SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NHƯ XUÂN 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ LỚP 12, GIAI
ĐOẠN 1919 – 1930 Ở TRƯỜNG THPT NHƯ XUÂN 2 THÔNG QUA
VIỆC HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC

Người thực hiện: Phan Ngọc Thản
Chức vụ: Phó hiệu trưởng
SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2016


MỤC LỤC

1

Mở đầu....................................................................... .........................
1
1. Lí do chọn đề tài.................................................
.........................
2. Mục đích nghiên cứu ......................................... 1
3.
Đối
cứu.........................................
4.
Phương

8

3

Kết luận, kiến nghị................................................... .........................
9

4

Tài liệu tham khảo.................................................... .......................1
1


1. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nền giáo dục nước nhà đang từng bước đổi mới mà cốt lõi là lấy học sinh
làm trung tâm. Học sinh chủ động tiếp cận, lĩnh hội tri thức, từ đó hình thành ý
thức học tập suốt đời. Đó là mục tiêu quan trọng của quá trình đổi mới dạy học.
Lịch sử là bộ môn của sự kiện, không gian, thời gian và con người. Kỹ năng
quan trọng khi học lịch sử là phân tích, đánh giá. Điều này chỉ có thể hình thành
nếu học sinh biết cách tự học.
Là một giáo viên giảng dạy lịch sử ở trường THPT Như Xuân 2, tôi luôn
trăn trở trong mỗi tiết dạy, nhưng không phải bài học nào, tiết học nào cũng đem
lại hiệu quả theo ý muốn, đặc biệt là đối với những phần nhiều dung lượng kiến
thức cần có sự kết hợp đa phương pháp giảng dạy. Tôi nhận thấy việc sử dụng
phương pháp hướng dẫn học sinh tự học ở nhà trong môn Lịch sử là rất cần
thiết, giải quyết được những vấn đề đã nêu.
Xuất phát từ thực tế trên, nắm bắt yêu cầu đổi mới phương pháp nhằm nâng
cao hiệu quả, chất lượng môn học và phát huy tính tích cực chủ động của học
sinh, tôi mạnh dạn chọn đề tài nghiên cứu: “ Nâng cao kết quả học tập môn

với tự giác. Nó bảo đảm cho sự định hình tính độc lập trong học tập môn lịch sử
nói riêng các môn học nói chung.
Với những lí do nêu trên có thể nhận thấy, nếu xây dựng được phương pháp
tự học trong môn lịch sử, đặc biệt là sự tự giác, ý chí tích cực chủ động sáng tạo
sẽ khơi dậy năng lực tiềm tàng, tạo ra động lực nội sinh to lớn cho người học
2.2 Thực trạng vấn đề
Đối với giáo viên:
Mặc dù nhận thức được sự cần thiết của phương pháp tự học nhưng giáo
viên ở đơn vị rất ít khi sử dụng phương pháp này hoặc có sử dụng nhưng không
hướng dẫn chi tiết nên phương pháp tự học chưa thực sự có hiệu quả .

2


Đối với học sinh:
Phần lớn các em rất ngại học lịch sử vì nhiều số liệu lịch sử, không biết
vận dụng so sánh sự kiện và hiện tượng lịch sử, không có khả năng sử dụng khái
niệm lịch sử trong bài học cũng như trong thực tiễn, kỹ năng thực hành bài tập
lịch sử rất kém...
Thực trạng trên đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu các phương pháp hướng
dẫn học sinh tự học môn Lịch sử ở trường THPT Như Xuân 2, giúp giáo viên có
nhận thức đầy đủ, sử dụng nhiều hình thức, biện pháp khi thực hiện công việc
này để giờ học đạt hiệu quả cao hơn. Đặc biệt, tôi mong muốn rèn cho học sinh
khối 12 phương pháp tự học để nâng cao hiệu quả giảng dạy lịch sử trong từng
tiết học, để khơi gợi niềm ham mê lịch sử cho học sinh, giúp học sinh hiểu được
bức tranh quá khứ thật chân thực và sinh động. Và nguồn nhân lực này có khả
năng “làm việc, làm người, cùng chung sống”...
Với cơ sở lí luận và thực tiễn nêu trên, tôi thấy rằng nghiên cứu phương
pháp hướng dẫn học sinh tự học môn Lịch sử ở trường THPT Như Xuân 2 là cần
thiết, tạo ra môi trường học tập sinh động, hứng thú hơn cho các em

