MỤC LỤC
I. Mở đầu
I.1. Lí do chọn đề tài
I.2. Mục đích nghiên cứu
I.3. Đối tượng nghiên cứu
I.4. Phương pháp nghiên cứu
II. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1. Cơ sở lí luận của vấn đề
2.2. Thực trạng của vấn đề
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3. 1. Các giải pháp thực hiện
2.3.2. Sử dụng kĩ thuật “mảnh ghép” để dạy bài cụ thể
Bài thực nghiệm số 1: Bài 6: Đất nước nhiều đồi núi (tiết 1)
Bài thực nghiệm số 2: Bài 6: Đất nước nhiều đồi núi (tiết 2)
2.4 Hiệu quả của SKKN
III. Kết luận và kiến nghị
3.1. Kết luận
3.2. Kiến nghị

2
2
3
4
4
4
4
6
6
6
7
7

Sáng kiến kinh nghiệm: "Sử dụng kĩ thuật mảnh ghép nhằm nâng cao hiệu
quả dạy và học bài đất nước nhiều đồi núi (tiết 4,5)- địa lí lớp 12 THPT": giúp
học sinh xác định được cơ sở lí luận và thực tiễn của việc học địa lí. Học sinh hiểu
rõ hơn về mối quan hệ nhân quả.
•

Đối với giáo viên

Việc sử dụng kĩ thuật mảnh ghép là một thành quả lớn của bộ môn trong việc
đổi mới phương pháp dạy học địa lí ở lớp 12. Vì qua đó giúp giáo viên giảng dạy
được dễ dàng và sinh động hơn.
•

Đối với học sinh

- Hiệu quả học của học sinh tốt hơn
- Thích thú hơn khi tự mình tìm ra những kiến thức của bài học mà không cần phải
học một cách nhồi nhét, phải nhớ những số liệu rườm rà.
- Học sinh có khả năng tri giác được những địa điểm mà bản thân chưa bao giờ đến.
- Học sinh phát huy được tính tích cực trong quá trình giảng bài và xây dựng bài
học, có khả năng phân tích, tổng hợp các vấn đề địa lí.
3


1.3. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài này tôi đã sử dụng đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 12C1. 12C2,
12C3, 12C4, 12C5, 12C6 trường THPT Hậu Lộc 3.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết.
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin.

Mỗi học sinh trở thành “chuyên sâu” của lĩnh vực đã tìm hiểu trong nhóm mới
ở giai đoạn tiếp theo.
Giai đoạn 2: “Nhóm mảnh ghép”
- Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở giai đoạn 1, mỗi học sinh từ nhóm “chuyên sâu”
khác nhau hợp thành nhóm mới gọi là “nhóm mảnh ghép”.
- Trong “nhóm mảnh ghép” các học sinh phải lắp ghép các mảng kiến thức thành
một “bức tranh” tổng thể.
- Như vậy trong “nhóm chuyên sâu” lớp học chia bao nhiêu nhóm thì ở giai đoạn 2,
“nhóm mảnh ghép” sẽ có bấy nhiêu thành viên.
- Yêu cầu: từng học sinh từ các “nhóm chuyên sâu” trong “nhóm mảnh ghép” lần
lượt trình bày lại nội dung tìm hiểu của nhóm mình. đảm bảo tất cả các thành viên
trong “nhóm mảnh ghép” nắm bắt được đầy đủ nội dung.
- Nhiệm vụ được giao của “nhóm mảnh ghép” là khái quát, tổng hợp toàn bộ nội
dung đã được tìm hiểu từ “nhóm chuyên sâu” từ đó rút ra kết luận.
2.2. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trước khi tiến hành đề tài tôi đã tiến hành khảo sát và cho thấy:
2.2.1.Thực trạng
Hiện nay, đa phần học sinh theo ban khoa học tự nhiên nên các em dành
nhiều thời gian đến các môn toán, lí, hóa... để mong đậu được một trường Đại học
nào đó. Mặt khác cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và xã hội,
các em phải làm quen và quan tâm nhiều vấn đề khác.
5


Một số giáo viên buông xuôi, phụ huynh và học sinh coi môn Địa lí là “môn
phụ”. Vì vậy, nếu chúng ta không tìm ra phương pháp thích hợp thì môn này sẽ
không thu hút được sự chú ý và đam mê của học sinh.
2.2.2. Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên
- Hiệu quả học tập của học sinh không cao, học sinh không có hứng thú trong
quá trình học tập.

