ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

TRẦN THỊ HƢƠNG

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC
KINH TẾ TOÀN DIỆN KHU VỰC (RCEP) ĐỐI VỚI
NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ô TÔ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------------------TRẦN THỊ HƢƠNG

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC
KINH TẾ TOÀN DIỆN KHU VỰC (RCEP) ĐỐI VỚI
NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ô TÔ VIỆT NAM
Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
Mã số: 60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN TIẾN DŨNG

XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƢỚNG DẪN

Học viên

Trần Thị Hƣơng


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ....................................................................................... i
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................. iii
DANH MỤC HÌNH .................................................................................................... v
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
THUYẾT ................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ..................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Các nghiên cứu về nhận diện xu hƣớng vận động của tiến trình tự do
hóa thƣơng mại ở Đông Á ................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Các nghiên cứu về tác động của các hiệp định thƣơng mại khu vực ở Đông ÁError! Boo

1.1.3. Các nghiên cứu về Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực RCEPError! Bookm

1.1.4. Các nghiên cứu về ngành công nghiệp ô tô Việt Nam và Đông ÁError! Bookmark n
1.1.5. Kết luận .................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Tổng quan lý thuyết về hội nhập kinh tế khu vựcError! Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm hội nhập kinh tế khu vực ........ Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Tác động của hội nhập kinh tế khu vực ... Error! Bookmark not defined.
1.3. Việt Nam và hội nhập kinh tế khu vực ở Đông ÁError! Bookmark not defined.
1.3.1. Các hiệp định thƣơng mại tự do Việt Nam đã ký kết trong khuôn khổ
ASEAN .............................................................. Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Các cam kết thuế quan của Việt Nam trong các FTA khu vựcError! Bookmark not

1.3.3. Các cam kết về mở cửa đầu tƣ của Việt Nam trong các FTA khu vựcError! Bookma

3.2.3. Lợi thế so sánh ......................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.4. Cƣờng độ thƣơng mại .............................. Error! Bookmark not defined.
3.3. Bảo hộ thuế quan trong ngành công nghiệp ô tô giữa Việt Nam và các nƣớc
RCEP ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 4: PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA RCEP TỚI NGÀNH CÔNG
NGHIỆP Ô TÔ VIỆT NAM ..................................... Error! Bookmark not defined.

4.1. Cơ hội của RCEP đối với ngành công nghiệp ô tô Việt NamError! Bookmark not defin

4.1.1. Cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầuError! Bookmark not

4.1.2. Cơ hội hợp tác chuyển giao công nghệ và phƣơng pháp quản lýError! Bookmark no
4.1.3. Cơ hội thúc đẩy đầu tƣ vào ngành ........... Error! Bookmark not defined.

4.2. Thách thức của RCEP đối với ngành công nghiệp ô tô Việt NamError! Bookmark not d
4.2.1. Áp lực cạnh tranh ..................................... Error! Bookmark not defined.
4.2.2. Rào cản kỹ thuật ...................................... Error! Bookmark not defined.


4.2.3. Yêu cầu nâng cao năng lực và đẩy mạnh nền công nghiệp phụ trợError! Bookmark

4.3. Đánh giá tác động của RCEP đối với ngành công nghiệp ô tô Việt NamError! Bookmar
4.3.1. Kịch bản mô hình SMART ...................... Error! Bookmark not defined.
4.3.2. Phân tích kết quả của mô hình ................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 5 : KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT .............. Error! Bookmark not defined.
5.1. Tổng hợp kết quả nghiên cứu ......................... Error! Bookmark not defined.
5.2. Đề xuất giải pháp phát triển ngành ................. Error! Bookmark not defined.
5.2.1. Giải pháp đối với Chính phủ.................... Error! Bookmark not defined.
5.2.2. Giải pháp đối với ngành........................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ............................................................... Error! Bookmark not defined.

