TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT HƯNG YÊN
KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC

ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG
(Tài liệu lưu hành nội bộ)
HỌC PHẦN: THỰC TẬP KHUNG GẦM Ô TÔ
CHUYÊN NGÀNH: CƠ ĐIỆN TỬ Ô TÔ VÀ XE CHUYÊN DỤNG
TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO: ĐẠI HỌC

Hưng Yên 2015
1


Phần I: tín chỉ 1
Bài 1:

1.1. Thực tập lY hợp ma sát

1.1.1. Trình tự tháo bộ ly hợp.
* Chú ý:Tr-ớc khi tháo chúng ta cần phải :
- Vệ sinh sạch sẽ các cụm chi tiết có liên quan đến bộ ly hợp.
- Chuẩn bị các dụng cụ tháo bộ ly hợp đầy đủ.
1.1.1.1. Tháo đẫn động điều khiển ly hợp.
- Tháo xy lanh chính đên xy lanh lực.
1.1.1.2. Tháo trục các đăng và hộp số ra khỏi xe.
1.1.1.3. Tháo bộ ly hợp ra khỏi động cơ.
1.1.1.4. Tháo cụm đĩa ép ra khỏi động cơ.
* Chú ý :
+Dấu của vỏ ly hợp với bánh đà.
+ Dấu vị trí lắp ghép, chiều lắp ghép của các cụm chi tiết.
Hình 1

với loại ly hợp đơn thì đầu (phía dài) của moay ơ tấm ma
sát
quay ra ngoài, loại kép thì đầu dài tấm trong quay vào
trong và
đầu dài tấm ngoài quay ra ngoài. (Hình 4):
- Khi lắp phải dùng trục của hộp số hoặc dụng cụ dẫn

Hình 4

h-ớng (định tâm) khi bắt chặt mới rút trục ra.
-Lắp các bu lông của bàn ép phải gá đều rồi
mới bắt
chặt, làm nhiều lần cho cân.
1.1.2. 1. Lắp vòng bi đỡ .
- Bôi mỡ vào ổ bi và ổ đỡ .
- Đ-a vòng bi vào vị trí trong bánh đà .
- Sử dụng trục bậc một đầu đ-a vào vòng bi một đầu

Hình 5:

dùng búa gõ nhẹ đến khi nào vòng bi vào hết là đ-ợc.
(Hình 5):
* Chú ý : Dùng trục bậc và búa nhựa, khi
lắp cần phải cho đồng tâm lực búa, gõ nhẹ và
đều.
1.1.2.2. Lắp cụm đĩa ép và đĩa ma sát:
- Dùng đầu trục sơ cấp hoặc dụng cụ dẫn h-ớng
đ-a đĩa ma sát vào mặt bánh đà, đ-a vỏ ly hợp
vào vị trí


- Lắp trục cao su chắn bụi.
* Chú ý: Chiều lắp ghép của vòng bi tỳ.
1.1.2.4. Lắp hộp số :
- Đ-a hộp số vào vị trí lắp ghép với động
cơ , dùng
cờ lê lực xiết đều đai ốc bắt vỏ hộp số với thân
động
cơ và giá đỡ.

Hình 9

* Chú ý: Xiết đúng cân lực.
1.1.2.5. Lắp xy lanh chính đến xy lanh lực.
- Lắp cụm xy lanh chính vào giá đỡ.
- Lắp thanh đẩy vào bàn đạp ly hợp, dùng chốt để cố
định.
4


- Lắp ống dẫn dầu từ xy lanh chính đến xy
lanh lực .
* Chú ý:
- Khi lắp phải xiết đủ lực ở đai ốc và bu lông. Dùng
clê để xiết.
1.1.2.6. Lắp trục các đăng .
*chú ý :
- Dấu lắp ghép giữa trục các đăng với hộp số
- Dùng clê chòong 14 xiết từ từ đều, sau đó mới xiết
chặt.
- Dùng clê lực để xiết cho đủ lực.

Biện pháp khắc phục
Điều chỉnh hành trình tự
do của bàn đạp.
Sửa chữa xilanh chính.
Sửa chữa bầu trợ lực.
Sửa chữa xilanh công tác.
Sửa chữa hoặc thay mới.

