Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

PHẦN 1. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đứng trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT, hướng đến đào
tạo nguồn nhân lực trí thức đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại. Việc đổi mới
phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giáo dục phổ thông là vô
cùng quan trọng và cần thiết. Mục tiêu giáo dục xã hội đang đặt ra những yêu
cầu cấp thiết đòi hỏi bản thân mỗi giáo viên phải không ngừng học hỏi và sáng
tạo để nâng cao chất lượng dạy học.
Qua quá trình công tác và thực tiễn giảng dạy bộ môn tin học tại trường
THPT Cẩm Thủy 1, tôi nhận thấy đa số học sinh khối 11 hằng năm có điểm tổng
kết môn tin học rất thấp, thậm chí ngay ở cả các lớp mũi nhọn. Nhiều em rất
lúng túng khi giáo viên yêu cầu viết một chương trình hoàn chỉnh bằng ngôn
ngữ Pascal (mặc dù rất đơn giản).
Một trong những lý do dẫn đến hiện tượng này là do các em không nắm
vững kiến thức về chương trình. Vì khi viết chương trình các em cần phải tuân
thủ nghiêm ngặt quy tắc viết câu lệnh, chính xác đến từng dấu chấm, dấu phẩy
nên càng không thể học vẹt, học thuộc lòng để kiểm tra và để thi. Do đó nếu các
em hiểu một cách mơ hồ, không chắc chắn kiến thức chương II thì càng về sau
các em sẽ càng học càng cảm thấy rối rắm, dẫn đến hiện tượng chán học, học
đối phó, kết quả học tập không cao, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo
dục của nhà trường.
Thiết nghĩ: “Làm thế nào để giúp các em dễ dàng nắm vững và tự tin trước
yêu cầu viết một chương trình đơn giản bằng ngôn ngữ lập trình Pascal? Cần
phải làm sao để các em thấy được sự kỳ diệu của tin học 11, để từ chỗ “sợ” lập
trình chuyển thành ham thích lập trình”. Điều đó đã thôi thúc tôi quyết tâm đi
sâu và nghiên cứu đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT
Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học 11”
Hy vọng đề tài này của tôi sẽ là một tài liệu tham kh ảo giúp các b ạn

- Khảo sát chất lượng đầu năm học để có kế hoạch dạy học phù hợp nhất
với từng nhóm lớp.
- Trao đổi, tâm sự với HS để tìm nguyên nhân tại sao các em có tâm lý
sợ viết chương trình, động viên và tìm cách để các em dễ dàng đón
nhận kiến thức một cách tôt nhất.
b) Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
- Nghiên cứu kỹ chuẩn kiến thức và kỹ năng của mỗi bài dạy, cũng như
của mỗi chương kiến thức.
- Căn cứ vào phân phối chương trình và nội dung kiến thức trên mỗi
chương để lên kế hoạch dạy học phù hợp, xây dựng thiết kế nội dung
bài dạy đảm bảo tiết kiệm thời gian và công sức nhưng vẫn cho hiệu
quả cao.
c) Tổng hợp, thống kê, đối chiếu
-

Tổng hợp và thống kê chất lượng bộ môn trước và sau khi áp dụng đề
tài. Đối chiếu kết quả để thấy được hiệu quả và dự đoán mức độ lan
tỏa của đề tài.

Tác giả: Phạm Thị Hường _ THPT Cẩm Thủy 1

Page


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

PHẦN 2. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lí luận
2.1.1 Một số khái niệm cơ bản

^

$

=
@

&

Dấu cách (Mã ASCII 32)




[

]

.

,

(

)

{

}


HS nhớ được cấu trúc chung, các thành phần của một chương trình viết
trên ngôn ngữ Pascal.

