PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Mỗi một bộ môn trong nhà trường đều có tiềm năng và những đặc thù riêng
của nó trong giáo dục trí tuệ và đạo đức cho học sinh. Toán học là một bộ môn rất
quan trọng, nhất là ở bậc giáo dục phổ thông. Trong những năm gần đây ở đất nước
chúng ta đang diễn ra xu thế đổi mới phương pháp dạy học nói chung, trong đó có
dạy học Toán nói riêng, đó là xu thế "dạy học tập trung vào người học", hay là
"phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh". Tính tự lập trong học tập của học
sinh ngày càng được coi trọng. Chính vì vậy, chúng ta đã có những cải tiến về nội
dung chương trình ở các sách giáo khoa Toán, nhưng phương pháp giảng dạy vẫn
còn mang tính thụ động cho học sinh, nhất là ở bậc Tiểu học " Phương pháp dạy và
học toán ở số đông các trường Tiểu học còn nhiều hạn chế: giáo viên và học sinh
vẫn còn bị phụ thuộc vào tài liệu có sẵn, dạy học còn nặng nề truyền thụ kiến thức
và làm theo mẫu, chưa thực hiện được cá thể hóa, chưa giúp học sinh tự phát hiện
và chiếm lĩnh kiến thức mới, chưa gây được hứng thú học tập, chưa tạo cho các em
tính chủ động, linh hoạt và sáng tạo, sẵn sàng thích ứng với xã hội để có khả năng
học tiếp ở các cấp học cao hơn.
Phương pháp sử dụng trò chơi học tập là một hình thức học tập bằng hoạt
động, hấp dẫn học sinh do đó giảm tính chất căng thẳng của giờ học, tạo cơ hội rèn
kĩ năng học tập hợp tác cho học sinh, duy trì tốt hơn sự chú ý của các em với bài
học. Tuy nhiên khi tổ chức trò chơi nếu giáo viên không chú ý, học sinh dễ sa đà
vào việc chơi mà ít chú ý đến tính chất học tập của các trò chơi.
Hiện nay việc sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy và học các môn học
nói chung và môn Toán nói riêng chưa được giáo viên coi trọng, rất ít được sử dụng
có chăng chỉ chỉ diễn ra ở những tiết dự giờ thao giảng. Các trò chơi đơn điệu chưa
phong phú, thường là trò chơi Ai nhanh ? Ai đúng ? , hoặc truyền điện mà thôi. Và
đặc biệt cách tổ chức trò chơi chưa đúng, còn lộn xộn chưa đúng quy trình. . Vì vậy
hiệu quả dạy và học chưa cao.
Bên cạnh đó chúng ta thấy kinh nghiệm của giáo viên về thiết kế trò chơi
1




Bản chất của phương pháp sử dụng trò chơi học tập là dạy học thông qua
việc tổ chức các hoạt động cho học sinh. Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học
sinh được hoạt động bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơi
chuyền tải mục tiêu của bài học, Luật chơi (cách chơi) thể hiện nội dung và phương
pháp học, đặc biệt là phương pháp học tập có sự hợp tác và sự tự đánh giá.
Có thể sử dụng trò chơi học tập để hình thành kiến thức, kĩ năng mới hoặc củng cố
kiến thức, kĩ năng đã học. Trong thực tế dạy học, giáo viên thường tổ chức trò chơi
để củng cố kiến thức, kĩ năng. Tuy nhiên việc tổ chức cho học sinh chơi các trò
chơi để hình thành kiến thức, kĩ năng mới là rất cần để tạo hứng thú học tập cho
học sinh ngay khi bắt đầu bài học mới.
Tuy nhiên để sử dụng trò chơi có hiệu quả thì đòi hỏi người tổ chức ( Giáo
viên) phải biết cách tổ chức (tức phải nắm được quy trình tổ chức trò chơi). Mà quy
trình sử dụng phương pháp trò chơi là trình tự (loogic) các hoạt động nhằm đạt
được mục đích yêu cầu của trò chơi. Việc sử dụng phương pháp trò chơi theo quy
trình là hoạt động của giáo viên được tiến hành theo các bước đã lập trình sẵn nhằm
chuyển tải được mục tiêu của bài học, nâng cao được chất lượng giảng dạy.
2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
a. Về phía học sinh
Các em phải chịu rất nhiều áp lực: áp lực từ phía gia đình vì nhiều phụ huynh
lúc nào cũng nóng lòng mong con cái mình học giỏi - Học sinh chịu nhiều áp lực:
áp lực từ bố mẹ, áp lực từ thầy cô nên gây cho các em cảm giác mệt mỏi, buồn
chán, không hứng thú trong học tập. Các em chỉ biết học và học hơn nữa tiết học
toán thường khô khan mà hoạt động học tập không được kết hợp với các trò chơi,
điều đó sẽ làm không khí lớp học luôn căng thẳng.
- Bản tính nhút nhát của các em cũng làm cho lớp học trầm và buồn.
- Một số các em học chưa tốt thường chán học và tự ti, mặc cảm nên các em
không dám gần gũi cô giáo và bạn bè, ít tham gia các hoạt động trong học tập.
Chúng ta biết rằng ở tuổi các em phải được: Học mà chơi, chơi mà học thì

