LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung
thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Mọi thông tin
trích dẫn trong luận văn đều ghi rõ nguồn gốc.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Hải phòng, ngày 02 tháng 10 năm 2015
Học viên thực hiện

Võ Tiến Dũng

i


LỜI CẢM ƠN
Sau 2 năm học tập và nghiên cứu tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam tôi
đã được các thầy, cô truyển đạt kiến thức và hướng dẫn, giúp đỡ hoàn thành khóa
học đào tạo thạc sĩ.
Trong quá trình học tập và nghiên cứu ngoài sự có gắng của bản thân, tôi
còn nhận được sự giúp đỡ của nhiều tập thể, cá nhân trong và ngoài nhà trường.
Đến nay tôi đã hoàn thành chương trình các môn học và luận văn thạc sĩ khoa học.
Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS TS. Nguyễn
Hoàng Tiệm đã giành rất nhiều thời gian trực tiếp hướng dẫn và đã giúp đỡ, tạo
điều kiện cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành bản luận văn. Tôi
xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Hàng hải, Viện Đào tạo Sau
đại học cùng toàn thể quý thầy cô đã tận tình giúp đỡ trong quá trình học tập và
nghiên cứu.
Tôi xin trân trọng cảm ơn các đồng nghiệp trong và ngoài cơ quan đã giúp
đỡ tôi trong quá trình thu thập, tìm kiếm số liệu, tài liệu.

ii



1.3. Đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu ngân sách nhà nước trên
địa bàn thành phố trực thuộc trung ương ............................................................14
1.4. Các tiêu chí cơ bản đánh giá hiệu quả và nhân tố ảnh hưởng tới thu ngân
sách ………………………………………………………………………………15
1.5. Nội dung cơ bản về quản lý thu ngân sách nhà nước ....................................16
1.5.1. Nội dung quản lý thu thuế ........................................................................16
1.5.2. Nội dung quản lý thu phí, lệ phí ...............................................................19
1.5.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình quản lý thu ngân sách nhà nước........20
1.6.Một số kinh nghiệm về quản lý thu ngân sách nhà nước của một số phường
khác trên đại bàn thành phố Hải Phòng ..............................................................22
1.6.1. Phường Lạch Tray ...................................................................................22
1.6.2. Phường Kênh Dương ...............................................................................23
CHƢƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
CỦA PHƢỜNG TRẠI CAU – QUẬN LÊ CHÂN – TP HẢI PHÒNG ............25
2.1. Tình hình kinh tế - xã hội của Phường Trại Cau - Quận Lê Chân - TP Hải
Phòng ...............................................................................................................25
2.2. Thực trạng thu ngân sách nhà nước của Phường Trại Cau, Quận Lê Chân, TP
Hải Phòng .........................................................................................................27
2.3. Thực trạng công tác quản lý thu ngân sách nhà nước của Phường Trại Cau Quận Lê Chân - TP Hải Phòng...........................................................................30
2.4.Những hạn chế yếu kém trong quản lý thu ngân sách nhà nước của Phường
Trại Cau - Quận Lê Chân -TP Hải Phòng ...........................................................33
2.5.Nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém ...................................................37
2.5.1. Đối vối công tác quản lý thu thuế .............................................................37
2.5.2. Đối với công tác quản lý thu phí, lệ phí.....................................................40
CHƢƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO QUẢN LÝ THU NGÂN
SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN PHƢỜNG TRẠI CAU – QUẬN LÊ
CHÂN – TP HẢI PHÒNG ..............................................................................41
3.1.Định hướng phát triển kinh tế thành phố Hải Phòng và quận Lê Chân ............41
iv


1

NSNN

Ngân sách nhà nước

2

KT-XH

Kinh tế xã hội

3

TW

4

HĐND

Hội đồng nhân dân

5

SXKD

Sản xuất kinh doanh

6


Tổng hợp thu thuế phường Trại Cau giai đoạn 2011 - 2014

29

bảng

vii


DANH MỤC CÁC HÌNH
Số

Tên hình

hình
2.1

2.2

Tổng hợp thu ngân sách phường Trại Cau giai đoạn 2011 2014
Tổng hợp thu thuế sách phường Trại Cau giai đoạn 2011 –
2014

