SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
TRONG CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP VÀ
GIÁO DỤC HỌC SINH CÁ BIỆT

Người thực hiện: Trần Ngọc Minh
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn

THANH HÓA NĂM 2014
1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Năm học 2013-2014, thầy trò Trường THPT Tĩnh Gia1 tiếp tục thực hiện
có hiệu quả, sáng tạo việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
Đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và giáo dục. Xây dựng trường học tích
cực, học sinh thân thiện. Nhiệm vụ ấy được Ban lãnh đạo đề ra ngay khi tiếng
trống khai giảng năm học mới bắt đầu, điều đó đã nhận được sự đồng tình hưởng
ứng của cán bộ, giáo viên cũng như các bậc phụ huynh và hơn 1500 học sinh
toàn trường. Đồng thời đặt ra nhiều thử thách và cơ hội cho đội ngũ sư phạm, nó
đòi hỏi người giáo viên không chỉ vững vàng về chuyên môn nghiệp vụ mà còn
phải thực sự yêu nghề, tâm huyết với nghề.
Nghề giáo không chỉ đưa lại cho học sinh kiến thức văn hóa mà còn đưa lại cho
các em kiến thức về đời sống. Vừa là giáo viên đứng lớp, vừa là giáo viên chủ
nhệm, tôi nhận thấy rằng tình trạng học sinh thiếu tôn trọng thầy cô, coi thường
kỷ luật nhà trường, thích thể hiện bản thân, yêu đương quá sớm. Sống thiếu lý

pháp tốt nhất nhằm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp và giáo dục học sinh “cá
biệt” lại chưa được lưu tâm thoả đáng. Có lẽ chưa có một đợt chuyên đề hay một
cuộc hội thảo nào về vấn đề này để giáo viên chủ nhiệm được trao đổi, học hỏi
kinh nghiệm để làm tốt công việc của mình . Đó chính là lý do tôi chọn đề tài
này làm sáng kiến kinh nghiệm trong năm học 2013 – 2014.
2. Điểm mới của sáng kiến.
- Sáng kiến kinh nghiệm góp phần làm rõ thêm thực trạng và giải pháp
nâng cao chất lượng giáo dục một cách toàn diện cho học sinh THPT hiện nay
khi có sự phối hợp hài hoà giữa giáo viên chủ nhiệm với phụ huynh, giáo viên
bộ môn, giáo sinh thực tập.
- Trên cơ sở đó tôi trình bày những kinh nghiệm của mình trong quá trình
làm công tác giảng dạy và chủ nhiệm lớp để giúp thêm cho quí thầy cô và bạn
bè đồng nghiệp những kinh nghiệm mà bản thân đã làm và có hiệu quả trong
công tác chủ nhiệm lớp và giáo dục học sinh cá biệt.
3. Phương pháp nghiêm cứu và phạm vi đề tài.
a. Phương pháp nghiêm cứu.

3


- Đề tài nghiên cứu này góp phần giải quyết được những khó khăn trong
công tác chủ nhiệm lớp và giáo dục học sinh “cá biệt ” mà giáo viên chủ nhiệm
gặp phải trong quá trình giảng dạy và giáo dục. Giải quyết các yêu cầu của đề
tài thông qua:
+) Sự đúc rút kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm, công tác đoàn của bản thân
và đồng nghiệp, đặc biệt là sự góp sức của sinh viên thực tập.
+) Những người làm công tác giáo dục, tìm đọc tài liệu, để hiểu rõ vấn đề.
+) Đến các trường trên địa bàn thị trần Tĩnh Gia để tìm hiểu, lấy tư liệu.
+) Xử lý các tư liệu trên trên cơ sở tính khoa học, tính thực tiễn.
b. Phạm vi đề tài

