SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 6

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:
TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU BÀI HỌC Ở KHÂU GIỚI THIỆU BÀI
MỚI TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM THUỘC CHƯƠNG TRÌNH
NGỮ VĂN LỚP 12, NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH.

Người thực hiện: Hoàng Thị Huệ
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực môn: Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2016


MỤC LỤC
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trang
2-3

I. Lí do chọn đề tài.

2

II. Mục đích nghiên cứu.

2


7

3. Vận dụng kỹ năng sống

8

4. Đi từ những mâu thuẫn nghịch lí để suy tư chiêm nghiệm

10

5. Khơi gợi bằng cách đặt câu hỏi

11

IV. Kết quả và bài học kinh nghiệm.

13

PHẦN II. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT.

14

2


TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU BÀI HỌC Ở KHÂU GIỚI THIỆU BÀI MỚI
TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM THUỘC CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN
LỚP 12, NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH.
PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

nhằm giúp học sinh “nhập cuộc nhanh hơn” với bài học của mình. Đây cũng
chính là một cách kích thích tạo hứng thú học tập cho học sinh.
II. Mục đích nghiên cứu:
- Tạo niềm hứng khởi cho học sinh trong giờ Ngữ văn.
- Chủ động và sáng tạo trong tiếp nhận tri thức.
3


- Cung cấp thêm kỹ năng mở bài cho học sinh (một trong những vấn đề mà
sách giáo khoa lớp 12 tập 2 đề cập).
III. Đối tượng nghiên cứu:
Nghiên cứu bài học ở khâu giới thiệu bài mới đối với một số tác phẩm thuộc
chương trình Ngữ văn lớp 12.
IV. Phương pháp nghiên cứu:
Để tạo được hứng thú học tập trong giờ Nghiên cứu bài học ở phần giới thiệu
bài mới, tôi đã vận dụng các phương pháp sau đây:
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế về tâm lí và hứng thú của học sinh.
- Phương pháp tổ chức và hoạt động nhóm.
- Phương pháp cắt nghĩa lí giải .
- Phương pháp thống kê so sánh.
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ:
Luật Giáo dục có nêu: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính
tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng
lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm,
rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
Rõ ràng khi có được sự say mê hứng thú trong bất kì công việc gì con người
sẽ làm việc có hiệu quả hơn, thành công hơn. Hứng thú còn có tác dụng chống
lại sự mệt mỏi, giảm căng thẳng. Học sinh cũng vậy, khi có hứng thú các em sẽ