viii

Trang

28


xuất khẩu.
Thành phố Hải Phòng hiện nay vẫn đang tập trung huy động tối đa các
nguồn lực để xây dựng và phát triển thành phố, không ngừng quy hoạch mở rộng,
hình thành các khu công nghiệp, cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện,
cảng hàng không quốc tế Cát Bi, thu hút nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước
đầu tư vào thành phố. Song song với đó, cần nâng cao hiệu quả công tác quản lý
các doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn để có thể phát huy được tối đa vai
trò quản lý Nhà nước về kinh tế, đồng thời đem lại hiệu quả cho công tác thu ngân
sách trên địa bàn thành phố - điều này đã được Chính phủ, Bộ Tài chính và Tổng
cục Thuế rất quan tâm và chú trọng.
Tăng cường quản lý thu ngân sách nhằm động viên đầy đủ và hợp lý các
nguồn thu vào NSNN, tạo nguồn lực tài chính mạnh mẽ, quản lý chi ngân sách có
hiệu quả, chính là yếu tố có tính quyết định để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát
triển kinh tế - xã hội của thành phố đã đề ra. Quản lý thu ngân sách không chỉ có
những đóng góp đáng kể vào chống thất thu thuế mà còn nhằm đảm bảo công
bằng, động viên đối với các chủ thể kinh tế phát huy nguồn lực của mình, đẩy
mạnh sản xuất, nâng cao năng suất lao động. Tuy nhiên, công tác quản lý thu ngân
sách vẫn còn tồn tại những hạn chế làm ảnh hưởng không nhỏ tới mục tiêu phát
triển chung của đất nước đòi hỏi phải được nghiên cứu nhằm cải tiến, đổi mới và
hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu thực tiễn đang đặt ra. Với sự đòi hỏi cấp
thiết đó, tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp nâng cao quản lý thu ngân sách nhà

1


nước trên địa bàn phường Trại Cau - Quận Lê Chân - Thành phố Hải Phòng”
làm đề tài luận văn thạc sĩ kinh tế.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Vận dụng lý luận về ngân sách nhà nước, quản lý thu ngân sách nhà nước để
phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa

Chương II. Thực trạng quản lý thu ngân sách nhà nước của phường Trại Cau
- Quận Lê Chân - TP Hải Phòng (giai đoạn 2010-2015).
Chương III. Một số giải pháp nâng cao quản lý thu ngân sách nhà nước của
phường Trại Cau - Quận Lê Chân - TP Hải Phòng (giai đoạn 2015-2020).

3


CHƢƠNG 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VÀ QUẢN LÝ
THU NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC
1.1. Khái niệm về quản lý, quản lý tổ chức và hiệu quả quản lý
1.1.1. Quản lý và quản lý tổ chức
Có nhiều cách hiệu khác nhau về quản lý nhưng nhìn chung có thể hiểu:
Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu nhất định
trong điều kiện biến động của môi trường. [2, Tr32]
Để quản lý được phải tồn tại một hệ quản lý bao gồm hai phân hệ: Chủ thể
quản lý và đối tượng quản lý.
+ Chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động quản lý nhằm dẫn dắt đối
tượng quản lý đi đến mục tiêu. Chủ thể có thể là một người, một bộ máy quản lý
gồm nhiều người, một thiết bị.
+ Đối tượng quản lý tiếp nhận các yếu tố của chủ thể quản lý. Đây có thể là
yếu tố thuộc giới vô sinh, giới sinh vật hoặc con người.
Phải có một hoặc một tập hợp mục đích thống nhất cho cả chủ thể và đối
tượng quản lý. Đạt mục đích theo cách tốt nhất trong hoàn cảnh môi trường luôn
biến động và nguồn lực hạn chế là lý do tồn tại của quản lý. Đó cũng chính là căn
cứ quan trọng để chủ thể tiến hành các tác động quản lý …
1.1.2. Quản lý tổ chức
Quản lý tổ chức là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra các
nguồn lực và hoạt động của tổ chức nhằm đạt được mục đích của tổ chức với hiệu


- Mục tiêu đúng
- Hiệu quả cao

1.1.3. Hiệu quả quản lý
Hiệu quả quản lý có thể hiểu là: Kết quả quản lý đạt được của bộ máy hành
chính tương quan với mức độ chi phí các nguồn lực, trong mối quan hệ giữa hiệu
quả kinh tế xã hội.
Hiệu quả của nền hành chính được thể hiện qua:
- Đạt mục tiêu tối đa với chi phí, nguồn lực nhất định;
- Đạt mục tiêu nhất định với chi phí tối thiểu;
- Đạt mục tiêu không chỉ trong quan hệ với chi phí nguồn lực mà còn trong
quan hệ với hiệu quả xã hội;
1.1.4. Nâng cao hiệu quả quản lý thu ngân sách
Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách là nâng cao vai trò lãnh đạo của bộ
máy quản lý (phường Trại Cau) trong việc thu ngân sách Nhà nước. Thực tiễn tổ
chức hoạt động này còn nhiều tồn tại bất cập cả về chủ thể quản lý và đối tượng
quản lý bao gồm người thu, người nộp ngân sách nhà nước từ cấp phường đến cấp
thành phố.
Ngoài ra nâng cao hiệu quả quản lý thu ngân sách còn từ việc hoàn thiện tổ
chức bộ máy, nâng cao năng lực nghiệp vụ của cán bộ, cải thiện tính đồng bộ của
cơ chế chính sách và thống nhất quản lý từ cấp cơ sở cho đến cấp quản lý vĩ mô, cơ
bản cải thiện những chồng chéo, vướng mắc trong quy trình còn tồn tại.
5


