CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số: …………………………………………………
1. Tên sáng kiến: Một số biện pháp dạy cho học sinh lớp 4, 5 học tốt bài
tập đọc nhạc
2. Lĩnh vực áp dụng: Giáo dục tiểu học
3. Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1. Tình trạng giải pháp đã biết
Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ trong nhà
trường phổ thông, đặc biệt là ở bậc tiểu học, thông qua môn học này đã hình
thành cho các em những kiến thức ban đầu về ca hát, về kiến thức Âm nhạc, đặc
biệt là trang bị cho các em có một thế giới tinh thần thoải mái hơn, giúp các em
phát triển toàn diện hơn, từ đó giúp các em học tốt các môn học khác.
Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn, tôi nhận thấy
đại đa số các em rất thích ca hát nhưng lại ngán ngại tập đọc nhạc. Qua thực tế
giảng dạy từ những năm trước đây. Tôi nhận thấy rằng trước một bài tập đọc
nhạc, ghi chép nhạc, để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài
người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt, đơn
giản nhưng lại hiệu quả nhất, để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến
thức bài học.
a) Ưu điểm
- Học sinh nắm được vị trí nốt nhạc, hình nốt, tên nốt nhạc trên khuông nhạc;
- Học sinh thể hiện đúng cao độ, trường độ.
b) Khuyết điểm
- Học sinh hưa phân biệt những chỗ phải đọc ở tốc độ nhanh, tốc độ chậm,
chậm vừa, chỗ mạnh, chỗ nhẹ đúng với yêu cầu nội dung tác phẩm của bài tập
đọc nhạc.
- Còn một số lượng học sinh rất e dè, nhút nhát, không hứng thú học hát;


Những biện pháp chủ yếu:
2


a) Xây dựng phương pháp tập đọc nhạc
Ở lớp 3, học sinh mới làm quen với các kí hiệu ghi nhạc: khóa Son,
khuông nhạc, một số hình nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc, … đặc
biệt vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc rất quan trọng, nó quyết định cho việc
đọc nhạc của học sinh ở các lớp trên, vì vậy để cho dễ nhớ tôi đã cho học sinh
ghi nhớ bằng các câu văn như sau:
- Nốt Đô: ở dòng kẻ phụ dưới;
- Nốt Rê: sát dưới dòng kẻ thứ nhất;
- Nốt Mi: ở dòng kẻ thứ nhất;
- Nốt Pha: ở khe thứ nhất;
- Nốt Son: ở dòng kẻ thứ hai;
- Nốt La: ở khe thứ hai;
- Nốt Si: ở dòng kẻ thứ ba.
Ta thường xuyên ôn tập củng cố cho học sinh ghi nhớ vị trí các nốt nhạc
trên khuông nhạc bằng các câu văn này kết hợp sử dụng khuông nhạc bàn tay
trái để khắc sâu kiến thức cho học sinh.
Ở lớp 4, do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn tập đọc nhạc đặt
ra cho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản. Ở giai đoạn đầu tiếp cận với phân
môn này, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, về tiết tấu, người giáo
viên phải giúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các
nốt nhạc trên khuông trong phạm vi 1 quãng 8. Sau đó, các em được tiếp cận với
thang 5 âm: Đô - Rê - Mi – Son – La và tiến tới thang 7 âm: Đô - Rê - Mi – Pha
– Son La – Si.
Sang lớp 5, phân môn tập đọc nhạc cũng dựa trên cơ sở các kiến thức đã
học ở lớp 4 nhưng nâng cao hơn. Cả năm, các em được học 8 bài tập đọc nhạc
đều viết ở nhịp 2/4; 3/4 dựa trên cao độ của thang 5 âm: Đô, Rê, Mi, Son, La

em tự ghép lời, sau đó, giáo viên đàn giai điệu và hát mẫu lời ca để các em
nghe, so sánh. Giáo viên bắt nhịp, học sinh đọc lại nhạc và ghép lời ca. Giáo
viên đàn lại từng câu, sửa lỗi cho các em. Giai đoạn này đòi hỏi sự kết hợp
luyện tập nhịp nhàng giữa đọc nhạc, hát lời và gõ đệm nhạc cụ. Cuối cùng là
việc đánh giá, đây là giai đoạn động viên khích lệ các em học tập. Phải
4