5


Tấm ép ly hợp hỏng.
Hộp số nhảy
số.

Ly hợp bị
tr-ợt.

Ly hợp rung
giật.

Ly hợp cắt
không
dứt
khoát.
Ly hợp có
tiếng ồn.

Bạc dẫn h-ớng bị hỏng
(Ngoài các h- hỏng của hộp số )

Kiểm tra sửa chữa.
Xả khí cho hệ thống.
Sửa chữa xilanh trợ lực.
Sửa chữa xilanh công tác.
Sửa chữa nếu có thể.
Thay mới.
Thay mới.
Sửa chữa.

Các công tác kiểm tra và điều chỉnh chung.
Kiểm tra chiều cao bàn đạp ly
hợp.
Chú ý: Các thông số đ-ợc ghi sau đây của
xe ôtô Land cruiser các đời FJ80, HZJ80
và HDJ80. Các thông số chuẩn để kiểm
tra - sửa chữa cần tra trong sổ tay sửa
chữa bảo d-ỡng ( STSC - BD ) theo xe.
Chiều cao bàn đạp ly hợp cho xe này là
1. Độ cao bàn đạp. 2.Hành trình
tự do của bàn đạp. 3.Hành trình
làm việc. 4.Vị trí điều chỉnh
độ cao bàn đạp. 5.Vị trí điều
chỉnh hành trình tự do của bàn
đạp.

Hình 10: Điều chỉnh bàn đạp li
hợp.
173mm.
Nếu cần thiết điều chỉnh chiều cao bàn đạp nh- sau:


- Không ấn bàn đạp ly hợp xuống,
gạt cần chọn số vào vị trí số lùi một cách
từ từ cho đến khi bánh răng vào tiếp xúc
nhau ( Th-ờng có tiếng động đặc tr-ng ).
- Từ từ nhả bàn đạp ly hợp và kiểm
tra khoảng cách từ điểm mà các răng bắt
đầu ăn khớp ( Không còn cảm thấy sự va
Hình 12: Kiểm tra độ kín bầu
chạm) đến vị trí cuối cùng hành trình.
- Khoảng cách tiêu chuẩn là 25mm trợ lực.
hoặc hơn.
Nếu khoảng cách tiêu chuẩn không đạt, thực hiện theo các b-ớc sau đây:
- Kiểm tra chiều cao của bàn đạp.

7


- Kiểm tra khoảng tác động của cần đẩy và hành trình tự do của bàn
đạp.
- Xả khí cho hệ thống.
- Kiểm tra vỏ và đĩa ly hợp.
Vận hành và chẩn đoán bộ trợ lực ly hợp.
Chú ý: Nếu cơ cấu đòn mở sai lệch hoặc thiếu
van chân không thì phải sửa chữa tr-ớc khi thử.
Kiểm tra sự vận hành của bầu trợ lực:
- Với động cơ đang dừng, đẩy bàn đạp ly
hợp xuống vài lần, sau đó giữ bàn đạp ở vị trí
giữa, khởi động động cơ và xác nhận rằng bàn
đạp ly hợp hạ xuống không đáng kể.
Kiểm tra độ kín của bầu trợ lực chân không

Đạp bàn đạp ly hợp vài lần và giữ nguyên ở vị trí thấp nhất ( Đổ thêm
dầu nếu cần).
Nới vít xả khí cho dầu và khí xả ra ngoài; Xiết vít lại.
Nhấc chân khỏi bàn đạp ly hợp; Đạp lại và
xả cứ nh- vậy đến khi chỉ còn dầu phun ra là đạt.
1.1.3.2 Kiểm tra các bộ phận trong hệ thống.
Kiểm tra hoạt động của van trợ lực chân
không.
Không khí đ-ợc đi qua van từ phía đầu van lắp
thông với khí trời ( khi hoạt động) đến phía lắp
Hình 15: Kiểm tra độ sâu
với bầu trợ lực.
đinh tán đĩa ma sát.
Kiểm tra xilanh tổng côn và xilanh công
tác.
- Tháo - quan sát vết cào x-ớc, tróc dỗ, ô xy
hóaNếu nhẹ thì dùng giấy nhám mịn đánh
bóng dùng lại, ng-ợc lại thì thay mới. Cuppen bị
mòn hỏng, chảy dầu, lọt khí thì phải thay
Hình 16: Kiểm tra độ đảo
mới.
- Dùng panme, th-ớc cặp kiểm tra độ mòn - đĩa ma sát.
thay mới nếu độ hở quá lớn.
Bộ phận ly hợp.
Kiểm tra đĩa ma sát.
- Độ sâu đinh tán phải nằm trong giới hạn cho phép. ( Theo STSC - BD của
từng xe). Nếu mòn nhiều, nhô đinh tán phải
thay mới.
- Kiểm tra bề mặt làm việc của đĩa
ma sát, nếu mòn ít hoặc dính dầu mỡ thì