Do vậy, việc nâng cao hiệu quả quản lý thu ngân sách là mục tiêu hàng đầu
của hoạt động tài chính từ cấp cơ sở đến cấp vĩ mô.
1.2. Thu ngân sách nhà nƣớc và vai trò của nó trong quá trình phát triển kinh
tế - xã hội

- Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các tầng lớp dân cư;
- Quan hệ kinh tế giữa NSNN với thị trường tài chính.
Như vậy đằng sau hình thức biểu hiện bên ngoài của NSNN là một loại quỹ
tiền tệ của Nhà nước với các khoản thu và các khoản chi của nó thì NSNN lại phản
ảnh các quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối, thể hiện các quan hệ phân phối
và các quan hệ lợi ích kinh tế gắn với một chủ thể đặc biệt, đó là Nhà nước nhằm
tạo lập và sử dụng nguồn tài chính quốc gia để giải quyết các nhiệm vụ về KT-XH.
Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách có quan hệ hữu cơ với nhau
trong quá trình tổ chức huy động, quản lý các nguồn thu và thực hiện nhiệm vụ chi
của mỗi cấp ngân sách. [3, Tr 56]
Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, hệ thống NSNN được tổ chức phù hợp
với hệ thống tổ chức bộ máy quản lý hành chính nhà nước. Ở nước ta bộ máy quản
lý hành chính Nhà nước được tổ chức 4 cấp: trung ương; tỉnh, thành phố trực thuộc
TW; quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và xã, phường, thị trấn. Mỗi cấp
chính quyền đều phải có ngân sách để thực hiện các nhiệm vụ được giao theo quy
định của pháp luật và phù hợp với khả năng quản lý của cấp chính quyền đó.
Quan hệ giữa các cấp ngân sách đƣợc thực hiện theo những nguyên tắc
cơ bản sau:
- Ngân sách trung ương và ngân sách mỗi cấp chính quyền được phân cấp
nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể;
- Ngân sách trung ương đóng vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm
vụ chiến lược, quan trọng của quốc gia và hỗ trợ các địa phương chưa cân đối được
ngân sách;
- Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu để chủ động thực hiện
những nhiệm vụ được giao;
- Nhiệm vụ chi thuộc cấp ngân sách nào do cấp ngân sách đó cân đối.
Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước cấp trên ủy quyền cho cơ quan quản lý nhà
7





sách trong việc tổ chức và khai thác tối đa nguồn lực của địa phương để thúc đẩy
sự phát triển của địa phương. Việc phân cấp mà nội dung cốt lõi của nó là sự phân
quyền nhưng đồng thời phải tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chủ
thể quản lý đối với NSNN.
Nguyên tắc công khai, minh bạch trong quản lý NSNN xuất phát từ xu
hƣớng mở rộng dân chủ trong hệ thống chính trị. Người dân nộp thuế cho Nhà
nước có quyền yêu cầu Chính phủ phải công khai minh bạch các khoản thu, chi
của NSNN để đánh giá mức độ hiệu quả và trách nhiệm của các cấp chính quyền
Nhà nước trong việc sử dụng nguồn lực tài chính công. Và để thực hiện nội dung
này Chính phủ cũng đã có những quy định cụ thể để công khai ngân sách các cấp.
NSNN vừa đảm bảo dân chủ, công khai, minh bạch vừa phải được kiểm tra, kiểm
soát theo một cơ chế được tổ chức chặt chẽ, thông qua việc sử dụng có hiệu quả
các công cụ kế toán, kiểm toán, thanh tra tài chính.
Phân cấp quản lý NSNN
Khi đã hình thành hệ thống NSNN gồm nhiều cấp thì việc phân cấp ngân
sách là một tất yếu khách quan. Thực chất của phân cấp ngân sách là giải quyết
mối quan hệ giữa các cấp chính quyền trong toàn bộ hoạt động của NSNN. Thông
qua phân cấp NSNN, quyền hạn, trách nhiệm của mỗi cấp chính quyền trong thu
chi NSNN được xác định cụ thể; đồng thời, phân cấp NSNN còn phản ánh mối
quan hệ về lợi ích kinh tế giữa các cấp ngân sách, giữa các địa phương, giữa địa
phương với quốc gia. Phân cấp ngân sách gắn liền với nội dung phân cấp hành
chính. Phân cấp ngân sách không chỉ tập trung vào việc nâng cao tính tự chủ của
chính quyền địa phương mà còn phải hướng đến nâng cao tính trách nhiệm về
chính trị, tính hiệu quả và minh bạch.
Nội dung chủ yếu của phân cấp ngân sách
- Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong việc ban
hành các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn định mức tài chính. Đây là nội dung chủ
yếu của phân cấp ngân sách;