Thứ hai, việc hướng dẫn học sinh tự học và những vấn đề giáo viên yêu
cầu học sinh tìm hiểu phải phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh, đồng
thời phải đảm bảo kiến thức cơ bản trong thời gian quy định.
Trong một bài học lịch sử có rất nhiều kiến thức nên khi hướng dẫn, giáo
viên không thể yêu cầu cho học sinh làm hết tất cả các nội dung mà phải căn cứ
vào từng chương, bài, mục cụ thể. Cần có sự định hướng cho phù hợp với mục
tiêu, nội dung bài học, tránh ôm đồm, “giao khoán” dẫn đến tình trạng quá tải,
làm hạn chế tác dụng của việc tự học, không phát huy được tính tích cực, sáng
tạo của học sinh.
Đặc biệt, khi hướng dẫn tự học trong phần “Lịch sử Việt Nam từ 1919 đến
1930” - lớp 12 THPT, giáo viên cần chú ý đến đặc điểm tâm lý, lứa tuổi học
sinh, tùy từng đối tượng cụ thể mà có cách sử dụng sao cho hiệu quả. Làm được
điều đó, nghĩa là chúng ta đã đảm bảo tính vừa sức trong dạy học. Và suy cho
cùng, đổi mới việc dạy học nhằm mục đích cuối cùng là để nâng cao chất lượng
dạy học bộ môn, nhưng “ Mọi cố gắng của thầy giáo, tất cả những ước nguyện
cao cả đều trở nên vô ích nếu ta làm một việc không vừa sức học sinh ”.
Ngoài ra, cần phải kết hợp giữa tính vừa sức với việc truyền thụ các kiến
thức cơ bản và đảm bảo đúng thời gian quy định của một tiết học.
Thứ ba, hướng dẫn tự học trong môn Lịch sử phải đảm bảo đặc trưng của
lịch sử.
Mỗi một môn học đều có những đặc trưng riêng không giống nhau, môn
Lịch sử cũng vậy. Đối tượng của môn Lịch sử là quá trình phát triển của xã hội
loài người từ xưa đến nay, Vì vậy, trong một giờ học lịch sử dù là tự học thì
cũng phải đảm bảo kiến thức trọng tâm, cơ bản để bài học có hiệu quả.
Thứ tư, ngoài việc hướng dẫn học sinh tự học ở nhà,giáo viên cần kết
hợp các hình thức, biện pháp dạy học khác nhau để đạt hiệu quả tối ưu. Việc
hướng dẫn học sinh tự học ở nhà trong môn Lịch sử ở trường THPT Như Xuân
2 là phương pháp cần thiết để phát huy tính tích cực, chủ động cho học sinh
trong học tập lịch sử và để sử dụng phương pháp đó đạt hiệu quả cao thì cần kết
hợp hài hòa với các hình thức, biện pháp dạy học khác như đồ dùng trực quan,

học ghi ngắn gọn, theo nội dung tiêu đề mà giáo viên yêu cầu.
Thứ tư: Trước giờ học các em có thể chia ra từng cặp để trao đổi, ôn luyện
và dò bài nhau. Trong giờ học phải tích cực thảo luận, trao đổi. Sau phần giáo
viên chốt kiến thức học sinh tự đối chiếu với phần ghi ở nhà, nếu có chỗ nào
chưa chính xác thì tự điều chỉnh bổ sung ở cột kế bên tương ứng, nếu còn thắc
mắc thì chủ động trao đổi với giáo viên và bạn bè để hiểu và nắm vững kiến
thức.
Thứ năm: Tự học ở nhà là nhiệm vụ chính của học sinh, tuy nhiên phải làm
thế nào để quá trình tự học của các em có hiệu quả điều đó phụ thuộc rất lớn vào
giáo viên. Giáo viên cần hướng dẫn cụ thể nội dung, yêu cầu học sinh trả lời câu
hỏi tìm hiểu kiến thức của bài học như nội dung chính, xác định trọng tâm, ý
nghĩa của sự kiện ... Sau khi chốt ý trên lớp, giáo viên cho học sinh nhắc lại và
đối chiếu với cột tự học ở nhà để các em bổ sung. Đồng thời giáo viên cần
hướng dẫn học sinh sử dụng triệt để sách giáo khoa bằng cách dùng viết chì
gạch chân những ý quan trọng trong sách giáo khoa, như thế sẽ giúp học sinh
tiết kiệm được thời gian trên lớp và có thể ôn tập dễ dàng trong các kì thi.
- Tổ chức thực hiện phương pháp hướng dẫn học sinh tự học ở nhà phần “
Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 đến 1930 ” –lớp 12 THPT.
Việc rèn luyện ý thức tự học và phát huy tính tích cực của học sinh không
phải là một phương pháp dễ dàng, nên để thực hiện tốt phương pháp này cần
phải có sự hợp tác từ hai phía giáo viên và học sinh, trong đó nhiệm vụ chính là
của học sinh nhưng vai trò định hướng của giáo viên là vô cùng quan trọng
nhằm giúp học sinh trong quá trình lĩnh hội kiến thức, nhất là đối với những bài
có kiến thức nền tảng cho nội dung toàn chương, toàn phần.
Ví dụ: Trong bài 12: “ Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919
đến 1925 ”:
Ở mục I. “ Những chuyển biến mới về kinh tế,chính trị,văn hóa,xã hội ở
Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất ”. Giáo viên cần hướng dẫn cho học