môi trường học đường dẫn đến một số học sinh bị hư hỏng, kết quả thi đua của
lớp bị giảm sút.
Là một giáo viên công tác nhiều năm ở trường, sống trên địa bàn huyện tôi
nhận thấy có một số nguyên nhân khách quan, chủ quan dẫn đến chất lượng giáo
dục chưa cao, đặc biệt là sự sa sút về đạo đức ở một bộ phận học sinh, kỷ cương
nề nếp của của Nhà trường chưa thực được coi trọng, thiếu những giải pháp cụ
thể trong trong việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh. Sự phối
hợp chặt chẽ giữa giáo viên chủ nhiệm với Ban giám hiệu, với Đoàn trường để
nắm bắt, uốn nắn và xử lý kịp thời nghiêm minh những học sinh vi phạm đạo
đức chưa thực sự có hiệu quả.
Giáo dục đạo đức cho học sinh phải được tiến hành bằng nhiều biện pháp
phong phú, linh hoạt, phù hợp với tâm sinh lý và lứa tuổi của các em.Và quan
trọng hơn là biết lắng nghe và chia sẻ với các em.
Từ thực tế đó, và dựa trên cơ sở đã nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, và
cũng không ít lần chủ nhiệm những lớp có học sinh “cá biệt”. Thành công, thất
bại đều đã có. Bản thân tôi đã đúc kết được một số kinh nghiệm về lĩnh vực này.
Sau đây là một số nội dung công việc và phương pháp mà tôi đã thường xuyên
thực hiện và thấy có hiệu quả - tuy mức độ không giống nhau.
III. Giải pháp và tổ chức thực hiện
1. Tạo ấn tượng ban đầu và tìm hiểu học sinh
1.1 Tạo ấn tượng ban đầu:
5


Ngày đầu tiên đến trường nhận lớp, gặp gỡ bạn bè, thầy cô giáo,... ấn
tượng đậm nét đầu tiên của mỗi học sinh là thầy cô giáo chủ nhiệm lớp. Vì vậy,
tạo những ấn tượng tốt đẹp với học sinh trong buổi gặp gỡ đầu tiên là điều cần
phải có đối với giáo viên chủ nhiệm lớp.
Ngay buổi đầu tiên nhận lớp, ngoài việc trò chuyện, làm quen, tìm hiểu
sơ bộ học sinh tôi đã tạo ấn tượng với các em bằng cách kể cho các em nghe một

Với học sinh cá biệt thực sự khó khi bắt các em phải làm theo ta những ý
này, ý khác nên tôi chỉ yêu cầu các em thực hiện mục:1, 2, 5, 9
Sơ yếu lý lịch là kênh thông tin quan trọng để từ đó tôi tiếp tục tìm hiểu
các em qua những kênh khác:
b) Tìm hiểu qua bạn bè.
Tình bạn là một loại tình cảm gắn bó tự nguyện hai người hoặc nhiều
người với nhau trên cơ sơ hợp nhau về tình hình, giống nhau về sở thích hoặc về
xu hướng. Gia đình, nhà trường cần quan tâm giúp cho các em xây dựng tình
bạn chân chính, những tình bạn đẹp biết chia sẻ và giúp nhau trong học tập cũng
như trong cuộc sống. Thông qua bạn bè của các em ta hiểu hơn về học sinh của
mình để có những biện pháp hiệu quả nhất trong giáo dục học sinh.
c) Tìm hiểu trực tiếp qua gia đình học sinh.
Gia đình là tế bào, là đơn vị cơ sở xã hội đầu tiên con người sinh ra và lớn
lên, là môi trường có tác dụng to lớn đến sự hình thành và phát triển con người
về mọi mặt đặc biệt là giáo dục về mặt đạo đức cho nên tính cách của các em sẽ
bị chi phối bởi yếu tố gia đình. Ông bà ta có câu: “ Giỏ nhà ai quai nhà nấy” Tìm
hiểu trực tiếp qua gia đình học sinh sẽ giúp ta hiểu, thông cảm và sẻ chia với các
em nhiều hơn để từ đó mà uốn nắn các em.
2. Công tác tổ chức lớp
2.1. Chọn đội ngũ cán bộ lớp:
Để hình thành tốt công tác chủ nhiệm lớp, một yếu tố quyết định rất lớn là
chọn được đội ngũ cán bộ lớp nhiệt tình, có năng lực học tập, công tác và có uy
tín. Cách chọn:
- Căn cứ vào sơ yếu lý lịch của học sinh, đặc biệt là mục 4, 5, 6, 7, 8
- Kết hợp với phương pháp “ nhìn mặt, gửi vàng”, “lấy độc trị độc”.
7


- Gặp gỡ trực tiếp với những em mà mình có ý định cử làm cán bộ lớp.
Từ những yếu tố và phương pháp trên, chúng ta có thể chọn tương đối chính xác


Chữa bài tập

Thứ 5

Học tập bài học lý luận,

Ngày...

Hoặc...