được giao để các cấp chính quyền cung cấp hàng hóa, dịch vụ công cho dân một
cách tốt nhất. Ngoài ra, phân cấp ngân sách phải đảm bảo phát triển cân đối giữa

10


các vùng, các địa phương, tạo cho người dân được hưởng thụ lợi ích phúc lợi công
cộng do Nhà nước cung cấp là như nhau giữa các vùng, miền khác nhau.
1.2.1.2. Khái niệm thu ngân sách nhà nước
Thu NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình Nhà nước
dùng quyền lực chính trị để thực hiện phân phối các nguồn tài chính dưới hình thức
giá trị nhằm hình thành quỹ tiền tệ của Nhà nước. Như vậy, thu NSNN bao gồm
toàn bộ các khoản tiền được tập trung vào tay nhà nước để hình thành quỹ NSNN
đáp ứng cho các yêu cầu chi tiêu xác định của nhà nước.
Nét nổi bật của việc thu NSNN là: trong bất cứ xã hội nào, cơ cấu các khoản
thu NSNN đều gắn liền với chức năng, nhiệm vụ và quyền lực chính trị của Nhà
nước. Sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước là điều kiện xuất hiện các
khoản thu NSNN. Ngược lại, các khoản thu NSNN là tiền đề vật chất không thể
thiếu để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Một đặc trưng khác của thu NSNN là luôn luôn gắn chặt với các quá trình
kinh tế và các phạm trù giá trị. Kết quả của quá trình hoạt động kinh tế và hình
thức, phạm vi, mức độ vận động của các phạm trù giá trị là tiền đề quan trọng xuất
hiện hệ thống thu NSNN. Nhưng chính hệ thống thu NSNN lại là nhân tố quan
trọng có ảnh hưởng to lớn đến kết quả của quá trình kinh tế cũng như sự vận động
của các phạm trù giá trị.
Thu ngân sách nhà nước trước hết và chủ yếu gắn liền với các hoạt động
kinh tế trong xã hội. Mức độ phát triển kinh tế, tỷ lệ tăng trưởng GDP hàng năm là
tiền đề đồng thời là yếu tố khách quan hình thành các khoản thu NSNN và quyết
định mức độ động viên các khoản thu của NSNN.
Thu ngân sách nhà nước ảnh hưởng lớn đến tốc độ, chất lượng và tính bền

kinh tế, tài chính. Các sắc thuế chủ yếu hiện đang được áp dụng ở nước ta hiện nay
gồm có: Thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập doanh nghiệp,
thuế xuất nhập khẩu, thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, thuế tài nguyên,
thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế chuyển quyền sử dụng đất, thuế nhà đất.... Do đó
nâng cao quản lý thu thuế cũng là một nhiệm vụ tối quan trọng trong công tác quản
lý thu ngân sách nhà nước.