5

các ý : mục tiêu đấu tranh, hình thức đấu tranh, lực lượng, kết quả, ý nghĩa, tính
chất của các phong trào đấu tranh... Trong đó cần nhấn mạnh để học sinh thấy
sự xuất hiện của phong trào đấu tranh theo khuynh hướng mới – khuynh hướng
cách mạng vô sản - trong phong trào dân tộc dân chủ ở giai đoạn này.
Đối với bài 13: “ Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 19251930 ”
Đây là dạng bài cung cấp kiến thức mới với dung lượng lớn, và phức tạp với
nhiều tổ chức, khuynh hướng, phong trào cách mạng khác nhau...làm học sinh
rối và khó phân biệt. Chẳng hạn ba tổ chức cách mạng với ba tổ chức cộng sản;
khuynh hướng cách mạng tư sản với khuynh hướng cách mạng vô sản; phong
trào yêu nước với phong trào công nhân. Do đó học sinh rất cần được hướng để
nắm bắt vấn đề một cách thấu đáo và tránh sự nhầm lẫn. Mặt khác thực tiễn của
cuộc đấu tranh trong phong trào dân tộc dân chủ giai đoạn này là sự thử thách
nghiêm khắc, sự sàng lọc cặn kẽ để lựa chọn sứ mệnh lịch sử giữa các tổ chức,
khuynh hướng cách mạng đó đối với dân tộc. Cuối cùng thì Đảng Cộng Sản Việt

6


Nam do Nguyễn Ái Quốc sáng lập qua quá trình sàng lọc nghiêm khắc đã được
lịch sử chọn lựa giữ ngọn cờ tiên phong duy nhât, đảm nhận sứ mệnh lãnh đạo
phong trào giải phóng dân tộc. Để thấu đáo hết nội dung này thì chỉ với thời gian
trên lớp thôi rất khó có thể giúp học sinh nắm vững được vấn đề. Giáo viên cần
vận dụng tốt các phương pháp, trong đó phương pháp tự học ở nhà là hết sức
cần thiết giúp học sinh vững vàng tiếp thu kiến thức.
Ví dụ ở mục I. “ Sự ra đời và hoạt động của các tổ chức cách mạng ”. Theo
chương trình giảm tải phần I.2 Tân Việt Cách mạng Đảng và I.3 Việt Nam Quốc
Dân Đảng chỉ yêu cầu đọc thêm, nhưng giáo viên cũng cần yêu cầu học sinh tìm
hiểu về sự ra đời, thành phần, khuynh hướng và hoạt động của nó để có thể so
sánh với Hội Việt Nam Cách Mạng Thanh niên, qua đó giúp HS hiểu rằng, tại
sao trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể lúc đó, chỉ có Hội Việt Nam Cách Mạng

là thiết thực, khả thi, đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng học tập môn