2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

TB
35
31
28
94
64,3

Yếu
5
4
8
17
11,6

2.3.1. Các giải pháp thực hiện
Trong quá trình thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này, tôi đã sử dụng các giải
pháp sau:
- Thực nghiệm sư phạm: tôi đã chọn lớp 12C1, 12C2, 12C3 làm lớp thực nghiệm
và lớp 12C4, 12C5, 12C6 làm lớp đối chứng.
- Thống kê, khảo sát: thống kê số lượng và tỉ lệ học sinh phân theo nhóm.
- So sánh đánh giá
- Phương pháp phân tích, tổng hợp để rút ra kết luận
2.3.2. Sử dụng kĩ thuật “ mảnh ghép” để dạy bài cụ thể
Bài thực nghiệm số 1
6


Bài 6: Đất nước nhiều đồi núi (tiết 1) (Lớp 12- chương trình cơ bản)

TB xuống ĐN.
Hướng nghiêng
Hồng
- Núi thấp chiếm diện tích lớn. chung là thấp dần
- Có 4 cánh cung, chụm đầu ở từ TB xuống ĐN
Tam Đảo, xen giữa là các
thung lũng rộng
Khác nhau
+Tây Bắc cao
Tây
Nằm giữa - Hướng núi TB-ĐN
Bắc
sông
- Núi cao và trung bình chiếm nhất nước ta, xen
Hồng và ưu thế, địa hình cao đồ sộ nhất giữa là các cao
nguyên đá vôi,
sông Cả
nước ta.
hướng núi TB- Cao ở 2 bên, thấp trũng ở
ĐN
giữa. Xen giữa là các thung
+ Đông Bắc thấp
lũng sông Đà, s Mã, s Chu
hơn, hướng núi
vòng cung
Trường
Nam
- Hướng núi: TB-ĐN
Giống nhau: Núi
Sơn

đông dốc
- Trước khi thực hiện kĩ thuật “mảnh ghép” 2 lớp 12C4 và 12C1 có kết quả học
tập tương đương nhau.
- Sau khi thực hiện kĩ thuật tôi đã cho 2 lớp làm bài kiểm tra với đề bài như sau:
1. Quan sát hình 6 (SGK), em hãy nhận biết các cánh cung và nêu nhận xét về độ
cao địa hình của vùng Đông Bắc?
2. Quan sát hình 6 (SGK), em hãy nhận xét về độ cao và hướng dãy núi giữa
Trường Sơn Bắc với Trường Sơn Nam?
Sau khi chấm bài cho kết quả như sau
Lớp
Số học
Giỏi
Khá
TB
Yếu
sinh
12C4 (lớp đối chứng)
50
0
10
35
5
12C1 (lớp thực nghiệm)
50
8
25
17
0
Bài thực nghiệm số 2
Bài 6: Đất nước nhiều đồi núi (tiết 2) (Lớp 12- chương trình cơ bản)

- Bước 4: ghi lại nội dung thảo luận, Hoàn thành nhiệm vụ giai đoạn 1
Giai đoạn 2: nhóm mảnh ghép
- Bước 1: GV chia lại nhóm
Mỗi thành viên ở nhóm 1, 2,3, 4,5, 6 ở giai đoạn 1 sẽ ghép với nhau thành một
nhóm mới ở giai đoạn 2 gọi là nhóm mảnh ghép
- Bước 2: Gv giao nhiệm vụ
Các thành viên trình bày lại nội dung đã tìm hiểu ở giai đoạn 1 để hoàn thiện đặc
điểm của các đồng bằng ở nước ta. đồng thời nhiệm vụ nhóm mới so sánh được sự
giống nhau và khác nhau của các đồng bằng với nhau.
- Bước 3: HS báo cáo kết quả
- Bước 4: GV chuẩn kiến thức
Đồng bằng
ĐB
Hồng

Nguyên

nhân Diện tích

Địa hình

Đất đai

hình thành
sông Do phù sa sông 15 nghìn Km2 Cao ở rìa phía Có 2 loại đất:
Hồng và sông

