – hình tượng
loài vật → bài học kinh nghiệm và
triết lí nhân sinh
Tự sự dân gian ngắn, kết cấu chặt
chẽ, kể về sự việc xấu, trái tự nhiên
→ gây cười, phê phán cái xấu
Câu nói ngắn gọn, hàm súc, có
hình ảnh, nhịp, vần → đúc kết kinh
nghiệm, thực tiễn
Câu nói vần → giải trí, rèn luyện
tư duy
Thơ trữ tình dân gian + nhạc → thế

Ví dụ
Sơn Tinh, Thủy
Tinh
Sử thi Đăm Săn
An Dương Vương
Tấm cám
Thỏ và rùa

Tam đại con gà

Ăn vóc học hay

12. Các loại hình sân khấu


Vè
Truyện
thơ
Các loại
hình sân
khấu:
chèo,
tuồng…

giới nội tâm của con người
Tự sự dân gian bằng văn bản nói
về sự việc, sự kiện có tính liên
quan
Tự sự dân gian bằng thơ → số
phận, khát vọng của con người

Tiễn dặn người
yêu

Sân khấu dân gian → ngợi ca tấm
gương đạo đức và phê phán cái xấu

Quan âm Thị
Kính

Vè chàng Lía


thức của nhân dân (khác với nhận thức
của giai cấp thống trị cùng thời)
2. Văn học dân gian có giá trị giáo
dục sâu sắc về đạo lí làm người
-GV: Hãy chứng minh rằng văn học dân gian có giá trị giáo
- Tinh thần nhân đạo và lạc quan: lòng
dục sâu sắc về đạo lí làm người?
yêu thương đối với đồng loại, tinh thần
-HS: chứng minh
đấu tranh để bảo vệ và giải phóng con
- GVnhận xét, phân tích một số tác phẩm minh họa như:
người khỏi những bất công, niềm tin
+ Nhiễu điều phù lấy giá gương
vào chiến thắng của chính nghĩa, của
+ Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ
cái thiện.
- Góp phần hình thành những phẩm
chất tốt đẹp: yêu quê hương đất nước,
tinh thần bất khuất,, đức kiên trung và
vị tha, tính cần kiệm, óc thực tiễn,…
3.Văn học dân gian có giá trị thẩm
mĩ to lớn góp phần quan trọng tạo
- GV: Hãy chứng minh rằng văn hóa dân gian có giá trị
nên bản sắc riêng cho nền văn học
thẩm mĩ to lớn góp phần quan trọng tạo nên bản sắc riêng
dân tộc
cho nền văn học dân tộc ?
- Nhiều tác phẩm trở thành mẫu mực
- HS: chứng minh
về nghệ thuật, làm say đắm lòng người

..................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................