7


lịch sử của học sinh trường THPT Như Xuân 2; Xác định mức độ phù hợp, hiệu
quả và tính khả thi của việc hướng dẫn học sinh tự học trong phần “ Lịch sử Việt
Nam từ năm 1919 đến năm 1930 ” – lớp 12 THPT ở trường THPT Như Xuân 2;
Khẳng định được tính khoa học và hiệu quả của đề tài về phát triển năng lực tư
duy, sáng tạo cho học sinh THPT Như Xuân 2.
- Nội dung thực nghiệm
- Điều tra và phân tích kết quả điều tra về đặc điểm của học sinh lớp 12
của trường THPT Như Xuân 2.
- Thiết kế 1 giáo án có sử dụng các biện pháp hướng dẫn học sinh tự học
trong phần “ Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930 ” –lớp 12 THPT.
- Xây dựng đề kiểm tra và đáp án cho lớp đối chứng và lớp thực nghiệm.
- Đánh giá sự phù hợp về nội dung, mức độ của đề kiểm tra trong giảng
dạy.
- Đánh giá về hiệu quả của biện pháp hướng dẫn học sinh tự học trong
phần “ Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930” – lớp 12 THPT theo
phương pháp dạy học tích cực.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Xây dựng nội dung và kế hoạch thực nghiệm.
- Tiến hành thực nghiệm theo nội dung và kế hoạch đã định.
- Thu thập thông tin và xử lí số liệu thực nghiệm.
- Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm.
- Tổ chức thực nghiệm
+ Đối tượng và phạm vi thực nghiệm
Tên trường


35

Giỏi
SL
25
05

%
71,4
14,2

Khá
SL
10
20

%
28,6
57,2

TB
SL
0
10

Yếu
%
0
28,6


+ Rèn luyện kĩ năng tư duy độc lập, tìm tòi sáng tạo của học sinh.
+ Nâng cao năng lực sư phạm và uy tín trước học sinh của giáo viên, tạo
hứng thú học tập cho các em, từ đó các em hiểu chính xác, sâu sắc các sự kiện,
hiện tương lịch sử đang học, khơi dậy trong tâm hồn các em những xúc cảm lịch
sử, đó là cơ sở để giáo dục tình cảm, đạo đức, bồi dưỡng thái độ yêu ghét đúng
đắn, có tác dụng giáo dục thế giới quan, nhân sinh quan cách mạng cho các em.
+ Có thể áp dụng cho các môn khoa học khác như: Vật lí, Văn học, Địa
lý, Giáo dục công dân...
3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
Kết Luận:
Qua nhiều năm tham gia giảng dạy, Tôi nhận thấy rằng để nâng cao hiệu
quả dạy học môn lịch sử cần chú ý những vấn đề sau:
- Phải nắm chắc nội dung toàn bộ khoá trình, phân loại theo từng giai
đoạn, chủ đề, vấn đề.
- Khi soạn bài cần xác định chính xác nội dung, trọng tâm, trọng điểm của
từng tiết, từng bài để phân bố thời gian hợp lí, sử dụng hiệu quả, sáng tạo, linh
hoạt các phương pháp và phương tiện trực quan, trong đó có biện pháp hướng
dẫn học sinh tự học trong phần “ Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930”
–lớp 12 THPT.
- Giáo viên phải thực sự đầu tư thời gian, tâm huyết cho việc thiết kế bài
dạy và chú ý tới biện pháp hướng dẫn học sinh tự học nhất là trong giai đoạn

9


bùng nổ của công nghệ thông tin, nếu phương pháp giảng dạy của thầy cứng
nhắc, máy móc, nhàm chán sẽ không gây được hứng thú học tập cho học sinh,
giáo viên sẽ không đạt được mục tiêu giáo dục.
- Hướng dẫn học sinh tự học có ý nghĩa quan trọng sẽ đem lại hiệu quả
cao về các mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển cho học sinh. Ngoài ra nó còn

Bình, Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử lớp 11 THPT,
NXB Đại học sư phạm, 2012.
3. Th.S Trương Ngọc Thơi, Bồi dưỡng học sinh giỏi lịch sử 10, NXB Đại học
quốc gia Hà Nội, 2012.
4. Th.S Trương Ngọc Thơi, Bồi dưỡng học sinh giỏi lịch sử 11, NXB Đại học
quốc gia Hà Nội, 2012.
5. Trang Website: Google
6. Thư viện bài giảng điện tử Violet
7. Sách giáo khoa Lịch sử 12- NXB Giáo dục, 2008

11