Kiểm tra vòng bi tỳ, nếu không quay trơn
đều thì thay mới.
Bảo d-ỡng đầu đòn mở: Bôi mỡ bôi trơn,
kiểm tra độ mòn đầu đòn mở. Nếu không Hình 20: Định tâm bằng trục
đạt yêu cầu kỹ thuật phải thay mới.
dẫn h-ớng khi lắp ráp li hợp
Lắp ráp và điều chỉnh: L-u ý: Tr-ớc khi
lắp ráp phải rửa sạch bằng xăng và để cho khô ráo mới lắp.
Lắp đúng dấu lắp ghép trên đĩa ép vỏ li hợp. Chiều của tấm ma sát phải
đ-ợc xác định chính xác, th-ờng với loại li hợp đơn thì đầu của moay ơ tấm ma
sát quay ra ngoài ( Phía dài). Với loại kép thì đầu dài tấm trong quay vào
trong, đầu dài tấm ngoài quay ra ngoài.. Khi lắp phải định tâm tấm ma sát
bằng cách dùng đầu trục hộp số dẫn h-ớng cho moay ơ tấm ma sát, rút trục ra khi
đã bắt chặt.

10


Bài 2 :

1.2. thực tập hộp số cơ khí

1.2.1. Trình tự Tháo, lắp, Kiểm tra và sửa chữa-điều chỉnh hộp số cơ khí
2, 3 trục và hộp số phụ.
Tr-ớc khi tháo rời hộp số ta cần tháo các cụm chi tiết có liên quan.
- Kích xe lên và đỡ hộp số bằng các thanh rằng cứng, xả dầu ra khỏi hộp số.
- Tháo các bu lông khoá mặt bích phía sau của trục truyền động sau đó rút
trục truyền động ra khỏi hộp số (các đăng).
- Tháo công tơ mét và các dây công tắc đèn báo số lùi khỏi hộp số.
- Tháo giảm thanh khỏi giá đỡ của nó (ở sát hộp số).


B.2. Tháo chốt định vị càng mở.
- Dùng tông, búa để tháo. Tránh làm biến
dạng chốt và các chi tiết khác.(Hình 22):
B.3. Tháo đai ốc hãm.
- Dùng tông, (đục) và búa để đục vòng
hãm của đai ốc hãm ở trục thứ cấp ra..(Hình
23):
Tránh làm biến dạng các chi tiết.
- Dùng tông,(đục) và búa để dục vòng hãm của
Hình 23:
đai ốc hãm ở trục sơ cấp ra. (Hình 24):
Tránh làm biến dạng các chi tiết.
- Khoá trục sơ cấp lại rồi tháo đai ốc hãm trên
trục thứ cấp ra.
Dùng dụng cụ chuyên dùng để giữ trục
thứ cấp.
Hình 24:

B.4. Tháo bộ đồng tốc và bánh răng số 5.
- Tháo vành đồng tốc trên, tháo càng cua và
khớp đồng tốc ra.
- Tháo vành đồng tốc d-ới, bánh răng số 5 và
ống lót trên trục thứ cấp ra.
(Hình 26).
Hình 26:
12


B.5. Tháo cụm khoá thanh tr-ợt.