thường xuyên động viên học sinh, việc động viên giúp cho các em chưa thể
hiện bài tập đọc nhạc tốt sẽ cố gắng học tập hơn.
b) Xây dựng phương pháp ghi chép nhạc
Ghi chép lại các bài nhạc đã học giúp các em nắm chắc vị trí các nốt trên
khuông cũng như nhớ các hình nốt, ký hiệu đã học. Nếu như tập đọc nhạc mang
nhiều tính chất trừu tượng vì nó còn phụ thuộc vào tai nghe của từng em thì ghi
chép nhạc mang tính cụ thể hơn, hiện thực hơn. Do vậy, việc hướng dẫn các em
ghi chép đơn giản và dễ thực hiện. Tuy nhiên, đơn giản không có nghĩa là không
quan trọng, ngược lại tập ghi chép nhạc là sự đúc kết giữa 2 phân môn tập hát và
tập đọc nhạc để khắc sâu kiến thức. Do đó đòi hỏi phải có sự chính xác tuyệt đối
từng vị trí nốt trên khuông nhạc, quan trọng hơn nữa là qua chép nhạc các em
phải nhớ được tên các nốt nhạc là gì, nằm ở vị trí nào, cách viết các hình nốt ra
sao, các hình nốt đó có ý nghĩa gì và phải thể hiện thế nào. Việc ghi chép nhạc
còn giúp các em ghi nhớ các ký hiệu khác về âm nhạc. Các kiến thức đó hổ trợ
cho việc tập đọc nhạc hoặc thực hiện các bài hát theo yêu cầu của tác giả như:
dấu luyến, dấu chấm dôi, dấu quay lại, dấu hồi đoạn, dấu lặng đen, lặng đơn,
ngắt câu, ...
Việc ghi chép nhạc là công việc đòi hỏi phải hướng dẫn các em thực hiện
một cách thường xuyên. Tuy nhiên không nhất thiết lúc nào cũng phải thực hiện
ngay tại lớp vì như thế sẽ mất rất nhiều thời gian. Ở lớp chỉ hướng dẫn các em
cách thực hiện việc ghi chép, nhận ra cách trình bày thế nào cho đúng, cho đẹp
còn việc ghi chép lại bài nên cho các em thực hiện ở nhà.

Em đọc nốt nhạc thật không khó gì
Nay đây ngón út tên mi
Ngón son đeo nhẫn, ngón xi ngay kề
Ngón trỏ tên gọi là rê
Ngón pha liền kề, anh cả bàn tay
Bàn tay, em lật , em xoay
Làm nhẩm một tí, thuộc ngay đấy mà…
+ Giáo viên đàn cao độ các nốt nhạc có trong bài tập đọc nhạc, học sinh
nghe và đọc theo (đọc cao độ từ thấp lên cao, từ cao xuống thấp hoặc đọc theo
cặp 2 nốt, trong phạm vi quãng 8 từ đô 1 – đô 2). Hoạt động này có thể thay cho
luyện thanh;

6


+ Quan trọng nhất là tập cao độ trên nền giai điệu của bài tập đọc nhạc để
các em dễ dàng bắt vào cao độ của bài tập đọc nhạc.
Luyện tập về trường độ (tiết tấu):
- Học sinh ở tiểu học, nếu kết hợp đọc cao độ và tiết tấu ngay cùng một
lúc, sẽ làm cho học sinh lúng túng, nhất là đối những học sinh không có năng
khiếu. Để học sinh tiếp thu một cách dễ dàng, giáo viên dạy luyện tập trường độ
riêng bằng cách gõ tiết tấu. Đọc không cũng sẽ gặp khó khăn, do vậy phải đọc
tiết tấu bằng âm, bằng các tiếng tượng thanh (rinh, tùng), đọc các âm với những
tên gần gũi với kí hiệu âm hơn: Nốt đen đọc là “đen”, nốt móc đơn đọc là
“đơn”, dấu lặng đọc là “lặng”, nốt trắng đọc là “trắng”;
- Đọc âm tiết tấu có ưu điểm là không ồn như gõ tay mà còn linh hoạt và
tiết kiệm được thời gian;
- Luyện tập tiết tấu dựa vào nội dung của từng bài tập đọc nhạc;
- Trong quá trình giảng dạy thực hành luyện tập tiết tấu, giáo viên cần vận
dụng các phương pháp dưới dạng trò chơi phù hợp với từng bài.