sinh đối với môn Toán lớp 3 như sau:
Số học sinh được khảo sát đầu năm: 18 học sinh
HS thực hiện tốt
Số lượng
3 em

Tỉ lệ
16.6 %

HS thực hiện đạt yêu
cầu.
Số lượng Tỉ lệ
7 em
38.8 %

HS thực hiện chưa đạt
yêu cầu.
Số lượng Tỉ lệ
8 em
44.6 %

3. Quy trình sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Toán lớp 3
3.1. Nguyên tắc xây dựng quy trình
4


Quy trình là trình tự phải tuân theo để tiến hành một công việc nào đó. Quy
trình sử dụng phương pháp trò chơi để nâng cao hiệu quả dạy và học trong môn
Toán của HS lớp 3 là một trật tự tuyến tính bao gồm các bước từ khi bắt đầu cho
đến khi kết thúc hoạt động dạy học. Khi xây dựng quy trình sử dụng phương pháp



3.2. Quy trình sử dụng trò chơi học tập trong giờ học Toán lớp 3
a. Quy trình sử dụng chung
Bước 1: Giới thiệu tên và mục đích trò chơi. Nêu rõ mục đích của trò chơi
nhằm ôn luyện, củng cố kiến thức hay kĩ năng nào.
Bước 2: Hướng dẫn chơi. Bước này bao gồm những việc làm sau:
- Tổ chức người tham gia trò chơi: số người tham gia, số đội tham gia (mấy
đội chơi), quản trò, trọng tài.
- Các dụng cụ dùng để chơi (giấy khổ to, quân bài, thẻ từ, cờ, …).
- Cách chơi: từng việc làm cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thời gian
chơi (thời gian tiến hành thường từ 5 - 7 phút), những điều người chơi không được
làm, …
- Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi, các giải cuộc chơi (nếu có).
Bước 3: Thực hiện trò chơi:
- Chơi thử (đối với trò chơi mới).
- Chơi thật.
Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi. Bước này bao gồm những việc làm sau:
- GV hoặc trọng tài là HS nhận xét về thái độ tham gia trò chơi của từng đội,
những việc làm chưa tốt của các đội để rút kinh nghiệm.
+ Trọng tài công bố kết quả chơi của từng đội, cá nhân và trao phần thưởng
cho đội đoạt giải.
Lưu ý: Thưởng - phạt: Phân minh, đúng luật chơi, sao cho người chơi chấp
nhận một cách thoải mái và tự giác làm trò chơi hấp dẫn, kích thích học tập của học
sinh. Phạt những học sinh phạm luật chơi bằng hình thức đơn giản, vui.
+ Một số HS nêu kiến thức, kĩ năng trong bài học mà trò chơi đã thể hiện.
b. Quy trình sử dụng các trò chơi vào các bài học cụ thể trong toán học lớp 3
Dưới đây là một số trò chơi cụ thể mà tôi đã thiết kế dựa trên quy trình
chung như sau:
Trò chơi thứ 1: Truyền điện