Tránh làm biến dạng các chi tiết của hộp số.
Dùng tông và búa để thực hiện. (Hình
31):

- Tháo thanh tr-ợt ra.(Hình 32):

Hình 31:

* Chú ý: Để riêng các chi tiết đã tháo ra,
tránh nhầm lẫn giữa các chi tiết với nhau.

- Tháo cụm bánh răng trục thứ cấp và cụm trục
bánh răng trục sơ cấp ra.(Hình 33):

Hình 32:

* Chú ý: Tránh làm sứt mẻ các bánh răng. Khi
tháo rời các cụm bánh răng thì nên để riêng tránh
nhầm lẫn các bánh răng với nhau, các bộ đồng tốc
của các số với nhau.

B.9. Tháo cụm trục bị động ra.

Hình 33:

(Hình 34):
Tránh làm sứt mẻ các bánh răng.
14



việc. Nếu làm việc d-ới gầm xe thì phải treo xe chắc chắn, tuyệt đối không
khởi động động cơ để đảm bảo an toàn).
1.2.3.2. Kiểm tra hộp số
Khi có vấn đề hỏng hóc của hộp số, kiểm tra xác định h- hỏng của nó, từ đó tìm
biện pháp sửa chữa điều chỉnh. Tiến hành kiểm tra các h- hỏng chủ yếu sau:
Hộp số bị rò rỉ dầu bôi trơn:
Kiểm tra các vị trí bắt bu lông, đệm làm kín, phớt chắn, các bộ phận
bao kínnếu bị hư hỏng sẽ gây rò rỉ dầu, kiểm tra mức dầu trong hộp số (
Mức dầu quá cao cũng gây rò dầu ), kiểm tra các lỗ thông hơi, bề mặt vỏ hộp số
xem có bị tắc hay nứt rịa khôngKhi phát hiện sự cố tìm biện pháp hợp lý
khắc phục ngay. L-u ý rằng bộ phận che kín bị rò dầu thì luôn phải kiểm tra
các bạc đỡ ở đầu trục và ống lót (vì độ dơ tạo ra của các ổ đỡ làm đảo trục gây
mòn hỏng bộ phận che kín). Có thể thay một số phớt cao su, ví dụ ở đuôi sau vỏ
hộp số, mà không cần tháo hộp số xuống.
Kiểm tra hoạt động của hộp số khi có tải và khi không có tải. Các h- hỏng
th-ờng gặp là:
Bánh răng bị kêu khi sang số: Khi có
tiếng rít hoặc tiếng kêu lúc sang số th-ờng do sự
điều chỉnh bộ phận điều khiển hộp số không
đúng hoặc quá mòn, cũng có thể do ly hợp bị
tr-ợt. Lúc đó tiếng kêu phát ra ở bộ đồng tốc của
hộp số. Các lý do khác nh- mòn hỏng của các răng
ăn khớp, các thanh tr-ợt hay càng sang số, vòng Hình 36: Kiểm tra độ dơ
bi cũng làm cho sự vào khớp của các răng khó của bánh răng.
khăn gây tiếng kêu.
Những tiếng động bất th-ờng của hộp số: Kiểm tra sự bôi trơn của hộp
số: Mức dầu thấp hoặc dầu quá bẩn. Những ng-ời có kinh nghiệm có thể phát
hiện vị trí phát ra tiếng kêu và xác định đ-ợc nguyên nhân của nó.
Hiện t-ợng khó chuyển số: Kiểm tra bộ điều khiển xem sự hoạt động
có tốt không, kiểm tra sự làm việc của ly hợp có bình th-ờng không. Nếu h- hỏng

- Kiểm tra khe hở vòng đồng tốc sau và đầu
răng thẳng cuối . Khe hở tiêu chuẩn theo STSC BD, của xe Toyota Land cruiser Station wagon
cho các hộp số H140F, H150F và H151F là 0.8 ữ
1.6 mm, khe hở nhỏ nhất cho các hộp số này là
0.6 mm.
- Kiểm tra độ bám của bề mặt côn và vòng
đồng tốc.
Trục thứ cấp của hộp số:
Kiểm tra khe hở dọc trục của các bánh
răng. Tra trong STSC - BD để lấy thông số
chuẩn, với các hộp số H140F, H150F và H151F
của xe Toyota Land cruiser Station wagon có các
thông số nh- sau:

Hình 38: Kiểm tra độ
cong trục số.