Tây

và


và

2

sông

năm
Thấp hơn, bằng - 2/3 là đất
phẳng hơn, có phèn, đất mặn

Hậu bồi đắp

hệ thống sông - đất phù sa
ngòi kênh rạch ngọt
chằng

chịt, - ngoài ra: đất

ngập lụt vào cát, đất than
ĐB ven biển

Chủ yếu do phù 15 nghìn Km

2

mùa mưa
bùn...
Nhỏ
hẹp, Nhiều cát, ít

nông và thềm lục địa mở rộng.
- Đồng bằng ven biển hình thành chủ yếu do phù sa biển
- Trước khi thực hiện kĩ thuật “mảnh ghép” 2 lớp 12C5 và 12C2 có kết quả học tập
tương đương nhau.
- Sau khi thực hiện kĩ thuật này tôi đã cho 2 lớp làm bài kiểm tra với đề bài như
sau:

11


Đề bài: Đồng bằng sông hồng và đồng bằng sông Cửu Long có những đặc điểm tự
nhiên gì giống và khác nhau?
Đáp án:
HS làm bài phải đảm bảo được các nội dung sau:
- Giống nhau: cả 2 đồng bằng đều được hình thành và phát triển do phù sa bồi
tụ trên các vịnh biển nông và thềm lục địa mở rộng
- Khác nhau:
+ Về diện tích: Đồng bằng sông Cửu Long lớn hơn đồng bằng sông Hồng
+ Về địa hình: Đồng bằng sông Hồng cao ở rìa phía Tây và Tây Bắc, thấp dần ra
biển. Có hệ thống đê ngăn lũ và bề mặt địa hình bị chia cắt thành nhiều ô.
Đồng bằng sông Cửu Long thấp và bằng phẳng hơn, có sông ngòi, kênh rạch
chằng chịt, có các vùng trũng lớn.
+ Về đất: Đồng bằng sông Cửu Long chủ yếu là đất phèn, đất mặn. Đồng bằng
sông Hồng có đất phù sa bạc màu ở các khu vực ruộng cao.
Sau khi chấm bài cho kết quả phân hóa như sau:
Lớp
Số học sinh Giỏi
Khá
TB
Yếu

Yếu
12C4
50
0
10
35
5
12C5
48
2
11
31
4
12C5
48
0
12
28
8
Số lượng
146
2
33
94
17
Tỉ lệ (%)
100
1,4
22,7
64,3


TB
17
11
12
40
27,4

Yếu
0
0
0
0
0
12


Như vậy, sau khi áp dụng kĩ thuật mảnh ghép hiệu quả giảng dạy tăng lên, tỉ
lệ học sinh khá, giỏi tăng, tỉ lệ học sinh trung bình và yếu giảm.
III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
- Sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm: “ Sử dụng kĩ thuật mảnh ghép
nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học bài đất nước nhiều đồi núi (tiết 4,5) địa lí
12 THPT” Bản thân giáo viên đã bổ sung và củng cố thêm được nhiều kiến thức
thực tiễn và kinh nghiệm giảng dạy. Sáng kiến kinh nghiệm này được áp dụng phần
nhiều trong số các tiết học địa lí 12.
Bản thân giáo viên áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này và có kết quả rất khả
quan:
+ Hiệu quả học tập của học sinh cao, học sinh luôn có hứng thú trong học tập.
+ Học sinh phát huy được tính tích cực trong quá trình xây dựng bài học, có

Vậy tôi mong nhận được những ý kiến từ các thầy cô, hội đồng khoa học để
sáng kiến kinh nghiệm được hoàn thiện và từ đó làm tài liệu tham khảo cho các
giáo viên giảng dạy địa lý trong toàn tỉnh.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thanh Hóa, ngày 24 tháng 5 năm 2017
Xác nhận của thủ trưởng đơn vị

Tôi xin cam đoan SKKN này do tôi viết,
không sao chép của người khác bất cứ theo
hình thức nào.

Bùi Thị Lan

14


DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH
GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC CẤP
CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Bùi Thị Lan
Chức vụ và đơn vị công tác: Tổ phó chuyên môn
Trường THPT Hậu Lộc 3

TT
1.

Tên đề tài SKKN

Cấp đánh


2010-2011

C

2013-2014

nhằm nâng cao hiệu quả dạy và
học địa lí 12 THPT
* Liệt kê tên đề tài theo thứ tự năm học, kể từ khi tác giả được tuyển dụng vào
Ngành cho đến thời điểm hiện tại.
----------------------------------------------------

15


16