ASEAN India Free Trade
Agreement
ASEAN-India Trade in Goods
Agreement
ASEAN – Japan
Comprehensive Economic
Partnership
ASEAN - Korea Free Trade
Agreement
ASEAN-Korea Trade in
Goods Agreement
Association of South East
Asian Nations
Common Effective
Preferential Tariff

Khu vực mậu dịch tự do
ASEAN-Úc-New Zealand

2

ACFTA

3

ACIA

4

ACTIG


AKTIG

13

ASEAN

14

CEPT

15

CKD

16

CN

17

CU

Customs Union

Liên minh thuế quan

18

EU

Hiệp định thƣơng mại tự do
ASEAN
Khu vực đầu tƣ ASEAN
Hiệp định thƣơng mại tự do
ASEAN - Ấn Độ
Hiệp định thƣơng mại hàng
hóa ASEAN – Ấn Độ
Hiệp định Đối tác Kinh tế
toàn diện ASEAN - Nhật
Bản
Hiệp định thƣơng mại tự do
ASEAN - Hàn Quốc
Hiệp định thƣơng mại hàng
hóa ASEAN – Hàn Quốc
Hiệp hội các quốc gia Đông
Nam Á
Chƣơng trình thuế quan ƣu
đãi có hiệu lực chung
Xe lắp ráp trong nƣớc với
linh kiện nhập khẩu rời.
Công nghiệp

i


Industrial policy and strategy
institue
United Nations Organization

Viện nghiên cứu chiến lƣợc,


Single market partial
Equilibrium Simulation tool

Hiệp định Đối tác Kinh tế
Toàn diện Khu vực
Quy tắc xuất xứ
Hiệp định Thƣơng mại Khu
vực
Mô hình cân bằng từng phần
smart

32

SOEs

State-Owned Enterprises

Doanh nghiệp nhà nƣớc

33

TI

34

TPP

Trade Intensity
Trans-Pacific Strategic


39

VNĐ

Đô la Mỹ
Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô
tô Việt Nam
Hiệp định đối tác kinh tế
Việt Nam - Nhật Bản
Việt Nam đồng

40

WTO

World Trade Organization

Tổ chức thƣơng mại thế giới

21

IPSI

22

LHQ

23


DANH MỤC BẢNG
STT

Bảng

1

Bảng 1.1

2

Bảng 1.2

3

Bảng 3.1

4

Bảng 3.2

5

Bảng 3.3

6

Bảng 3.4

7

Trang
21
22
45

47

49

52

54

55

56

Cƣờng độ thƣơng mại TI của xuất khẩu Việt
10

Bảng 3.8

Nam với các nƣớc đối tác trong RCEP giai đoạn

57

2005-2014
Cƣờng độ thƣơng mại TI của nhập khẩu Việt
11



Thuế quan các nƣớc RCEP áp dụng đối với các
sản phẩm ô tô nhập khẩu từ Việt Nam năm 2014
Tác động thƣơng mại từ việc cắt giảm thuế quan
đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam
Sự thay đổi trong kim ngạch xuất khẩu ô tô từ
các nƣớc RCEP sang thị trƣờng Việt Nam

62

68

69

Tác động thƣơng mại từ việc cắt giảm thuế quan
16

Bảng 4.3

đến nhập khẩu của từng nhóm hàng ô tô của Việt

70

Nam
17

Bảng 4.4

18


DANH MỤC HÌNH
STT

Hình

1

Hình 2.1

2

Hình 3.1

3

Hình 3.2

4

Hình 3.3

5

Hình 3.4

6

Hình 3.5

7

ô tô Việt Nam với RCEP giai đoạn 2005-2014
Cơ cấu nhập khẩu ngành ô tô Việt Nam theo
đối tác trong RCEP năm 2005
Cơ cấu nhập khẩu ngành ô tô Việt Nam theo
đối tác trong RCEP năm 2014
Cơ cấu xuất khẩu ngành ô tô Việt Nam theo
đối tác trong RCEP năm 2005
Cơ cấu xuất khẩu ngành ô tô Việt Nam theo
đối tác trong RCEP năm 2014
Cơ cấu nhập khẩu ngành ô tô Việt Nam theo
mặt hàng trong RCEP năm 2005
Cơ cấu nhập khẩu ngành ô tô Việt Nam theo
mặt hàng trong RCEP năm 2014
Cơ cấu xuất khẩu ngành ô tô Việt Nam theo
mặt hàng trong RCEP năm 2005
Cơ cấu xuất khẩu ngành ô tô Việt Nam theo
mặt hàng trong RCEP năm 2014