Thứ 6
Ngày…

Sinh hoạt Đoàn hoặc
chữa bài tập.

Phụ trách. điều hành
(có tên cụ thể)
- Lớp trưởng: phụ trách chung
- Lớp phó Văn thể
- Một HS có giọng đọc, giọng hát tốt
- Lớp phó học tập
- Một cán sự bộ môn( tuỳ theo TKB).
- Bí thư đoàn
- Một HS có giọng đọc tốt.
Lớp phó văn thể.
- Bí thư.
-


con em để thay giáo viên chủ nhiệm quản lý, nhắc nhở học sinh ở địa phương.
Khi học sinh nghỉ học 2 ngày không có lý do, giáo viên chủ nhiệm ngoài việc
gọi điện thoại về gia đình còn nhờ phụ huynh đảm nhận khu vực ấy đến gia đình
9


để nắm bắt tình hình, kịp thời uốn nắn và động viên các em. Phụ huynh trưởng
sẽ cùng giáo viên chủ nhiệm theo dõi, đôn đốc và uốn nắn học sinh. Tiến hành
các hoạt động giáo dục và những phong trào khác của lớp.
3.2. Với giáo viên bộ môn
Hoạt động giảng dạy và giáo dục sẽ không thể thực hiện tốt nếu không có
sự phối hợp với giáo viên bộ môn. Với giáo viên bộ môn tôi thực hiện sự kết
hợp như sau: Vẽ sơ đồ, vị trí chỗ ngồi và danh sách học sinh các tổ để trên bàn
giáo viên để các thầy cô tiện theo dõi; đề nghị kiểm diện sĩ số học sinh trước khi
tiến hành bài học. Thường xuyên trao đổi với giáo viên bộ môn để nắm bắt tình
hình học tập và rèn luyện của lớp cũng như của những học sinh cá biệt. Đề nghị
giáo viên bộ môn cùng hợp tác trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh.
3.3. Với sinh viên thực tập
Tuy chỉ có hai tháng ngắn ngũi, (từ tháng 2 đến tháng 4) nhưng không thể
phủ nhận được vai trò của sinh viên thực tập với sự tiến bộ về nề nếp của lớp và
đặc biệt là những học sinh cá biệt. Sự trẻ trung, sôi động dễ hoà đồng của giáo
sinh đã đem lại cho lớp một bầu không khí mới, những bài hát, trò chơi, buổi
sinh hoạt ngoại khoá đã làm cho lớp thực sự thay đổi; số học sinh thường xuyên
bỏ học và vi phạm quy định nề nếp của Nhà trường đã không còn, ý thức tự
giác trong học tập và xây dựng bài được nâng cao.Với vai trò cố vấn tôi vừa
giao nhiệm vụ, vừa hướng dẫn, theo dõi, đánh giá các em, theo dõi lớp. Tôi nhận
thấy sự phối hợp với giáo sinh thực tập rất có hiệu quả trong việc nâng cao thành
tích của lớp và giáo dục học sinh cá biệt. Nhiều vấn đề thầm kín, những thắc
mắc riêng tư học sinh tâm sự với các cô và đã giải quyết kịp thời. nhờ đó mà
thành tích của lớp trong hai tháng có giáo sinh thực tập luôn đứng ở tốp đầu của


Trực

học

phục

nhật

ý thức
HS
15’

ý thức
trong

Bỏ

Xếp

giờ

giờ

loại

học

- Học sinh được chọn làm “bàn trưởng” phải nhiệt tình, tự giác, biết lo
lắng, và đặc biệt có cá tính thẳng thắn, không ngại “va chạm”.

độ chính xác của từng em được phân công theo dõi và kết quả theo dõi. Sau đó,
tôi tiếp tục gọi tên những học sinh vi phạm chưa dũng cảm tự giác phê bình để
phân tích lỗi và yêu cầu học sinh tự nhận hình thức xử phạt.
- Có chê phải có khen. Bên cạnh việc phân tích những nhược điểm, tôi
không quên biểu dương những ưu điểm mà các em đã đạt được, và động viên
khích lệ đội ngũ cán bộ lớp.
b. Bảng tổng hợp kết quả theo dõi sau khi đã công bố trước học sinh, tôi
yều cầu lớp trưởng ký xã nhận (bên cạnh chữ ký của tôi), và nạp trực tiếp ngay
cho Ban giám hiệu nhà trường.