Hình 39: Kiểm tra khe hở
l-ng bánh răng số.

17


- Khe hở tiêu chuẩn: Số 1 và số 3: 0.1 ữ 0.45 mm
- Số 2 và số 5: 0.1 ữ 0.35 mm
- Khe hở lớn nhất cho phép: Số 1 và số 3: 0.45 mm
- Số 2 và số 5: 0.35 mm
Kiểm tra khe hở dầu giữa các bánh răng: Sử dụng đồng hồ so để đo.
Tiêu chuẩn là: Số 1 và số 3: 0.02 ữ 0.073
Số 2 và số 5: 0.015 ữ 0.068 mm

- Tiêu chuẩn: 35.957 ữ 35.970 mm
càng cua và vành đồng tốc.
- Lớn nhất cho phép: 35.970 mm
Các thông số nhận đ-ợc làm cơ sở cho việc sửa chữa hoặc thay thế. Thông
th-ờng khi các bộ phận đ-ợc kiểm tra ở trên bị mòn quá mức quy định đều phải
thay mới đồng bộ. Trong tr-ờng hợp khác có thể gia công cơ khí để sử dụng lại.
18


Cơ cấu hãm số: Các lò xo giảm đàn tính, các viên bi, chốt hãm bị mòn nhiều
thì thay mới, có thể tăng căn đệm cho lò xo trong tr-ờng hợp không tìm đ-ợc lò xo
mới.

Bài 3 :

1.3. thực tập hộp số phụ và hộp phân phối

1.3.1. H- hỏng, nguyên nhân, hậu quả
1.3.1.1. Gài số khó khăn
a) Hiện t-ợng
Khi ng-ời lái điều khiển cần gài hộp số phụ, hộp phân phối, cảm thấy
nặng hơn bình th-ờng và có tiếng kêu.
b) Nguyên nhân
- Càng sang số và trục tr-ợt mòn, cong.
- Khớp gài mòn, kẹt hoặc các vòng đệm, phanh hãm các bánh răng mòn,
gãy.
- Các ổ bi mòn.
1.3.1.2. Phải tự nhảy số.
a) Hiện t-ợng
Khi ng-ời lái không điều khiển cần gài hộp số phụ, hộp phân phối,

A. Nội dung bảo d-ỡng hộp số phụ, hộp phân phối
B1. Làm sạch bên ngoài và xả dầu bôi trơn.
B 2. Tháo rời các chi tiết, bộ phận và làm sạch.
B3. Kiểm tra h- hỏng chi tiết.
B4. Thay thế chi tiết theo định kỳ (joăng, đệm, lò xo hãm, bi hãm, các ổ
bi)
B5. Lắp các chi tiết và bộ phận.
B6. Thay dầu bôi trơn.
B7. Kiểm tra và điều chỉnh.
B. Kiểm tra hộp số phụ, hộp phân phối
B1. Kiểm tra khi gài hộp số phụ, hộp phân phối
Điều khiển cần gài phải nhẹ nhàng và êm.
- Kiểm tra: điều khiển cần gài hộp số phụ, hộp phân phối vào đủ các cầu
chủ động khi động cơ ch-a hoạt và khi động cơ hoạt động. Nếu khi gài cầu
khó, bị kẹt, có tiếng kêu khác hoặc hộp phân phối làm việc không êm, có tiếng
kêu cần phaỉ kiểm tra và sửa chữa kịp thời.
B2. Kiểm tra bên ngoài hộp số phụ, hộp phân phối
- Kiểm tra: dùng kính phóng đại để quan sát các vết nứt bên ngoài vỏ và
nắp hộp số phụ, hộp phân phối.
C. Quy trình tháo hộp số phụ, hộp phân phối trên xe ô tô
20


B1. Làm sạch bên ngoài cụm hộp số phụ, hộp phân phối
- Chèn các lốp xe chắc chắn và kéo hãm phanh tay.
- Dùng bơm n-ớc áp suất cao và phun n-ớc rửa sạch các cặn bẩn bên ngoài
gầm ô tô.
- Dùng bơm hơi và thổi khí nén làm sạch cặn bẩn và n-ớc bám bên ngoài
cụm hộp số phụ, hộp phân phối.
B2. Tháo truyền động các đăng