quả thì yêu cầu nhảy lò cò một vòng từ chỗ mình lên bảng.
- Học sinh dưới lớp không được nhắc kết quả cho bạn.
Trò chơi này không cầu kì nhưng vẫn gây được không khí vui, sôi nổi, hào
hứng trong giờ học cho các em.
Trò chơi thứ 2: Ai nhiều điểm nhất.
( Trò chơi này áp dụng được rất nhiều các tiết dạy )
* Bước 1: Giới thiệu trò chơi: Ai nhiều điểm nhất.
- Mục đích:
+ Luyện tập,củng cố kĩ năng nhân số có ba chữ số với số có một chữ số và
kĩ năng chia số có ba chữ số cho số có một chữ số.
( Lưu ý: Trò chơi này áp dụng được rất nhiều trong các tiết dạy )
7


+ Tập cho học sinh cách đánh giá, cho điểm.
Hướng dẫn chơi.
- Chuẩn bị:
+ 2 cành cây có đánh số 1,2.
+ Một số bông hoa cắt bằng giấy màu cứng, mặt trước màu trắng ghi các
phép tính như:
341 x 2 213 x 3 212 x 4 110 x 5 203 x 3 437 x 2 205 x 4
872 : 4
375 : 5
390 : 6
905 : 5
578 : 3
230 : 6
420 : 6
+ Phấn màu.
+ Đồng hồ theo dõi thời gian.

- Mục đích : Củng cố cho học sinh biết tính chu vi hình chữ nhật bằng cách
lấy chiều dài cộng với chiều rộng ( cùng đơn vị đo) rồi nhân với 2.
Bước 2: Hướng dẫn chơi.
- Chuẩn bị:
+ Thước kẻ.
+ 2 sợi dây đồng.
- Số người chơi: 4 người. ( 2 đội, mỗi đội 1 HS nam và 1 HS nữ)
- Trọng tài: Giáo viên
- Thời gian chơi: 5 - 7 phút.
- Cách chơi:
- Gọi 2 em lên tham gia lên bảng chơi.
- Phát cho mỗi em 1 sợi dây đồng dài 40 cm và yêu cầu các em tìm cách nắn
sợi dây đồng thành các hình chữ nhật theo yêu cầu sau đó tính chu vi hình chữ nhật
vừa tạo được.
Ví dụ: Tạo hình chữ nhật có chiều dài là 15 cm và chiều rộng 5 cm.
- Khi nghe hiệu lệnh các em bắt đầu thực hiện. đội nào xong trước và thực
hiện đúng sẽ là người thắng cuộc. Đội thắng cuộc được thưởng hoa. Lưu ý, nhắc
nhở, khích lệ đội thua cuộc đã cố gắng làm được nhưng cần tốc độ nhanh hơn và
đúng hơn.
- Nếu cả 2 đội cùng làm đúng và xong cùng một lúc thì ra câu hỏi phụ.
Bước 3: Thực hiện chơi.
- Chơi thử ( nếu cần).
- Chơi thật.
Bước 4: Nhận xét và đánh giá ý thức chơi của từng đội.
Thưởng hoa cho đội chơi thắng cuộc.
Trò chơi thứ 4: Tìm lá cho hoa.
( Trò chơi này áp dụng được rất nhiều các tiết dạy )
Bước 1:
9



434 - 19

+ 10 chiếc lá xanh có gắn nam châm mặt sau.
- Số người chơi: 8 người (2 đội, mỗi đội 4 em)
- Trọng tài: Giáo viên và 2 học sinh có năng lực học toán tốt.
- Thời gian chơi: 5 -7 phút.
- Cách chơi:
+ Gắn 2 bông hoa vào những chiếc lá rồi giới thiệu. Có 2 bông hoa mà nhị
của nó là kết quả, phải chọn nhanh những chiếc lá có phép tính ứng với kết quả ở
nhị hoa và gắn vào cành hoa của đội mình để tạo thành bông hoa toán học thật
đúng, thật đẹp.
+ 2 đội xếp hàng một, khi nghe hiệu lệnh 2 đội bắt đầu chơi. Đội nào có
10