- Nắm được cách khai báo hằng, biến và cách tạo ra biểu thức.
- Biết cách sử dụng câu lệnh gán và các lệnh vào/ra cơ bản.
- Nhớ một số kiểu dữ liệu chuẩn (gồm tên, phạm vi giá trị và kích thước
trong bộ nhớ)
b) Về kỹ năng:
- Biết khai báo biến đơn; biết viết đúng các biểu thức đơn giản
- Biết soạn thảo, dịch và thực hiện một số chương trình mẫu trong SGK
c) Về tư tưởng, tình cảm:
- Xác định thái độ nghiêm túc trong học tập khi làm quen với nhiều quy
định nghiêm ngặt trong lập trình.
- Có ý thức cố gắng trong học tập, khắc phục các khó khăn, lúng túng trong
giai đoạn bắt đầu lập trình.
- Tạo sự say mê giải các bài toán bằng cách lập trình. Thấy được lợi ích của
lập trình trước hết là để tính toán và để giải được các bài toán đã nêu trong
nội dung của chương.

Tác giả: Phạm Thị Hường _ THPT Cẩm Thủy 1

Page


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

2.2. Thực trạng vấn đề trước khi thực hiện đề tài nghiên cứu
2.2.1. Vài nét về nhà trường, học sinh và bộ môn Tin học


Page


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

nhập 2 cạnh của hình chữ nhật và tính chu vi, diện tích hình chữ nhật đó). Việc
không nắm vững được phần cấu trúc chương trình tựa như các em làm một bài
văn mà không có “dàn ý”. Lập tức các em sẽ sắp xếp ý lộn xộn, hoặc triển khai
không hết ý.
Một trong các lý do các em lúng túng trước yêu cầu viết một chương trình
đó chính là các em nắm kiến thức về chương trình (mà cốt lõi là cấu trúc của nó)
một cách mơ hồ, không chắc chắn. Thể hiện ở việc:
 Tồn tại một mâu thuẫn: Khi học lý thuyết từng câu lệnh riêng lẻ
thì các em có thể tiếp thu được nhưng khi yêu cầu viết một
chương trình hoàn chỉnh thì các em lại không làm nổi.
 Sau khi học xong chương II rất ít trong số các em làm chính xác
một bài tập dạng sắp xếp lại các câu lệnh đã cho để được một
chương trình hoàn chỉnh;


Khi các em viết một chương trình có thể có câu lệnh kiểm tra
điều kiện, có câu lệnh gán giá trị… nhưng lại bỏ qua mất câu
lệnh nhập dữ liệu cho biến;

 Nhiều học sinh học kém môn toán và tiếng Anh tự cho là mình
không thể tiếp thu được ngay từ bài đầu tiên của chương II và tạo
ra một tâm lý “sợ” học lập trình.
Do vậy nếu không sớm tìm cách giải quyết, khắc phục sẽ làm các em cảm

- Theo tôi đây là những việc làm rất quan trọng, nó có tác dụng định
hướng về mục đích học tập, tránh những hiểu biết sai lệch của học sinh về các
nội dung kiến thức mà giáo viên đã truyền đạt, tháo gỡ kịp thời các vướng mắc
mà các em gặp phải.
- Nêu gương, khích lệ, động viên sẽ là các hình thức giúp các em ý thức
được mình cần phải làm gì để vượt qua khó khăn để đạt được mục đích cuối
cùng và xa hơn là định hướng ngành nghề tương lai cho học sinh.
Ví dụ 1:
Vào thời điểm kết thúc chương trình lớp 10 hoặc ngay từ bài đầu tiên của
chương trình lớp 11 tôi luôn dành ra một khoảng thời gian để trao đổi, thông báo
trước với học trò về độ khó của chương trình lớp 11 so với chương trình lớp10,
về sự logic các kiến thức của bài học trước và bài học sau, về sự chính xác đến
từng dấu chấm, dấu phẩy… các em phải chuẩn bị tâm thế học tập thật nghiêm
túc, ghi bài và trình bày kiến thức một cách thật cẩn thận mới có thể hiểu bài và
làm được các bài tập trong sách giáo khoa.
Thêm vào đó trong quá trình dạy học tôi thường xuyên kiểm tra và theo
dõi việc ghi chép bài của học sinh.
Cách làm này tránh được hiện tượng học sinh ghi chép bài không cẩn thận
dẫn đến sai lệch nội dung kiến thức mà giáo viên cần truyền đạt, rèn luyện tính
kiên trì, cẩn thận của người lập trình.
Tác giả: Phạm Thị Hường _ THPT Cẩm Thủy 1