và nhạt nhẽo. Học xong một giờ Ngữ văn cái mà các em thu được thật là ít ỏi,
thậm chí có em còn chẳng thu hoạch được gì. Chính điều đó dẫn đến kiến thức
về văn học của các em còn nghèo nàn, khả năng ứng dụng thực hành còn kém
như dùng từ ngữ trong giao tiếp còn thiếu chính xác, đặc biệt trong các bài tập
làm văn thường mắc lỗi chính tả, câu văn viết chưa đúng ngữ pháp, cách diễn đạt
vụng về sáo mòn, còn lệ thuộc vào sách tham khảo.
Thêm vào đó có thể nói vấn đề mà tôi đã nghiên cứu ở đây là một vấn đề
không mới, thế nhưng ít giáo viên quan tâm hoặc quan tâm không đúng mức.
Chính vì vậy không đánh giá hết hiệu quả mà phương pháp mang lại. Mặt khác
cũng có những đề tài sáng kiến kinh nghiệm bàn về vấn đề này song còn chiếu lệ
qua loa. Đa số các giáo viên chỉ chú ý đến hứng thú của các em trong giờ dạy học
các tác phẩm văn chương mà chưa chú ý đến tính toàn diện của vấn đề này. Dẫn
tới có sự lệch lạc trong suy nghĩ của các em: thầy cô chỉ chú ý tới những tác phẩm
mang đậm chất văn chương còn những tác phẩm khác thì bị xem nhẹ.
Ngay trong một giờ học tác phẩm văn chương thì cũng có sự thiên lệch,
người giáo viên lên lớp chỉ chú ý đến khâu tìm hiểu tác giả, tác phẩm mà quên đi
khâu giới thiệu bài mới nhằm tạo hứng thú cho học sinh. Vì cho rằng mất thời
gian lại không đem lại hiệu quả, nên khâu này thường bị bỏ qua hoặc có giới thiệu
nhưng chỉ là giới thiệu cho có. Dẫn đến không có hiệu quả hoặc là hiệu quả không
cao. Trong khi đó thời gian dành cho phần này chỉ chiếm khoảng từ 1 đến 5 phút.
Tôi không dám so sánh nhưng việc giới thiệu tác phẩm cũng giống như anh quảng
bá điều đặc sắc của sản phẩm đó đến người tiêu dùng. Và quảng bá có tốt hay
không thì mới có thể thu hút được nhiều khách hàng dùng sản phẩm của mình.
Khâu giới thiệu bài mới cũng có thể xem là như vậy. Người giáo viên muốn thu
hút, tạo ấn tượng với học sinh ngay từ những giây phút ban đầu thì cần phải đầu
tư chăm chút cho bài giảng của mình với những khâu nhỏ nhất dễ bị bỏ qua như:
giới thiệu bài mới.
Nếu người giáo viên tổ chức thường xuyên được khâu này có nghĩa là đã kích
thích trong các em ý thức phải chuẩn bị bài trước ở nhà, chủ động và sáng tạo
trong việc chiếm lĩnh kiến thức, và cũng là góp phần tạo cho không khí giờ học

1. Sử dụng kiến thức liên môn.
Là việc sử dụng kiến thức của môn học khác, mà mình cho là có liên quan
đến tác phẩm, bài học mình đang học.
Tôi đã giới thiệu mẫu cho các em thế nào là việc sử dụng kiến thức liên môn
trong tác phẩm “Số phận con người” của Sô Lô Khốp.
* Ví dụ: "Nhân loại đã tốn bao giấy mực viết về hậu quả và tội ác của chiến
tranh nhưng dường như nó chưa phải là hồi chuông cảnh báo và thức tỉnh . Bằng
chứng là vẫn có rất nhiều cuộc chiến đã đang và sẽ diễn ra trong thế giới văn minh
của chúng ta : Chiến tranh thế giới thứ nhất, rồi chiến tranh thế giới thứ hai và sau
nó có còn những cuộc chiến nào không? Chẳng ai có thể đoán trước được điều gì.
Song nhân loại lại phải chứng kiến thêm những đau thương mất mát khi cuộc
chiến ở Irag, Afghanistan, Libi và cuộc chiến ở Syria nổ ra cướp đi bao sinh mạng
của con người. Nhân loại ơi hãy đọc lại những trang viết về cuộc chiến trong tác
phẩm "Chiến tranh và hoà bình" của Lep-tôn-xtôi hay gần gũi hơn, xúc động hơn,
thấm thía hơn, dễ hiểu hơn đó là tác phẩm "Số phận con người" của Sôlôkhốp" để
thấy được nỗi đau nỗi mất mát trong chiến tranh là vô cùng lớn và khốc liệt.”
- Với cách giới thiệu này tôi đã tích hợp kiến thức của môn Lịch Sử; một môn học
có nhiều gắn bó máu thịt với môn văn. Đồng thời thông qua việc tích hợp này học
sinh sẽ nhận thấy được tội ác của chiến tranh cần phải lên án một cách mạnh mẽ.
- Khi học tác phẩm “Vợ nhặt” của Kim Lân, nhóm học sinh ở lớp 12A1 giới
thiệu:
6


* Học sinh : "Dòng người di cư đang đổ về châu Âu rầm rập. Để đến được miền
đất hứa này họ đã phải đối mặt với rất nhiều hiểm nguy. Song với họ đó là con
đường duy nhất để được tiếp tục sống. Ở lại quê nhà họ sẽ là mồi cho pháo đạn,
bom mìn hoặc trở thành con ma đói bởi chẳng có gì để tồn tại. Thế nhưng đến
châu Âu rồi thì ở nơi đây cuộc nợ công đang bùng nổ, kéo theo nó là hàng loạt các
nhà máy, các công ty các tập đoàn kinh tế lớn tuyên bố phá sản hoặc sa thải công