12


Cách làm này tôi thấy đạt hiệu quả khá cao, vì đây là dịp để các em - đặc
biệt là những học sinh vi phạm lỗi “Gặp gỡ” với Ban giám hiệu. Những em có
thành tích thì phần khởi, tự tin,. Những em có khuyến điểm thì thực sự thấy lo,
bởi kết quả rèn luyện của mình sau một tuần, hàng tháng đã nằm trong hồ sơ lưu
cùa nhà trường.
c. Cuối cùng tôi cùng lớp thống nhất hình thức xử lý vi phạm, Sau đây là
một số hình thức tôi đã áp dụng và đã đem lại những hiệu quả khác nhau:
1. Nhắc nhở, phê bình trước lớp
2. Cảnh cáo trước lớp, làm bản tự kiểm điểm có chữ ký của 1 hoặc 2 phụ
huynh
3. Cảnh cáo trước trường và làm bản tự kiểm có chữ ký của 1 hoặc 2 phụ
huynh (Bố hoặc mẹ). Bản kiểm điểm phải nạp đúng hạn. Học sinh phải tự đọc
bản kiểm điểm trước lớp.
4. Phạt trực nhật, lao động (biện pháp này tôi ít áp dụng).
5. Lớp họp kiểm điểm và chuyển hồ sơ lên hội đồng kỷ luật của trường
(nếu nghiêm trọng).
6. Mời phụ huynh lên làm việc.


5- Những nguyện vọng, tâm tư... của cá nhân đối với nhà trường, các thầy
cô giáo, gia đình, bạn bè vv..
Đây là cơ sở rất tốt để tôi có những kết luận cuối cùng về xếp loại hạnh
kiểm học sinh, cũng là dịp để tôi kiểm điểm mình trong công tác chủ nhiệm lớp,
tổng hợp những ý kiến, tâm sự đối với gia đình, thầy cô, bạn bè... của học sinh
d- Về phương pháp xử lý học sinh vi phạm, bên cạnh một số phương pháp
khá “rắn” mà tôi đã nêu ở trên, tôi còn áp dụng một số phương pháp mềm mỏng,
tế nhị mà các em ở lứa tuổi vừa trẻ con vừa người lớn mong muốn. Đó là:
+ Tuyệt đối không dùng lời lẽ gay gắt, nặng nề chỉ trích học sinh.
+ Không nhắc đi nhắc lại lỗi của học sinh.
Gặp gỡ riêng để tâm sự, tìm hiểu khuyên bảo..tôi xin nói thêm về phương
pháp này. Gặp gỡ riêng là phương pháp mà tôi rất hay áp dụng- đặc biệt là học
sinh “cá biệt”. Thời gian và địa điểm gặp gỡ không cần câu nệ . Có thể chỉ vài
ba phút ở trường , cũng có thể cả buổi ở nhà riêng thầy trò đã hiểu thêm nhau rất
nhiều. Các em nhận thấy thầy quan tâm và rất tế nhị với mình. Do đó hiệu quả
những lời khuyên của tôi lúc này cao hơn.
+ Xác định nhóm bạn thân và bạn thân để nhờ sự tác động của bạn bènhất là bạn thân khác giới.
a. Tạo lập và duy trì mối quan hệ giữa giáo viên chủ nhiệm với phụ
huynh học sinh:
Giáo viên chủ nhiệm là cầu nối của nhiều quan hệ. Đặc việt là quan hệ
giữa: học sinh- giáo viên chủ nhiệm- gia đình học sinh. Mối quan hệ này phải

14


được tạo lập ngay từ đầu và duy trì thường xuyên- đặc biệt là đối với học sinh cá
biệt. Qua thực tế chủ nhiệm những lớp có học sinh cá biệt tôi thấy nguyên nhân
dẫn đến tình trạng hư hỏng của học sinh do nhiều yếu tố, một trong những yếu
tố cơ bản là do phương pháp quản lý, giáo dục của gia đình, nhưng không phải