Page


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

Ví dụ 2:
Khi một học sinh nào đó đã viết được một chương trình hoàn chỉnh ở mức

Page


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

d) Mạnh dạn trình bày và sắp xếp lại các nội dung kiến thức của SGK theo
một hình thức khác (trình bày dưới dạng bảng biểu tổng hợp nhưng ngắn
gọn, dễ nhớ).
* Mục đích: Làm cho học sinh tiếp cận cùng một nội dung kiến thức
nhưng theo một hình thức trình bày dễ hiểu và dễ nhớ hơn, gọn gàng hơn nhưng
vẫn đảm bảo đủ nội dung theo chuẩn kiến thức kỹ năng.
Ví dụ 1:
Khi dạy Bài 3: “Cấu trúc chương trình” thay vì trình bày theo các mục
như SGK thì ngay từ đầu tôi đã xây dựng các kiến thức đó dưới dạng bảng biểu,
(chưa yêu cầu HS hiểu ngay mà chỉ yêu cầu HS nhớ), bảng này sẽ được tôi sử
dụng liên tục trong các bài dạy của chương II dùng làm dàn ý để dựa vào đó các
em triển khai các kiến thức liên quan tiếp theo, sau vài lần các em sẽ thuộc và
giải quyết tốt các bài tập dạng sắp xếp lại các câu lệnh đã cho để được một
chương trình hoàn chỉnh.
Cụ thể bảng biểu mà tôi xây dựng như sau:
Thành phần
Khai báo tên CT;
Khai báo thư viện;
Phần
Khai báo hằng;
khai
Khai báo biến;
báo
Khai báo chương

thành
phần.
Trong
trường hợp
viết chương
trình không
cần dùng đến
phần nào ta
mới
được
phép bỏ qua
phần đấy để
chuyển
tới
phần tiếp theo.

Page


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

 Trong bảng biểu này tôi trình bày luôn cú pháp khai báo biến mà không
đợi đến khi dạy bài 5 mới trình bày như SGK. Vì theo tôi chỉ cần cho các
em biết cách khai báo biến theo kiểu trực tiếp là đủ, phần khai báo gián tiếp
để sang phần mảng một chiều dạy sau.
 Dễ nhận thấy rằng các diễn giải bằng ngôn ngữ tự nhiên được đặt giữa
cặp dấu < và >; Hoặc các thành phần của chương trình có thể có hoặc
không được đặt trong cặp dấu ngoặc [ và ] đều bị tôi cắt đi. Sở dĩ tôi cắt đi
vì theo tôi thấy học sinh sẽ có cảm giác rườm rà, khó nhớ hơn và khi lấy ví


0 đến 65 535

2

=,
256 kí tự bộ mã ASCII

Tác giả: Phạm Thị Hường _ THPT Cẩm Thủy 1

mod: Chia lấy phần dư

+, -, *, /
=,

+Phần thân từ từ begin đến hết
-

Trong phần thân chương trình có 5 câu lệnh.