“Ôi nhớ những năm nào thưở trước
Xóm làng ta xơ xác héo hon
Nửa đêm thuế giục trống dồn
Sân đình máu chảy đường thôn lính đầy”
* Học sinh trả lời:
Yếu tố lịch sử
- Thời gian trước những năm
1945 “Thưở trước”
- Nạn thúc thuế bắt thuế của
Thực Dân Pháp và bọn thống trị

Yếu tố văn học
- Cảm xúc xót xa đau đớn “ôi”, “xơ xác”
“héo hon”.
- Phản ánh lịch sử tang thương để bộc
lộ niềm phẫn uất
7


phong kiến
- Cảnh tù đày bắt bớ diễn ra
liên miên.

- Đó cũng chính là nguyên nhân để dẫn đến
cái chết của 2 triệu đồng bào ta trong nạn
đói năm 1945 mà tác phẩm “Vợ nhặt” đã
phản ánh.
* Nhận xét: Với việc sử dụng kiến thức liên môn sẽ giúp cho các em nhìn được
vấn đề ở chiều sâu của nó, nhận ra được đâu là bản chất của vấn đề. Đây cũng là
một cách mở rộng kiến thức cho các em.

- Giáo viên: Vậy bạn đã giới thiệu được gì và chuyển tải được những thông điệp
gì đến với các em ?
- Học sinh:
Đoạn văn đã giới thiệu
Thông điệp
- Bản thân bạn đã được chứng kiến.
- Hãy tự bảo vệ chính mình và gia đình
- Căn bệnh đe doạ sự sống của toàn
để không mắc phải căn bệnh này.
nhân loại
- Cùng chung tay góp sức lên tiếng
- Hậu quả nghiêm trọng của căn bệnh. cảnh báo và giúp đỡ cho những người
- Tác giả là tổng thư kí Liên Hợp Quốc không may mắc phải căn bệnh này.
- Khi học bài “Ai đã đặt tên cho dòng sông” của Hoàng Phủ Ngọc Tường, học
sinh Nguyễn Thị Quỳnh Anh lớp 12 A5 đã giới thiệu:
“Mẹ em có kể : vào những năm 90 của thế kỉ 20 trên truyền hình Việt Nam có
chiếu bộ phim của Australia "Tất cả các dòng sông đều chảy", không ai nghi ngờ
điều đó. Thế nhưng chỉ khoảng hơn chục năm sau, tất cả chúng ta đều giật mình
nhìn lại bởi nhiều dòng sông chỉ còn trơ mỗi đáy, hoặc là đang dần dần trở thành
dòng sông của phế thải công nghiệp mang nặng mùi hôi thối. Nếu như chúng ta
không lên tiếng cảnh báo và bảo vệ thì sẽ mất đi một nguồn tài nguyên quí của
quốc gia. Những dòng sông đẹp của Việt Nam một thời đã đi vào thơ văn “Sông
Cầu nước chảy lơ thơ”; “Sông Đuống trôi đi một dòng lấp lánh”; “Con sông
dùng dằng con sông không chảy- Chảy vào lòng nên Huế rất sâu”. Nhưng chỉ đến
khi đọc “Ai đã đặt tên cho dòng sông” của Hoàng Phủ Ngọc Tường ta mới cảm
nhận hết được vẻ đẹp của sông Hương, vẻ đẹp của Huế khi có sông Hương. Vậy
chúng ta cần phải chung tay giúp sức bảo vệ những dòng sông, bảo vệ nguồn
nước quí hiếm mà những dòng sông mang lại. Và hơn ai hết hãy bảo vệ giá trị tinh
thần của mỗi quốc gia.”
* Tác dụng: Thông qua lời giới thiệu này tôi đã có cuộc chuyện trò với các em