sinh đọc chuỗi âm thanh hòa với tiếng đàn, vừa gõ tiết tấu. Ghép các chuỗi âm
thanh để đọc cả bài tập đọc nhạc;
+ Học sinh hát lời: Giáo viên đàn giai điệu cả bài tập đọc nhạc để học sinh
tự hát lời (có thể nửa lớp đọc nhạc đồng thời nửa kia hát lời);
+ Đọc nhạc và gõ đệm: Học sinh đọc nhạc và hát lời bài tập đọc nhạc kết
hợp gõ đệm theo phách (đến đây không nên gõ theo tiết tấu mà chuyển sang gõ
phách, phách là đơn vị cơ bản của trường độ);
+ Củng cố, kiểm tra: Giáo viên chỉ định tổ, nhóm hoặc cá nhân tập đọc
nhạc, giáo viên hướng dẫn các em sửa những chỗ còn chưa đạt.
Đây là qui trình có độ mềm dẻo, trong thực tế dạy học chúng ta không
cần cứng nhắc. Giáo viên có thể xử lí linh hoạt khi dạy học. Nhằm phát triển khả
năng nghe, sự cảm thụ âm nhạc và năng khiếu âm nhạc cho học sinh, giáo viên
có thể sử dụng vài bài tập như: Đàn chuỗi âm thanh ngắn (từ 4 đến 5 nốt), học
sinh chú ý lắng nghe, nhận biết đó là câu nào rồi đọc nhạc cả câu, khuyến khích
học sinh nói lên cảm nhận của mình về giai điệu, lời ca của bài tập đọc nhạc
hoặc giáo viên yêu cầu các em tập đặt lời ca mới cho bài tập đọc nhạc .
* Ví dụ: Giáo viên đàn (đô - son - đô - son - pha) trong bài Tập đọc nhạc
số 3: Cùng bước đều - Nhạc và lời: Phạm Kim. Học sinh sẽ nhận ra chính là ca
8


từ: Cùng bước đều bước vui. qua đó các em tập đặt được lời ca mới cho 5 nốt
trên như: Nào hát cùng với nhau.
* Chú ý: Dạy tập đọc nhạc, học sinh tự lắng nghe tiếng đàn mẫu của giáo
viên để cảm âm, từ đó vận dụng để tập đọc nhạc, người giáo viên đừng bao giờ
dạy một cách truyền khẩu hát nốt nhạc ngoại trừ những học sinh không có năng
khiếu và đừng để các em đó đứng ngoài tiết học.
e) Giúp học sinh đọc nhạc, ghép lời ca đều giọng, diễn cảm, rõ lời
Nguyên nhân:
- Không tập trung lắng nghe khi giáo viên bắt giọng;


ngát

9


Hoa
nhÊt,

®ã

ngoan.

nµo

lµ

t¬i

th¾m

hoa

bÐ

Muốn khắc phục được bản thân phải tập chính xác từ đầu các câu nhạc đó.
Khi đọc nhạc, ghép lời ca tới chỗ đó bản thân đã đếm phách cho các em ngân đủ
(bằng những tiếng đếm, tuỳ theo tính chất, giá trị của phách ngân dài đó). Cần
tránh để các em hát sai rồi mới sửa sẽ rất khó khăn.
Làm sao để học sinh ghép lời ca diễn cảm và rõ lời:

ý đến các em là lưng không tựa vào phía sau, không ngồi ngã nghiêng, dựa dẫm
vào nhau, chân không bắt chéo, hai tay để ở hai đùi hoặc trên bàn một cách tự
nhiên, hay dùng để gõ vỗ nhịp cho tiếng hát.
Trong hai tư thế đứng hát và ngồi hát nên cho các em trong tư thế đứng
hát là hay nhất. Nhưng lưu ý một điều là không nên cho các em đứng lâu quá,
nếu không sẽ tạo sự mệt mỏi cho các em, gây ảnh hưởng đến chất lượng của tiết
học (linh động giữa tư thế đứng và ngồi, phân bố thời gian hợp lí).
g) Hướng dẫn học sinh cách gõ đệm theo nhịp
Gõ đệm theo nhịp 2/4:
Trước tiên giáo viên cho học sinh đọc lời ca và gõ đệm theo một lượt đến
hết bài. Sau khi đã quen giáo viên yêu cầu các em hát và gõ đệm theo lời ca. Thực
hiện như vậy sẽ tạo cho các em gõ tốt hơn, ít bị lỗi nhịp, phách.
Khi học sinh đã phân biệt được từng cách gõ với bài hát trên, để củng cố
kĩ năng gõ đệm giáo viên tổ chức trò chơi thi đua trong các nhóm. Bằng cách
giáo viên chia lớp thành 3 nhóm mỗi nhóm chịu trách nhiệm một cách gõ. Hát
theo kiểu nối tiếp đến câu hát nào ở nhóm đó sẽ có cách gõ riêng về nhịp, tiết
tấu hay phách. Nhằm tạo một không khí sôi động khi các em hát và tạo điều kiện
cho học sinh nắm vững giai điệu của bài hơn.
11


Gõ đệm theo nhịp 2:
X

X

X

X


x

x

x

Giáo viên yêu cầu học sinh nêu xong và thực hành gõ đệm bằng thanh
phách hoặc song loan. Trước tiên giáo viên cho học sinh đọc lời ca và gõ đệm
theo một lượt đến hết bài. Sau khi đã quen giáo viên yêu cầu các em hát và gõ
đệm theo giai điệu. Thực hiện như vậy sẽ tạo cho các em nắm chắc cách gõ và
gõ tốt hơn.
Khi học sinh đã phân biệt được từng cách gõ với bài hát trên, để củng cố
kĩ năng gõ đệm giáo viên tổ chức trò chơi thi đua trong các nhóm. Bằng cách
giáo viên chia lớp thành 3 nhóm mỗi nhóm chịu trách nhiệm một cách gõ. Hát
theo kiểu nối tiếp đến câu hát nào ở nhóm đó sẽ có cách gõ riêng về nhịp, tiết
tấu hay phách. Nhằm tạo một không khí sôi nổi khi các em hát và giúp các em
hiểu và phân biệt rõ hơn về các kiểu gõ điệm
Gõ đệm theo nhịp 3/4:
Với bài hát viết ở nhịp 3/4 hoặc 3/8 thì giáo viên chọn cho học sinh cách
gõ theo phách là phù hợp thông qua 2 cách gõ sau để giữ vững phách.
Ví dụ : bài "Cùng múa hát dưới trăng"
Giáo viên luyện cho học sinh cách gõ thứ nhất:
12


Giáo viên giải thích: Đây là bài hát được viết ở nhịp 3/8 nên mỗi phách
được tính bằng một nốt móc đơn. Tiếng “ Mặt” là phách lấy đà ta không gõ.
x

X

Để khích lệ các em trong học tập và tạo điều kiện cho các em chứng minh
khả năng cảm nhận của mình, sau khi nắm được cơ bản giai điệu của bài hát
giáo viên phải tổ chức cho các em thể hiện theo các hình thức đơn ca, song ca
hoặc tốp ca. ở giai đoạn này việc động viên, khuyến khích các em là hết sức
quan trọng cho dù các em có thể chưa thực hiện được bài hát một cách chính xác
và tốt nhất.
3.3. Khả năng áp dụng của giải pháp
Áp dụng đối với tất cả Khối lớp Bốn, Năm trong nhà trường và giời thiệu
sang các trường tiểu học khác.
3.4. Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp
Khi đọc nhạc, các em thể hiện đúng cao độ, trường độ, đọc nhạc, ghép lời
ca đều giọng, diễn cảm, rõ lời, không còn hát ê a, lè nhè, bẹt tiếng. Các em đã
hát thật gọn tiếng, biết phân biệt được chỗ nào cần hát nhẹ, hoặc nhẹ vừa. Đặc
biệt là các em thể hiện rõ tình cảm nội dung của tác phẩm.
* So sánh đối chứng:
Trước khi áp dụng

Sau khi áp dụng

- Lớp học trầm

- Lớp học sôi nổi, tích cực.

- Học tập chậm chạp, ít phát biểu ý kiến.

- Học tập nhanh nhẹn, hăng hái phát biểu

- Chưa thể hiện được tính chất, tình ý kiến.
cảm bài hát



15