nhiều phép tính đúng và nhanh, sẽ là đội thắng cuộc.
Bước 3: Thực hiện trò chơi.
- Chơi thử ( nếu cần).
- Chơi thật.
Bước 4: Nhận xét, đánh giá thái độ chơi.
Giáo viên cho cả lớp vỗ tay tuyên dương đội thắng cuộc, đội thua cuộc phải
nhảy lò cò về chỗ ngồi của mình.
Trò chơi thứ 5: Trò chơi xếp hàng thứ tự.
Bước 1:
- Giới thiệu trò chơi: Trò chơi xếp hàng thứ tự..
- Mục đích: Giúp HS củng cố cách so sánh và sắp xếp các số theo thứ tự từ
bé đến lớn và ngược lại.
Bước 2: Hướng dẫn chơi.
- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị 2 lá cờ hiệu – cờ giấy nhỏ có hai màu khác

- Thưởng hoa cho đội thắng cuộc.
Trò chơi có thể sử dụng ở các tiết: So sánh các số trong phạm vi 100 000,
bài tập số 4 trang 147.
Trò chơi thứ 6: Rồng cuốn lên mây
( Trò chơi này áp dụng được rất nhiều các tiết dạy )
Bước 1:
- Giới thiệu trò chơi: Rồng cuốn lên mây.
- Mục đích:
+ Kiểm tra kĩ năng tính nhẩm của học sinh.
+ Củng cố các bảng nhân, chia...
Bước 2: Hướng dẫn chơi.
- Chuẩn bị: Không cần chuẩn bị bất kì đồ dùng nào.
- Số người chơi: 5 học sinh
- Quản trò, trọng tài: Giáo viên và 1 học sinh quan sát ghi chép những bạn trả
lời đúng phép tính mà đầu rồng nêu ra.
- Thời gian chơi: 5 - 7 phút.
- Cách chơi: 1 học sinh giỏi được chủ định làm đầu rồng lên bảng.
+ Em cất tiếng hát:
Rồng cuốn lên mây
Rồng cuốn lên mây
Ai mà tính giỏi về đây với mình
+ Sau đó học sinh giỏi được chủ định làm đầu rồng hỏi tiếp:
Người tính giỏi có nhà hay không ? ”
+ Một em học sinh bất kì trả lời:
Có tôi, có tôi
+ Em làm đầu rồng ra phép tính đố, ví dụ: 40 : 5 bằng bao nhiêu? ”
12


+ Em tính giỏi trả lời. Nếu trả lời đúng thì được đi tiếp theo em đầu rồng. Cứ

sai thì giơ mặt mếu. Giáo viên có thể nêu câu hỏi chất vấn thêm để các em nhớ lai
thứ tự thực hiện phép tính trong một biểu thức như : Vì sao đội em cho là đúng?
Hoặc dựa vào đâu mà nhóm em cho là sai?
- Giáo viên cũng đưa ra đáp án bằng cách quay mặt nạ.
- Mỗi lần trả lời đúng (quay mặt nạ đúng) thì được thưởng 1 bông hoa cho
13


mỗi nhóm. Đội nào nhiều hoa nhất đội ấy sẽ thắng cuộc.
Bước 3: Thực hiện trò chơi.
- Chơi thử ( nếu cần).
- Chơi thật.
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá ý thức làm việc của ban thư kí, giám khảo và
các đội chơi.
Thưởng hoa cho đội thắng cuộc. Động viên đội chưa thắng cuộc cố gắng hơn
trong lần sau.
- Trò chơi được sử dụng ở tiết tính giá trị của biểu thức ( tiếp theo) bài 2
trang 80, có thể sử dụng tiết: Luyện tập chung bài 4 trang 83.
Trò chơi thứ 8: Thi quay kim đồng hồ
(Trò chơi này áp dụng cho các tiết học có liên quan đến biểu tượng về thời
gian.)
* Bước 1:
- Giới thiệu trò chơi: Thi quay kim đồng hồ.
- Mục đích:
+ Củng cố kỹ năng xem đồng hồ
+ Củng cố nhận biết các đơn vị thời gian, giờ phút.
Bước 2: Hướng dẫn chơi.
- Chuẩn bị: 3 mô hình đồng hồ
- Trọng tài: Giáo viên.
- Thời gian chơi: 5 -7 phút.