Tôi sử dụng mô hình:
Giáo viên
Học sinh
Nêu câu hỏi
Trả lời câu hỏi
............................
..................................
=> Giáo viên chốt lại vấn đề.
* Yêu cầu: Những câu hỏi này phải sát và phù hợp với đối tượng. Phải đảm bảo
được giờ NCBH là sân chơi của mọi đối tượng. Lưu ý sự tiến bộ của từng cá
nhân:
- Đối với học sinh trung bình hoặc dưới trung bình có thể dành cho các em những
câu hỏi tái hiện kiến thức, hoặc trả lời “có” hoặc “không”. Mục đích để các em
cảm thấy mình không hề bị bỏ rơi, mình có vai trò trong bài học này. Khi giới
thiệu bài “Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng trong nền văn nghệ của dân tộc” tôi
hỏi: “ Em biết gì về nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu ?”
Học sinh sẽ thoải mái trả lời điều mình biết; có thể là nhiều hoặc thậm chí chỉ
đơn giản là: Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ mù giàu nghị lực, chúng ta đã được
học ở chương trình lớp 11.
- Đối với học sinh khá giỏi, thì có thể đặt những câu hỏi phức tạp hơn.
Ví dụ 1: Giới thiệu tác phẩm “Ông già và biển cả”.
Giáo viên
Học sinh
- (Câu hỏi tái hiện) Mục đích của
- Phanh phui căn bệnh tinh thần: mê
Lỗ Tấn khi chuyển từ nghề y sang
muội và tự thoả mãn.
làm văn nghệ?
-(Câu hỏi gợi mở)Còn Sô-Lô-Khốp
- Để ca ngợi nhân dân-những con

bệnh vô cảm...
- Sau đó người giáo viên lại chuyển tiếp và đặt câu hỏi: Phải chăng trong cuộc
sống của chúng ta chỉ tồn tại hiện tượng tiêu cực; thế còn những việc làm tốt,
những nghĩa cử cao đẹp thì sao?
- Cũng tại lớp 12A1 các em đã nêu lên: Hiện nay ở nước ta có nhiều trẻ em cơ
nhỡ lang thang không nơi nương tựa đã được các tổ chức từ thiện thu nhận về để
nuôi dưỡng chăm sóc, như làng trẻ SOS, mái ấm tình thương. Hoặc chương trình
từ thiện “Trái tim cho em”, “Tấm áo tình thương”, hay là câu lạc bộ “Chắp cánh
ước mơ” chăm sóc các bệnh nhi ung thư do Nguyễn Thị Thanh Thuý, công dân
thành phố Hồ Chí Minh khi đó mới 20 tuổi sáng lập nên.
- Người giáo viên chốt lại vấn đề : Vậy là bên cạnh những hiện tượng tiêu cực
thì cũng có không ít những tấm gương “Người tốt việc tốt”. Vậy hôm nay cô cùng
các em sẽ tìm hiểu kiểu bài “Nghị luận về một hiện tượng đời sống” để giúp các
em có một cái nhìn sâu vào bản chất của hiện tượng, có khả năng sử dụng lập luận
lí lẽ, biết cách thuyết phục người nghe dựa trên những luận điểm luận cứ và luận
chứng. Điều quan trọng hơn là có thái độ đúng đắn trước các hiện tượng đang
diễn ra trong đời sống.
* Nhận xét:
- Với việc đặt câu hỏi mang tính khơi gợi đã kích thích khả năng tập trung; giúp
tất cả các em được tham gia vào quá trình khám phá tác phẩm văn chương mà
mình yêu thích ở mọi khía cạnh.
- Ngoài việc tạo hứng thú cho học sinh trong giờ NCBH thì với những thao tác và
phương pháp này tôi cũng đã giúp các em biết suy ngẫm, biết so sánh để tìm ra
bản chất của vấn đề và giới thiệu vấn đề một cách tốt nhất đến người nghe.
* Kết luận: Trên đây chỉ là một số ví dụ tiêu biểu của tôi trong việc ứng dụng
năm phương pháp giới thiệu bài mới. Trong quá trình tổ chức NCBH cho học sinh
trên lớp thì hầu như bài học nào tôi cũng áp dụng phương pháp này vì tính hiệu
quả mà nó mang lại. Mặc dù phương pháp nào cũng có những ưu điểm và nhược
điểm của nó. Điều quan trọng là người giáo viên trong toàn bộ quá trình giảng dạy
không nên tuyệt đối hoá và cũng không nên coi nhẹ một phương pháp nào, mà