v

Trang
25
36

39

44

46


nhƣ chế tạo máy, luyện kim, đúc, khuôn mẫu, vật liệu và điện tử…Những công nghệ
này hoàn toàn có thể áp dụng sang các lĩnh vực sản xuất khác và công nghiệp ô tô
phát triển có khả năng lôi kéo các ngành công nghiệp khác phát triển nhƣ công
nghiệp kim loại, hóa dầu, cơ khí, điện tử, luyện kim, hóa chất, nhựa…tạo động lực
cho nền kinh tế tăng trƣởng và phát triển vững chắc hơn. Bên cạnh đó, ngành công
nghiệp ô tô phát triển sẽ tạo thêm nhiều việc làm cho ngƣời lao động.
Xác định rõ tầm quan trọng của ngành công nghiệp ô tô trong phát triển kinh tế,
thời gian qua ngành này đã nhận đƣợc nhiều ƣu đãi của Chính phủ, trong đó có
chính sách bảo hộ hết sức mạnh mẽ và kéo dài. Giai đoạn 1991-2005, khi ngành
công nghiệp ô tô mới ra đời, Chính phủ đã thực hiện một chính sách thuế với tỷ lệ
bảo hộ rất cao. Trong hơn 10 năm, thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc đƣợc quy định
ở mức cao với mức thuế suất 100% đối với xe chở ngƣời và xe chở hàng có tổng
trọng tải dƣới 5 tấn. Ngƣợc lại, thuế suất nhập khẩu linh kiện, phụ tùng đƣợc giữ ở
mức thấp (5-25%) để tạo nguồn cung ứng linh kiện cho ngành công nghiệp ô tô

1


trong nƣớc. Ngoài ra, từ 1/1/1999, chính phủ áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ô tô
du lịch chở ngƣời của cả nhà sản xuất trong nƣớc và nƣớc ngoài, song trong suốt 5
năm (1999-2003) dành ƣu đãi đặc biệt cho doanh nghiệp trong nƣớc bằng cách
giảm 95% thuế suất TTĐB. Năm 2004 giảm 70% thuế suất thuế TTĐB theo luật
thuế TTĐB sửa đổi năm 2003. Từ 2005-2016, Việt Nam bắt đầu thực hiện các cam
kết cắt giảm thuế quan trong khuôn khổ WTO, khu vực mậu dịch tự do ASEAN
(AFTA), tuy mức thuế có cắt giảm nhƣng vẫn ở mức cao, thời hạn cắt giảm thuế
dài. Theo thông tư 182/2015/TT-BTC ngày 16/11/2015 - Ban hành biểu thuế xuất
khẩu, biểu thuế nhập khẩu ưu đãi theo danh mục mặt hàng chịu thuế, thuế xuất đối
với ô tô nhập khẩu nguyên chiếc vẫn ở mức cao nhiều loại lên đến 70%, trong khi
mức thuế suất đối với linh kiện nhập khẩu vẫn dao động từ mức 10-25%.
Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) là một hiệp định thƣơng mại