12


Công tác quản lý thu thuế là một công tác kinh tế xã hội tổng hợp. Nhiệm vụ
chính trị của ngành Thuế là tổ chức triển khai các chủ trương, chính sách, pháp luật
về thuế và trực tiếp tổ chức thu Ngân sách trên địa bàn. Quản lý thuế là hoạt động tổ
chức, điều hành và giám sát của cơ quan thuế nhằm đảm bảo người nộp thuế chấp
hành nghĩa vụ nộp thuế vào Ngân sách Nhà nước theo quy định của pháp luật. Quản
lý thuế có vai trò bảo đảm cho chính sách thuế được thực thi nghiêm chỉnh trong
thực tiễn đời sống kinh tế xã hội. Chính sách thuế được thiết kế nhằm thực hiện
những chức năng cao cả của thuế như điều tiết kinh tế vĩ mô phục vụ mục tiêu tăng
trưởng của đất nước hay phân phối thu nhập nhằm bảo đảm sự công bằng giữa các
tầng lớp dân cư trong xã hội. Tuy nhiên, các mục tiêu này chỉ trở thành hiện thực
nếu quản lý thuế thực hiện điều hành, giám sát tốt để ai là người nộp thuế thì phải
nộp thuế và người nộp thuế phải nộp đúng, nộp đủ và nộp đúng hạn số thuế phải nộp
vào NSNN. Vì vậy, có thể khẳng định Quản lý thuế có vai trò quyết định cho sự
thành công của từng chính sách thuế.
1.2.2. Vai trò của quản lý thu ngân sách nhà nước
1.2.2.1.Vai trò quản lý thu ngân sách nhà nước
Quản lý thu NSNN đóng vai trò rất quan trọng, thể hiện:
Thứ nhất, quản lý thu NSNN là công cụ quản lý của Nhà nước để kiểm soát,
điều tiết các hoạt động sản xuất của mọi thành phần kinh tế, kiểm soát thu nhập
của mọi tầng lớp dân cư trong xã hội nhằm động viên sự đóng góp đảm bảo công

1.3. Đặc điểm và các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý thu ngân sách nhà nƣớc
trên địa bàn thành phố trực thuộc trung ƣơng
Thứ nhất, thành phố trực thuộc tỉnh là một cấp hành chính rất quan trọng
trong hệ thống hành chính ở nước ta hiện nay với những chức năng nhiệm vụ được
quy định trong luật tổ chức HĐND và UBND các cấp.
Thứ hai, theo luật NSNN hiện hành, ngân sách cấp thành phố thuộc trung
ương là một cấp ngân sách hoàn chỉnh với nguồn thu và nhiệm vụ chi được quy
định cụ thể để đảm bảo hoàn thành chức năng nhiệm vụ của cấp thành phố thuộc
trung ương.
Thứ ba, do là cấp trực thuộc trung ương nên các cơ quan hoạch định chính
sách, xây dựng chính sách chế độ thu, chi ngân sách, tham mưu việc phân cấp
14


nguồn thu, nhiệm vụ chi và tỷ lệ điều tiết cho ngân sách cấp Thành phố phải xuất
phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn đầy đủ để tham mưu cơ quan có thẩm
quyền của trung ương quyết định, tránh yếu tố cảm tính, thiếu cơ sở khoa học.
Đồng thời phân cấp phải trên quan điểm tăng quyền chủ động của ngân sách thành
phố cũng như xã phường để tạo điều kiện cho thành phố và xã phường hoàn thành
ngày càng tốt hơn nhiệm vụ phát triển KT-XH ở địa phương.
Thứ tư, quy mô ngân sách của thành phố trực thuộc trung ương thường ổn
định qua các giai đoạn. Đối với nguồn thu của ngân sách thành phố thường chủ yếu
là các khoản thu về thuế, phí, lệ phí, thu chuyển quyền sử dụng đất và thu khác,
trong đó thu từ thuế và phí, lệ phí là nguồn thu quan trọng chiếm tỷ trọng từ 7080% tổng thu ngân sách. Tuy nhiên trong thực tế cũng thấy rằng khoản thu thuế
chủ yếu là các sắc thuế như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế
xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, đây là khoản thu quy mô số thu lớn, chi phí
phải bỏ ra cho công tác thu không nhỏ và đây cũng là địa chỉ của những sai phạm
trong việc chấp hành luật thuế như gian lận thương mại, trốn thuế, mua bán hóa
đơn… Còn đối với chi ngân sách thường thì xảy ra tình trạng mâu thuẫn giữa
nhiệm vụ chi được giao và nguồn để trang trải nhiệm vụ chi (thể hiện qua công tác


x100%

(tháng, quý, năm)
(3)
Số tăng thu NS
=

(năm KH so với năm trước)

Tổng số thực thu NS
(năm KH)

Tổng thực thu NS
(năm trước)

(4)
Tỷ lệ % thực hiện thu NS
(năm KH so với năm trước)

=

Tổng số thực thu NS (năm KH)
x100%
Tổng số thực thu NS (năm trước)

1.5. Nội dung cơ bản về quản lý thu ngân sách nhà nƣớc
1.5.1. Nội dung quản lý thu thuế
Quản lý thu thuế phải đảm bảo các nguyên tắc sau:
Thứ nhất, nguyên tắc tuân thủ pháp luật. Quy trình xây dựng các biện pháp