Ví dụ 2:
Sau khi dạy cú pháp khai báo biến và các kiểu dữ liệu chuẩn cho học sinh
nhận dạng các thành phần qua ví dụ sau đây:
Var

a,b,to,ti: integer;
x,y:real;

Yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi lần lượt theo cấp độ từ dễ đến khó:
1 - Cho biết ví dụ trên khai báo bao nhiêu biến? tên các biến là gì? Kiểu
dữ liệu của chúng ra sao?
- HS dễ dàng nhận ra ví dụ trên khai báo 6 biến có tên là a,b,to,ti,x,y
- Trong đó các biến: a,b,to, ti là các số nguyên trong phạm vi giá trị
của kiểu integer; các biến x,y là các số thực trong phạm vi giá trị
của kiểu real.
2 – Giả sử cần khai báo 2 biến m, n mỗi số là số nguyên dương không có
độ lớn không vượt quá 200 thì ta nên khai báo thế nào để tốn ít bộ nhớ
nhất? Viết khai báo cụ thể.
- HS dễ dàng nhận ra với độ lớn không vượt quá 200 thì m và n cần
khai báo kiểu byte là hợp lý nhất.
- HS viết được Var

m,n: byte;


dàng tiếp thu mà ngay cả với các học sinh thuộc ban KHXH, các
em tuy học toán kém hơn nhưng riêng việc nắm kiến thức cơ bản là
tương đương nhau. Điều đó thể hiện rất rõ trong chất lượng bài
kiểm tra (cùng 1 đề bài nhưng số điểm từ trung bình trở lên là tương
đương nhau, trong khi các năm trước có rất nhiều điểm yếu kém)
- HS có ý thức học tốt hơn thể hiện ở việc tự giác ghi bài và ghi bài
cẩn thận, thậm chí có em còn nhờ giáo viên kiểm ra xem em ghi bài
có bị sai chỗ nào không?
- Xóa bỏ được tâm lý “sợ” lập trình. Thể hiện ở việc khi học sinh
được gọi lên bảng làm bài tập các em tự tin hơn, không còn tình
trạng lên bảng và đứng im vì không biết viết cái gì, không biết bắt
đầu từ đâu.

Tác giả: Phạm Thị Hường _ THPT Cẩm Thủy 1

Page 13


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

- Giáo viên hoàn toàn chủ động khi dạy lý thuyết mà không có sự trợ
giúp của máy chiếu (vì đã có thiết kế bảng phụ sử dụng lâu dài),
vừa tiết kiệm lại vẫn có hiệu quả.
- Bằng việc động viên và khích lệ, bồi dưỡng các nhân tố tôi đã chọn
ra được các học sinh trong đội tuyển thi học sinh giỏi cấp trường và
cấp tỉnh. Các em đã có 1 giải nhì, 1 giải ba (cấp trường) và 1 giải
khuyến khích (cấp tỉnh)
- Kết quả cuối năm học chất lượng được tăng lên rõ rệt so với các
năm học trước. Tỉ lệ học sinh đạt điểm TBM từ trung bình trở lên

Hy vọng cách làm này của tôi có thể áp dụng rộng rãi cho các trường có
cùng điều kiện: còn thiếu thốn về cơ sở vật chất, chất lượng đầu vào của học
sinh còn thấp…
Mặc dù đã hết sức cố gắng nhưng không thể tránh được những thiếu sót
do đây là ý kiến và cách làm chủ quan của riêng cá nhân tôi. Rất mong nhận
được nhiều ý kiến đóng góp của các đồng nghiệp để tài liệu này ngày càng được
hoàn thiện hơn.

Tác giả: Phạm Thị Hường _ THPT Cẩm Thủy 1

Page 15


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học
11”

4. Tài liệu tham khảo
1. Dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng môn tin học_ Hồ Cẩm Hà (Chủ
biên)_NXB Đại học sư phạm
2. Học nhanh Pascal bằng ví dụ trong 15h_Cao Bá Thành_ NXB Thanh
Niên.
3. Sách giáo khoa tin học 10.
4. Sách giáo khoa tin học 11.

Tác giả: Phạm Thị Hường _ THPT Cẩm Thủy 1

Page 16


Đề tài: “Giải pháp giúp học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm Thủy 1 nắm vững kiến thức chương II - Tin học