6 hs = 13 %
27 hs = 60 %

12A5 43 học sinh 10 hs = 23 %

7 hs = 16 %

28 hs = 65 %

25 hs = 58 %

Từ kết quả so sánh trên ta thấy học sinh đã có sự tiến bộ: số em có hứng thú với
mỗi giờ văn đã tăng lên, dẫn tới điểm số của các em cũng đã cao hơn đầu năm.
Tôi tin rằng đó không chỉ là sự tiến bộ trong hiện tại nếu tôi đem áp dụng phương
pháp này không chỉ cho khối lớp 12 mà cả khối 10; 11 thì chắc chắn sẽ có nhiều
học sinh yêu thích môn văn hơn, và không coi đó là môn học “gây mê”, “gây
buồn ngủ” nữa, còn với các em học sinh lớp 12 thì đó là một hành trang cho các
em bước vào đời.
2. Bài học kinh nghiệm:
Qua thực tế giảng dạy bản thân tôi đã rút ra được một số bài học kinh nghiệm
cho việc giới thiệu bài mới đạt hiệu quả tối đa trong việc tạo hứng thú cho học
sinh.
- Cần phải xác định rõ đối tượng mà mình trực tiếp giảng dạy có trình độ
năng lực như thế nào để từ đó lựa chọn phương pháp cho phù hợp.
- Với mỗi kiểu bài thì người giáo viên lại phải có một cách thức khơi gợi để
học sinh chủ động giới thiệu, tạo sự hứng thú trong tiếp nhận cho các em.
- Việc giới thiệu bài mới cần phải gắn với thực tế cuộc sống, với những điều
đang diễn ra xung quanh các em, sẽ mang lại hiệu quả thiết thực. Qua đó học
sinh cũng thấy văn học rất gần với đời sống, từ đó tăng niềm yêu thích văn học
hơn.

II. ĐỀ XUẤT:
Để môn xã hội trong đó có môn văn trở thành niềm yêu thích đam mê của các
em thì mong rằng Sở đề xuất với Bộ nên chăng cơ cấu lại một số ngành nghề
của các trường Đại học, nên thi môn văn thay thế cho một vài môn khác hoặc là
mở rộng khối thi. Ví dụ trong khối A thì có A1, A2, A3...
Ngoài ra cũng cần chính sách đãi ngộ, quan tâm của nhà nước. Những năm
gần đây người học khối C cơ hội lựa chọn ngành nghề ít, thêm vào đó khi ra
trường rất khó xin việc. Hoặc xin được việc thì đồng lương thấp không nuôi nổi
bản thân. Đó cũng là một trong những lí do mà những phụ huynh khi được đề
nghị cho con học văn thường tìm mọi lí do để thoái thác từ chối. Thậm chí có
nhiều phụ huynh còn can thiệp thô bạo bắt con phải học khối A trong khi học
sinh không có khả năng, chỉ vì đơn giản một điều đây là khối có nhiều ngành
nghề đang “hot”, ra trường dễ xin việc thu nhập lại cao.
15


Trên đây là một vài đề xuất nhỏ của tôi, cũng là trăn trở băn khoăn của những
bạn đồng nghiệp như tôi. Rất mong được các cấp các ngành quan tâm và giúp
đỡ.
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Xác nhận của thủ trưởng đơn vị

Thanh Hoá, ngày 25 / 3 / 2016
Cam kết không copy
Tác giả

HOÀNG THỊ HUỆ

16