xx3
=24

x: 8=25

x= 25 x 8

x= 30 : 5

x=6

x = 200

30 : x =5

x= 24 : 3

x=8

- Số người chơi: 6 người chia thành 2 đội, mỗi đội 3 em ( Phát cho mỗi em 1
bút dạ màu ).
- Trọng tài: Giáo viên và học sinh.
- Thời gian chơi: 5 - 7 phút.
- Cách chơi:
15


+ Hướng dẫn: Vì 3 chú ếch mải đi tắm mưa nên bị lạc đường về nhà. Em hãy
chỉ đường cho 3 chú ếch về đúng nhà của mình kẻo trời sắp tối. Biết rằng muốn về

chưa đạt yêu cầu
Số lượng Tỉ lệ
Số lượng Tỉ lệ

3 em
7 em
10 em

7 em
6 em
8 em

16.6 %
38.8 %
55.5%

38.8 %
33.3%
44.5 %

8 em
5 em
0 em

44.6 %
27.1 %
0%

Bên cạnh đó tôi thấy các em ngày càng mạnh dạn hơn, linh hoạt hơn, kĩ năng
giao tiếp tốt hơn, đặc biệt các em có kĩ năng hợp tác, phối hợp rất tốt. Vì vậy các

chơi (thời gian tiến hành thường từ 5 - 7 phút), những điều người chơi không được
làm, …
- Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi, các giải cuộc chơi (nếu có).
Bước 3: Thực hiện trò chơi: chơi thử (đối với trò chơi mới), chơi thật.
Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi.
Từ qui trình tổ chức trò chơi trên, giáo viên có thể áp dụng để tổ chức trò
chơi học tập nói chung và môn toán nói riêng. Các đồng chí giáo viên có thể dựa
17


vào qui trình trên để thiết kế thêm nhiều trò chơi phù hợp với nội dung kiến thức và
dạng toán để tiết học thêm phong phú và đạt hiệu quả cao.
Việc sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy và học môn Toán lớp 3 của học
sinh tiểu học đã góp phần nâng cao chất lượng của quá trình dạy học môn Toán lớp
3. Kết quả thực nghiệm đã chứng minh cho tính hợp lý, tính hiệu quả, tính khả thi
của việc sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy và học môn Toán lớp 3.
2 . Kiến nghị
* Đối với giáo viên Tiểu học
- Sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy học các môn học ở Tiểu học nói
chung và môn Toán nói riêng đã cho thấy hiệu quả nhất định. Vì vậy để phát huy
được tác dụng và tránh được những sai lầm khi sử dụng phương pháp trò chơi, mỗi
giáo viên phải tích cực tự học, nghiên cứu tài liệu để nắm bắt được lý thuyết cũng
như cách sử dụng phương pháp trò chơi để nâng cao hiệu quả dạy và học trong môn
Toán lớp 3 của học sinh tiểu học nói riêng cũng như các môn học nói chung.
* Đối với ban giám hiệu trường Tiểu học
- Cần tổ chức chuyên đề bồi dưỡng cho giáo viên những kiến thức về phương
pháp trò chơi giúp họ nắm được những lý thuyết cơ bản về phương pháp trò chơi và
nắm vững cách sử dụng phương pháp trò chơi.
- Chỉ đạo giáo viên tích cực sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn
Toán nói riêng và các môn học nói chung.

pháp dạy học toán ở Tiểu học và việc tổ chức trò chơi trong dạy học toán lớp 3..
2. Đọc SGK, SGV, các loại sách tham khảo: Toán tuổi thơ, giúp các em vui
học toán.

PHỤ LỤC
Từ viết tắt
TH
SGK
SGV
GV
HS
SK
SKKN
PP

Nội dung
Tiểu học
Sách giáo khoa
Sách giáo viên
Giáo viên
Học sinh
Sáng kiến
Sáng kiến kinh nghiệm
Phương pháp

20