- Loại ý kiến thứ hai: Không khí trong gia đình ảnh hưởng đến con
cái.
+ “ Em mong rằng bố mẹ đừng cãi nhau, không có những mối bất hoà
không đáng có. Mong bố đừng uống rượu nữa và mong mẹ hãy hiểu và thông
cảm cho bố nhiều hơn...”
+ Mẹ em chỉ sinh được 3 cô con gái nên bố em bất mản suốt ngày rượu,
chè đánh đập vợ con.
+ Bố mẹ em bỏ nhau em đang ở với bà ngoại.
+ Bố mẹ em suốt ngày chỉ biết kiếm tiền mà không hề quan tâm đến chị
em em, thầy mời đi họp phụ huynh thì toàn tìm cách thoái thác. Thậm chí còn
không biết em học với thầy cô nào
- Loại ý kiến thứ ba: Vấn đề tình cảm riêng tư cần “gỡ rối”.
+ “Thầy ơi em và bạn T yêu nhau đã hai năm nay, tình cảm của chúng em
hoàn toàn trong sáng nhưng gần đây mẹ bạn T đã gặp em và khuyên em hãy
chấp dứt tình cảm với T vì nó sẽ chẳng đi đến đâu mà ngược lại còn ảnh hưởng
đến học tập. Em buồn quá chẳng còn thiết học nữa thầy ạ. Xin Thầy cho em một
lời khuyên. ”
+ “Thầy ơi em đã yêu một bạn gái trong lớp, nhưng em xấu hổ vì học
không bằng bạn. Điều đáng lo là em luôn thấy nhớ bạn, mở sách ra là nhớ...vậy
em làm thế nào hả thầy?...”
+ Một bức thư được mở đầu: “ Em cần một lời khuyên thầy ạ!”. Bức thư
khá dài kể về tình cảm giữa em với một người con trai đang lâm vào tình trạng
tuyệt vọng vì bị người yêu chê nghèo mà bỏ đi yêu người khác. Bức thư kết thúc
bằng sự lặp lại câu mở đầu: “ Em cần một lời khuyên thầy ạ!”.

16


Có lẽ tôi không cần phải bình luận gì nhiều về thái độ của phụ huynh sau
khi nghe một số loại ý kiến như trên. Cả tôi và bố mẹ các em đã rút ra được

hành kết hợp với các tổ chức cá nhân trong công tác chủ nhiệm lớp và giáo dục
học sinh cá biệt). Các tập thể trên đã có sự tiến bộ vượt bậc. Đặc biệt có một số
học sinh được gọi là “học sinh cá biệt”, với sự giúp đỡ, cảm hoá bằng nhiều
phương pháp, các em đã tiến bộ không ngừng và đã trưởng thành với nghề
nghiệp ổn định.
Tôi nhận thấy: Niềm tin yêu của tập thể lớp, của các phụ huynh học sinhsự trưởng thành, tiến bộ của rất nhiều học sinh - Đặc biệt là những học sinh cá
biệt, là những món quà lớn nhất của tôi khi được giao công việc này.
C. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Có thể khẳng định vai trò của giáo viên chủ nhiệm vô cùng quan trọng,
làm tốt công tác này thật khó, đòi hỏi người giáo viên chủ nhiệm phải luôn học
hỏi, tích luỹ hàng năm. Tuỳ đặc điểm tình hình của lớp chủ nhiệm, mỗi cá nhân
học sinh mà giáo viên chủ nhiệm có thể đề ra, áp dụng và thay đổi phương
pháp.Vì vậy không bao giờ có được một phương án, một “mẫu hình” lí tưởng về
công tác này. Tìm cách để giáo dục học sinh ngay càng tiến bộ là một việc làm
không bao giờ có điểm dừng đối với người giáo viên. Mỗi giáo viên chủ nhiệm
là một chủ thể sáng tạo về phương pháp trong lĩnh vực này. Do đó, việc trao đổi,
học tập kinh nghiệm của nhau là một trong những yếu tố dẫn đến thành công.
Nhà trường, nghề dạy học và người giáo viên sẽ còn tồn tại mãi mãi cùng
với xã hội loài người. Sứ mệnh của nghề này gắn liền với vận mệnh của một dân
tộc, một đất nước và cả loài người. Bác Hồ đã thâu tóm sự nghiệp lớn lao đó
trong một câu nói giản dị:
“ Vì lợi ích mười năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người ”
Chúng ta tự hào về nghề thầy giáo, nhưng bquan trọng hơn là làm sao
nắm cho được đặc trưng lao động của nghề giáo viên. Tương lai của trẻ em
chúng ta, của nhân dân chúng ta ở trong tay các thầy cô giáo, ở trong trái tim
vàng của thầy cô
18