- Thay dầu đúng loại và tra mỡ bôi trơn các chi tiết: ổ bi, các lỗ chốt.
- Thay thế các chi tiết theo định kỳ bảo d-ỡng.
- Lắp đúng vị trí vòng đệm của các bánh răng.
- Điều khiển cần sang số đủ các vị trí và nhẹ nhàng.
1.3.3. Bảo d-ỡng hộp số phụ, hộp phân phối
B1. Chuẩn bị dụng cụ và nơi làm việc
- Bộ dụng cụ tay nghề tháo lắp hộp số phụ, hộp phân phối.
- Khay, cảo các loại.
B2. Làm sạch bên ngoài cụm hộp số phụ, hộp phân phối
- Dầu rửa, bàn chải và giẻ lau.
B3. Xả dầu bôi trơn
- Thùng chứa dầu.
B4. Tháo rời hộp phân phối
- Bộ dụng cụ tay nghề tháo hộp số phụ, hộp phân phối.
- Tháo các bu lông hãm nắp.
- Tháo các trục và bánh răng.
- Tháo rời các chi tiết của các trục và bánh răng.
B5. Làm sạch, kiểm tra chi tiết
- Làm sạch các chi tiết.
- Kiểm tra chi tiết.
B6. Lắp các chi tiết
- Thay các chi tiết theo định kỳ (ổ bi và đệm).
B7. Thay dầu bôi trơn
- Thay đúng loại dầu quy định.
B8. Kiểm tra tổng hợp và vệ sinh công nghiệp
Các chú ý
22


- Kê kích và chèn lốp xe an toàn.

a) H- hỏng và kiểm tra
23


- H- hỏng: nứt, gãy, mòn bề mặt răng, mòn vành răng đồng tốc và đệm bánh
răng.
- Kiểm tra: dùng th-ớc cặp, pan me, đồng hồ so để đo độ mòn của các
bánh răng và dùng kính phóng đại để kiểm tra các vết nứt.
b.) Sửa chữa
- Bánh răng bị mòn suốt chiều dài răng, mặt đầu bị x-ớc, sứt mẻ phải
đ-ợc thay mới.
- Bánh răng bị nứt nhẹ về phía chân răng có thể phục hồi bằng hàn đắp
sau đó sửa nguội bằng đá mài đạt hình dạng ban đầu.
1.3.4.4. Cơ cấu điều khiển hộp số phụ, hộp phân phối
a) H- hỏng và kiểm tra
- H- hỏng: cần điều khiển, trục tr-ợt, càng gài, khớp gài và các khoá hãm
bị nứt, cong, mòn.
- Kiểm tra: dùng kính phóng đại để kiểm tra các vết nứt, dùng căn lá,
đồng hồ so để kiểm tra độ mòn, cong của các càng gài, khớp gài và trục tr-ợt.
Sau đó so với tiêu chuẩn kỹ thuật để sửa chữa.
b) Sửa chữa
- Cần điều khiển, các trục tr-ợt và càng gài cầu bị cong, vênh có thể nắn
lại hết cong, bị mòn tiến hành hàn đắp sau đó gia công đến kích th-ớc ban
đầu.
- Các chi tiết khoá hãm và khớp gài mòn hỏng đều đ-ợc thay mới.
- Bánh răng bị nứt nhẹ về phía chân răng có thể phục hồi bằng hàn đắp
sau đó sửa nguội bằng đá mài đạt hình dạng ban đầu.
- Cần điều khiển, các trục tr-ợt và càng sang số bị cong, vênh có thể nắn
lại hết cong, bị mòn tiến hành hàn đắp sau đó gia công đến kích th-ớc ban
đầu.

chính.
(Hình 45)
- Dùng clê nới lỏng đều các đai ốc ra.
*Chú ý:
- Kiểm tra xem có dấu lắp gép hay không(nếu ch-a

Hình 45

có thì ta đánh dấu vào).
25