trong khuôn khổ thƣơng mại quốc tế, đánh giá tác động hội nhập kinh tế khu vực.
Để giải quyết vấn đề nghiên cứu đặt ra, ngƣời nghiên cứu tập trung tìm lời giải
cho câu hỏi « Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) ảnh hƣởng
nhƣ thế nào đối với ngành công nghiệp ô tô Việt Nam »
Để trả lời cho câu hỏi trọng tâm này, nghiên cứu hƣớng tới trả lời một số câu hỏi
phụ liên quan:
 Khái niệm RCEP? Phạm vi cam kết dự kiến của RCEP?
 Hiện trạng ngành công nghiệp ô tô Việt Nam?
 Những ảnh hƣởng của RCEP đối với ngành công nghiệp ô tô Việt Nam?
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu :
- Nghiên cứu thực trạng ngành công nghiệp ô tô tại Việt Nam hiện nay.
- Tổng quan về Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực RCEP
- Đánh giá những tác động của việc thực hiện các cam kết theo RCEP đến
thƣơng mại ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đối với các nƣớc trong ASEAN+6
- Đƣa ra định hƣớng và đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế những ảnh
hƣởng tiêu cực trong tƣơng lai của RCEP đối với ngành công nghiệp ô tô, cũng nhƣ
giải pháp cho sự phát triển của ngành công nghiệp này.

3


2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:


Đối tƣợng nghiên cứu : Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực

(RCEP), ngành công nghiệp ô tô Việt Nam và những tác động của việc thực
hiện các cam kết của RCEP tới thƣơng mại ngành công nghiệp ô tô Việt Nam
với các nƣớc ASEAN+6



Chƣơng 5. Kết luận và đề xuất
Kết luận

5


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1.

Từ Thúy Anh và Lê Minh Ngọc, 2015. Thách thức đối với Việt Nam khi hội
nhập toàn diện ASEAN+6 : Phân tích ngành hàng. Báo Kinh tế Phát triển, số
212 tháng 02/2015.

2.

Mai Thế Cƣờng, 2005. Diễn giải mới về chỉ số về lợi thế so sánh hiện hữu của
Việt Nam trong ASEAN. Nghiên cứu kinh tế, số 325 (2005), trang 49-56.

3.

Nguyễn Tiến Dũng, 2011a. Thƣơng mại Việt Nam – Hàn quốc: Tính bổ sung
và tính cạnh tranh. Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 7 (125) 2011.

4.

Nguyễn Tiến Dũng, 2011. Tác động của Khu vực Thƣơng mại tự do ASEANHàn Quốc đến thƣơng mại Việt Nam. Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế
và Kinh doanh 27 (2011) 219‐231.

6


10. Hoàng Khắc Nam, 2007. Cơ hội và thách thức đối với ASEAN trong bối cảnh
hợp tác Đông Á. Hà Nội: Nhà xuất bản ĐHQG HN.
11. Kim Ngọc và Trần Ngọc Sơn, 2015. Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu
vực : Cơ hội và thách thức cho các doanh nghiệp Việt Nam. Tạp chí Khoa học
xã hội Việt Nam, số 9(94)-2015.
12. Nguyễn Hồng Sơn và cộng sự, 2009. Cộng đồng kinh tế ASEAN: Nội dung và
lộ trình. Hà Nội : Nhà xuất bản Khoa học xã hội.
13.

Trung tâm thông tin tƣ liệu CIEM. Phát triển ngành công nghiệp phụ trợ thực trạng, định hướng và giải pháp.Viện nghiên cứu quản lý kinh tế TW.

14.

Nhâm Phong Tuân và Trần Đức Hiệp, 2014. Ảnh hƣởng của các chính sách
tới sự phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam. Tạp chí Khoa
học ĐHQGHN, Kinh tế và Kinh doanh, Tập 30, Số 4 (2014) 12-20.

Tiếng Anh
15. ARTNeT, 2007. Changing Features of the Automobile Industry in Asia:
Comparison of Production, Trade and Market Structure in Selected Countries.
Asia-Pacific Research and Training Network on Trade Working Paper Series,
No. 37, July 2007.
16. Duc Hiep Tran and Dang Thanh Ngo, 2014. Performance of the Vietnamese
Automobile Industry: A Measurement using DEA. Asian Journal of Business
and Management (ISSN: 2321 - 2802) Volume 02 - Issue 03, June 2014.
17. Innwon Park, 2013. Regional Trade Agreements in East Asia. Norwegian
Institute of International Affairs (NUPI)